98 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXV
BIRUTĖ TRIŠKAITĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
ORCID id: o cid.o g/0000-0003-2286-4080 Di ezioni di ice che
Mokslinių: XVIXVIII a. P ūsijos Lie u os aš ija, d ikalbės lie u ių
leksikog a ijos i ašomosios lie u ių kalbos is o ija.
DOI: doi.o g/10.35321/all85-05
PETRO GOTLYBO MILKAUS
VERSTOS GIESMS PRŪSIJOS
LIETUVOS OFFICIAIAME
EVANGELIK LUTERON
GIOSMYNE: KIEKYBINIS
ASPECTAS
The Hymns T ansla ed by Pe e Go lieb
Mielcke in he O icial Hymn Book o
P ussian Li huania’s E angelical Lu he ans:
Quan i a i e Aspec
ANOTATIA
L'a icolo analizza Pe e Go lybo Milkaus (Pe e Go lieb Mielcke, 16951753) appo o in Jono
Be en o (Johann Beh end , 16671737) giesmyno Iß naujoweidė os i pagé in os Giesmû=Knygos
(Ka aliaučius, 1177, 112, 35 e k .) giesmių epe ua ą quan i a i o, inol e, discussa la
ecep i i à dei giesmių in successi e edizioni e edizioni u iciali del Li uano e angelico liu e on
217 e s . XVIIIXX a. giesmynų epe ua o analisi ha i ela o che s a iausiai Milkaus giesmėmis
u comple a o la p ima edizione del giesmių accol o Be en o, e in alcune edizioni successi e
una Milkaus e s a giesmė è s a a a ibui a Adomui F yd ichui Šimelpenigiu (Adam F ied ich
Schimmelp ennig, 16991763).
ESMINIAI GODŽIAI: XVIII secolo li auens aš ija, Pe as Go lybas Milkus (Pe e
Go lieb Mielcke), P ūsijos Lie u os o icialusis e angelikų liu e onų giesmynas,
A icoli A icles 99 /
Pe o Go lybo Milkaus e s os giesmės P ūsijos Lie u os o icia-
liajame e angelikų liu e onų giesmyne: kiekybinis aspek as
Jono Be en o giesmynas Iß naujo pé weidė os i pagé in os Giesmû=Knygos
(11732).
ANNOTATION
The a icle analyzes he con ibu ion made by Pe e Go lieb Mielcke (16951753) o he iew. I
epe oi e o hymns in Johann Beh end ’s (1667–1737) hymn book Iß naujo pé weiʒdė os i
pagé in os Gieſmû=Knygos (Königsbe g, 11732, 21735, e c.) om he quan i a i e poin o
also discusses he inclusion o he hymns ansla ed by Mielcke in he la e edi ions analysis
and e sions o he O icial Hymn Book o P ussian Li huania’s E angelical Lu he ans. The
o he epe oi es o hymns comp ising he hymn books o he 18 h20 h cen u y shows ha
Mielcke made he mos signi ican inpu in o he i s edi ion o Beh end s hymn book.
Besides, he e was a hymn ansla ed by Mielcke and e oneously a ibu ed o Adam
F ied ich Schimmelp ennig (16991763) in ce ain subsequen edi ions o he hymn book.
KEYWORDS: Li huanian w i ings o he 18 h cen u y, Pe e Go lieb Mielcke,
O icial Hymn Book o P ussian Li huanias E angelical Lu he ans, Johann
Beh end s hymn book Iß naujo pé weidė os i pagé in os
Giesmû=Knygos (11732).
Ka aliaučiaus uni e si à acclė ino, p imo no o enykščio Li u ians kalbos semina o
docen as, Ju ba ko ( ok. Geo genbu g) e Mielkiemio e angelikų liu e onų kunigas
Pe as Go lybas Milkus (Pe e Go lieb Mielcke, 16951753), pad eio del ma kedio
can o iaus Pilkalnio K is ijono Go lybo Milkaus (Ch is ian Go lieb Mielcke, 17331807)
e a uno delle p ime a i e pusele ie e della sc i u e li uane del XVIII a. I suoi
nuopelnai p incipalmen e si collegano con il colle i o del capo capo palazzino e
p o esso e di eologia Jono Jokūbo K an o (Johann Jacob Quand , 16861772) di e o nel
p oge o di pubblicazione dei lib i eligiosi li uani: Milkus è no o come uno dei
co eg o i della p ima s ampa a e sione li e iška (11735) e di u a la nuo a
aduzione, uno dei co e ie i del giesmyno u iciale, il giesmyno del Nuo o
Tes amen o (11727), egli ha anche inse i o almeno cinque dei più ecen i giasma del
P ussia. An ai Go ydas Os e meje is (Go ied Os e meye , 17161800) p esso il
negozio E s e Li auische Liede geschich e, e successi amen e Mykolas Bi žiškė
Cla is Ge manico-Li h ana (XVII–XVIII a. sandū a) (T iškai ė 2013: 39–86).
Šiame s aipsnyje dėmesys elkiamas į ieną Milkaus li uanis inės eiklos k yp-
čių – giesmių e imą.
Lie u ių aš ijos is o iog a ijoje nu odomas Milkaus iš e s ų i paskelb ų
(1719-1923), Mykolas Bi žiškė (1713-1175) Encyclopedia o Ou Cul u e and Li e a u e min
18 (Os e meye 179 253; Os e meje is 1996: 418; Bi žiška: 243) Ansas B užisė Mažės
BIRUTĖ TRIŠKAITĖ
100 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXV
Lie u os bu usios ašy ojai i s udes Lie u os lie u ių mylė ojai […] abou 18
([B užis] 193 43), Vacla as Bi žiškė Aleksand yne (1713-117) […] 52 […] 473 […] Bos onė
enciklopedija Mažės Lie u os enciklopedija (1959), Mykolas Mykolausė Lie u os
enciklopedija (Mykolaus Mykolaus III) [183] indica o solo in la 18 h edizione; Inol e,
seguendo Os e meje u, no malmen e senza eschiglie si iene opinioni che Jono
Be en o 16991763) (plg. Schimmelp ennig ha u dem Beh end schen Gesangbuch das
meis e gelie e , Os e meye 1793: 130; Os e meje is 1996 364: Lo scopo di ques o
a icolo alu a e quan i a i o Pe o Go lybo Milkaus appo o in Jono Be en o
(Johann Beh end , 1667–1737) suda y am giesmynui daugiausia giesmių pa-
eikęs Adomas F yd ichas Šimelpenigis (Adam F ied ich Schimmelp ennig,
giesmyno epe ua ą i elando appo où con al i adu o e con ibu i, anche
s abili e Milkaus e s ų giesmių ecepzione nelle successi e edizioni e edazioni del
P ussiano u iciale e angelikio liu e onų giesmyno. E e uando l'analisi si applicaiano
s o ico g e inamasis e anali ico desc i omasis me odi.
1. PETRO GOTLYBO MILKAUS GIESMS
1732 M. GIESMYNO LEIDIME
La p ima ol a Ju ba ko kunigo Pe o Go lybo Milkaus e s os giesmės uscpin e
nella p ima Įs u ies ( ok. Ins e bu g) capo kunigo Jono Be en o p epa o nuo o
u icialejo P ūsijos Lie u os e angelikų liu e onų giesmyno Iß naujo pé weidė os
e pagé in os Giesmû=Knygos edizione. Egli appa è nel 1732 a Ka aliaučiuje, Johanno
F ied icho Reussne io (?1742) s ampus u ėje ( oliau G1732). Naujas giesmynas
inizia o a p epa a e ealizzandono Jono Jokūbo K an o p og amma edizioni di lib i
eligiosi li e iški. Secondo Os e meje io, Be en ui p epa ando una nuo a giesmyną
Milkus s a o uolus alkininkas: Pe e Go lieb Mielcke [...] [w]a [...] beym damaligen
Gesangbuch [...] Beh end s o nehms e Gehl e (Os e meye 1793: 253;
Os e meje is 1996: 418). Ques e due sace do i coope a ano non solo al giesmyno,
ma e alla Li u iška Biblija le condizioni e ano a o e oli, ma dal 1726 m. p ima e a
ino ad ap ile Milkus il suo indegno in Pa smyn nuo o giesą menzionò 1731 m. 23 d.
1735 m. pabaigos Milkus a na o Ju ba ke, įsikū usiame ne oliese bažny inės
apsk i ies cen o Įs u ies, ku kuniga o Be en as.
ichies a, indi i ame al go e no p ussiano a Ka aliauči. Egli a e mò che giesmyną
pa ięs, pe asięs e aducesses mol i nuo i giesmių: habe ich das Li ausche
Gesang=Buch e beße , abgesch ieben, und iele neue Liede übe se e
A icoli A icles 101 /
Pe o Go lybo Milkaus e s os giesmės P ūsijos Lie u os o icia-
liajame e angelikų liu e onų giesmyne: kiekybinis aspek as
(Mielcke 1731-04-23: 21 ; aksimilę, pe ašą i e imą z . T iškai ė, Sidab ai ė 2019:
9899, 105). Il suo ado o e inse i o nume o di giesmių egli non nominò, u a ia
ques o i ela ino ai nos i gio ni sop a issu o e a ualmen e ino a unico
conosciu o esemplia io della p ima edizione, conse a o nella S aa sbiblio hek zu
Be lin P eußische Kul u besi z (SLB: En PK 98 (BBP 18, No. 135), ma o i di giesmių
k ip onimais.
Al ine di alu a e il quan i a i o appo o di Milkaus in nuo o giesmyną, si iene in
conside azione il a o che Be en as ėmėsi all'inizio del XVIII a. appa so di Būd iečių
F yd icho Zigman o Šus e io (F ied ich Sigmund Schus e , 1671–1750) pa-
kunigo p epa u giesmynu Naujos pagé in os Giesmjû=Knygos (1705,
successi amen e G1705) e zo Daniel Kleinus (16091666) giesmyno Naujos Giesmju
Knygos (1666), e dei quali pe enu i qua i pa i gies (LB I 45; Michelini 2009: 97).
Quindi Milkaus appo o alu a e in due li elli, più p ecisamen e dicendo, è impo an e
s abili e il suo con ibu o a nuo o nuo o giesmyno epe ua ą e in gene ale in u o
epe ua ą, comp enden e sia nuo e che ecchie giesme. M. 1732 pubblicazione e
successi amen e Milkaus es os giesmės žymė os k ip onimu P. G. M. P. G., . y.
P[e e ] G[o lieb] M[ielcke,] P[as o ] G[eo genbu gensis] (Pe as Go lybas Milkus,
kunigas Ju ba ko). Nella p ima edizione del nuo o giesmyno s ampa i i i oli di
giesmie Milkaus ipo a i 1 abellessa ( a dijama abėcėliškai secondo il p imo
giesmės žodį). Di ques i 6 sono s a e pubblica e nella pa e p incipale giesmyno, e 13
allega o Appendix o Ki os naujos Giesmes ßwėey addė os1 (ž . 3 abelę).
1 LENTEL. G1732 pubblicui e Pe o Go lybo Milkaus e s os giesmės e okiški i lo o
o iginali
G1732 pubblica e
o iginalų lie u iškų
pa adinimai (s o ų
Milkaus G1732 o ni e
e imų o iginalų
skaičius) (s o ų skaičius)
okiškų Vokiškų
pa adinimai au o iai
IE Ponys Diews nous
Lu he gélbe u (3 c.)
ne ← W GO nich
diese ei (3 c.)
mi uns Ma in
(14831546)
IEau K is au, ku s u
(3 c.) Ras
gawai ← De Du HE
(3 c.)
IEsu Ruh und Geo g We ne
(15891643)
1 E ec i amen e ce ca e di pubblica e come possibile più nuo i giesmių lėmė 1732 m. Be en o
giesmyno sanda ą: esso e' usci o non come ien isas eicalas, ma cos i ui o dalla pa e p incipale
(G1732 1358, No. 1301) e allega o (G1732 359408, No. 302335). Ma y , consegnando in s ampas u ei la
pa e p incipale giesmyno, al e nuo e giesmie ebe eng e s ampa, quindi esse uscidin e successi amen e alleg.
BIRUTĖ TRIŠKAITĖ
102 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXV
Iau K is au, awsp
s .) u di
ßaukiu ← HE IEėsu
(13 c) (13
Ch is ich sch ey anonimas
Iėau, u Dangaus
(8 pag.) (8
Linksmyb ← IEsu meines
pag.)
Lebens Leben E ns Ch is oph
Hombu g
(1607–1681)
KAd G ies mann
Gesenius nô (8 s .)
kankin i ← Wenn meine
k ncken (8 s .)
Snd mich Jus us
(16011673)
LAupsinki Diew
K ikßćionis (8 s .)
Danguje, ← Lob GO
allʒug[leich] (8 s .)
ih Ch is en Nicolaus He man
(∼1500–1561)
MAłonus mumus buk Diewe
(3 c.) seyn
← Es wol uns GO gendig
(3 c)
Ma in Lu he
MIeli K ikßćionis
(10 pag.)
daukimės ← Nun eu
Ch is en (10 pag.)
euch lieben Ma in Lu he
MIeli K ikßconis
(5 c.)
daugki ies ← Sey
Ch is enhe-
eudig a me Valen in Thilo
i (5 c.) (16071662)
MIELs Iėau saw man
Małon (9 c.) dein
su ek ← Laß mich je
E ba men (9 c.)
sph en IEsu Hein ich
Bussenius
(∼1626–1665)
PAgá bin s Diewe buk
Lu he laupsin as (3
i gi ← GO sey
c.) gebenedeye (3 c.)
gelobe und Ma in
PAliecawôk mielamui
sa Kellwous
Diewui ← Be iehl du
(12 c.) (12 c.)
deine Wege Paul Ge ha d
(16071676)
PRieß Diew saw mielaj
s .) ich
← Ich habs e dien /
doch (9 c.) (9
was will Paul Ge ha d
RYkáuki jus
(6 c)
wie nieji ← Nun
F ommen (6
jauch e all ih Michael Schi me
c) (16061673)
SU Dekawone già
Ge ha d laupsinki
linksmay ← Nun
(9 p.) b inge Eh (9 p.)
dancke all und Paul
Si dingay p i aisyki ,
sawo Si d (4 c)
konas ← Mi E ns o
Kinde (4 c)
Menschen Valen in Thilo
Swen a Dwase us
(7 pag.) uns
aplankyk ← O Heilge
ein (8 pag.)
Geis keh bey Michael Schi me
TU, miels Iėau, Duß mio
(12 s .)
← IEsu/ de du meine
(12 s .)
Seele Johann Ris
(16071667)
WIssgálys aminassis
sussimilk an musû (3
Tėwe, ← O allmch ige
c.) e ba m dich unse
ewige Va e /Johann Ho n
(3 c.) (14901547)
Come si ede, Milkaus in e e ebbe okiškų giesmių au o i e ano amosi
XVI e XVII a. composi o i. Ha ado o qua o di Ma in Lu he (14831546) e e
S aipsniai / A icles 103
Pe o Go lybo Milkaus e s os giesmės P ūsijos Lie u os o icia-
liajame e angelikų liu e onų giesmyne: kiekybinis aspek as
Pauliaus Ge ha d o (16071676) giesme, po d i Michaelio Schi me io (16063) bei
Valen ino Thilo (16071662) giesme e po uno Johannes Ho no (14901547)1, Nicolaus
He mano (15001573), Geo go We ne (15891643), Hein ich Bussenijaus (16261665),
Jus uso Gesenijaus (16011671), Johanneso Ris o (16071667), Ch is opho Hombu go
(16071681) giesmę, anche anoniminę3 (ž . 1 len elę). È s a o s abili o che 15 gesmien
edeschi in lingue li uane Milkus adusse pe la p ima ol a, men e 4 sue
aduzioni sono nuo e già p eceden i e sioni di aduzioni (Michelini 2010: 133161,
anche 225226). Ci i m. 1732 au o izzazione ipo a i k ip onimai es imonia che,
ol e Milkaus, al Be en o giesmyno nuo i dai e imen i di giesmių con ibuì anco a
qualche P ūsijos Lie u os kunigai. K ip onimais J. B. A ch. Ins ., I. B. A ch. I. e J. B. A.
J. pakunigas Ab aomas Do ydas Liunebu gas (Ab aham Da id Lünebu g, 1670 1743), J.
žymė as giesmes iš e ė pa s Be en as, „A. F. S. P. P.“ – Papelkių kunigas
Adomas F yd ichas Šimelpenigis, „P. R. P. W.“ – Val a kiemio kunigas Pilypas
Ruigys (Philipp Ruhig, 1675–1749), „C. S . P. S.“ – Žel os kunigas K is ijonas
Š ime is (Ch is ian S ime , S imeh , 1676–1750), „A. L. P. M.“ – Klaipėdos
J. S. Pas . Russ. Rusnė sace do e Jonas Jakūbas Špe be is (Johann Jacob Spe be ,
16791741). Be en as sua giesmynà complemen ò e da alcune giesmee da allo a già
mo i e in e p e i himnodino lasci o: Ka yčių kunigo Jono And iaus Ceza io
(Johannes And eas Caesa , ~16501710), Pilupėnų kunigo K is upo Polio (Ch is oph
Poll,?1693) e Na kyčių kunigo F yd icho K is upo Rabės (F ied ich Ch is oph Rabe,
16691720) (p ie lo o e s ų giesmių egis a a J. A. Cæs. P. C., J. And . Cæsa . Pas .
Coadju . ;
Ch is oph. Poll. P. Pillupp., Ch is oph. Pollii. Pas . Pillup., C. Poll. P. P. ;
F. C. R. P. N.) (plg. LB I 46).
Be en as nel 1732 giesmyne pubblicò 335 ecie e nuo e giesme (G1732 1408, N . 1335; Quand
1735-12-01: [VI]). Sulla base di Guido Michelinio ice che, la p ima edizione di giesmyno Be en o,
ispe o con il suo šalallmch ige ewige Va e / e ba m dich unse au o ys ė a ibui a Ho n a
iniu – Šus e io giesmynu, bu o papildy as 81 giesme, iš ku ių 75 giesmės e s os
2 Milkaus e s õs giesmės „WIſſgálys aminaſſis Tėwe, ſuſſimilk an muſû“ okiško o iginalo „O
base dei da i o ni i Philippo Wacke nagelio (ž . Wacke nagel 1870: 356, N . 427; anche c . Michelini
2010: 226).
3 Milkaus e s õs giesmės Iėau K is au, awsp ßaukiu okiško o iginalalo HE IEsu Ch is ich su lui
ſch ey ʒu di “ au o iumi ėlesniuose giesmynuose (p z., 1877, 1936 m.) nu odomas „Janssen“.
Galimas dalykas, kad gal oje u ė as giesmių e ėjas Pe usas Janssenas (1698–1770) (plačiau
s . Koch 1973: 3435).
BIRUTĖ TRIŠKAITĖ
104 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXV dezim ie P ūsijos Lie u os kunigų, e 6 sono
anoniminės4. Dalla pubblicazione del 1732 si può ede e che Be en as pubblicò 18
c ip onimi, Schimelpenigis 15, Ruigys 9, Š ime is 4, Liunebu g e Špe be is uno pe
uno. Inol e, Be en as nella sua giesmynă incluse 8 nuo i can ime dei sace do i
allo a già mo i: Ceza io e Polio po 35, e Rabės 2. Tu i ques i adu o e giesmių
nume ociumi lenkia Milkus suo e imų pubblica a 19 (ž . 1 len elę), i. i. una giesme
più che Be en o. Così alu ando nuo o giesmyno epe o io quan i a i amen e,
in al e pa ole, enendo in conside azione i nuo i giesmynes nume o, cons a a che
m. 1732 da uomečių adu o i Milkaus e imų pubblica a p incipalmen e: nella
p ima edizione le sue aduzioni cos i uiscono 23,45%, o quasi un qua o, nuo o
giesmynos epe o io e 5,67% in gene ale di u i i giesmynes pubblica i
successi amen e in ques a edizione ( iesa, u icialeus giesmynas semp e e ano
pieni di nuo i giesmynes di al i adu o i, ad Milkaus's inse a diminuì, edi
ul e io e 2). To nando alla a e mazione di Os e meje io, che giesmynu Be en o
p incipalmen e giesmių pa eikęs Šimelpenigis (Os e meye 1793: 130; Os e meje is
1996: 364), c'è da cons a a e che nell'emissione 1732 m. secondo pubblica i giesmių
nume o egli e a anco a e zo.
2. PETRO GOTLYBO MILKAUS GIESMS
1735 M. GIESMYNO LEIDIME
Nuo oasis Be en o giesmynas leis o ogni qualche anno. Lì Milkaus mo e 1753
m. giugno 9 d. egli appa ì al e cinque ol e: seconda edizione s ampa a 1735,
e za 1738, qua a 1740, quin a 1745, ses a
1748 m. (LB I 45–47, N . 135–140)6.
4 Tiek giesmių (75 + 6 = 81) susida o susuma us Michelini’o monog a ijoje Jono Be en o Iß naujo
pé weizdė os i pagé in os Giesmû Knygos. Mö lino ak a o p i aikymas poezijoje publikuo us nau-
juosius G1732 eks us (Michelini 2010: 67–209; plg. Michelini 2009: 104).
5 Una di ques e e giesmie di Jono And iaus Ceza io Kam u mogau wa gingas u pubblica a pe la
p ima ol a Jono Riko ijaus (Johann Richo ius, 16521703) giesmyne (ž . Kám eaisi iwa a, G1685 Diewe
522–524), ėliau paka o a F yd icho Zigman o Šus e io (ž . G1705 407–408), o 1732 m. pasi-
odė s ip iai edaguo a, ad laikoma nauju e imu (Michelini 2010: 185–186). Da iena giesmė
miels ß ay Taw Paklán) u pe spausdin a da Šus e io e Riko ijaus giesmynų (ž G1685 367368; G1705
566568), aigi 1732 m di u e le giesmie di Ceza io. 6 P idu ina che anco a le edizioni successi e,
sebbene e usci e da Be en o giesmyno bei man enikę ęs inę nume ację (p z., 1750 m. edizione
conside a o se ien o, a 1753 aš un uoju), sono s a e p epa a e Adomo F yd icho Šimelpenigio e
sono chiama i Šimelpenigio giesmynu (ž . LB I 386, N . 1097 1098 e k . ; più ampio su Šimelpenigio
compos a da classico modello di o icialųjį lie u išką giesmyną ž .
Michelini 2009: 132153).
A icoli A icles 105 /
Pe o Go lybo Milkaus e s os giesmės P ūsijos Lie u os o icia-
liajame e angelikų liu e onų giesmyne: kiekybinis aspek as
Ai bibliog a i li uani e ai ice ca o i di sc i a li uani non e a no o nessun uno
ino ai nos i gio ni sop a issu o secondo (1735) edizione egzemplio ius
(Bi žiška 1924: sk. 54, 45, N . 153; LB I N . 136). Si i iene che ques a edizione non sia
sop a issu a (Michelini 2010: 49; Michelini 2013: 84). Recen emen e uno
esemplio io della seconda edizione i o a o a P aga, Čekijas Republiky
nacionalnej biblio eke (ček. Ná odní kniho na České epubliky; NK ČR: 33 K 139;
ci ca 1735 m. giesmyną come on e e come eikalą s . T iškai ė 2020: 3382).
Anche se la seconda edizione appa e passa i appena e anni dalla p ima
es azione, u a ia la compa a i a analisi di en ambe le edizioni i elò che
essu a impo an i cambiamen i quan i a i i e quali a i i. M. 1735 appa so
secondo edizione giesmyno u non solo comple a o nuo e giesmėmis, ma e
pe a ky a la sua s u u a, edaguo a giesmių lingua. Pa agon i con la p ima
edizione, il secondo è s a o comple a o da 26 nuo e giesmee, e unaõs p eceden i
abbandona a. In al e pa ole, il nume o di giesmie in giesmyne da 335 è
aumen a o a 360 (plg. G1732 1408, No. 1335 e G1735 1432, No. 1360). Toji in 1735 m.
edizione nonpa ecusi giesmė u Milkaus MIeli K ikßćionis daukimės popola i
Ma ino Lu he io giesmės Nun eu euch lieben Ch is en e imas. M. 1732
pubblica i pe sino due sue aduzioni non solo Milkaus, ma anche Be en o IAu mes
mielėji K ikßconis linksmay, e dal 1735 m. giesmyne imase solo la seconda (plg.
G1732 171172, N . 161; 389390, 323 e G1735 196197, k . 182; edi anche G1832 N . 208 e
225).226, N . Impo an e inno azione u anche il a o che u e l'anno 1732.
leidimo p iede „Appendix a ba Ki os naujos Gieſmes ßwėey p idė os“ (G1732
359–408, N . 302–335) publikuo os giesmės, a p jų i Milkaus, 1735 m. bu o
as e i e nella pa e p incipale giesmyno, alle co isponden i ema iche di
g uppo giesmių, e p epa a o nuo o appendice Ki os naujos Giesmes ßwėey
p idė os (G1735 3982, No. 335360). In esso con enu e u e 26 nuo e giesmie, dei
quali adu o i ne a e o due: Fabijonas Ul ichas Glaze is (Fabian Ul ich Glase ,
16881747), pe la p ima ol a qui pubblica o 18 giesmių, e Adomas F yd ichas
8 naujus e imus (išsamiau apie Be en o giesmyno an ojo leidimo naujo es
ž . T iškai ė 2020: 55–67). Naujų Milkaus e imų nei pag indinėje giesmyno
Šimelpenigis, de o nella pa e, né alla nuo a cos i ui ame piùpassi odė. Come
solo m. 1735 pubblica i nume o di giesmii Milkų aplenkė Šimelpenigis: nella seconda
edizione pubblica a 18 Milkaus e imų, o Šimelpenigio 23 (senza menziona i
inse i i 8 nuo i giesmii, nella pa e p incipale giesmyno u ipe u a 15 suoi giesmii
dalla p ima edizione). Quindi Os e meje is, eggendo che a Be en o giesmynu
p incipalmen e giesmių g azieęs Šimelpenigis (Os e meye 1793: 130;
Os e meje is 1996: 364), di i i ebu o in pa e, ma Šimelpenigis is
gausėjančiais e imais pe s a ą acquisì dal 1735 m. An ajame pubblicime
pubblicuo e Milkaus giesmės suda ė 16,98 p oc. del nuo o epe ua o di giesmių e 5 p oc. del o ale giesmyno epe ua o.
BIRUTĖ TRIŠKAITĖ
106 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXV
Si p e ede che egualmen e al e an o di Milkaus giesmių pubblica a nella e za
edizione (38) e nella qua a pubblicazione ussa, colui cui non si o a sino kas
nessun esemplio ious, così come nel penk ajame (1745), cui ežinomas uno
esempli Sank , conse amas nel biblio eca io dell'accademia delle scienze
Pe e bu ge (Лб (174) (LB I 4647, No 139), e nel sex am, cui znomi du P omas ie : 104
En 982 (LBP 18, No 140), un al o de ek o ius, biblio eca io dell'uni e si à (VUB 140:
810 (LB No I, No 141)). Ques a p emessa sup ema Milkaus giesmyn pe imamumo in
successi e giesmynesse analisiè (ž . ul e io men e 3 c.). Ki o solo p opo zioni in
con on o con al i adu o i apêlio, pe ché il epe o io delle nuo e edizioni
is spė ì, ad esempio, qua o edi ionì cos i uì 400 giesmių (Os e meye 1793: 111;
Os e meje is 1996: 356), quin esimo 4097, six esimo 417 (G1748; anche c .
Quand 1748-03-01: [VII]).
3. PETRO GOTLYBO MILKAUS GIOSMI
RECEPIIA VLESNIUOSE OFFICIALOJO
GIESMYNO LEIDIMUOSE
Milkaus e s os giesmės u ono pe sp in dina i e successnesse u icialo
giesmyno edazioni e pubblicazioni. 1750 m. uscì Adomo F yd icho Schimelpenigio
p epa a o edizione u icialeio di giesmyno con aggie a a seconda pa e,
iniziėjęs classinio modello di giesmių collezione adizione (più c . Michelini 2009:
132153). Da ino a 1776 m. uscì se imo ilik asis u iciale di giesmyno edizioni, e
1791 m., manomo, ipe e o inai appa è oš un asis (ž LB I 386388, No. 10971104; LBP
68, 1750 No. 1097, 1102). a. nella p ima pa e la giesmyna edazione (11832) p epa a a
da Ka olio Go ha d Kebe io (Ka l Go ha d Kebe , 17561835) u s ampdina a con
la sua addi a a e za pa e (ž . leis a F yd icho Ku šaičio (F ied ich Ku scha ,
LB I 191–192, N . 533–535), o šim mečio an ojoje pusėje kas kele ius me us
180618) edazione XIX (ž . LB I 204205, No. 217; LB I 215, No. 595188), che già da 570 a 1857
u s ampusdin a con la sua suda a e za pa e. Di u e ques e edazioni
p miosi due pa i sono s a e p ese in p es i o dal Schimelpenigio p epa a o
classico modello giesmyno, cui p imoõsias pa e base Be en o giesmynas, e
seconde Glaze io giesmyn inkinys.
7 K an as p a a mėje menzionò 408 di ques o ilascio giesme (ci a ą z . Michelini 2010: 49, izn. 279),
pe ò di e i à lo cos i uisce 409 (LB I 46, N . 139; Kaunas 1996: 166; Michelini 2009: 115).
A icoli A icles 113 /
Pe o Go lybo Milkaus e s os giesmės P ūsijos Lie u os o icia-
liajame e angelikų liu e onų giesmyne: kiekybinis aspek as
Dußû Ißgánimo pod aug su Maldû=Knygomi ku ůse non ik ay sénos, ma e nuo e Maldos
andamos an sono. Ka alaucuie Anno 1732. Isspaus os Iono P ide iko Reusne o;
SBB PK: En 9820.
G1735 Iß nuo o pé weidė os e pagé in os Giesmû=Knygos ku ůse b angiáusos sénos e nuo e
Giesmes su aßy as Diewui an Ga bês, e P usû Ka alis eie esen i Lie uwninkam an Dußû /
Ißgánimo, pod aug su Maldû=Knyg Mald, ku ůse non ik ay sénos, ma e nuo e andamas sono. Ka
ißspáus os Ka aláucuje An Mé e 1735. [...]; NK ČR:
33 K 139.
G1748 Iß nuo o pé weidė os e pagé in os Giesmû=Knygos, ku ůse b angiáusos sénos e no ej
Giesmes su aßy os, Diewui an Ga bês e P usû Ka alys ėje esen i Lie uwnikkams an Dußû
Ißgánimo pod aug su Maldû=Knyg, ku ůse non solo sénos, ma i ayos andamos sono nuo e. Seß
Ka ißpáus os. Ka aláucuje, Mé e 1748. Raß ais
Ka alaus; SBB PK: En 9822.
G1753 [Iß nuo o pé weidė os i pagé in os Giesmû=Knygos, ku ůse b angiáusos sénos e no ej
Giesmes su aßy os, Diewui an Ga bês e P usû Ka alys ėje esen i Lie uwninkamam an Dußû
Ißgánimo pod aug su Maldû=Knygomis, ku ůse non ik ay sénos, ma e no ej andos Maldamos
sono. (...) K aláucuje, Mé e 1753]; LLTIB: B 1956 (de ., nome ipo a o secondo l'au o izzazione
1748).
G1776 Iß nuo o pé weidē os e pagé in os Giesmjû=Knygos, ku osa b angiáusos sénos e nuo e
Giesmes su aßy us Diewui an Ga bês e P usû Ka alys ēje és Mald Mal wninkams an Dußû
Ißgánimo pod aug suû=Knygomis, ku osa non solo sénos, ma i ayos andamus sono nuo e.
Ka aláucuje, Ißspáus os ka alißkoje Knyg=D ukkawonéje
A ungo [1776] (www.epa eldas.l ).
G1832 Iß nuo o pé weidė os e pagé in os Giesmjû=Knygos, ku osa b angiáusos sénos e nuo e
Giesmes su aßy us Diewui an Ga bês e P usû Ka alys ėje ės Mal Mal wninkams an Dußû
Ißgánimo pod aug suû=Knygomis, ku osa non solo sénos, ma i ayos andamus sono nuo e.
Ka aláucuje, Ißpáus os ka alißkoje Knyg=D ukkawonéjo
A ungo [1832] (www.epa eldas.l ).
G1877 Pagé in os Giesmjû=Knygos, ku iosia b angiáusios sénos in no ej Giesmēs su aßy os
Diewui an Ga bês e P usû Ka alis ēje ésan iemsi Lie uwininkam an Dußiû Ißganimo
pod aug su Maldû=Knygomi, ku iosia non ik ay sénos, ma e Maldos nuo e andamas sono. Iß
Naujo pé weide os pe F. Ku ßa , Lie uwininkû Kunigą Ka aliauciuje. Königsbe g, 1877.
Ha ungsche ei ungs= und Ve lags=D ucke ei (www.epa eldas.l ). G1936 Page in os Giesmių
Knygos, nelle quali cos osias ecchie e nuo e Giesmēs su aßi os Diewui an Ga bēs e
Lie uwininkams an Dußių Ißganymo pod aug con Maldų Knygomi nonché nuo o eciosios
Dalies supplemen amen o. Naujai ißleido Klaipėdos K aß o Ewangelißkoji
BIRUTĖ TRIŠKAITĖ
114 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXV
Konſiſ o ija 1936 Me ais. Spauſdin a ſpauſ uwėje „Li uania“. Klaipēda, Palangos ga wē
23/24 (www.epa eldas.l ).
Kaunas Domas 1996: Mažosios Lie u os knyga. Lie u iškos knygos aida 15471940,
Vilnius: Bal os lankos.
Koch Edua d Emil 1973: His o ia des Ki chenlieds und Ki chengesangs de ch is lichen,
insbesonde e de deu schen e angelischen Ki che 6. E s e Haup heil. Die Dich e und Sänge ,
Hildesheim, New Yo k: Geo g Olms Ve lag. LB I Lie u os TSR bibliog a ija. Se ija A. Knygos
lie u ių kalba 1. 15471861, Vilnius:
Min is, 1969.
LBP Lie u os bibliog a ija. Se ija A. Knygos lie u ių kalba 1. 1547–1861. Papildymai,
Vilnius: Min is, 1990.
LE XVIII Enciclopedia Lie u ių 18. Mau aiMin auja, Bos onas: Lie u ių eniklope-
dijos leidykla, 1959.
Michelini Guido 2009: Mažosios Lie u os giesmynų is o ija: nuo Ma yno Maž ydo iki
XX a. pabaigos, Klaipėda: Klaipėdos uni e si e o leidykla.
Michelini Guido 2010: Jono Be en o Iß naujo pé weizdė os i pagé in os Giesmû
Buge. Mö lino a a o ada amen o in poesia, Vilnius: Li huanian sciences academy
publykla.
Michelini Guido 2013: P ūsijos Lie u os giesmynai Donelaičio laikais. Ac a His o ica
Uni e si a is Klaipedensis 26. K is ijono Donelaičio epochos kul ū inės ino acije, 7989.
Mielcke Pe e Go lieb 1731-04-23: Richies a al go e no P ussiano Ka aliaučiuje pe
l'esone o dalla mul a, Ju ba kas (nuo ašas); GS A PK: XX. HA His . S A Königsbe g, EM 46
e, No. 53, 20 21 , 22 .
MG1806 Sénos e nuo e k ikßconißkos Giesmės, ypacey Senniemsiems an Gé o su
dideleis Raß ais ißspáus os d aug su naujoms Maldû Knygélemis. Ka aláucuje,
Knygd ukawonej Leb ek o E ingo, Me e 1806; VUB: 777 LR (www.epa eldas.l ). MLE III
Mažosios Lie u os enciklopedija 3. MecRag, Vilnius: Mažosios Lie u os ondas, Mokslo
i enciklopedijų leidybos ins i u as, 2006.
MLEŽ – Mažosios Lie u os enciklopedinis žinynas, Vilnius: Mažosios Lie u os ondas,
Mokslo i enciklopedijų leidybos cen as, 2015.
Os e meye Go ied 1793: E s e Li auische Liede geschich e, ans Lich ges elle on
Go ied Os e meye , de T empenschen Gemeine Pas o e senio e und de Königl. Gesellscha
Deu schen u Knigsbe g Eh enmi glied. Knigsbe g, ged uck mi D ies ischen Sch i en.
A icoli A icles 115 /
Pe o Go lybo Milkaus e s os giesmės P ūsijos Lie u os o icia-
liajame e angelikų liu e onų giesmyne: kiekybinis aspek as
Os e meje is Go ydas 1996: Rink iniai aš ai, pa . e aduce L. Ci a ičiū ė,
Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidykla.
Quand Johann Jacob 1735-12-01: I. N. I. In Ch is o he lich gelieb e Lese ! Iß nuo o pé weidė os
e pagé in os Giesmû=Knygos, ku ůse b angiáusos sénos e nuo e Giesmes su aßy os Diewui
an Ga bês, e Maldus Maldû Regnois ie esen i Li uwninkam an Dußû Ißgánimo, pod aug
suû=Knygomis, ku ůse non solo sénos, ma i ayos andamos sono. Ka ißspáus os
Ka aláucuje An Mé e 1735. [...], [IIIX]. Quand Johann Jacob 1748-03-01: I. N. I. In Ch is o he lich
gelieb e Lese ! Iß nuo o pé weidė os e pagé in os Giesmû=Knygos, ku ůse b angiáusos
sénos e nuo e Giesmes su aßy os, Diewui an Ga bês e P usû Ka alys ėje esen i Li uwninkam
an Dußû Ißgánimo pod aug su Maldû=Knygomi, ku ůse non ik ay sénos, ma e nuo e Maldos
andamas sono. Seß Ka ißpáus os. Ka aláucuje, Mé e 1748. Raß ais Ka alaus, [IIIXIV].
T iškai ė Bi u ė 2013: Pe o Go lybo Milkaus p ie ašai nel manosc i i o e odyne Cla is
Ge manico-Li h ana. A chi um Li huanicum 15, 3986. T iškai ė Bi u ė 2020: Jono Be en o
giesmyno Iß nuo o pé weizdė os i pagé in os Giesmû-Knygos i maldyno Maldû-Knygélos
seconda edizione (1735): sconosciu o egzemplio ius P ahoje. A chi um Li huanicum 22, 3382.
T iškai ė Bi u ė, Sidab ai ė Ža in a, pa ., 2019: Li uanis inio sąjūdžio XVIII amžiaus
P ūsijoje a odangos 2. Documen a io Milkų amiglia e edi à = Die Hin e g ünde de
li uanis ischen Bewegung im 18. Jah hunde in P ußen 2. Das dokumen a ische E be de
Familie Mielcke, Vilnius: Lie u ių li e a ū os i au osakos ins i u as. Wacke nagel Philipp
1870: Das deu sche Ki chenlied on de l es en ei bis u An ang des XVII. 3, Leipzig:
Jah hunde s D uck und Ve lag on B. G. Teubne .
The Hymns T ansla ed by Pe e Go lieb
Mielcke in he O icial Hymn Book o
P ussian Li huania’s E angelical Lu he ans:
Quan i a i e Aspec
SUMARY
The a icle analyses he con ibu ion made by Pe e Go lieb Mielcke (Li h. Pe as
Go lybas Milkus, 1695–1753) o he epe oi e o hymns in Johann Beh end ’s (Li h.
BIRUTĖ TRIŠKAITĖ
116 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXV
Jonas Be en as, 16671737) hymn book Iß naujo pé weidė os i pagé in os Giesmû=Knygos
(Re iewed and Imp o ed Hymn Book) (Königsbe g, 11732, 21735, e c.) om he quan i a i e
poin o iew. I also discusses he inclusion o he hymns ansla ed by Mielcke in he la e
edi ions and e sions o he O icial Hymn Book o P ussian Li huanias E angelical
Lu he ans.
The quan i a i e analysis o Mielckes hymns, which appea ed in he i s edi ion o Beh end s
hymn book (1732) o he i s ime, e ealed ha hey signi ican ly con ibu ed he new
o he enewed epe oi e o he hymn book: ou o all he ansla o s o ha ime, mos
ansla ions we e p o ided by Mielcke (19 hymns); hey accoun ed o nea ly one- ou h o
epe oi e o hymns.
Mielckes hymn MIeli K ikßćionis daukimės ansla ed om Ma in Lu he s Nun eu euch
lieben Ch is en was no included in he second edi ion o Beh end s hymn book (1735), meaning
ha he e was a o al o 18 hymns ansla ed by him in his edi ion. In successi e edizioni,
he numbe o Mielckes ansla ions did no change, i.e., he no longe con ibu ed o he
expansion o he hymn book wi h new ansla ions, and he a o emen ioned 18 hymns
cons i u ed a s able pa o he o icial epe oi e o he hymn book un il he e e o Wo ld
Wa II.
Mielckes hymn IEau K is au, ku s u gawai, which was ansla ed om Geo g We ne s De Du
HE su IE Ruh und Ras and published in he i s edi ion (1732) o Beh end s hymn book o he
i s ime, was e oneamen e a ibu o a Adam F ied ich Schimmelp ennig (Li h. Adomas
F yd ichas Šimelpenigis, 16991763) in ce ain la e edi ions, seemingly da ing om he second
hal o he 18 h cen u y. The e o e, hey include only 17 hymns bea ing he c yp onym P. G. M.
P. G.. La alu azione di Mielckes inpu in o he epe oi e o he o icial hymn book om he
quan i a i e pe spec i e and i s compa ison wi h he con ibu ions o o he con empo a y
ansla o s lead o he conclusion ha Mielcke ook he lead by he numbe o published hymns
in he i s (1732) edi ion, men e il suo con ibu o g adualmen e diminuì om he second (1735)
edi ion when he hymn book was con inuously supplemen ed wi h new hymns o o he
ansla o s.
Į eik a 2021 m. o ob e 9 d.
BIRUTĖ TRIŠKAITĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, Vilnius LT-10308, Li uania
bi u e. iskai [email p o ec ed]
