D. Mu Mulai y ė. Mu dy i(s), mu gdy i(s),
mu kdy i(s) ap esen ação em diccioná ios e a ualidade a osena 151
DAIVA MURMULAITYTĖ
lie u ių kalbos ins i u as
MURDYTI(S), MURGDYTI(S),
MURKDYTI(S) PATEIKIMAS
VOODyNuOSE e DaBa iNė
Va OSENa
ĮVaDaS
Uma do u u o Bend inês dicioná io de línguas li uanas ( oliau BŽ) ino a ių (e
uma das suas a asadas azões) esc i a e edição não abėcėliškai, como oi ei o
an es, e ag upando pala as segundo seus comuns semân icos aços e da ybą
(liu ke ičienė 2006: 9). assim p e ende c ia o ocabulá io quan o possí el mais
sis emá ico. a spi ies ašku i ado compu ado ino Daba inės lie u ių kalbos
žodyno ( oliau DŽ) 3-io edição a ian e. Seus i ula es pala as são di ididos em
léxicos seman icos g upos, dados analisados, co igidos, p eenchidos,
in es igada a ual a osena e mais ecen es on es léxicog á icas (en e elas
e mais a de DŽ edições), e udo isso inalmen e se con e e em no os a igos
de dicioná io1. esc e endo p ecei os -i i eiksmažodžių e seus edinių (jun o
des e g upo pog upio) a igos obse ado, que eiksmažodžių mu dy i, mu gdy i,
mu kdy i ( aip mesmo seus edinių) mú uo yšius a ii ūs DŽ e gana Lie u ių
kalbos žodyno ( oliau lKŽ) publicações a am di e samen e. P esen ina
a osena mos a eles dian e a ian es2: šaknies mu i mu k- (excei uando um
ou o excepção) eiksmažodžiai êm apačias signi icados, e ečiausiai usados
šaknies mu g eiksmažodžiai ge almen e em menos signi icados do que a
a ian e p incipal com mu k-. aigi esc e endo des es eiksmažodžių e seus
edinių a igos i e am ques ões esol e : quan o se pode basea nos
anks esniis lexicog a inia 1 Da e . D. liu ke ičienės a igo nes e Talbos kul u
omo (p. 141150).
2 No albo y o o concei o de a ian e en ende-se a iadamen e (LESS 1990: 80). Nes e a igo
a ian es são chamadas do mesmo unidade linguís ica, nes e caso da pala a, di e ências,
a mainos, endo uma apação semân ica e di e en e aišką. O p incipal, nusis o ėjęs,
gene inėje linguagem exigida a ian e é a no ma (K Ž 1990: 225, 134).
152BOS Cul u a | 83 on es, se é possí el man e essas pala as de
ap esen ação nelas con íns inumá, se é possí el p es a p e e ência à
a ual Wo osenha desses açõesmaodzes, se a sua pesquisa pe mi e os
mencionados pala as conside a a ian es e mos a e iden es
p obabilidades de um deles p e alece , como ha moniza BŽ e lKŽe, que um
deles é conside ado um e o, e e c. espos as a essas pe gun as ainda não
são cla as a é o im, po an o, es e a igo se incen i a á a discussão3 e a
c í ica, que pe mi i ia BŽ coloca essas pala as co e amen e, sem iola a
no ma. 1. i iaMųJų VEiKSMaŽODŽių Pa EiKiMaS VOODyNuOSE
1.1.
DŽ1 o nece odos os ês discussos açõesmažodžius, dois deles mu dy i e
mu gdy i num a igo: mù (g)dy i, ~o, ~ė 1. g amzdin i, na di i in o andenį, in o
pu yną: M., įm. o que em balá. Caminhos do campo (pa asa į) išmù dy i, não pode
pa ažia . 2. kimš i, kiš i, g ūs i: Šieną m. em da žinę. Saikas nukimš as,
numù dy as e com kaupu. Plną da žinę p i mù dė šieno. 3. sng . klampo i,
maudy is (dumble): Po plynes pakalnėje ~y is.
~ (1) mù kdy i, ~o, ~ė 1. kiš i in o balą, na dy i, mu dy i: Gy ulius balose ~o.
~esiídos shiená puxe de balos. Todos os bal inos sumù kdė em ka ilą. 2. p k.
el i, auk i em bėdą. ~ymas (1)
DŽ1 nep iešdėlinių eiksmažodžių a igos jun o com a osenos exemplos são ap esen ados e
p iešdėliniai bei sang ąžiniai an aš inių eiksmažodžių ediniai (DŽ1 Vii, Xi), des e modo pa a
es a lei do dicioná io ainda en ou pe missão įmu dy i, išmu dy i, numu dy i, p imu dy i,
mu (g)dy is e sumu kdy i. Ob iamen e, que sume imais de economia um a igo ap esen ados
mu dy i e mu gdy i são conside ados a ian es, cujos signi icados comple amen e coincidem.
decidindo a pa i ilus ações ap esen ados dian edėlinių edinių, que odos aze só de
mu dy i, pode-se spė i, que o úl imo a ian e e conside ado p incipal. Juo explica-se e sepa ado
a igo ap esen ado mu kdy i, que só p imei a 3 Zodyno edi o esų pedido ( a pininkaujan
Vals ybinės lie u ių kalbos komisijos y . specialis ei ais ei Pangony ei), suas opiniões
cuidadosimu ques ão é exp essada doc. d . Ju gis Pake ys e doc. d . albinas D uk einis. Bū ų
mui o ú il, se eles conco dassem seus pensamen os desen ol idos e com eias publicamen e
supos u izados mais ampla sociedade.
D. Mu Mulai y ė. Mu dy i(s), mu gdy i(s), mu kdy i(s) ap esen ação em
diccioná ios e a ualidade a osena 153 signi icado coincide com ou os dês
eiksmaodžiais e além des a em ainda lhes nebūdingą ans e ida
signi icado. Sang ąžinis edinys mu kdy is neišski as sepa ada
signi icado (plg. mu (g)dy i 3. sng . ).
1.2. DŽ2 são ap esen ados apenas dois dos abo dados nep iešdėlinių
eiksmažodžių: mù dy i, ~o, ~ė 1. g amzdin i, da din i į andenį, į pu yną:
Nemù dyk aip mù kdy i, ~o, ~ė 1. da din i į andenį, mu dy i: ~o aiką į upę da
giliai. ‖ sng .: Po dumblą ~y is. 2. kimš i, kiš i, g ūs i: Šieną ~o į maišą, į da ži-
nę. ~ymas (1)
p igi dys. sng . : ~ydamiesi šieną aukė de balos. 2. p k. el i, auk i em bėdą. ~
(1) e DŽ2, e em edições pos e io es, an esdėliniai eiksmažodžiai, excep o
dian edėlio ne edinius, ap esen am-se em a igos sepa ados. Nes a edição há
alguns p é-délicos açõesmažodžių com šaknimi mu g-, aigi em essencial DŽ2
o nece de odos os ês šaknų (mu -, mu g-, mu k-) eiksmažodžių. Encan ado é
que mu dy i e mu kdy i e įmu dy i e įmu kdy i são ap esen ados em a igos
sepa ados. Ki ų p iešdėlių ediniai com suas a ian es, con endo šaknį mu g-,
ap esen am-se no mesmo mesmo a igo (išmu (g)dy i, numu (g)dy i,
p imu (g)dy i, sumu (g)dy i, užmu (g)dy i), excep o pamu dy i e pamu gdy i, que
são ap esen ados sepa adamen e. By he way, pamu gdy i explica-se pamu dy i
(não indicado em ele). ilius aciniai exemplos ( an o su u in ieji, an o
es e isinamen e) nes e caso não o nece possibilidade spė i, que a ian ų é
conside ado p incipal. P z.: išmù (g)dy i, ~o, ~ė ismaudi i, suba dinando em
andenį: I. šunelį. sng . :Inc i o no io e изsimù (g)dė odo.
zammù (g)dy i, ~o, ~ė 1. zakiš i, zakimš i: Bu elį com kamščiu ~o. 2. mu gdan
enckamuo i: Vaikai ~ys kačiuką. 3. zammaukšlin i: U. kepu ę sob e a cabeça.
abo dá eis açõesmajodzes e seus edinių seman inė es u u a é
ap esen ada semelhan emen e como e na an e io edição do dicioná io,
exce o sang ąžinius açõesmajodžius, que jápublicam po signi icam es
sepa ados. DŽ3-4 são ap esen ados odos 1.3. ês nep iešdėliniai
eiksmažodžiai: mù dy i, ~o, ~ė 1. g amzdin i, da din i į andenį, į pu yną:
Nemù dyk aip giliai. sng . : Po dumblą ~y is. 2. kimš i, kiš i, g ūs i: Šieną ~o
em maišą, em da žinę. 3. p k. auk i, el i em bėdão: P óp en oukliu o e me
~o. ~ (1) mù gdy i, ~o, ~ė s . mu dy i mù kdy i, ~o, ~ė 1. s . m u d y i 1. 2.
consul. mu dy i 3
KalBOS
Kul ū a | 83 154
Jãos signi ica i os colocam de ou a o ma, . y. pe kel inė signi icação
auk i, el i in o bėdą, an e io men e nas publicações DŽ ha endo
ca ac e ís ica só eiksmažodžiui mu kdy i, ago a a ibui-se e
eiksmažodžiui mu dy i, que é conside ado p incipal a ian e, ou os
eiksmažodžiai em ele só indicam. Além disso, mu gdy i semân ica coincide
comple amen e com mu dy i (caip e DŽ1), e mu kdy i não em signi ica i os
kimš i, kiš i, g ūs i (es a é ca ac e ís ica de odos DŽ pe mi imas). mais
b ilhan e DŽ3-4 ino ação já não há p é-délėlinių eiksmažodžių a ian es
com -g-, que na edição p ecoce o am ap esen ados em uma i ulação com a
p incipal a ian e. Uniin elis išmu (g)dy i (es a e única ap esen ação das
a ian es numa i aš ê), ma y , sob e i eu pe klaidą. aigi DŽ3-4 icou só
duas chápies mu g eiksmažodžiai mu gdy i e išmu gdy i. 1.4. Nos
ele ônicos DŽ5-6 a imagem de a o cambiaičia nebelieka a ian ų com
šaknimi mu k- (išsky us p isimu kdy i), e šaknies mu g eiksmažodžiai isu
consis en emen e indicam em p incipal a ian e mu dy i e seus
p ecu sdėlinius edinius.
Ainda é in e essan e que em odas as DŽ publicações, exce o o p imei o,
ap esen a-se a segunda zamu dy i signi icação mu dan (mu gdan DŽ2)
zakamuo i: Vaikai zammu dys kačiuką. po ém a igo do e bma básico al
signi icância, pela qual pode ia basea edinys (plg. lKŽ o necida niu ky i,
maigy i), não exis e. 1.5. Discussí eis açõesmažodžių e suas an edėlinių edinių
ap esen ação lKŽ e lKŽe di e encia. P imei amen e des ac á el a a enção, que
lKŽe mu gdy i conside ado e oida, co eomas em mu kdy i, ap esen ado sem
ilius acinių pa yzdžių, não exis e nem seu edinių. P usdin inis lKŽ o necem
an o mu gdy i, an o sang ąžinį e p iešdėlinius seu edinius įmu gdy i,
numu gdy i, nusimu gdy i, pamu gdy i, pasimu gdy i, p imu gdy i,
p isimu gdy i, sumu gdy i. Eles odos indicam-se em mu dy i ou
co esponden es p iešdėlinius ou sang ąžinius seus edinius, ilus uojam
exemplos de i oosios linguagem e esc i os. em ge al lKŽ egis ada plu alidade
da mesma ou p óximos semân ica de pala as com šaknimis mu -, mu g-, mu ki
k .: mu à klampynė, pu ynas; 1 mù as įmi kusi, pažliugusi zemė; mù as2, -à
šlapias, pažliugęs; mu d i, mù da (mù di?), ėjo bū i paskendusiam, skendė i,
g imzdė i; mu dýnas, mu dỹnė klampi, pelkė a luga , dumblynas; m din i (-y i),
ina, ino s . mu dy i 4 (kiš i in o andenį ou sejaip kokį skys į, g amzdin i, na
din i); m dulo i, oja, ojo be como p aus i, mu dy i; 1 mu g i,
D. Mu Mulai y ė. Mu dy i(s), mu gdy i(s), mu kdy i(s) ap esen ação em
diccioná ios e a ualinė a osena 155 mù ga, ėjo smulkiai ly i, pu kš i; mu glà
i š a né oa; mui o minulkus chu a; muglinas, -à 1. sujo, impu o; 2. sukai ęs,
sup akai a ęs; mu g lýnas pu ynas; mu glỹnė labai klampi luga , dumblynas; 2
muglin i, ina, ino pe in i, epi; mugly is, ijasi, ijosi maudy is, u ly is; mu glia ,
iuoja, ia o ep i, e lio i; mu gló as, a su minulciu pluumi, migló ; mu gló i, ja, jo
smulkiai lyno i, dulksno i; 3 mù inas, -à 1. su inho, mu zino, esguepado; 2. nlapias,
suplukęs, sušilęs; 1 m in i, ina, ino 1. ep i, e lio i, mu zin i. | e l. ; 2. mi i a ,
u ina ; 2 m in i, ina, ino mu dy i; 2 imme s in i įmu dy i, įkiš i; 2 ism in i s .
ismu dy i 3 ( ažiuojan izmindi i, izd emb i): Išmù in o caminho; m io i, ioja, iojo
1. epi, con amin, su in i; 2. e l. ne ikusiai p aus is, e lio is; m ky i, o (ia), ė
maigy i, niu ky i; emp ky i įkiš i, įniu ky i; sum ky i 1. sulamdy i, suniu ky i,
sumaigi i; 2. su aišky i, su iuškin i, sumu dy i; 3. sukiš i in o andenį,
sume k i; mu klỹnė z . mu glynė; 2 muklin i, ina, ino z . 2 mu glin i; mu kló i, ja,
jo klampo i, mako i; mu knà a lydys, a od ėkis; mu knùs, apsiniaukęs,
da gano as; mu ksó i, mukso, jo 3. bū i apsiniaukus; 1 mu kšl smulkus pluas;
mu ln i, na, no e lio i, pu in i, desch a iai quê aze (pgs., skalb i); 1 m kšlin i,
ina, ino ep i, e lio i; m kšlio i, ioja, iojo 3. p a ai, sujamen e mazgo i, laus i;
mu ló as, a apsiniaukęs; em minúsculas go ejadas linnojan e; 1 mu kšló i, ja, jo
smulkiai ly i, lyno i; m k elė i, ėja (ia), ėjo 1. su ga pasinha ; 2. dega en a lįs i,
en a cê i, šmu kš elė i; 2 muk i, ia, ė be palio os ly i, me k i; 2 mu la ūkas,
migla; 2 mu li klampi luga , dumblynė; mulio is, iojasi, iojosi lyno i, odk i; moly i,
ija, ijo 1. polš i, ep i, d ums i; 2. e l. pliušken is, ašky is, u ly is; m i, s a
(mū a), o 1. uipa , mi ki , ež i; 3. klimp i, g imz i e k . Da plg. m maliuo i, iuoja,
ia o z . mu ly i 2: Ančiukai mù maliuoja po klan; mu mỹnė 1. klampynė; m min i
(y i), ina, ino 3. kiš i, g ūs i, mu dy i; 5. e l. d i a e ado o caminho, clampo i.
endo em men e an o a o ma, quan o a signi icação iden idade ou simili ude,
a igo examinados shaknų mu -, mu g-, mu ki ou os aqui lis ados pala as
ainda pode sie i com mi k i, me k i, mau ai e pan.
Gausūs lKŽ dados indicam que an o šaknies mu g-, quan o mu kžodžiai
cons i uem nãoážus da ybos lizdus. em ambos os casos possibili as
posições an es balsį e pusbalsį (pzj.: mu gė i, mu gla, mu k i (mu kia,
mu kė), mu ky i, mu kna), po an o šaknies mu g ašybą conside a
enganida po causa p iebalsių asimilação se ia ne eisinga.

156 KalBOS Kul ū a |
83 y ų
apibend inus lKŽ i lKŽe duomenis ma y i, kad šaknies mu - eiksma-
žodžiai būdingesni žemaičiams i aka ų aukš aičiams, o mu g- / mu k- –
aukš aičiams.
2.E iMOlOGiNių Šal iNių DuOMENyS
E ns o F aenkelio Li u ianos do ocabulá io e imologico da pala a muglinas
pe mi kęs -gl kildinama de -*dl, es e pala a é associado com mù dy i, mù i,
mù as, mu i i, máu as dumblas, pu as, ambém com la. mu di čiu kšlė, e smė
(Sp udel), mù dê kunkuliuo i, mu dinâ d ums i, mu ga bala, klanas, neš a i
bū ybė (P ü ze, un eines Wesen), mu î , -ê su ep i, supu in i (F aenkel 1965
472). Ka lio Miūlenbacho e Janio Endzelyno pala a de mu dinâ 1. d ums i
( andenį); 2. da y i, que kunkuliuo ų, bu buliuo ų ( anduo); 3. da y i, que mu k ų
(ka ė) possi elmen e ligado com lie. mù dy i (Wohl zu li. mu dy i e was im
Wasse ü elnd behandeln; ME 19251927: 668), e mu ga su lie. mù i (ME 19251927:
669). la ių e imologias dicodyne com mu dy i siejamas la. mu dē b bu bulia ,
kunkulia , usų a mybė mu dá pu as, pu ynas. A p incipal signi icância da
aiz mos ąs a m. mu ī ap ašky i, su ep i, из e lio i, mu ga bala, clanas.
la iško pala a de signi icado in luência u ėjęs homonimas mu dē a neaiškiai
kalbė i, niu nė i, mu mė i (Ka ulis 1992: 608609)4. Wojciecho Smoczyńskio no
e odyne e imologológico da língua Li uânica šaknies mu kžodžiai mu ks i
pasine i, g imz i, mu knà a od ėkis ap esen am e imologizando açõesmažodį
me k i, šaknies mu eiksmažodžiai e a dažodžiai (į)mù i, mù dy i(s), mu d i,
mù in i, mu à, mù as, mù inas e k . O mu g i, mu glà, mu gl i, baseado le.
m elações de signi icâncias (1 dulk i, lyno i e 2. bū i isomam como pe miglą, sh ies i
dispe sida sh iesa, žybčio i, mi gė i), elacionamo com la. mù g gas a empo sem do mi ,
plūk is, kamuo is, mù gi kliedesys, s aičiojimo; šmėklos; šiau ės paš ais ė, mù guô
kliedė i, s aičio i, an azuo i e ap esen ados da pala a mi gė i e imologijoje (Smoczyński
2007: 378, 390, 404). 4 Plg. lie. mù min i (y i), ina, ino 1. in . Nmu mė i, niu nė i. 2. . e zin i,
gen i: Kam mù mini eles, i. y. pükini! J 3. . kiš i, g ūs i, mu dy i: Duk ele, mù mink bem
siūlus, que pin as melho nukąs ų Kp. 4. . u bin i, k apš y i: Dalgiakočiu ėmiau mu my i
liūną, e a si ė ė eke ėlė Slm. 5. e l. ajia mau keliu, klampo i: Mù minas po duobes, e gana
Sk . (lKŽe).
D. Mu Mulai y ė. Mu dy i(s), mu gdy i(s), mu kdy i(s) ap esen ação em
dicioná ios e a ualidade a osena 157 Viename de Lie u ių kalbos e imologinio
žodino duomenų bazės į ašų (h p: bal e imologija.bal nexus.l /?w=mu dy i)
mu dy i pu y i g e inamas com as pala as se bųk oa ų ( *mъ d)
*mъ dpama i (sę) m da i (ce) e slo slo ens co esponden es. mda i, bulg.
m da , m d am, m dana, le. ma dać, me dać, s. č. m da i ( odos os signi icados
semelhan es muda , oca ). Da omenos sob e mu gdy i, mu kdy i não
( isualizado 2010 11 24). aigi in o mação sob e conside adososius
eiksmažodžius em on es e imologológicas é bas an e di e sa, em alguns
casos le an ando dú idas. Nê uma e imologiação eles não são minimi odos ês.
Veikiausiai mu dy i(s), mu gdy i(s), mu kdy i(s) conside y ini pala as de
di e en e o igem. Žiū in sinch oniamen e o p imei o sie inas com mu i,
e cei o com me k i, mi k i. segundoas mu gdy i(s) aki aizdžiai não exis e
suska dėjęs mu kdy i(s) a ian e.
3.SEMaN iKa
P incipalidade abo daí eis açõesmaodzes mu dy i, mu gdy i, mu kdy i signi icado é (pp . não
ez) kiš i, da din i em lys į ou pan. e pę, exemplo.: mu kdy i į andenį, į sniegą; mu kdy i
pu yne (mais des a e de ou os signi ica i os ilius acinių a osenos exemplos de c .
nes e a igo no capí ulo 5 ap esen ado inicialmen e BŽ dicyniniame a igo). a pa i des a
signi icação su giu ans e el inė signi icação kenk i, el i em bėdą, humin i, desp ekin i,
žlugdy i, ex.: bom nome da emp esa ago a mu kdomas pu e; nos ibunais apu ca em;
sumu di ado conco en e a giai bea sigaus. Veiksmajodis mu dy i peculia pelo que o seu
edinys išmu dy i ainda signi ica iš ežin i, es agin i minan , ažiuojan (apie kelius)5.
No a-se que o exemplo a osena com es a signi icação зафиксирован только в первом из
всех DЖ разрешений (жр. цитированный mu gdy i статью), правда, он ошибочно иллюстрирует
ранее упомянутую первую значимость. po ém expe iy inėjus a oseną panašu, que
eiksmazodis exmu dy i em signi icado de ex ežimen o usado mais equen emen e. Su
p incipaline da dínio em lys į a pan. e pę signi icadome elacionadas sang ąžinių edinių
mu dy is, mu gdy is, mu kdy is signi icâncias klampo i, g imz an judė i, kapano is e pan. e
maudy is, da dy i, pliušken is; e é 5 Ko bom, exmu dy i nes e signi icado conside a y inas
p iešdėlė u, e não p iešdėliniu eiksmažodžiu, i. i. causainiu p eesagos -dy i ediniu из
измурти, e não p iešdėlio изведiniu из mu dy i. No úl imo a igo lKŽ es a signi icação
nãou odoma. Sem dú ida, dependendo do con ex o, esmu ados, como e mui os ou os
p e ixos e p ecessos con endoços eiksmažodžių, a yba pode se escla ecida e an aip
(u bu is 1978: 92).
KalBOS Kul ū a | 83 pe kel inė eikšmė a g i, kamuo is, susidu i su kliū imis,
dė i pas angas 158 baseando-se dados das p essudin inių DŽ pe mi imen os,
mu kdy i não em signi icâncias su jėga kiš i, kimš i, g ūs i, ca ac e ís icas
do ojan is su ūpesčiais, sp endžian p oblemas i pan.“, p z., mu kdy is
skolose, in igose, skandaluose.
açõesmažodžiams mu dy i e mu gdy i. lKŽe o nece įmu kdy i, p imu kdy i e
sumu kdy i a osenos exemplos de, mos ando essa kimšimo, g ūdimo
signi icado: O que aqui e įmu kdė em aquela maišą? š. Kuo só adês, seu
maišão p imu kdė S n. Ma e iškė, sumu kdžiusi de ol a em kašu ę
beišlendan į gaidį, nuskubėjo seus caminhos P. C i . e dade,
imp usdin iniame lKŽ os p imei os du sakiniai ilius uoja eiksmažodžius
įmu gdy i e p imu gdy i (indicando as mesmas on es)6.
4.DaBa iNėS Va OSENOS a SPiNDyS iN E NE E in es igando a a ual açãomažodžių mu dy i(s),
mu gdy i(s), mu kdy i(s) e p iešdėlinių hei edinių a oseną paí k a Google paieškos sis ema
( isualizada 2010 06 1620; sang ąžiniai eiksmažodžiai adicionalmen e in es iga 2010 11 08, ob e
esul ados de aco do p elimina ). Os ex os publicamen e acessí eis da In e ne de aco do com a
na u eza da comunicação condicionalmen e podem se classi icados em in o macinius e
comunicacinius, os úl imos mais p onosgin ini a ian es da o ma esc i a (mais ou menos) p i ada da
linguagem saky inė (Vaicekauskienė 2008: 7172). Nes e caso, dados es a ís icos ecolhe in e ne
ex os não classi icando em mencionadas pa e, embo a de p imei a is a possa dize -se que
comuniccinio ipo ex os o am mais. isso é na u al, po que in es ig ieji pala as são
es ilis iicamen e ma cados, ca ac e ís icos šnekamajai linguagem. especialmen e mui as ezes
eles são usados po el inais signi icados. de pa e ex ai de ca ác e comuniccino al ez a é e mais
impo an es pa a es e es udo como a s a a analisadas lexicog a icas on es, das quais (dél a
bas an e desigualycio ap esen ação) complexa 6 em ge al pa e exemplos, imp usdin iniame lKŽ
ap esen ados com šaknim mu g-, na publicação ele ónica pako egu i co esponden emen e
ilius uoja šaknies mu k emažodžių a iksą (į ai BŽ edi o ių a k eipė doc. d albinis D uk e).
plu alidade pako eguo ųjų exemplos são de i aos língua, pala as picke s podiam eles ano a
baseando-se seu egula iga o og a ia en endim ( . y. su -g-). lKJe o ganizado es nu a us mu gdy i
podia conside a em caso de e ada o og a ia, ci o ieji e ou os exemplos a osena pode se
pe ezidos e o necidos egula de o og a ia eiksmažodžių a igos. e dade, pô em co eção e
alguns exemplos a pa i das esc i inhas on es, po ém senas ou po ou as azões não
pa icula men e con iá eis do sen ido da esc i a eles ma cados su onimais BsP (= lie u iškos
pasakos y ai ios. Su inko D . J. Basana ičius. iiV pa e. Chicago 19031905) e šjau e imų i šiaip (=
menos eišsiski iančių aš ų слова или предложения).
D. Mu Mulai y ė. Mu dy i(s), mu gdy i(s), mu kdy i(s) ap esen ação em
diccioná ios e a ualidade a osena 159 decidi sob e a ealiąją menė ų
eiksmažodžių a oseną e mú uo yšius. p ocu ada an o simples, quan o
sang ąžinių eiksmažodžių pessoa p o egí eis o mų, bem como eikiamųjų e
nãoikiamųjų pa icipan es. Dado que o comp imen o da paise sea ch é
limi ado, e açõesmazodžiai se ca ac e iza de o mas gausa e a iedadeo e,
p ocu a as selecionadas mais espe ė inas, i. e. eqünia, o mas (plg.
aleksand a ičiū ė 2008: 270). Po exemplo, mu dy i, mu dy is caso paiseškos
linhas o am ais:
(1) As o mas simples de p o eção pessoal mu dy i O mu dau O mu dai O
mu do O mu dome O mu do e O mu džiau O mu dei O mu dė O mu dysime
O mu dė e O mu dyda au O mu dyda ai O mu dyda o O mu dyda ome O
mu dymu dy e O mu dyse O mu dysi O mu dism O mu dism O mu dism O
mu dism O mu dism
mu dyk O mu dyki e;
O mu das o mas sang ąžinas mu dy is O mu dausi O mu daisi O mu dosi O
mu domes O mu do ės O mu džiausi O mu deisi O mu dėsi O mu dėmės O
mu dė ės O mu dyda ausi O mu dyda aisi O mu dyda osi O
mu dyda omeses O mu dyda omeses O O mu dyda o es O mu dysis O
mu dys O mu dys O mu dymu dy O mu dy O mu dyki es; (3) o mas de
pa icipan es ac uan es mu domas O mu domo O mu domam O mu dom O
mu domu O mu domame O mu domi O mu domos O mu domes O mu domus
O mu domais Ou mu domuas O mu doma O mu domos Ou mu domai O
mu domo O mu dommu dom O mu dommu dom O mu dommu me O
mu mu mu me; (4) o mas de pa icipan es não execu ó ios mu dy as O
mu dy o O mu dy am O mu dy ą O mu dy u O mu dy ame O mu dy iem O
mu dy us O mu dy ais O mu dy uose O mu dy a O mu dy os O mu dy om
O mu dy O mu dy os. Os esul ados da busca es ão ap esen ados na 1a
abela. Na p imei a (1) coluna ap esen a-se es a ís ica das o mas de p o eção
pessoal dos simples, (2) sang ąžinių eiksmažodžių, (3) eikiamųjų e (4) neikiamųjų
pa icipan es (excep o as o mas de nome plu al e de nome kilmininko, que
coincidem com as o mas de 3o indi íduo da sociedade e da supamá ica, po an o
são calculados dados pessoais jun amen e com as o mas simples de p o eção).
P imei a em linha de núme os dada de nep iešdėlinių, olesnėse á ios p e ixos
con endo açõesmažodžių, po exemplo, segunda em linha į(si)mu dy i,
į(si)mu gdy i, į(si)mu kdy i, e cei a из(si)mu dy i, из(si)mu gdy i,
из(si)mu kdy i e . ., es a ís ica. ambém domė asi abs ac os de discussí eis
açõesmajodzes, suas paieškos eilu es cons i uí am plnos pa adigmos de
cai ybos dos simples e sang ąžinių daik a a dzes. Veiksmų denominações
a osenos eqüência indicam 2a abela.
166 KalBOS Kul ū a | 83 ine i á el de iciência, po que nesse caso pa e das
pala as BŽ é ap esen ada não icsliai. po ém essa pa e é mui o
insigni icê. P esen a e p i alumos d ejopos e e odos pe mi e mos a
a ian as ski ingidade, ečiausias a ian e ainda assim caiba em
diccioná io, pois, baseado giminichas pala as de e k . análise, não há
eng inas gene inessa alboje.
iVaŠDOS
1. Veiksmažodžius mu dy i, mu gdy i, mu kdy i e os seus sang ąžinius bem
como p iešdėlinius edinius BŽ es á p e is o ap esen a em subs ância
di e en e do que an e io men e edi ados diccioná ios e seus ele ónicos
a ian es. 2. Esses açõesmaodijos e seus ediniai em á ias edições da
língua a ual e do dicioná io acadêmico são ap esen ados bas an e
di e en emen e, ad BŽ se ia di ícil man e qualque que seja ęs inumą.
Ten ando ha moniza nes e caso di íceis de ha moniza os equisi os de
es abilidade da no ma e sup emacia a osena escolhido di e enciado indicadino modo de ap esen ação de a ian es.
3. De ido à equen iíssima a osena e ichíssima semân ica p incipais
a ian es BŽ se iam conside adas šaknies mu k eiksmažodžiai, a eles indicam
sečiau u ilizados e quase apaxas signi icados endo šaknies
mu eiksmažodžiai, que ambém se di idem signi icamées e ap esen am-se
com a osena exemplos. ečiausi e só em pa e seman icamen e
coinciden es šaknies mu g eiksmažodžiai ambém são ap esen ados
indicando em p incipais a ian es, po ém seman icamen e não di idem-se e
neilius uojam. 4. al šaknies mu g eiksmažodžių ap esen ação cons i ui
quan o pe e ida sua imagem semân ica. po ém eles sendo ap esen ados
como co esponden es šaknies mu eiksmažodžius, se ia econhecido de
duas a ian es ( u inčių šaknis mu gi mu -) ligia e iškumas e assim se ia
con adi i a lKŽe, onde šaknies mu g eiksmažodžiai são conside ados e o e co igidos.
5. No in BŽ adequadamen e p ecisamen e, sis ema icamen e, não
opondojando às exigências das no mas e nãoesk aipando ealíssimas
ol osenas ap esen a eiksmažodžius mu dy i(s), mu gdy i(s),
mu kdy i(s) e seus an edėlinius edones, se ia mui o p a a u p onuncia
não só leksikog a ų, mas ambém leksikologų, seman icos, da ybos,
e imologijos, esc i os (ypač) especialis as. isso esdiscu a ando já na
p imei a edição BŽ esses açõesmažodžiai e nemažų seus da ybos lizdų
pala as pode iam se ap esen adas no a, co igindo odos os diccioná ios
an e io es oco en es e os e ineolignumas e mos ando a a ual a oseną.

D. Mu Mulai y ė. Mu dy i(s), mu gdy i(s),
mu kdy i(s) ap esen ação em diccioná ios e a ualidade a osena 167
Šal iNiai
DŽ1 1954: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. a sak. ed. J. K uopas. 1 leidimas,
Vilnius: Es adoybna poli ická a ědecká li e a u y yda ykla. DŽ2 1972:
Daba inės lie u ių kalbos žodynas. ed. esponde J. K uopas. 2 edição, Vilnius:
Min is.
DŽ3 1993: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. Vy . ed. S. Keinys. 3 edição,
Vilnius: Mokslo e enciklopedijas publikla. DŽ4 2000: Daba inės lie u ių kalbos
žodynas. Vy . ed. S. Keinys. 4 edição, Vilnius: ins i u o da língua li uanas.
DŽ5e 2003: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. Vy . ed. S. Keinys. 5
(elek oninis) edição, Vilnius: li a ians kalbos ins i u as. P iega po in e ne :
www.lki.l
DŽ6e 2006: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. Vy . ed. S. Keinys. 6
(elek oninis) edição, Vilnius: li a ians kalbos ins i u as. lKŽ 1970: Li u ians
kalbos žodynas 7, 8. 1966, a sak. ed. J. K uopas, Vilnius:
Min is.
lKŽe 2005: Dicioná io da língua Li uânica 120 ( a ian e ele ônico). Vy . ed.
G. Nak inienė, Vilnius: ins i u o das línguas li uanas. Accesso po
in e ne : www.lkz.l
Daba inės lie u ių kalbos eks ynas, Kaunas: Vy au o Didžiojo uni e si as.
acesso po in e ne : h p://donelai is. du.l ecu sos de ex os da in e ne
(na šy a paieškos sis ema Google).
li E a ū a aleksand a ičiū ė S. 2008: Possibilidades do uso do Sis ema Paieškos
Google in es igando enómenos da linguagem. Cul u a da língua 81, 266282.
F aenkel E. 1965: Li auisches e ymologisches Wö e buch 2, Heidelbe g: Ca l
Win e . uni e si ä s e lag, Gö ingen: Vandenhoeck und up ech . Ka ulis K.
1992: La iešu e imoloģijas ā dnīca 1, īga: a o s. K Ž 1990: Gai enis K.,
Keinys S. Kalbo y os e minų žodynas, Kaunas: Š iesa. base de dados do
ocabulá io e imologico da língua Li uãs. P ieiga po in e ne :
h p://e imologija.bal nexus.l liu ke ičienė D. 2006: Bend inės lie u ių kalbos
žodynas. Siekiamidade e ealidade. Aiškinamųjų bend inės kalbos žodynų
ak ualijos [Leksikog a ija i leksikologija 1], Vilnius: lie u ių kalbos ins i u as,
918. ME 19251927: Mīlenbahs K. La iešu alodas ā dnīca 2. ed. J. Endzelīns,
īga: Kul ū as onds.
Nak inienė G. 2000: Bend inės kalbos žodynas i leksikos no minimo
p oblemos. Cul u a de línguas 73, 1224.
Pupkis a. 1980: Galbos cul u a undamen os, Vilnius: Mokslas.
168 KalBOS
Kul ū a | 83
Smoczyński W. 2007: Słownik e ymologiczny języka li ewskiego, Wilno:
Wydawnic wo uni e si e u Wileńskiego. u bu is V. 1978: pala as de
da ybos eo ia, Vilnius: Mokslas. Vaicekauskienė l. 2008: Nuji no os
emp és imos no mimo ques ões. –
Cul u a de linguagem 81, 6579.
Vi kauskas V. 1995: sob e lie u ių bend inės kalbos žodyną. Cul u a
de línguas 67, 8791.
ЛЭС 1990: Лингвистический энциклопедический словарь. Гл. ред.
В. Н. Ярцева, Москва: Советская энциклопедия.
Recebeu 2010 11 26 Ea MEN iN HE
DiC iONa iES a HE Cu EN uSaGE OF
HE VERBS MURDYTI(S), MURGDYTI(S),
MURKDYTI(S)
Summa y he a icle compa es he p esen a ion o he e bs mu dy i(s),
mu gdy i(s), mu kdy i(s) ‘dip (in o), plunge (in o) in di e en dic iona ies o
li huanian, namely, six edi ions o he Dic iona y o Con empo a y Li huanian
(Daba inės lie u ių kalbos žodynas) and wo edi ions o he Dic iona y o Li huanian
(Lie u kalbos žodynas), which ha e been eleased bo h in he p in and elec onic
e sions, analyzes he cu en usage o he e bs, hei in e ela ion and
seman ics. he analysis o equency in he con empo a y li huanian language and
seman ic analysis o he e bs call o a new ea men o hese e bs and hei
de i a i es in he Dic iona y o S anda d Li huanian. a emp s o accommoda e he
equi emen o no m s abili y and he c i e ion o a iable language use encou aged
he applica ion o di e en ia ed app oach o he inclusion o c oss- e e ences. ye
his app oach has ce ain d awbacks as i ails o accu a ely e eal he seman ics
o a ian s wi h he oo mu g-. Espe a-se, es e a icle will s imula e a discussion
among lexicog aphe s, lexicologis s, language no m p esc ibe s and o he expe s
and will e en ually allow o imp o e he ea men o he abo e-men ioned and o he
e bs in he Dic iona y o S anda d Li huanian.
DaiVa Mu Mulai y ė
lie u ių kalbos ins i u as
P. Vileišio g. 5, l -10308 Vilnius
[email p o ec ed]