Go to originalLocalized version was produced by AI. It may contain inaccuracies.
Preparing document pages…
Page 1
LIETUVIŲ KALBOS GRAMATINĖ SANDARA
LIETUVOS TSR MOKSLŲ AKADEMIJA
LITAUISCHE SUFFIXALE HYDRONYMEN, ABGELEITET VON ANDEREN HYDRONYMEN
A. VANAGAS
Hydronyme unterscheiden wie andere Toponyme gleichartige Objekte voneinander: einen See von einem See, einen Fluss von einem Fluss usw. Daher können Hydronyme häufig ein Merkmal ausdrücken, das nicht das benannte Objekt charakterisiert, sondern völlig zufällig und ohne jeden Bezug zum unterschiedenen Objekt ist. Berücksichtigt man dies, kann man sagen, dass Hydronyme (und alle Toponyme) im Allgemeinen weniger motiviert sind als Gattungswörter. Dies ist einer der Gründe, weshalb Hydronyme (wie Toponyme allgemein) kein so strenges System bilden wie Appellativa1. Nach dem Grad ihrer Motiviertheit lassen sich Hydronyme in mehrere Gruppen einteilen, von absolut motivierten bis zu absolut unmotivierten. Zur ersten Art gehören vor allem Hydronyme, die von völlig unveränderten Gewässerbezeichnungen – nomenklatorischen Termini – stammen (Ežeras See Prk., Dorf Vilkmedžiai: See, Upė Fluss Slč., Mūša-Becken: Fluss, Ūpis Fluss Gdl., Zufluss der Rudelė: Bächlein). Weniger motiviert sind Hydronyme, die metaphorisch als nomenklatorische Termini für andere Objekte verwendet werden (z. B.: Kamša See Dgč., Fluss Sv., Zufluss der Šventoji: kamša „ein mit Reisig und Ästen befestigter Weg durch ein Moor“; Mólbedis Fluss Žal., Zufluss der Juodupė: mólbedis „Lehmgrube“). Als unmotiviert können solche Hydronyme gelten, die aus völlig unveränderten Personennamen oder anderen Ortsnamen entstanden sind (z. B.: Adomaitis See Mlt.: Adomaitis Familienname, Vytautas Fluss Vyr., Nebenfluss der Šalpalė: Vytautas Personenname, Amérika Fluss Pln., Nebenfluss der Minija: Amėrika). Eine besondere Stellung nehmen in diesem Zusammenhang Hydronyme ein, die durch Suffigierung von anderen Hydronymen abgeleitet sind. Solche Hydronyme entstanden unter dem Einfluss des toponymischen Kontexts. Sie sind nicht von den Namen anderer Gewässer getrennt und isoliert, sondern scheinen bereits bestehende Gewässernamen fortzusetzen. Aus bestehenden Hydronymen gebildet, existieren sie auch als Kontinuum dieser Hydronyme. Ihre Beziehung zum hydronymischen (toponymischen) Kontext zeigt sich in der gemeinsamen Wurzel (dem Stamm), während das Zugehörigkeitsverhältnis durch das Suffix ausgedrückt wird. Solche Mikrosysteme von Ortsnamen bilden bisweilen ganze Reihen, die sogenannten „toponymischen Familien“, zum Beispiel:
1 Vgl. V. N. Toporov, Einige Überlegungen im Zusammenhang mit der Entwicklung einer theoretischen Toponomastik, in: Prinzipien der Toponymik, Moskau, 1964, S. 20.
231
Page 2
Suffix. Auf diese Weise entstehen mitunter ganze Mikrosysteme von Toponymen, sogenannte „toponymische Familien“, zum Beispiel:
Vergleiche auch: Utenas See Trgn., Utenà Stadt, Uten-ẏkštis See Trgn., Uten-aitis See Ut., Uten-aitė|Uten-ėlė Fluss, entspringt dem Utenaitis-See, Uten-ėlė Dorf in der Umgebung von Utena. Das durch ein Suffix ausgedrückte Ableitungsverhältnis solcher Hydronyme (und anderer Toponyme) ist nicht nur quantitativ, sondern auch ein Verhältnis der Herkunft und Zugehörigkeit (possessiv). Dieses Herkunfts- und Possessivverhältnis bei Hydronymen wird letztlich durch die Beziehung der Objekte selbst bestimmt. Aus diesem Grund werden Hydronyme von anderen Hydronymen – von wenigen Ausnahmen abgesehen – nur mit Diminutivsuffixen abgeleitet. Somit spiegelt das Ableitungsverhältnis solcher Hydronyme die Zugehörigkeits- (oder quantitative) Unterordnung der Objekte selbst wider. Mit dem benannten Objekt stehen sie nicht unmittelbar, sondern über den hydronymischen Kontext in Beziehung. Da das Ableitungsverhältnis zwischen zwei Hydronymen besteht, können von anderen Hydronymen abgeleitete Hydronyme zu den stärker motivierten gezählt werden. Als besonderes Kontinuum eines bereits bestehenden hydronymischen Kontexts sind durch Suffigierung von anderen Hydronymen abgeleitete Hydronyme Gewässernamen, die bestimmte Informationen (Zugehörigkeits- und Herkunftsverhältnis) vermitteln. Ihre Untersuchung ist vor allem für die Theorie der Hydronymik (und der Toponymik allgemein) bedeutsam. Im Hinblick auf solche Hydronymtypen schrieb V. Toporov: „Die Erfassung solcher und ähnlicher Fälle, in denen einander bedingende Erscheinungen auftreten, kann in der Toponymik als eine der dringendsten Aufgaben der Wissenschaft... von den Eigennamen gelten“².
Es gibt verhältnismäßig wenige Suffixe, mit denen Hydronyme von anderen Hydronymen gebildet werden: -aitė, -aitis, -alė, -alis, -elė, -elis, -ėlė, -ėlis, -yčia, -ikė, -ykščia, -ykštis, -ynas, -inė, -(i)nyčia, -okas, -utė, -utis, -ukas, -ukė, -iūkštė, -utė, -utis. Außerdem sind nicht alle gleichermaßen produktiv: Mit einigen wurden mehrere Dutzend Hydronyme gebildet, mit anderen nur ein oder zwei: -ėlė, -elis³: Alksn-ėlė Fluss Lkm., abgeleitet vom Alksnaitis-See: Alksnas See Lkm., Alsuod-ėlė Fluss Lkm., abgeleitet vom Alsuodis-See: Alsuodis See Lkm., Balt-ėlė Fluss Lkm., abgeleitet vom Balto-See: Baltas See Lkm., Balt-ėlė Fluss Mlt., abgeleitet vom Baltys-See: Baltis See Mlt., Bēr-ėlė Fluss Slč., Zufluss der Bērė: Bēr-ė Fluss Slč., Berž-ėlė Fluss Rd., Zufluss des Banko-Kanals: Beržė Fluss Rd., Zufluss der Šušvė, Blauzd-ėlė Fluss Lel.: Blauzdà Fluss Ktk., Daub-ėlė Fluss Trg.: Daubà Fluss Trg., Zufluss der Jūra, Dysn-ėlė Fluss Dglš., Zufluss der Dysna: Dysnà Fluss Dglš., Dulg-ėlė Fluss Lp., abgeleitet vom Dulgas-See: Dùlgas See Lp., Dul-
2 Ebenda, S. 18.
3 Die Suffixe sind nach der Häufigkeit der Ableitungen aufgeführt.
232
Page 3
gininkų Dorf, Dus-ėlė Fluss Pmp., Nebenfluss der Dusos: Dusà Fluss Pmp., Dus-ėlė See Od., Dorf Duselninkai: Dusià See Smn., Gerv-ėlė Fluss RdN., Nebenfluss der Aukštoji Gervė: Gėrvė (Aukštoji) Fluss RdN., Nebenfluss der Apaščia, Ilg-ėlė Fluss Ds., aus dem See Ilgis: Ilgis See Ds., Ilg-ėlė See Smal.: Ilgasai See Smal., Imsr-ėlė Fluss Jrb., Nebenfluss der Imsrė: Imsrė Fluss Jrb., Irtuon-ėlė Fluss Trg., Nebenfluss der Irtuona: Irtuona Fluss Trg., Įs-ėlė Fluss Kark.: Įsė Fluss Kark., Jiez-n-ėlė Fluss Jz., aus dem See Jiezno: See Jiezno Jz., Juod-ėlė Fluss Mšg., Dorf Juodelės, Nebenfluss der Musė: Juodė Fluss Mšg., Dorf Juodės, Nebenfluss der Musė, Kampuot-ėlė Fluss Švnčl., Dorf Kampuotėlės, aus dem See Kampuotis: Kampuotis See Švnčl., Dorf Kampuočio, Knyt-ėlė Fluss Trgn., Nebenfluss der Bükos: Knytis Fluss Trgn., Nebenfluss der Utenaitė, Kruoj-ėlė Fluss Sl., Nebenfluss der Mūša: Kruoja Fluss Sl., Nebenfluss der Mūša, Laid-ėlė Fluss Pmp., Nebenfluss der Svalia: Laidė Fluss Pmp., Nebenfluss der Įstra, Liaus-ėlė||Liaus-ėlis Fluss Krkn., Nebenfluss der Liausė: Liausė||Liausis Fluss Krkn., Lied-ėlė Fluss Ant., in den See Liedis: Liedis See Ant., Lied-ėlė Fluss Kltn., Dorf Liedelės, aus dem See Liedis: Liedis See Klt., Dorf Antaliedės, Liel-ėlė Fluss Stk., aus dem See Lielius: Lielius See Stk., Dorf Lielionių, Miliuš-ėlė Fluss Trg.: Miliušà Fluss Trg., Muš-ėlė Fluss Tj., Nebenfluss der Mūšia: Mūšià Fluss Tj., Nov-ėlė Fluss Grš., Nebenfluss der Nova: Nóva Fluss Grš., Plav-ėlė Fluss Ds., aus dem See Plavelis: Plauýs See Ds., Prūt-ėlė Fluss Dkšt., Dorf Prūčių, in den See Prūtas: Prūtas See Dkšt., Raš-ėlė Fluss Mlt., Dorf Rašelės, aus dem See Rašia: Rašià See Mlt., Dorf Parašės, Rud-ėlė Fluss Gdl., Nebenfluss der Rudė: Rūdė Fluss Gdl., Strom-ėlė Fluss Ant., Nebenfluss der Šventoji: Strōmis See Ant., Strūn-ėlė Fluss Švnč., Nebenfluss der Strūna: Strūnà Fluss Švnč., Šakš-ėlė Fluss Dgl., aus dem See Šakšys: Šakšys See Ant., Siekšt-ėlė Fluss Lkm., Dorf Pašiekščio, aus dem See Siekštys: Siekštys See Lkm., Švent-ėlė Fluss Klt., Dorf Pašvenčio, aus dem See Šventas: Šventas See Švnčl., Svėt-ėlė Fluss Žg., Nebenfluss der Vilkija: Svėtė Fluss Žg., Nebenfluss der Lielupė, Tov-ėlė Fluss Kark., Dorf Tovės: Tōvė Fluss Kark., Ūg-ėlė Fluss Krč., Nebenfluss der Ūgė: Ūgė Fluss Krč., Uozb-ėlė Fluss Ut., aus dem See Uozbis: Uozbýs See Ut., Ušn-ėlė Fluss Užv., Nebenfluss der Ušna: Ušnà Fluss Užv., Vajuon-ėlė Fluss Švnčl., aus dem See Vajuonis: Vajūonis See Klt., Viekšn-ėlė Fluss Jz., Nebenfluss der Viekšnia: Viekšnià Fluss Jz., Vyk-ėlė Fluss Ds., aus dem See Vykas: Vỹkas See Ds., Žieg-ėlė Fluss Ds., Dorf Pažiegės, aus dem See Žiegelis: Žigas See Ds., Dorf Antažiegės, Asav-ėlis See Slk.: Asavas See Slk., Audr-ėlis See Rk.: Audrù Fluss Jž., Baltai-ėlis See Dkšt.: Báltasiai See Dkšt., Balt-ėlis See Lkm.: Báltas See Lkm., Balt-ėlis See Lkm.: Baltys See Lkm., Balt-ėlis See Mlt.: Báltis See Mlt., Bestin-ėlis See Rš.: Bestinis See Rš., Daubul-ėlis Fluss Vgr., Nebenfluss der Daubulis: Daubulis Fluss Vgr., Dumbl-ėlis See a) Kpč., b) Ktk., c) Rud.: Dumblis See a) Kpč., b) Ktk., c) Rud., Dumbl-ėlis See Mlt.: Dumblỹs See Mlt., Grauž-ėlis See Lbv.: Graužė Fluss Lbv., Ilg-ėlis See a) Imb., b) Vrn.: Ilgis See a) Imb., b) Vrn., Juod-ėlis See Sem.: Juodis See Sem., Juodyn-ėlis See Švnčl., Dorf Juodynelio: Juodýnas See Švnčl., Dorf Juodyno, Karkl-ėlis Fluss Jnšk., Nebenfluss der Karklis: Karklỹs Fluss Jnšk., Kert-ėlis Fluss Krk., Nebenfluss der Sušvė: Kertė Fluss Krk., Nebenfluss der Sušvė, Kiaulin-ėlis See Dkšt.: Kiaùlinis See Dkšt., Kig-ėlis See Ut.: Kigỹs See Ut., Kiu-ėlis Fluss Sk.: Kiuõė Fluss Sk., Kriaun-ėlis See Ob.: Kriaunà Fluss Ob., Lab-ėlis See Trgn.: Labė See Trgn., Lain-ėlis See Mlt., Dorf Palainio: Lainỹs See Mlt., Lamest-ėlis See Lkm.: Lamėstas See Lkm., Dorf Antalamestės, Laumiak-ėlis See Lkm.: Laumiakỹs See Lkm., Lied-ėlis Fluss Lap., Nebenfluss der Lieda: Lieda Fluss Lap., Liūn-ėliai zwei Seen Rš.: Liūnas See Rš., Lukn-ėlis See Lkm., Dorf Paluknio: Lukna||Luknėlė Fluss Klt., Dorf Luknos, Lukn-ėlis See Vžns.: Lūk-
233
Page 4
nas See Vžns., Luol-ėlis See Km.: Luolys See Km., Merk-ėlis Fluss Mrk., Nebenfluss der Merkys: Merkys Fluss Mrk., Narak-ėlis See JnšM.: Narak-ys See JnšM., Nemenč-ėlis||Nemenčin-ūkas See Pb.: Nemenčia Fluss Nmč., Pakin-ėlis See Svnčl.: Pākinis See Svnčl., Pašt-ėlis See Mlt.: Paštýs See Mlt., Plav-ėlis See Ds.: Plavỹs See Ds., Rūž-ėlis See Mrk.: Rūžis See Mrk., Sudot-ėlis See Svnčl.: Sudotà See Svnčl., Dorf Sudotos, Siekšt-ėlis See Užp.: Siekštỹs See Užp., Vyk-ėlis See Ds.: Vỹkas See Ds., Zalu-ėlis See Dgč.: Zálvus See Dgč., Zaps-ėlis||Zaps-aitis See Vs.: Zapsỹs See Vs., Dorf Pazapsių, Zieg-ėlis See Ds.: Žiegas See Ds., Dorf Antažiegės, Žuirgžd-ėlis See Užp.: Žuirgždỹs See Užp. (Insgesamt 95 Hydronyme).
-ėlė, -ėlis: Aluot-ėlė Fluss Smn.: Aluotis Fluss Sv., Apašt-ėlė Fluss Pnd., Nebenfluss der Apaščia: Apaščia Fluss Brž., Ažag-ėlė Fluss Sml., Nebenfluss der Amata: Ažagis||Ažagỹs Fluss Sd., Ažyt-ėlė Fluss Grnk., Nebenfluss der Ažytė: Ažýtė Fluss Grnk., Dubys-ėlė Fluss Sd., Nebenfluss der Dubysa: Dubýsa Fluss Rz., Nebenfluss der Daugyvenė, Garanekl-ėlė Fluss St., Nebenfluss der Lankesa: Garāneklė Fluss St., Nebenfluss der Lankesa, Kamat-ėlė Fluss Slč., Nebenfluss der Kamatė: Kamatis Fluss Všk., Linkav-ėlė||Linkauk-ėlė Fluss Krkn., Nebenfluss der Linkava: Linkavà||Linkāuka Fluss Krkn., Maleiš-ėlė Fluss Sv., Nebenfluss der Maleiša: Maleiša Fluss Sv., Marnak-ėlė Fluss Sb., Nebenfluss der Marnaka: Márnaka Fluss Sb., Niauduv-ėlė Fluss Sd.: Niáuduva Fluss Sd., Ramoj-ėlė Fluss Ps., Nebenfluss der Ramojus: Ramojus Fluss Jnšk., Svai-tūt-ėlė Fluss Ds., aus dem See Svaitūtas, Nebenfluss der Šventoji: Svaitūtas See Ds., Šešėv-ėlė Fluss Kri., Nebenfluss der Šešėvė: Šešėvė Fluss Kri., Šlavant-ėlė Fluss Vs., aus dem See Šlavantėlis in den See Ančia: Šlavañtas See Vs., Dorf Šlavantų, Ziegžmar-ėlė Fluss Trgn., aus dem See Ziegžmaris, Nebenfluss der Būka: Ziegžmāris See Trgn., Žiežmar-ėlė Fluss Zsl., Nebenfluss des Baches Šventasis Jonas: Žiežmarà Fluss Zsl.; Aknyst-ėlis See Lel.: Aknystà Fluss Lel., aus dem See Aknystėlis, Aulam-ėlis Fluss Pn., Nebenfluss der Nevėžis: Aūlamas Fluss Pn., Nebenfluss der Nevėžis, Ažun-ėlis Fluss Krk., Nebenfluss der Ažynas: Ažūnas Fluss Krk., Babrin-ėlis See Dgč., Dorf Babrinėlių: Babrinis See Dgč., Dorf Babrinės, Beržup-ėlis Fluss Jnk.: Béržupis Fluss Jnk., Byvain-ėlis See Trgn.: Byvain-is See Trgn., Bizduk-ėlis See Zsl.: Bizdūkas See Zsl., Brades-ėlis See Ut.: Brādesas See Ut., Daglėj-ėlis See Jž.: Daglėjas See Jž., Daglėj-ėlis See Trgn.: Daglėjus See Trgn., Davil-ėlis See Ut.: Dāvilas See Ut., Drapal-ėlis See Lp.: Drapālis See Lp., Dubul-ėlis Fluss Sd., Nebenfluss der Daugyvenė: Dubùlis Fluss Sd., Nebenfluss der Daugyvenė, Duven-ėlis See Užp.: Duvenas See Užp., Gipin-ėlis See Jž.: Gipinỹs See Jž., Izit-ėlis See Dgč.: Izitas See Dgč., Ižen-ėlis See Vžns.: Iženas See Vžns., Jagud-ėlis See Vvs.: Jagūdis See Vvs., Jiešmen-ėlis||Viešmen-ėlis Fluss Krč., Nebenfluss der Jiešmuo: Jiešmuõ||Viešmuõ Fluss Krč., Juostin-ėlis Fluss Rgv., Nebenfluss der Nevėžis: Juõstinas Fluss Rgv., Nebenfluss der Juosta, Kamuž-ėlis Fluss Mlt., Dorf Kamužės: Kamùžė Fluss Mlt., aus dem See Kamuželis in den See Baltieji Lakajai, Karnup-ėlis||Karnup-ėlė Fluss Sk., Nebenfluss der Karnupis: Kaŕnupis||Kaŕnupė Fluss Sk., Karosnink-ėlis See Auk.: Karōsninkas See Sem., Kauknor-ėlis See Kpč.: Kaũknoris See Kpč., Kozamk-ėlis See Mrk.: Kozámkas See Mrk., Kunig-ėlis See Ant.: Kunigis See Ant., Leven-ėlis Fluss Pmp., Nebenfluss der Lėvuo: Lėvuo Fluss Pmp., Lydek-ėlis See Mlt.: Lydėkis See Mlt., Limin-ėlis See a) Dgl., b) Dgč., c) Mlt.: Liminas See a) Dgl., b) Dgč., c) Mlt., Lūžup-ėlis Fluss Sd.: Lūžupis Fluss Sd., Nemun-ėlis Fluss Bsg., Nebenfluss der Nekelpa, Dg., Dorf Dvarčėnų, PnmR., Nebenfluss der Lielupė, Zd., Vardu-
234
Page 5
kaum dš.: Nėmunas Fl. Kn., in die Kurische Nehrung4, Neties-ėlIs See Mrk.: Netiešis See Mrk., Nibud-ėlis Fl. Įs., Dorf Nibudėliai: Nibudys Fl. Gm., Dorf Nibudžiai, Kreis Įsrutis, Pastov-ėlis See Mlt.: Pastovis See Mlt., Peneikišk-ėlis||Paneikišk-aitis See Dgl.: Peneikiškis See Dgl., Pranelg-ėlis Fl. Dgč., aus dem See Pranelgis: Pranelgis See Dgč., Prūdup-ėlis Fl. Kp., Zufluss des Prūdupis: Prūdupis Fl. Kp., Rudes-ėlis See Mlt., Dorf Rudesos: Rudesà See Mlt., Salin-ėlis See Ds.: Salinis See Ds., Skutišk-ėlis Fl. Sml., Zufluss des Skutiškis: Skutiškis Fl. Sml., Saltin-ėlis Fl. KžR., Zufluss der Jūra: Šaltinis Fl. KžR., Šešup-ėlis Fl. Lbv.: Šešupė Fl. Kps., Setersn-ėlis See Jž.: Setėršnis See Jž., Šilad-ėlis Fl. Lg., Nebenfluss des Šiladis, Lg., Zufluss der Kruoja: Šiladis Fl. Lg., Šlavant-ėlis See Vs.: Šlavantas See Vs., Tautin-ėlis Fl. Mšk., Zufluss des Tautinio: Tautinys Fl. Mšk., Uosint-ėlis See Sv.: Uosintas See Sv., Vabal-ėlis Fl. Jon., Zufluss des Vabalas: Vabalas Fl. Jon., Varnak-ėlis See Dgl.: Varnakys See Dgl., Vazaj-ėlis See Jž.: Vazajis See Jž., Vidauj-ėlis Fl. Šmk., Nebenfluss der Vidauja: Vidauja Fl. Šmk., Vykežer-ėlis See Ant.: Vykežeris See Ant., Zales-ėlis See R.: Žalesas See R., Žąsin-ėlis Fl. Čk., Zufluss des Žąsinas: Žąsinas Fl. Čk. (Insgesamt 77 Hydronyme).
-aitė, -aitis: Alksn-aitė Fl. Užp., aus dem See Alksnas: Alksnas See Užp., Als-aitė||Als-ikė Fl. Vdk., Zufluss der Alsos: Alsà Fl. Vdk., Antvard-aitė Fl. Jrb., Zufluss der Antvardė: Antvardė Fl. Jrb., Avil-aitė Fl. Smal.: Avilė Fl. Dgč., Dubin-aitė I, II Fl. Vl., Zuflüsse der Dubinė: Dubinė Fl. Vl., Dumbl-aitė Fl. Lzd., aus dem See Dumblis: Dumblis See Lzd., Gynev-aitė Fl. Btg., Zufluss der Gynevė: Gynevė Fl. Btg., Raudon-aitė Fl. Raud., Zufluss des Vidutinis Geležius: Raudonė Fl. Raud., Nebenfluss des Nemunas, Rusn-aitė Fl. Rsn., in die Kurische Nehrung: Rūsnė — ein Arm des Nemunas von Gilija bis Atmata, Smelt-aitė Fl. Klp., Zufluss der Smeltė: Smeltė Fl. Klp., S nietal-aitė Fl. Vl., Zufluss der S nietalos: S nietalà Fl. Šmk., Šlyn-aitė Fl. Rs., Zufluss der Šlyna: Šlyna Fl. Rs., Šušv-aitė||Šiušv-aitė Fl. Tt., Zufluss der Šušvė: Šušvė||Šiušvė Fl. Tt., Upsal-aitė Fl. Vl., Zufluss der Upsala: Upsala Fl. Vl., Uten-aitė||Uten-ėlė Fl. Ut., aus dem See Utenaitis: Utenas See Trgn., Vidauj-aitė Fl. Šmk., Nebenfluss der Vidauja: Vidauja Fl. Šmk., Vilkij-aitė Fl. Sk., Zufluss der Vilkija: Vilkija Fl. Sk., Virang-aitė Fl. Plk.: Virangė Fl. Plk.; Alksn-aitis See a) Lkm., b) Rš.: Alksnas See a) Lkm., b) Rš., Armen-aitis Fl. Čk., Zufluss der Armenos: Armenà Fl. Čk., Avil-aitis See Imb.: Avilys See Imb., Ažvint-aitis See Slk.: Ažvintis See Slk., Bėl-aitis See Švnč.: Bėlys See Švnč., Bit-aitis See Všn.: Bità Fl. Všn., aus dem See Bitaicis, Bitup-aitis Fl. Šlv., Zufluss des Bitupio: Bitupis Fl., Či-čir-aitis See Imb.: Šičirvys See Imb., Dūbur-aitis See Antz.: Dūburys See Antz., Gadėn-aitis See Sem.: Gadėnas See Sem., Garšpelk-aitis Fl. Šmk., Zufluss der Alsos: Garšpelkis Fl. Šmk., Zufluss der Alsos, Gau-aitis See Ign.: Gauys See Ign., Gėl-aitis See Nmc.: Gėla See Nmc., Gelz-aitis See Sem.: Gėltuis See Sem., Gilūt-aitis See Ml., Dorf Gilūtai: Gilūta Fl. Ml., Glūk-aitis See Vrn.: Glūkas See Vrn., Dorf Glūkas, Gruož-aitis See Onš., Dorf Gruožninkėliai: Gruožys See Onš., Dorf Gruožninkai, Ilg-aitis See Ign.: Ilgis See Ign., Ilg-aitis See Rš.: Ilgiai See Rš., Kek-l-aitis Fl. Grl., Zufluss der Jiesia: Keklys Fl. Grl., Zufluss des Rudes, Klev-aitis See Sn.: Klevas See Sn., Kumpuol-aitis See Antz.: Kumpuolis See Antz., Lazduon-ai-
4Das Verhältnis des Flussnamens Nemunėlis zum Nemunas kann in manchen Fällen indirekt sein, vermittelt durch das Appellativ nėmunas, nėmunėlis.
235
Page 6
tis Fl. Čk., Zufluss der Lazduonos: Lazduoną Fl. Čk., Lied-aitis See Klt.: Liedis See Klt., Liek-aitis||Liek-aitė Fl. Lkč., Nebenfluss des Liekė: Lieķė Fl. Lkč., Luokes-aitis See Mlt.: Luokesai See Mlt., Malkest-aitis See Mlt.: Malkėstas See Mlt., Mer-aitis See Švnč.: Merà Fl. Švnč., Mergežer-aitis See Dkšt.: Mergežeris See Dkšt., Milaš-aitis See Ml., Dorf Milašaičiai: Milašius See Ml., Dorf Milašiai, Mon-aitis See Sem.: Mònis See Sem., Nemun-aitis See Gl.: Nėmunas Fl. Kn., Nosu-aitis See Užp.: Nosvė Fl. Užp., Parsvėt-aitis See Dkšt.: Parsvėtas See Dkšt., Plienup-aitis Fl. Ar., Zufluss des Plienupio: Plienupis Fl. Ar., Punkin-aitis||Puikin-aitis See Vvs: Pūnkinas||Puikinas See Vvs., Reizgup-aitis Fl. Rs., Nebenfluss des Reizgupis: Reizgupis Fl. Rs., Sar-aitis See Švnč.: Sarià Fl. Švnč., Dorf Sariai (oder See Sariai Švnč., Dorf Sariai), Seliovin-aičiai zwei Seen Vs.: Seliovinis See Vs., Sysvant-aitis See Sem.: Sysvantas See Sem., Skirz-aitis See Lp.: Skirzūtis See Lp., Smilg-aitis Fl. Jsv., Nebenfluss der Smilga: Smilga Fl. Jsv., Streiv-aitis See Sem.: Streivys See Sem., Šark-aitis See Lbv., Dorf Šarkaičiai: Šarkis See Lbv., Dorf Šarkiai, Uten-aitis See Ut.: Utenas See Trgn., Varn-aitis Fl. Nmk., Zufluss der Varnė: Varnė Fl. Nmk., Verkn-aičiai zwei Seen Onš.: Verknė Fl. Jz., Vilk-aitis See Vs.: Vilkas See Vs., Vyžuon-aitis See Ut.: Vyžuonà Fl. Vžns., Zaras-aitis See Zr.: Zarasas See Zr., Zilm-aitis See Rš.: Zilmas See Rš. (Insgesamt 71 Hydronyme).
-ukas, -ukė: Aklin-ūkas See Vžn.: Aklinis See Vžn., Dorf Akliniai, Akmen-ūkas Fl. Krkn., Zufluss der Nevėžis: Akmenė Fl. Nj., Zufluss des Šventupis, Armen-iūkas Fl. Vl., Zufluss der Armenos: Armenà Fl. Vl., Balt-ūkas See a) Ign., b) Klt.: Baltys See a) Ign., b) Klt., Bedugn-ūkas See Rdš.: Bedūgnis See Rdš., Beržuol-ūkas See Sem.: Beržuolis See Sem., Dėlin-ūkas See Mrk.: Dėlinis See Mrk., Dėl-ūkas See Ut.: Dėlys See Ut., Dervel-ūkas Fl. Rz.: Dervėlis Fl. Rz., Dumbl-ūkas See Klt.: Dumblýs See Klt., Dusel-ūkas See Sn.: Dusėlės zwei Seen Sn., Ešerin-ūkas See Ktk.: Ešerinis See Ktk., Ešerin-ūkas See Rud.: Ešerinis See Rud., Gėj-ūkas See Onš.: Gėjus See Onš., Wald von Gėjaus, Gelež-ūkas Fl. Vad., Zufluss des Geležio: Geležis Fl. Vad., Gervin-ūkas See Lp.: Gervinis See Lp., Gilut-ūkas See Švnčl.: Gilutis See Švnčl., Gyst-ūkas Fl. Vl., Zufluss des Gystaus: Gystus Fl. Vl., Jaur-ūkas See Ktk.: Jaurys See Ktk., Kačlup-ūkas Fl. Ar., Zufluss der Taipėda: Kačlupys Fl. Ar., Zufluss der Taipėda, Kastin-ūkas Fl. Plk., in die Nemunas-Auen: Kastinis Fl. Plk., Zufluss des Prūdupis, Kiaulup-ūkas Fl. Klm., Zufluss des Kiaulupio: Kiaul-upis Fl. Klm., Lyn-ūkas See Rud.: Lynas See Rud., Malin-ūkas See Rud.: Malinis See Rud., Nemun-ūkas Fl. Klm.: Nėmunas Fl. Kn., in die Kurische Nehrung, Pakal-ūkas See Lkm.: Pàkalas See Lkm., Perdal-ūkas See Klm.: Perdãlė See Klm., Platup-ūkas Fl. Grk., Zufluss des Piaunio: Platupỹs Fl. Grk., Zufluss der Dubysa, Raguol-ūkas See Zr.: Raguõlis See Zr., Ruitin-ūkas Fl. Vdk., Zufluss des Ruitinio: Ruitinỹs Fl. Vdk., Salaič-ūkas See Lkm.: Saláičiai See Lkm., Sern-ūkas See Smn.: Sernia See Smn., Spindž-ūkas See Onš.: Spindžius See Onš., Šaul-ūkas See Lp.: Šaulys See Lp., Šėkin-ūkas See Rud.: Šėkinis See Rud., Šerm-ūkas See Onš.: Šermis See Onš., Šiemet-ūkas See Vvs.: Šiemetis See Vvs., Švenč-ūkas See Sem.: Švenčius See Sem., Tetervi-n-ūkas See Slk., Tetervinis See Slk., Ūdrin-ūkas See Rud.: Ūdrinis See Rud., Vaisin-ūkas See Smal.: V aisinis See Smal., Var-ūkas Fl. An., Zufluss des Variaus: Varius Fl. An., Varl-ūkas See Mlt.: Varlys See Mlt., Veiž-ūkas Fl. Zgč.
-ykščia, -ykštis: Dysn-ȳkščia Fluss Dkšt., aus dem See Dysnai in den See Dysnykštis fließend: Dysnai See Dkšt., Šalt-ȳkščia||Šalt-iūkštė Fluss Šlčn., Nebenfluss der Salčia: Salčià Fluss Šlčn.; Asaln-ȳkštis See Lkm.: Asalnai See Lkm., Baluoš-ȳkštis See Lkm.: Baluošas See Lkm., Dysn-ȳkštis See Dkšt.: Dysnai See Dkšt., Dring-ȳkštis See Ign.: Driñgis See Ign., Kretuon-ȳkštis See Švnčl.: Kretuonas See Švnčl., Ligaj-ȳkštis See Slk.: Ligajai See Dgč., Liuod-ȳkštis See Slk.: Liuodis See Slk., Lūš-ȳkštis See Ign.: Lūšiai See Ign., Nemun-ȳkštis||Nemn-ȳkštis Fluss Drsk., Nebenfluss des Nemunas: Nėmunas Fluss, Smalv-ȳkštis See Smal.: Smalvas See Smal., Uten-ȳkštis See Trgn.: Utenas See Trgn., Vėl-ȳkštis See Ign.: Vėlýs See Ign., Žėlv-ȳkštis See Mlt.: Žélvos See Ktk. (insgesamt 15 Hydronyme).
-yčia: Ates-yčia||Atesė Fluss Smn., durch den See Atesys fließend: Atesỹs See Smn., Dorf Atesninkai, Yl-yčià Fluss Smn., aus dem See Ylelis: *Ylys (-is), heute Ylėlis See Smn., Kernav-yčia||Kernavė Fluss Šlčn., aus dem See Kernavas: Kėrnavaṣ See Jšn., Mašn-yčià Fluss Drsk., aus dem See Mašnelis: *Mašnys, heute Mašnelis See Drsk., Matar-yčià Fluss Rud., in den See Matarai mündend: Matarų (ėžeras) Rud., Rauden-yčia Fluss Klvr., aus dem See Raudenis: Raudėnis See Klvr., Dorf Raudeniškiai, Simn-yčia Fluss Smn., in den See Simnas mündend: Simno (ėžeras) Smn., Šark-yčia Fluss Lbv., vom See Šarkaitis in den See Šarkis fließend: Šarkis See Lbv. (insgesamt 8 Hydronyme).
237
Page 8
-utė, -utis: Berž-utė Fluss Sln., Šušvė-Bach: Beržė Fluss Rd., Šušvė-Bach, Nyk-utė Fluss Kr., Nebenfluss des Nemunas: Nykà Fluss Kr., Nebenfluss des Nemunas, Pent-utėl||Pent-ėlė Fluss Lkš., Pentos See: Pentà Fluss Lkš., Vasak-utėl||Vasak-ytė Fluss Kps., aus dem See Vasakai: Vasakų (ežeras) Kps.; Gab-utis See Krn.: Galýs See Krn. (insgesamt 5 Hydronyme).
-ytė, -ytis: Marnak-ytė Marnak-ėlė Fluss Sb., Nebenfluss der Lėvuo: Márnaka Fluss Sb., Nebenfluss der Lėvuo, Obel-ytė Fluss Srj., aus dem See Obelija: Obelijà <*Obelijà See Srj., Vasak-ytėl||Vasak-utė Fluss Kps., aus dem See Vasakai: Vasakų (ežeras) Kps., Bebiru-ytis||Bebiru-iūkas Fluss Šmk., Nebenfluss der Bebirva: Bebìrva Fluss Šmk., Vilk-ytis Fluss Žg., Nebenfluss der Vilkija: Vilkijà <*Vilkijà Fluss Žg. (insgesamt 5 Hydronyme).
-(i)nyčia. Das Suffix -(i)nyčia ist nichtlitauisch und aus dem polnischen -nica entlehnt: Bilis-inyčia Fluss Lp., aus dem See Juodasis Bilsas: Bìlsas, Júodajis See Lp., Avièr-nyčia||Avirė Fluss Lp., aus dem See Aviris: Aviris See Lp. (insgesamt 2 Hydronyme).
-ynas: Nemun-ynas||Neman-ynas Fluss Glj., in das Kurische Haff mündend: Nėmu-nas||Nėmanas Fluss.
-inė: Burčiok-inė Fluss Klvr., aus dem See Burčiokas: Burčiòkas See Klvr.
-iokas: Kumpuol-iokas See Dgč.: Kumpuõlis See Ant.
-iūkštė: Salč-iūkštėl||Salč-ūkščia Fluss Slčn., Nebenfluss der Salčia: Salčià Fluss Slčn. Insgesamt sind derzeit etwa 360 litauische Hydronyme bekannt, die durch Suffigierung von anderen Hydronymen abgeleitet sind.
LITAUISCHE HYDRONYME – SUFFIXALE DERIVATE VON ANDEREN HYDRONYMEN
A. VANAGAS
Zusammenfassung
In der litauischen Hydronymie gibt es etwa 360 suffixale Fluss- und Seenamen, die Derivate anderer Gewässernamen sind. Hinsichtlich ihres Motivationsgrades nehmen sie unter den Hydronymen anderer strukturell-wortbildender Typen eine Zwischenstellung ein. Während Hydronyme, die unverändert aus Anthroponymen oder anderen Toponymen entstanden sind, als völlig unmotiviert gelten und Hydronyme, die aus nomenklatorischen Fluss- und Seebezeichnungen hervorgegangen sind, als motiviert, nehmen Hydronyme, die suffixale Derivate anderer Hydronyme sind, in dieser Hinsicht einen Platz etwa in der Mitte dieser Hierarchie ein, da sie gewisse Informationen vermitteln (Besitzverhältnis, „Verwandtschaft“ usw.).
Es sind vergleichsweise wenige Suffixe bekannt, die zur Bildung solcher Hydronyme verwendet werden. Fast alle haben eine diminutive Bedeutung: -elė, -elis (95 Hydronyme), -ėlė, -ėlis (77 Hydronyme), -aitė, -aitis (71 Hydronym), -ukas, -ukė (55 Hydronyme), -alė, -alis (15 Hydronyme), -ykščia, -ykštis (15 Hydronyme), -ikė (9 Hydronyme), -učia (8 Hydronyme), -utė, -utis (5 Hydronyme), -ytė, -ytis (5 Hydronyme), -(i)nyčia (2 Hydronyme), -ynas, -inė, -iokas, -iūkštė (jeweils ein Hydronym).