370 LET OD VYDÁNÍ PRVNÍ TIŠTĚNÉ GRAMATIKY LITEVŠTINY
DOI: 10.35321/bkalba.2023.96.14
Research papers localized into Czech
Browse AI-localized academic documents available in Czech.
1673 documents
28. mezinárodní vědecká konference Jona Jablonského – „Jazyk a doba: reprezentace osobnosti, generace a společnosti v jazyce“
DOI: 10.35321/bkalba.2023.96.13
HODNOTY V JAZYKOVÉM OBRAZU SVĚTA LITEVŠTINY A POLŠTINY: PODOBNOSTI A ROZDÍLY DVOU KULTUR
DOI: 10.35321/bkalba.2023.96.12
O PROMĚNLIVÝCH A NOVÝCH JEVÍCH LITEVŠTINY A NEJEN O NICH
DOI: 10.35321/bkalba.2023.96.11
Místní názvy s opakováním slovotvorného prvku jako pozůstatky starověkého myšlení
The article deals with toponyms with the repetition of a word-formation element. Etymological analysis allows us to establish the repetition of a syllable, a root morpheme, a word in aboriginal and standardized toponyms. The main classification word-formation models based on the…
DOI: 10.35321/bkalba.2023.96.10
TERMINOLOGIZACE OBECNÝCH SLOV V DÍLE TAISLIUS AUGYMINIS JURGISE AMBRAZIEJUSE PABRĖŽY TAISLIUJE AUGYMINIAME
Straipsnyje nagrinėjami Jurgio Ambraziejaus Pabrėžos 1843 m. darbe Taislius augyminis pateikti žiedinių augalų genčių vardai, kuriuos jis sukūrė terminizavęs paprastuosius to meto šnekamosios kalbos žodžius. Analizuojama augalų genčių vardų semantinė motyvacija, J. A. Pabrėžos…
DOI: 10.35321/bkalba.2023.96.09
NÁZVY SLEPICE, KOHOUTA A KUŘETE V LITEVŠTINĚ A JEJICH MOTIVACE
Vertinami semasiologiniu aspektu lietuvių kalbos vištos, gaidžio, viščiuko pavadinimai sudaro gausų zoonimų teminės grupės pogrupį: iš įvairių aiškinamųjų, tarminių ir specialiųjų leksikografijos šaltinių užfiksuota apie 200 leksemų, neturinčių bendro hiperonimo. Vertinami…
DOI: 10.35321/bkalba.2023.96.08
Konstruování obrazu osob se zdravotním postižením v lotyšských masmédiích
Reality construction on the Internet is an inseparable part of human lives. On one hand, many people choose to construct their own (fake) realities. On the other hand, several groups of society are affected by the realities built by the mass media. Not everything published…
PŘÍČINY VZNIKU MORFOLOGICKY MNOHOZNAČNÝCH FOREM
Straipsnyje, remiantis duomenimis, gautais iš Lietuvių kalbos homoformų žodyno, aptariamos lietuvių kalbos morfologiškai daugiareikšmių formų, straipsnyje vadinamų homoformomis, atsiradimo priežastys. Homoformas pagal atsiradimo priežastis galima suklasifikuoti į tokias grupes…
DOI: 10.35321/bkalba.2023.96.06
Směry rozvoje „průvodce tvořením slov“
Straipsnis skirtas supažindinti su Žodžių darybos vedlio (ŽDV) plėtros poreikiu ir galimybėmis. Aptariamos kai kurios ryškėjančios problemos, neišvengiamai kilsiančios pritaikant šį daiktavardžių darybos žinyną kitų kalbos dalių žodžių darybos duomenims. Pirmoji ŽDV plėtros…
DOI: 10.35321/bkalba.2023.96.05
ZPŮSOBY PREZENTACE DIALEKTÁLNÍHO MATERIÁLU V POLSKÝCH REGIONÁLNÍCH NÁŘEČNÍCH SLOVNÍCÍCH
W tekście omówiono polskie regionalne słowniki gwarowe, które ukazały się w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat. Słowniki te, których autorami są profesjonaliści lub amatorzy rejestrują zbiory leksyki z różnych regionów Polski. Na podstawie wybranych pozycji (szczególnie z…
DOI: 10.35321/bkalba.2023.96.04
SLOVNÍK LIDOVÝCH STEREOTYPŮ A SYMBOLŮ JAKO ETNOLINGVISTICKÝ SLOVNÍK (NA PŘÍKLADU HESLA PÝR )
Artykuł prezentuje wydawany w Lublinie pod redakcją Jerzego Bartmińskiego i Stanisławy Niebrzegowskiej-Bartmińskiej Słownik stereotypów i symboli ludowych. Metodą definiowania przyjętą w Słowniku jest rozwijana na gruncie etnolingwistyki lubelskiej definicja kognitywna, która…
DOI: 10.35321/bkalba.2023.96.03
PROJEVY IDEOLOGIZACE V POVÁLEČNÉ LITEVSKÉ JAZYKOVĚDĚ
DOI: 10.35321/bkalba.2023.96.02
POJETÍ KVALITY VEŘEJNÉHO JAZYKA V ZÁKONĚ LITEVSKÉ REPUBLIKY O STÁTNÍM JAZYCE
Straipsnyje nagrinėjamas vienas Lietuvos Respublikos valstybinės kalbos įstatymo ir vėlesnių jo projektų aspektas: siekiama nustatyti, kaip šiame įstatyme, nuo 2012 m. įtrauktame į konstitucinių įstatymų sąrašą, formuluojamos teisinės nuostatos dėl viešosios kalbos kokybės ir…
DOI: 10.35321/bkalba.2023.96.01
METODOLOGICKÉ INOVACE VE VÝZKUMU JAZYKOVÉ VARIABILITY
DOI: 10.35321/bkalba.2024.97.11
ŘÍZENÍ, NEBO PŘIMYKÁNÍ: NESOUHLASNÝ PŘÍVLASTEK VYJÁDŘENÝ GENITIVEM A PŘEDLOŽKOVÁ KONSTRUKCE
The article reviews the estimation presented in the scientific literature regarding the subordinating relation in word combinations. The opinion of other authors on the relationships of control and adjoining are examined in more detail, especially in contested cases. The author…
DOI: 10.35321/bkalba.2024.97.10
AKCENTUAČNÍ TENDENCE SUBSTANTIVNÍCH SLOV V RUKOPISNÝCH PRAMENECH VÝCHODNÍCH AUKŠTAITŮ UTENIŠKŮ Z 50. A 60. LET 20. STOLETÍ
Straipsnyje nagrinėjama iki šiol kirčiavimo požiūriu kalbininkų išsamiau netirta Lietuvių kalbos instituto Geolingvistikos centro Tarmių archyve saugomų XX a. 6–7 deš. rytų aukštaičių uteniškių šnektų rankraštinių šaltinių medžiaga. Tyrimu siekiama nustatyti šiuose aprašuose…
DOI: 10.35321/bkalba.2024.97.09
KONSTRUKCE S PŘEDLOŽKOU TARP V ADMINISTRATIVNÍ LITEVŠTINĚ
The article analyses the usage of the preposition tarp in the administrative Lithuanian language. Although this preposition is not common, certain doubts about its usage have arisen due to the influence of English, which comes through translations of documents of the EU…
DOI: 10.35321/bkalba.2024.97.08
Deníky Emilie Wróblewské, rozené Beniowské, z let 1850–1886 jako zdroj pro jazykověkulturní výzkum
Artykuł ukazuje różne perspektywy badawcze, jakie otwiera przed lingwistami i historykami kultury bogata spuścizna diarystyczna Emilii Wróblewskiej, przechowywana w Dziale Rękopisów Biblioteki Litewskiej Akademii Nauk im. Wróblewskich w Wilnie. Piśmiennictwo stosunkowo mało…
DOI: 10.35321/bkalba.2024.97.07
DIALEKTÁLNÍ SLOVNÍK JAKO KULTURNÍ TEXT: JAZYKOVÝ A KULTURNÍ OBRAZ PŠENICE
Didelė tarmių ir tautosakos pavyzdžių bei reikšmių tarminiuose žodynuose gausa skatina remtis šiais žodynais. Dėl tų pačių priežasčių tarminiams žodynams teikiama svarbi autentiškų tekstų reikšmė. Straipsnyje analizuojamas kalbinis ir kultūrinis kviečio, vieno iš svarbiausių…
DOI: 10.35321/bkalba.2024.97.06
JAK JE TO HEZKÉ, A TAK OŠKLIVÉ – OBRAZ KOUKOLU V POLSKÉ LIDOVÉ KULTUŘE
The article presents the linguistic and cultural image of corncockle, a plant that is categorized as a weed, a flower or a herb. The full version of the entry for corncockle (Polish: KĄKOL) will be included in the Dictionary of Folk Stereotypes and Symbols, the volume Mushrooms…
DOI: 10.35321/bkalba.2024.97.05
Lidová představa o člověku uchovaná v nářečních názvech rostlin. Přehled problematiky.
The aim of the article is to present the folk image of a human based on the plant names used by Gorals from the north-west part of the Podhale region. The material was gathered through informal interviews with inhabitants of nine villages conducted between 2016 and 2017. The…
DOI: 10.35321/bkalba.2024.97.04
KOSMOPOLITISMUS V POHLEDU NA SVĚT SOUČASNÉHO LITEVCE
Following the methodology of the Lublin School of Ethnolinguistics, the article examines how Lithuanians understand the term cosmopolitanism. The study is based on Lithuanian lexicographic data, material from various texts, and the results of a young people's survey. The aim is…
DOI: 10.35321/bkalba.2024.97.03
DISKRIMINACE V LITEVŠTINĚ A KULTUŘE
Following the methodology of the Lublin School of Ethnolinguistics, the article focuses on the concept of discrimination, examining it in terms of what it means to Lithuanians. The study is based on Lithuanian lexicographic data, material from various texts, and the results of a…
DOI: 10.35321/bkalba.2024.97.02
Slovní asociace jako zdroj informací o konceptu (na základě asociačních polí slov DCERA a SYN)
Tiriant konceptų turinį dėl neapibrėžtų tiriamojo objekto ribų reikia pasitelkti daugiau ir įvairesnės medžiagos, kad būtų atskleista su konceptu siejamos informacijos įvairovė. Atlikus laisvųjų asociacijų eksperimentą išanalizuoti konkrečių leksinių vienetų asociacijų laukai…
DOI: 10.35321/bkalba.2024.97.01
TŘICET KONFERENCÍ JONA JABLONSKÉHO
DOI: 10.35321/bkalba.2025.98.09
ÚSTNÍ HISTORIE VE VZTAHU K LINGVISTICKÝM A KULTURNÍM STUDIÍM
This article discusses the relationship between oral history and linguistic and cultural studies. The author begins by presenting various definitions and approaches to oral history within these fields of knowledge. He focuses on the definitional and methodological proposals put…
DOI: 10.35321/bkalba.2025.98.08
BÝT, ČI NEBÝT ZVÍDAVÝ
Straipsnyje aptariamas būdvardžio žingeidus, ‑i ir jo vedinių atitikimas bendrinės lietuvių kalbos normoms. Šis XIX a. atsiradęs žodis jau daugiau nei 120 metų taisomas dėl kilmės, morfologijos ir semantikos, laikomas lietuvių kalbos darybos taisyklių neatitinkančiu vertalu iš…
DOI: 10.35321/bkalba.2025.98.07
STRUKTURÁLNÍ MODELY DEFINIC ANIMAČNÍCH TERMÍNŮ A JEJICH ZVLÁŠTNOSTI
The article examines the definitions of animation terms that have not previously been analysed from a terminological perspective and briefly discusses the concept of definition. Using material from animation term glossaries, the study identifies types of definitions and their…
DOI: 10.35321/bkalba.2025.98.06
Znovu o kvantitě složek dvojhlásek i, u : Opravdu se v nářeční oblasti nejbližší spisovnému jazyku neprodlužují?
The article analyses the quantity of the elements of mixed diphthongs i and u in the northwestern part of the Western Aukštaitian subdialect of Kaunas, encompassing the local dialects of Jurbarkas, Šakiai, and Vilkaviškis. The phonological and prosodic structure of these…
DOI: 10.35321/bkalba.2025.98.05
OBRAZ ŠKOLY V AUTOBIOGRAFICKÝCH VYPRÁVĚNÍCH OBYVATEL OKRESU ŠALČININKAI
The study aims to investigate, using the oral history method, the role of school in the autobiographical narratives of older residents in the Šalčininkai district, the prevailing attitudes towards it, and the cultural and social aspects of the past century reflected in the…
DOI: 10.35321/bkalba.2025.98.04
Polská dialektologie a výzvy měnící se jazykové situace na vesnicích – předchozí výzkum a nový popis dialektů v nových podmínkách (náčrt problému)
Dynamic changes in the linguistic situation in Polish villages necessitate a different approach to the role of dialects in linguistic research. Until now, dialectology has exposed two factors: rurality and geographic differentiation, but it has remained independent from…
DOI: 10.35321/bkalba.2025.98.03
UŽÍVÁNÍ VÝPŮJČKY PARKINGAS A JEJÍCH EKVIVALENTŮ V INZERÁTECH NEMOVITOSTÍ
Kalbos Patarimai (Language Recommendations) classifies parkingas ('parking') as a loanword that should be avoided in standard Lithuanian. Instead, it recommends using the phrase (automobilių) aikštelė ('(car) park') as the normative equivalent. However, language codification…
DOI: 10.35321/bkalba.2025.98.02
ANTROPONYMICKÉ TERMÍNY V PRVNÍ LITEVSKÉ PSYCHIATRICKÉ UČEBNICI Z MEZIVÁLEČNÉHO OBDOBÍ
Straipsnyje rašoma apie pirmojo lietuviško psichiatrijos vadovėlio antroponiminius, t. y. iš vardų ir pavardžių kilusius, terminus. Aptariama, kaip antroponimai tampa vientisiniais terminais, kaip pritaikomi prie lietuvių kalbos morfologinės sistemos sudėtinių terminų rūšiniais…
DOI: 10.35321/bkalba.2025.98.01
