BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
ARTŪRAS JUDŽENTIS
Vilniaus dailės akademija
SINTAKSINIS VEIKSNIO IR TARINIO RYŠYS: SAMPRATOS KAITA ESMINIAI VOZŽIAI: sin aksiniai
yšiai, acción y elino sin aksinis enlace, in e acción mu uo.
ANOTACIÓN el
A igosnyje se e isa la acción y na a i o sin aksino yšio samp a a li a ians kalbo y oje
kai a ap oximadamen e desde XX a. midu io has a nues os días. Se p esen a más
impo an es ob as g ama icas de es a cues ión un esumen. Nag inėjama, cómo es e ínculo
puede explica se, apliquuk eó icos mode na g ama ica he amien as.
ĮVADAS
El a ículo se quie e llama a ención a impo an e eó ica y p ác ica p oblemá sin aksés de la
lengua li uanas, p o oca dispu as y con ibui , buscando sus soluciones. Po lo an o en él
b e emen e se esumen y e alúan impo an eses, mayo impac o aidai lengo y os Li uáneos
u ėję sin aksės abajos, apa ecidas desde el sép imo pasėjusio siglo diezmecio, en los que
se analiza sin aksinis accion y na a ino conexión.
En de alle más es e ema esnag anizada Ramunės Vaskelai ės dak a o dise ación en Sin aksinių
yšių modelie lie u ių kalbos sin aksėje (2009). En es e a ículo menos a ención se asigna a di e sos
emas de e minología de elaciones sin ác icas, dis ución nenuoseclumas y sus azones, y
eslic iñan las comunes di e encias de undamen os de desc ipción eó icas, p esen aba posible su
concep a pe iodización, b ėžiama aiški akosky a en e adicional y nue o es e ipo de elación,
p a ęs a úl ima ob a de ob a obž alga. Se puede deci que el a ículo examina y za esna algunas
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Sin ác ico ínculo de ac o y na a i o: concep o kai a | 2
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.11
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
de las no as y conclusiones de dise ación. A ículo e ce capí ulo en p esen ado umpas
nue aja samp a a basado o és e yšio explicación, azomi lo a gumen an apoyan es. A ipsnyje
emiamasi apž alginiams abajos ca ac e ís ica me odica: examinami, abajos de sin aksés de
lyginami i is o iniu bei eo iniu a ž ilgiais e inami pi miniai šal iniai – s a besnieji lie u ių
lenguaje. Sus elés e es, hacense conclusiones esumido ias sob e el sin ác ico
eiksnio i a inio yšio samp a os kai ą lie u ių kalbo y oje.
1. TRILYPIS SINTAKSINI RYŠI DIRSTYMAS
Sin ác ico ac o y na a i o conexión en abajos sin aksés de la lengua li uanas (p z., DLKG)
asignado en el más al o g ado de disolución de elaciones sin aksínicas g e a p ijungimo y
sujunimo. Fundamen o a asign es a yšio a mainą e ec i amen e dio lo que a él elacionadas las
llamadas p incipales pa es del enunciado eiksnys y a inys. Debido a los yimi eiškiamo
p edicika inio sen inio cen o concep o a ni el de sin aksés en e ellos ue con emplado
especial sin aksico enlace de inimu eiškiamas abipusis pe enencia, o in e acción mu uo. Sin
emba go al su concepción adosi no de inmedia o, y ue exg ynida g adualmen e.
Es impo an e en a iza que los p ime os in en os al lado de su unión y p ijungimo asign e ce a
sin aksinių yšių a mainą su gie on no mokslui de la lengua Li uania en sí u uliojan e, sino ya
p o os independencia y opo unidad pensa lib emen e. Las adiciones lingüo y as li a ias
dislaida Unión So ié ica ue oscilada, las elaciones con išei ías y Occiden os cien í icos
co adas, y odo, que sklido de usas ciencia, ue omen ada y sos enida. En ales condiciones de
la lengua li uanas sin aksés ciencia disposición des inados dos sin aksínicos a mainas de las
elaciones p ijungiamuosius y sujungiamuosius elaciones (Damb auskas 1939: 84) ue iss um a de
la enseñanza sob e es sin aksínicos ipos de elaciones. Pamažu Li uanos lenguao y o
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Sin ác ico ínculo de ac o y na a i o: concep o kai a | 3
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.11
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
a ianzado e cias sus ūšies p edika inio yšio ( ele ío nomb ado más sin aksiniais e minis)
samp a a.
1.1. Ve bo y ela o conexión como semán ico (y sin ác ico) enómeno
Después del Segundo gue a mundial pasándose cuán iempo, del sép imo diezmecio y
dešim mečio p adžios lie u ių sin aksės eikaluose p edika inis yšys bu o su okiamas ne iek
kaip sin aksinis, o eikiau kaip seman inis eiškinys – žodžių seman inis san ykis. Tokį
del oc a o pe cepción e leja y es e yšio nomb e. Es o se explica de B oniaus Kalinausko y Jono
Balke ičiaus da bos.
1.1.1. B. Kalinausko da buose p edika inis yšys su okiamas kaip seman inis san ykis –
es je inación con obje i os, a ibu inos y ad e bialinos elaciones. Como dise ación Sin aksinių
yšių modelia lie u ių kalbos sin aksėje señala Ramunė Vaskelai ė, en ese momen o sin aksinių
yšių samp a ai enía in luencia de las llamadas a ybinių sin aksės s i ies specialis ų kel os
ling is inės idėjos (Vaskelai ė 2009: 13), en onces es e é mino y su samp a a es p obablemen e
ambién omados de usas kalbo y os. Que él aún e a nue o de los lingüo y a li uanos, se e de B.
Kalinausko a ículo Palabžiai i žodžių junginiai sakinyje (Kalinauskas 1963). Las elaciones
seman íneas de las palab as en él se con unden con sin aksinías: Sakinyje en e las palab as
es i de di e sos sin aksinių san ykių, conc e amen e: p edika inių ( a p accion y a inio),
suda ančių loginį sen inio base, objek inių ( a p a inio y suplemen inių), a ibu inių ( a p
pažyminių y pažymimųjų palab as), ad e bialinių ( a pinio a inio y de di e sas ci cuns ancias)
(Kusalina: 1963 3). Beques po diezmecio isėjusio en ins umen o educa i o Li u ias palab as de
uniones sin aksė (Kalinauskas 1972) p edika iniai sin aksiniai yšiai neminimi, pe o, ska s an
palab as de uniones po pe enomąjį componen e, se indican p edika iniai, a ibu iniai,
objek iniai y eliaciniai (a ba ad e bialiniai) junginiai. La impo ancia del es ablecimien o de
elaciones seman íneas del enunciado B. Kalinauskas explica así: P iklausomieji componen es de
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Sin ác ico ínculo de ac o y na a i o: concep o kai a | 4
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.11
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
compuños de palab as, p ijun i a los componen es p incipales, encie a nos pe mi e exp esa
san ykius, am ik us sp endimus, apibend inimus, nes, ik palygindami eiškinius ienus su
cie os enómenos de la ealidad o de las cosas po o os, noso os podemos hace decisiones
sob e la ealidad. Aquí po lo que muy impo an e de e mina los componen es de las palab as
p incipales y dependien es de la combinación semán icas elaciones (Kalinauskas 1972: 15 16).
žodžių yšiu. Jais siejami žodžiai sakinyje y a labai s a būs: „Šie žodžių junginiai y a pa ys
Hadiasi, p edicika iniai elaciones Kalinausko se conside an seman iniu compuños o ma ancios
más impo an es sen encia. Ellos o man la más impo an e unidad comunicaciona del lenguaje
aseño cen o (Kalinauskas 1972: 16). Indodoma y más impo an e, según B. Kalinausko, sin aksinė
abu okio junginio na iai lygiai gali bū i i pag indiniais, i p iklausomaisiais, žiū in , iš ku io
( adinama g ama ine) p edika inių žodžių junginių sa ybė: Pag indinė sus g ama inė ypa ybė a,
que componen e kelsime klausimą. Es a su peculia idad, pasigau a escuela, más a de en apibend inados abajos sin aksés no se menciona.
Como ha esc i o R. Vaskelai ė (2009: 58), uno p ime os accionio y na io elacionó
sepa adamen e de p ijungien es elíos ap a é Jonas Balke ičius. 1.1.2. Aunque J. Balke ičiaus
(1963) en la sin axis de las ac uales lenguas li uanas el p edika um se pe cibe como seman inė
(loginė) y sin aksinė (g ama inė) p opiedad del enunciado, es os ni eles, pa ece,
insu icien emen e dis inguidos uno del o o: El ema de la a i mación, negación o
cues ionamien o es el esencial, el más impo an e de ese enunciado de la ealidad que oca el
požymis, adinamas p edika y umu. Sakinio p edika y umą sąlygoja loginiai i
g ama iniai san ykiai, esan ys a p d iejų sakinio dalių, ku ių iena, bū en eiksnys, pasako
enunciado, negación o e elación, y el ema de la a i mación, negación o cues ionamien o […].
Loginiai y g ama icales elación del ac o y del ela o en sin axis se llaman p edika i inas
elaciones, y eiksnys y a inys sen inio p edika i iniu cen u (Balke ičius 1963: 17).
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Sin ác ico ínculo de ac o y na a i o: concep o kai a | 5
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.11
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
P edica ino ínculo exp esikian de inim: p edika i inių san ykių <...>, cuya g ama ická
exp esaška es la combinacion de p incipales pa es del enunciado <...> (Balke ičius 1963: 26). Sin
emba go, como se e de la abla dada en la página 41 G ama ical conexión de palab as sakinyje,
de inimas ski iamas nuo de inimo kaip p ijungiamojo yšio aiškos būdo.
es e Más a de ac o y na a ino conexión en abajos de sin aksés de la lengua li uanas ue
concebido y de inido se de ine sob e odo como sin ác ico eiškinys, a eces indicando que
po él ansmi idos seman iniai p edika iniai elaciones.
1.2. La elación de e bo y na ación como un enómeno sin ác ico
P aėjusio amžiaus a eš un uoju dešim mečiu, cuando pačioje usų kalbo y oje sakinio
p edika inį cen ą siejančio abipusio sin aksinio yšio samp a a apo nebepopulia i
(pa yčiais, sus nebesilaikoma 1980 m. izėjusioje Na alijos Š edo os edaguo oje akademinėje
usų kalbos g ama ikoje), los lie u ių kalbo y oje p edicika inis yšys, om as pe cibi sob e
odo como sin aksės eiškinys, pasida ė sa as y a ianzino. Se ha buscado su nue o samp a ą
pe eikiančio lie u iško e mino. Vy au o Si au o dise ación (1969), académica de la lengua
Li uania g ama ikoje6) y V. Si au o y Česio G endos sin aksės ado ėly (1988) él aún se llama
p edikaciniu (o p edika iniu), pe o ya Vi o Labučio Woodžių junginių p oblems (1976), basado
sin aksiniu yšio pobūdžiu, se p opone llama lo mu uio condijojamu. Más a de es e nomb e
Labu is cambió el é mino d ipusės sąsaja. Vy au as Amb azas Daba inės lie u ių kalbos
g ama ikoje (1994) pasionko é mino de in e acción mu uo.
1.2.1. Vy au o Si au o dise ación en Veiksmažodinis a inys en la ac ual li uánica habló
(1969; edi ada sólo 2019) sin aksiniam ac o y na nio iishi al analiza se asigna ela i amen e
pocos espacio. Además, en ella p incipalmen e se examinan es e sin axial conejo aišioška
di e sos casos de a monización y nede inimo o noha monización (Capí ulo V Debido al
e be o dio del cuen o de a monización). Pčiam a la elación de las pa es p incipales de la ase nomb a V. Si au as, seguyendo L. Ba chuda o , ope iko
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Sin aksinis eiksnio i a inio yšys: samp a os kai a | 6
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.11
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
p edicikación e minú, lo sepa ando cla amen e del sen enci p edica umo (o p edica i um):
p edikació comple amen e no coincida con p edica i um. Si es e é mino en a a en igo , se ía
con enien e (po su b e edad y k .) desc ibi a las elaciones del cuen o del ac o (Si au as 2019:
68). P edicacinío sin aksinio elacioní él opina p ijungimien o y sujunimien o. Es esąs
ecíp ocis, in e usociodependencia elación.
La a monización V. Si au o se pe cibe como un medio de aiškos de la elación sin ác ica de
acción y na a i o: la a monización es excelen e elación de acción y na a i o mani es ación,
pe o cla o y lo que la a monización es necesa iamen e necesa ia pa a la ealización de ales
elaciones (Si au as 2019: 325); Pues la a monización no es necesa ia la ealización de la
e elación de sus [ e bo y cuen o] elaciones (plg. Aš bėg i), sin emba go (en caso de
so dinación) es o es cla a de las pa es p incipales del enunciado co elia y nos i, su in e dependencia mani es ación (Si au as 2019: 327).
1.2.2. g ama icas de la lengua Li uania e came, sin aksei ski ame, ome, izleis ame
1976 m., la conexión sin ác ica que une dėmenis de la conjunción de palab as sepa adamen e
nenag inándose, sólo según yšio pobūdį se dis inguen es a mainos de compuños: p ijungiamieji,
p edika iniai y sujungiamieji (LKG 1976: 9). P edica inio lazo cons i uyen es de conjun os
es imenes uno no puede se sin o o; es os conjun os isada o man sakinius, ma y , po lo que
ellos simplemen e con sen ías apa inami y sepa adamen e palab as de junginių sky iuje nenag inėjami.
Más sob e p edicika inio ínculo ap endimos de ien isinių d ina ių sakinių seccion, donde se
discu e la concepción de la pa e p incipal de la ase ac o (LKG 1976: 279280). Ya en la de inición
dice que [V]eiksnys simplemen e elaciona con el na ado ; es a pa e de la ase una exigen
o as (LKG 1976: 279).
G ama ikoje a k eip as dėmesys į ai, kad eiksniu einančio žodžio eikšmė (o iš iesų –
papel), dependiendo de la a iniu enancio de la palab a aiškos, di e en emen e pe cibiama:
Veiksnys es desc údinamo a inio. No malmen e eiksnys signi ica obje o de acción, pe o él
ambién puede eikes ca ac e ís icas o obje o de acción. El signi icado del e ixno en pa e depende de los o mados na a i os.
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Sin aksinis eiksnio i a inio yšys: samp a os kai a | 7
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.11
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
Aquí a ino cons i uyen es eikiamosios ūšies eiksmažodžių o mas indican que el ac o
eiškiamas daik as es el suje o del ac o <...>, mien as no iikiamosios ūšies o mas indican
que el ac o eiškiamas daik as eiksmą ob iene del país, es el obje o del ac o <...>. G ama ikoje
a i ma que [V]eiksnį y el a ín cons i uyen es o mas a menudo de inadas una con o a.
De inación concibiendo como sin ác ico yšio a mainą, mencionan dos sus casos. Sakiniuose con
ien isinio a iniu [V]eiksnio a dininkas y a inį cons i uyen es del p ime y del segundo
pe sona accionesmajodžių o mas de inamos skaičiumi <...>. Po o a pa e, [V]eiksnio
a dionis a elaciona con el a ino cons i uyen es o mas de accionmozodio y espec o de la
ca ego ía de pe sona. Cuando acción cons i uye el sus an i ado del apellido de la p ime a
pe sona, na a i amen e a la o ma del ad e bi de la p ime a pe sona (Aš einu; Mes einame),
cuando acción es el sus an i ado del apellido de la segunda pe sona, na a i amen e a la
o ma del ad e bi de la segunda pe sona (Tu eini; Us ed eina e), y cuando acción cons i uye el
daik a a džio, el sus an i ado de la e ce a pe sona o de cualquie daik a a diškoy
sus an i ado , na a i amen e a la o ma del ad e bio de la e ce a pe sona (Tė as, él,
pad e, ellos, alguien). Sakiniuose con compues o a ín […] eiksnio a dininkas y a ín o mando la o ma del būd a dijo o būd a diškojo palab a es a moniza kinine, skaičium y aleg niu <...>
(LKG 1976: 280). Aquí se habla sob e el p edika y o (o a inino pažyminio) o ma combinamien o
con el ac o . Aplicación del compues o na a i o conjunción con el ac o con espec o a
pe sonas y ca ego ías de núme o no op a iam.
Kaip ma y i, šioje g ama ikoje sin aksiniams yšiams neski iama daug dėmesio.
La e ce a de ellas a maina aún sigue llamándose semán ica s i es é mino p edika iniu yšiu.
Su peculia idad basada en de inimu eiškiamu mu uo dependencia. 1.2.3. V. Labucio Ve des
conjun os de p oblemas (1976) capí ulo en Žodžių yšiai pagal cha ak e į i pagal yšio k yp į
į a dijamas palab as de la di isión de las elaciones base: Žodžių yšio lygia e čiai. También aquí
cha ak e iu laikome ai, kaip i kiek sin aksiškai eikia ienas ki ą susie ieji elemen ai. Ryšio
cha ak e is p iklauso nuo o, a siejamieji iene ai y a sin aksiškai nelygia e čiai a
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Sin ác ico ínculo de ac o y na a i o: concep o kai a | 8
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.11
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
es impo an e la di ección del enlace (Labu is 1976: 38). Según es os dos signos su dis inguidos
es palab as de las elaciones a mainos: p ijungimas, sujunimas y ecip ococondicionim. El
pobūdis de es e úl imo yšio noso omas así: Sa i as o yšio y ca ac e ís sin ác ico: aquí
jungiami dos pa es del enunciado en el ni el de iguala e čiai unidades (palašiai como jun ación
caso), pe o esas unidades, como ac o y a inys, uno o o condicionaa (a ima p ijungimui), la
conexión aquí es abipusis <...>. Ese ínculo puede se llamado ecíp oco condicionamien o (plg.
Bu lako a 1975, 2122) (Labu is 1976: 4041). Sin emba go, como posible V. Labu is (bene único en los
abajos de sin aksés de la di ección adicional de la lengua li uana) indica y o ookį modo de
in e p e ación de la elación de es as palab as sin ác icas: Seman ines k yp ys sin aksės
y inė ojai, es ic amen e mi ando el ni el de elaciones de palab as y la elación con las
pa es de la ase, la elación en e el iempo del suje o y el e bmaž p ijungimu, y su mane a
de manejo Además, Labu is cla amen e dis ingue sin aksinio de palab as yšio ca ác e de su
aiškos (o ma camien o) y la desc ibeu capí ulo Žodžių yšių eiškimo būdai. Él dis ingue cua o
especies de exp esiones de elaciones de palab as: a monización, o mų koo dina imas, con ol
y šliejimas, de ellas la segunda es ca ac e ís ica de la elación de in e elación de
in e elación: Iš aiškos a ž ilgiu jį [i. e. elación de mu uo condicionamien o] pa adinome o mų
koo dina imu (Labu is 1976: 40). Koo dinación de las o mas de es la posible (pe o no imp escindible) abipusis aplicación de o mas de palab as con ca ego ías sa a ankiškas
(Labu is 1976: 31).
1.2.4. Vy au as Si au o y Česio G endos ado ėlyje Lie u ių kalbos sin aksė (1988) P edika inis
ski iami ys g ama inio žodžių yšio ipai: p edika inis, sujungiamasis i p ijungiamasis.
yšys es el yšys, que se encuen a en e el ac o ( a dininko) y el na ado , gene almen e su
pe sona p o egamosios o mas <...> (Si au as, G enda 1988: 37). Ve icnio y na io sin aksiniai
elaciones abo danse en el pa a ello dedicado esci ilo de pa es del enunciado. Veiksnys con el
san ykiais. Ta sąsaja y a bū ina. Jeigu y a keli iena ūšiai eiksniai i keli iena ūšiai a iniai,
cuen o elacionados p edicika iniais es cada ac o nys necesa iamen e elacionado con
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Sin ác ico ínculo de ac o y na a i o: concep o kai a | 9
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.11
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
cadacuno cuen a io <...>. Es o muy impo an e ac o y na a i o asgos de elaciones,
sepa ándose de o as pa es del enunciado elaciones. <…>. O as cuojas esc iškėja de unaa ūšių
acciones elacionkio con a iniu, p z. : Uogosnupi k os. G ybai e uogos comp a i. Los hongo, u as
y odo lo demás comp ada. Es o mani ies amen e indica que los componen es de la composición del
e bo deciden las o mas del cuen o (y cuál o ma giminés es dominójan e). Así na a ys
di ec amen e depende del accion. Aquí ecu en e y más emp ana de acción y na a i o
conexiones co elación (Daugelis áb icas expues as en abilios Daugelis ab ikų bu ę
en abilūs), de donde noabejo inai e la sen encia de pa es p incipales ecíp ocis conexión
(a „nep iklausomuoju“) a inio ak an u, be o, „kai iojo“ ak an o są oka da miglo esnė už
eiksnio są oką“ (Si au as, G enda 1988: 85–86). Tai nuo oda į alen ingumo eo iją,
(Si au as, G enda 1988: 85). En e o a ko, a si p obėgšmais obse ada: Veiksnį ne ikslu
conside a sólo dependiomuoju di e sas de sus a mainas. P ime ąja no a u ima omenyje
pajiu a, que daik a a dis, sakinyje enanuan es eiksniu, es dependiom del a iniu enancio
eiksmažodžio. Como puede e se, a los au o es del manualé al en oque pa ece noicslus. Los
au o es cla amen e dis inguen sin ác icos enlaces de sus mo osin aksinas aiškos. Es o indica
es a no a: Ka ais sin necesidad se suje apañen las elaciones del ela o del ac o con de inim, que, po supues o, ambién es uno de esos indicado es de elaciones (Si au as, G enda 1988: 86).
1.2.5. Vy au o Amb azo edaguo oje Daba inės lie u ių kalbos g ama ikoje, cuya ecip oco sąsijos.
pi masis leidimas išėjo 1994 m., sin aksinių yšių a mainos ap ašomos, p adedan nuo
In e pusa io in e azia se llama conexión sin ác ica en e la ase sanda os unidades de, que
condicionan unos a o os. Esa o ma de la palab a, a a és de la cual o a se incluye en la ase, su
uel a u es g ama icamen e dependiona del las a osios. Así, la elación de in e elación de
<...>. Tipiškais a ejais jis eiškiamas žodžių o mų ko elia imu (abipusiu de inimu)“ (DLKG
in e elación es abipusis 1994: 478). Como más b ilhan e caso de es e sin axión de la elación se indica
la conexión del ad e bi con daik a a djio o įnamgi a dininku y se a i ma que ese a dininkas depende
del ad e bio (en el dicciona io, compues amos del inpe sonio ad e bi, del subjec i o a dinik
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Sin ác ico ínculo de ac o y na a i o: concep o kai a | 16
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.11
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
Pombėžiamas imp escindible asun o sepa a los enlaces sin ác icos de sus
mo osin aksinių indicado es: No in изnag inė i sin aksinių enlaces ipos como pu nai
sin aksinį eiškinį, hay, po supues o, que ene en cuen a a los mo osin aksinius
enomeniones, pues o que ellos e lejan enlaces sin aksicos; sin emba go mo osin aksínicos enómenos y sin aksínicos enlaces no se suman (Hol oe , Judžen is
2003: 12).
2.2. Te ciasime ob a de la g amá ica de la lengua Lie u ių omo G ama inių unkcijų y imai
(Hol oe , Mikulskas, ed., 2005) in odues a sin aksines dependiomybės (angliško e m
dependancy lie u iško a i ikmens) concep o, con la que iden i ica se p ijungimien o.
P iklausomía de inida como sin axiño de palab as (o o as unidades lingüís icas) un ipo de
yšio, cuando uno de ellos en la hie a chía sin aksizada ocupa mayo posición que o a
(Hol oe , Judžen is 2005: 11). Dicho en o os é minos, en el caso p ijungiamojo yšio una
p opiedad de unión sin ác ica de una palab a, pa einan e de su ma cimo p edicica umo, es
s ip esnė que o o. A con inuación se especi ican en el a ículo dos dis inguidos ipos de p ijunción con ol y modi icación.
2.3. Rolando Mikulsko y Akselio Hol oe o anuncia an en In e ne nue as g ama icas de la
lengua li uanas apma as (Hol oe , Mikulskas 2009b) capí ulo Sin aksinė p iklausomybė
pos e io men e especi ica el concep o p ijungimo (y po él se conside an y an e io men e
casos de in e acción mu ua llamados yšiu). En él se a i ma que la di ección de p ijunción
(qué a ko p ijungiama) no malmen e pe cibida in ui y iai, sin emba go puin i se y
es ic amen e de inida (Hol oe , Mikulskas 2009b 3: La di ección de sin ác ico y mo osin axino puja incluso pueden se opues as
(Hol oe , Mikulskas 2009b: 4).
Sky iue ambién se en a iza la impo ancia de sepa a sin ác ico p ijungimien o (p.ej.,
quie o helos) de mo osin axino (p.ej., quie o pasi aikščio i). Se ad ie e que el manejo
mo osin axial gene almen e deno a una elación sin ác ica, y la a monización p ijungimo
puede y no indica : de inación no puede se indicado de dependencia sin ác ica (Hol oe ,
Mikulskas 2009b 6). Es o es una nue a a monización como concep o de enómeno mo osin ác ico.
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Sin aksinis eiksnio i a inio yšys: samp a os kai a | 17
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.11
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
Sky iaus au o esá opinión, p ijungimo especieis manejo siemp e exp esaiskia seman ína
palab as dependomía. En es e caso sin ác ico ínculo es pama uado seman ínico y lo e leja. sin
emba go así es no siemp e: la a monización seman inio elación de palab as ma ca a menudo, pe o
no necesa iamen e. Po ejemplo, en la ase Su ikau Joną susi ūpinusį pa icipio susi ūpinusį
combininación con daik a a džiu Joną indica en e ellos una elación semán ica, pe o la elación
sin ác ica no indica (Holskas oe , Mikulskas 2009b: 7).
2.4. Bene más enugamen e la g ama ica adicional de Li uania dis inguida sepa ą e bo y
na a i o a mainón de la sin axis Axelis Hol oe as c i ica en el a ículo A gumen os
hie a chías y g ama icas unciones (Hol oe 2009a: 2630). Él hace hincapié en que la elación de
in e elación mu ua DLKG se basa mo osin aksialmen e, cuando la a monización del
accionmažodžio con el accionamien o se pe cibe como su dependomía del accionamien o señas.
Po o o lado, el mismo eiksmajodis gobie da eiksnio a dininká. Así es e ínculo, asignado
en el más al o ni el de elaciones sin ác icas, ap idėjado basado en c i e ios que se in oducen sólo en la más baja ni el de clasi icación
(con ymu i de inimu).
A. Hol oe as mues a que, según la eo ía de habla del Oes e, de inimu puede se señalado no
sólo dependiomasis, sino y p incipal sin aksínica dependomía dėmen o, i. i. no eiksnys, y
a inys. En o as palab as, la combinación del cuen o con el ac o indica que el ac o depende del
cuen o. Así su oking de inación, en a enuncia asignadas e cias sin aksínicas a mainas
de elaciones ecip ocos in e conec os, po que no lelea ella desde p ijungimo dis inguincio
señamo. Siguien e aún se plan ea la cues ión, si en ealidad la a monización puede se
conside ada un indicado del enlace sin ác ico. Basándose Igo iu Melčuku y Williamu C o u, se
ne sin aksinį, o ik seman inį yšį, jis „ iesiogiai odo į ą žodį ( uos žodžius), su ku iuo
mues a que la combinación ma ca (conos) la combinada palab a iene conexiones (Hol oe 2009a: 29).
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Sin ác ico enlace de ac o y na a i o: concep o kai a | 18
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.11
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
3. ACTSNIO Y TARINIO SINTAKSINIO RYŠIO POBÚDIS el Consejo de Adminis ación y el Consejo de Adminis ación
Kaip ma y i iš apž algos, naujasis sin aksinių yšių ski s ymas nuo anks esniojo
esminimamen e di e encia en que no econoce e ce io sin aksínicas elaciones ipo in e acción
de in e azes (o como o a llamada de ipo) y conside a él p ijungimu. ¿Cómo en es e caso se
explican casos de ínculo del e bio con na a i o?
DLKG da dos, puede deci se, ípicos ejemplos de es e yšio, que e lejan dos sus a manes: el
e bo del e bo y el ela o elacion (Mesėj gailomės d augo) y el e bo del e bo con (compues o
del ela o) unión (B olis ue pik as). Examinémoslos un poco más en de alle. 3.1. Con espec o al
p ime ejemplo DLKG se a i ma que El nominado del Į a džio mes en es a sen encia depende de
la acciónmažodžio gailėjomės conjunción; pa a oję eiksmažodį pagailo [ . y. beasmenį
eiksmažodį] debíamos cambia el a dininką naudininku, plg. : Nos pagacho amigo. Sin emba go el
e bma de la pe sona y el núme o galėjomės su u no su u no se elige eniendo en cuen a la
o ma del adje i o mes (plg.: yo galėjausi, u galėjaisi, ellos galėjosi), así que la conexión aquí es
mu ipusis (DLKG 1994: 479).
Debido a la p ime a dependencia (mandamien o) pasaky ina, que del accionmazodio depende no
el a dionis a del ing eso, sino el mismo ing eso. Dado que en la ase él a accionniu, es o
señalidas pe sonal del sen encia accionniui alus u del a dininko aleg niu. Veiksmažodžius
lamen a se y pagail i uneja sólo común aíz y su signi icado, y dichois es o son dos
di e en es signi icanzas, mo ología y sin aksinių sa ybių eiksmažodžiai. Po consiguien e
un cambio de uno o o nolg ay qué į odo. Veiksmajodis pagail i ambién equie en
sin aksinis aidmuo beasmeniame sakinyje gali bū i į ai iai aiškinamas (papildinys a ba
sus ancialidad subje i a complemen amien o, del cual no ipiškas eiksnys), sin emba go él
ma cado no a dininku, y naudininku. Así, eiksniu enan e la palab a es dependien e del a iniu enan e el eiksmazodio. Tai p ijungimo especieis con ol.
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Sin ác ico ínculo de ac o y na a i o: concep o kai a | 19
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.11
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
Jis žymimas į a džio (ki ais a ejais – daik a a džio a daik a a diškai a ojamo žodžio)
nomb inizco (o su indicículo a al nomb inizco).
Debido a o a di ección dependencia de la pe sona y núme o de accionmajo adio Según una de
pa inkimo pagal į a džio o mą naujausioje lie u ių kalbo y oje išsaky a į ai ių nuomonių.
ellas, la pe sona y núme o de accionmajo adio o ma se elenkama independien emen e de el
accionmenancio de la in uición según las ci cuns ancias del comunicamien o. Pues o que es as
ci cuns ancias son las mismas y elenkando pe sonalino į a dį, es o de él y eiksmažodžio
g ama ines de pe sona y núme o de o ma coincidencia. Tokí la explicación apoya y
comple amen e posible, y en la saky inėje hablaba incluso más a menudo se u iliza la misma
eiginí pasakan e ase Gailėjomės d augo. Líbios habbai así aškin i acciónmažodžio o ma
opcionamien o comple amen e pakak ų. Y sólo los da os de ipología (plg. Hol oe , Mikulskas
2009a: 4, 1 ishnaša) o čia econoce que eiksmajodis en es e caso sin emba go es combinado con į a džiu.
A ende ían, que nue os au o es de la g amá ica de la lengua li uanas, econociendo
acciónmajo dio combinamien o con į a džiu, acue da con DLKG p opo cion u explicaciónim.
Además, a ando de de ende la in e elación de la idea de enlace, V. Amb azas en úl imos
abajos p opuso concebi lo como doble a, sólo de di e en es di ecciones, p ijungimą (Amb azas
2005: 167168; LKE 2008: 548). Sin emba go es o sólo engañoso imp esúdio. Ma combinación en nue as
g amá icas apma sas no se conside a indicikliu de inclio sin ác ico (Hol oe , Mikulskas 2009a: 6).
Él sólo mues a semán ica elación del e bo con su exigida adición, pe o sin ác ico lazo no
conoce (Hol oe , Mikulskas 2009a: 7). Así, la inculación sin ác ica en e acción y ela o es de una
di ección a inys equie e acción, y es o es ca ac e ís ica ca ac e ís ica p ijungimo.
Bend osios sin aksės pag induose A. Hol oe as da pa ikslino anksčiau išdės y ą
a monización concepp a á. Es o es un medio de ma camien o del na io del compues o p incipal y
De inimas deik iškai nu odo eiksmažodžio a gumen us a ba disku so daly ius, aigi
secunda io. la a monización no es mé odo de ma cación de la elación sin ác ica (plg. Hol oe
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Sin ác ico enlace de ac o y na a i o: concep o kai a | 20
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.11
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
2009b: 130). A. Hol oe as se basa Ch is ianu Lehmannu, que sos iene que de inación po na u aleza
es medio de es ablecimien o de e e encia: copiando sus a gumen os g ama icales pe sona,
núme o, giminę accionesmajodžiai ayuda a es ablece su e e enciación (Hol oe 2009b: 129).
3.2. An asis DLKG pa yzdys šioje g ama ikoje aiškinamas labai panašiai kaip pi masis.
Jung is se ambién lemian i daik a a džio a dininko o má, po que [P]akei us pe sona
p o ecamąja o má noec iamuoju pa ici iu o bend a imi, a dininká ambién necesa io cambia
o o aleg niu, plg. : B olio hab a pic o, (Kaip) b oliui se pik am. Mien aspue o, el enlace que
aancio del ad e bio pe sona y núme o se eligen o ma eniendo en cuen a el a dininką del
ad e bio, plg. Es ábamos enojados; Yo es aba enoj (DLKG: 479).
Jung is se equie en suplemen os ( aldo) así mismo como y o os eiksmažodžiai. Así, ella
se une daik a a dį (y no su a dininką). Dependiendo de las ci cuns ancias del habla, de la
que ida deci min ia, se elige la unión g ama ica o ma, y sus a gumen ai no ipicamen e
(p iklausiniai) žymimi ski ingais linksniais. Beasmenė bū ojo laiko daly io o ma bū a ki aip
pa eikia kalbėjimo me u esančias aplinkybes, odėl i jos eikalaujamas eiksnys žymimas
kilmininko linksniu. Lo mismo digaciña y de bend a í se , que acompaña daik a a dí, en la
o ación que a accion (o complemen inio). Él ma cado usua io aleg niu. el hecho, que del núme o
y espec o de la pe sona conjun i se combina con el ac o enancio palab a, ya hablado
an e io men e. Una ez más en a icemos, que es a combinación no indica más de un
sin ác ico yšio (o o as su di eccionas), sino sólo una ez más indica seman inio
daik a a džio dependimien o del accionomodelo, al cual ma ca y daik a a džio aleg nio
escogimien o. En o as palab as, es e pe enecimien o en la ase ma cado dos eces:
pa inkimu ( a dininku), o seman inis – eiksmažodžio skaičiaus bei asmens sude inimu su
sin ác ico daik a a džio aleg nio aquel daik a a džiu.
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Sin ác ico ínculo de ac o y na a i o: concep o kai a | 21
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.11
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
4. FACIT
B e amen e esumi sin ac ico ac o y a ino yšio samp a os kai ą Li u ians dialo y oje posible
así. En esigalecido d ina is la dis ibución de las elaciones sin aksicas se di ide po el
sex osep in uo del pasado siglo décadas cambiado ina iu, accion y na nio lixi al da el papel de
ansmisicum p edica umo sen inio. Inicialmen e ue pe cibido como inde inido semán ico
i sin aksinis yšys, ėliau, aš un ojo dešim mečio an oje pusėje, bu o išg ynin a jo sin aksinė
na u aleza, co espondien emen e cambiado y nomb e. Dado no hubo cla amen e de inidos los
undamen os de disolución de las elaciones sin aksís icas, el accion y el na a i o išio
na u aleza pe maneció has a el inal nea skleis a. Con a a ina acción y a ino yšio concep a
mucho donde Li u ians habo y oje se e ciamasi has a šiol. A p incipios de es e siglo ue
p opues o un nue o mé odo de disolución de elaciones sin aksicas, que en esencia p olonga la
adición de disolución de elaciones sin aksicas d ina io independien es de la ciencia de la lengua
li uana, sólo se basa en un nue o ni elminio de la men e eó ica de habo y os occiden ales. Según
él, acción y ela o sin ác ico conexión conside ado p ijungiamujo: eiksmažodis conec a ( aldo)
su subjec i o a gumen o enanayo a dažodį, y él mismo es con él de i an asmeniu y (no siemp e)
skaičiumi, así exp esaškian seman inį p edika o y su a gumen o elacionį. A pesa , como se
pe cibe la combinación de o ma del ela o del enunciado pe sonal, nue o sis ema de elaciones
sin ác icas es supe io al an e io po al menos un asun o: se asigna una sin ác ica de la elación
a maina menos que en an e io es abajos sin aksés. Al menos ya eó icos g ama ica de
desc ipción undos en cuan o es o es mani ies amen e aho iau. Además, la nue a eo ía
economότερη y sin aksínicas en cuan o a los undamen os de dise amien o de las elaciones: ella
se basa sólo en una dise ándose enómenos señalú. La an e io dis inción, como se ha mos ado,
se basa en al menos dos asgos (ya no habla de que no se dis inguan debidamen e). Como cla i ica
de la eseña p esen ada en es e a ículo, la conexión de in e elación (en onces llamado p edika iniu) en abajos de sin aksés Li uanos omados pa a ocupa sólo okupa us Li uania y no be
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Sin aksinis eiksnio i a inio yšys: samp a os kai a | 22
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.11
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
usichos g ama ikos de e ec o ( a plg. Vaskelai ė 2009: 13). Teniendo en cuen a es o, ya se ía
iempo enuncia a es e li uanos sin aksés eo ía so ie ismo, nelais a consciencia isiaus y
ol e se a las Occiden as cien í icas min ia, cuya sa aiminę sclaidă Li uania g uiai in e umpė
so ie ų okupacija.
LITERATŪRA
Amb azas Vy au as 2005: Axel Hol oe , A ū as Judžen is, ed., Sin aksinių yšių y imai
[ ec.]. – Ac a linguis ica Li uanica 52, 167–170.
Balke ičius Jonas 1963: Daba inės lie u ių kalbos sin aksė, Vilnius: Vals ybinė poli inės i
mokslinės li e a ū os leidykla.
Balke ičius Jonas 1998: Lie u ių kalbos p edika inių kons ukcijų sin aksė, Vilnius: Mokslo i
enciklopedijų leidybos ins i u as.
Damb auskas Leona das 1939: Žodžių san ykis sakinyje. – Gim oji kalba 6, 84–86.
DLKG 1994 – Daba inės lie u ių kalbos g ama ika, ed. Vy au as Amb azas, Vilnius: Mokslo
i enciklopedijų leidykla.
DLKG 2006 – Daba inės lie u ių kalbos g ama ika, ed. Vy au as Amb azas, 4-oji pa aisy a
laida, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidykla.
Hol oe Axel 2009a: A gumen ų hie a chijos i g ama inės unkcijos. – G ama inių unkcijų
p igim is i aiška, ed. Hol oe A., Mikulskas R., Vilnius: Vilniaus uni e si e as,
asociacija „Academia Salensis“, 1–36.
Hol oe Axel 2009b: Bend osios sin aksės pag indai [Biblio heca Salensis IV]. Vilnius: Vilniaus
uni e si e as, asociacija „Academia Salensis“.
Hol oe Axel, Judžen is A ū as, 2003: Sin aksinių yšių ipai. – Sin aksinių yšių y imai,
ed., Ho oe A., Judžen is A., Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 11–35.
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Sin aksinis eiksnio i a inio yšys: samp a os kai a | 23
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.11
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
Hol oe Axel, Mikulskas Rolandas 2005: Sin aksinės p iklausomybės ipai: papildymai i
pa ikslinimai. – G ama inių unkcijų y imai, ed. Hol oe A., Mikulskas R., Vilnius:
Lie u ių kalbos ins i u as, 11–38.
Hol oe Axel, Mikulskas Rolandas 2009a: G ama inės unkcijos ( ank aš is). P ieiga in e ne e:
h p://old.lki.l /LKI_LT/images/Padaliniai/G ama ikos_sky ius/G ama ines%20 unk
cijos.pd .
Hol oe Axel, Mikulskas Rolandas 2009b: Sin aksinė p iklausomybė. P ieiga in e ne e:
h p://old.lki.l /LKI_LT/images/Padaliniai/G ama ikos_sky ius/P iklausomybe.pd .
Hol oe Axel, Judžen is A ū as, ed., 2003: Lie u ių kalbos g ama ikos da bai 1: Sin aksinių
yšių y imai. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as.
Hol oe Axel, Mikulskas Rolandas, ed., 2005: Lie u ių kalbos g ama ikos da bai 3:
G ama inių unkcijų y imai, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as.
Hol oe Axel, Mikulskas Rolandas, ed., 2009: G ama inių unkcijų p igim is i aiška [Ac a
Salensia I], Vilnius: Vilniaus uni e si e as, asociacija „Academia Salensis“.
Kalinauskas B onius 1963: Žodžiai i žodžių junginiai sakinyje. – Kai ku ie g ama ikos i
s ilis ikos klausimai, Kaunas: Vals ybinė pedagoginės li e a ū os leidykla, 3–23.
Kalinauskas B onius 1972: Lie u ių kalbos žodžių junginių sin aksė: mokymo p iemonė,
Vilnius.
Labu is Vi as 1976: Žodžių junginių p oblemos, Vilnius: Vilniaus als ybinis uni e si e as.
Labu is Vi as 1994: Lie u ių kalbos sin aksė, Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla.
Labu is Vi as 1998: Lie u ių kalbos sin aksė, 2-as pa ais. leidimas, Vilnius: Vilniaus
uni e si e o leidykla.
LKE 1999: Lie u ių kalbos enciklopedija, pa . K. Mo kūnas, ed. V. Amb azas, Vilnius: Mokslo
i enciklopedijų leidybos ins i u as.
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Sin aksinis eiksnio i a inio yšys: samp a os kai a | 24
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.11
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
LKE 2008: Lie u ių kalbos enciklopedija, pa . K. Mo kūnas, ed. V. Amb azas, 2-as pa iksl. i
papild. leidimas, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as.
LKG 1976: Lie u ių kalbos g ama ika 3: Sin aksė, y . ed. K. Ul ydas, V. Amb azas,
A. Valeckienė, Vilnius: Mokslas.
Si au as Vy au as 2019: Veiksmažodinis a inys daba inėje lie u ių kalboje [Biblio heca ac o um
humani a ico um uni e si a is Saulensis 18]. Šiauliai: Li e a.
Si au as Vy au as, G enda Česys 1988: Lie u ių kalbos sin aksė, Vilnius: Mokslas.
Vaskelai ė Ramunė 2009: Sin aksinių yšių modeliai lie u ių kalbos sin aksėje:humani a inių
mokslų dak a o dise acija, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, Vy au o Didžiojo
uni e si e as.
Gau a 2020 11 29
P iim a 2020 12 30
THE RELATION BETWEEN SYNTACTIC SUBJECT AND PREDICATE:
CONCEPTUAL CHANGES
Summa y
The a icle e iews he de elopmen o he concep and classi ica ion o he ela ion
be ween syn ac ic subjec and p edica e du ing he las se en decades in Li huanian
linguis ics. This ype o syn ac ic ela ions was singled ou only in he So ie pe iod, i s
sepa a ion was in luenced by he wo ks o Russian syn ax. Ini ially, i s concep did no clea ly
dis inguish be ween he seman ic and syn ac ic le els o sen ence analysis, i was called a
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Sin aksinis eiksnio i a inio yšys: samp a os kai a | 25
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.11
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
p edica i e ela ionship. La e , e ms mo e syn ac ic by na u e (mu ual dependency,
in e dependency) we e p oposed. A emp s we e made o explain his ype o ela ions, bu i
ailed o do his on he basis o one c i e ion. Bo h he di ec ion o ela ion and i s hese
mo phosyn ac ic no a ion ha e been elied upon, o en wi hou p ope dis inc ion be ween
c i e ia.
A p incipios de his cen u y, wi h he apid enewal o Li huanian g amma heo y, he e was a
come back o he dual di ision o syn ac ic ela ions based on one ea u e as subo dina ion,
– syn ac ic equi alence. The e m in e dependency was abandoned; i s cases we e in e p e ed
ma ked a mo phological le el by he selec ion o case o he a gumen wo d. The seman ic
ela ion be ween he e b and i s a gumen is also ma ked on he e b ha is ag eed in pe son
(and numbe ) wi h his a gumen . Al inal del a ículo, se mues a cómo a ios ejemplos de la
elación en e syn ac ic subjec and p edica e son in e p e ados in he Li huanian g amma and
how hey could be in e p e ed on he basis o he heo e ical g ounds common o Wes e n
linguis ics. KEYWORDS: syn ac ic ela ions, ela ion be ween syn ac ic subjec and p edica e,
in e dependency.
ARTŪRAS JUDŽENTIS
Vilniaus dailės akademija
Mai onio g. 6, LT-01124 Vilnius
[email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed]