scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

Tarptautinių žodžių vartosenos aktualijos latvių kalboje

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Tarptautinių žodžių vartosenos aktualijos latvių kalboje

Author: Dzintra Šulce
Year: 2013
Source: https://journals.lki.lt/bendrinekalba/article/download/214/279
124 Kulbos
Kul ū a | 86
DZINTRA ŠULCE
Uni e sidade de Liepojas,
La ija in e nacionais de
pala as a osenos aK ualijos
la ių Kalboje
ESMINIAI VOODŽIAI: in e nacionais pala as, adap ação, p oblemas de
consumo. insepa á el pa e de odas as línguas léxico são in e nacionais
pala as, ou in e nacionalizmai. eles semp e ecebem especial a enção da
sociedade e especialmen e kalbininkų.
obje i o do a igo de á ios aspec os isola os mais ecen es polinkius de
consumo de pala as in e nacionais em la ians: suas adap a imen o,
semân ica, g a ybá e iden i ica os mais impo an es casos p oblemá icos, aos
quais de e ia se dada mais a enção no u u o.
e minus in e nacional pala a ge almen e é usado nomea de ou os idiomas
passlin am e g ama icamen e à passlolinusia língua adap ado a um emp ésnio,
cujo o igem de ou a língua (pago sepa i us one inos e ou mo ologicos
aços) pe cebe maio ia dos usuá ios da língua ( ps 2007: 384). Pa a que uma
pala a in e nacional se encaixasse numa língua qualque , ela de e se
adap ada de aco do com 3 p incípios:
1) a adap ação oné ica adap a-se a uma de e minada língua sis ema
oné ica e onológica;
2) a adap ação mo ológica adap a-se ao sis ema mo ologico da linguagem,
em ou as pala as, adqui e a cada pa e da linguagem ca ac e ís ica
mo ologico į o minação; pala as in e nacionais imami kai y i, en ousilia
in o aleg niação e pseniação sis ema, embo a oco a e nekai omų išimčių,
например.: la . kino, au o, abu, ki i, ī, oajē, komunikē, ampluā, agū, kakao;
3) seman ina adap ação s e imzodis pe imás-se no signi icado que em no
o iginalol alado, po ém em passlhinusio alado o signi icado da pala a pode
cis i (laua 1981: 127133).
ilgesnį empo conduzindo in es igação o am iden i icados ais
p incipais p oblemá icos casos de u ilização de pala as in e nacionais em la ians linguas.
d. Šulce. in e nacionais de pala as a osenos ak ualijas la ians
alboje 125 1. maio es di iculdumai elacionados com balsių qualidade
man enim. exis e d ejopų des ios da no ma: a) subs i ui umpojo balsio
p esumido ilgasis, exemplo: la . kino, adio, albums, a oms, au omobilis,
champanie is, adia o s, mobils, mediji, s ables, isun ama ne aisyklingai e
esc e e ilgoji balsė ie oj umposios; b) em ez de ilgojo balsio p esumo
umpasis, например: la . позиция, библиотека, d āma, мюzika,
lomās e s, ga āža, depozī s, изтарима ne aisyklingai, вместо долгой
balsės пишется соответствующая umpoji.
2. con iniojama balsių kokybė: la . ilaloģija (= iloloģija), aci ons (=ace ons),
azioloģija (= azeoloģija), sandeles (=sandales), komendan s
(=komandan s), alkahols (=alkohols), enežie is (= enažie is). 3. passadezis
o os: la . o ģināls (=o iģināls), admins ācija (=adminis ācija), kombinzons
(=kombinezons). 4. con undí eis p ibalhos, p z. : subs i ui c a iama z:
licenze (=licence); subs i uj s a iama z: zolīdi (=solīdi), penzija (=pensija);
subs i ui p iebalsio s é usado c: inances (= inanses); du e asis p iebalsis l
supamas minkš as ļ: šašļiks (=šašliks); subs i ui p iebalsio b p esume p:
apsol en s (=absol en s), absu ds (=absu ds); subs i ui p iebalsio hamas
consum g: begemo s
(=behemo s).
5. de e ia conside a -se a quan idade do sonan ų a imo: sammi s
(=sami s), nummu s (=numu s).
6. con undí eis e minais de pala as -s e -ss: komiks (=komikss). 7.
con undijamas simila men e insc i o pala as in e nacionais signi icâncias,
po exemplo: la . e ek ī s e e ek īgs, in e esen i e in e esan i, kompe en e
komponen i. 8. p a icamen e escla ece as di iculdades elacionadas com o
cump imen o do cen o es a al de língua la ians da comissão de
especialis as da língua ( c l eK) mais ecen es n e missos, pois os úl imos
insu icien emen e popula izados. 9. causa p oblemas e o a o de que ao
adap a pala as in e nacionais su ge a ių, exemplo. :Icelande i Īslande,
islandieši e īslandieši (nuo 2011 m. junho mês. l eK nu a imu usados como
g e u inhas a ian es). sepa as pala as in e nacionais de adap ação e
a osens p oblemas azões p ecisa p ocu a na his ó ia da língua.
išei ijoje (publicou-se la iją pe ii mundialinio ka ą) o ma osi ou okia
adição de adap ação e esc i a de pala as in e nacionais. Es as di e enças
de e minam p incipalmen e as á ias e o mas linguís icas oco idas na
Le ónia (em 1946 e 1957, em pa e es as ques ões egulamen am e 1967 e 1968
nu a ismos), que o am elacionadas ambém com as pala as in e nacionais (s au iņa, Šulce 2009: 7678).
Ling os Cul u a | 86 126 no en an o, a p á ica linguís ica indica que a maio pa e
não ciclicamen e us ojajos esc i a não muda já longos décadas, exemplo: la .
shampanie is, lomās e s, ananāss, balzams, kēkss, k ēms, kombinezons,
mų a p au inių žodžių a si anda dėl nea idumo i pa i šu iniškumo, nes
alkoholiskie dzē ieni, ineg e s, sandales, šašliks, albums, cinema, adio,
ekska a o s, Vene a (s eš ā du ā dnīca 1999, 2005, 2008; l pp 1995).
g ande pa e da la ias alboje a ojamų in e nacionalines pala as é
nekai omi, de isso pode aze conclusão, que a ėję ao la ians lingua a eles
não o am adap a i, например.: la . kino, adio, kakao, okoko, komunikē,
kapučīno, ki i, ampluā, agū, au o, lo o, mo o, kakadu. li uu os com
g andeąja pa e de pala as in e nacionais susi a kė sucesso mais e os
comple amen e adap ou à língua li uânica sis ema g ama ical, exemplo.:
lie . knas, kaka à, ãdijas, okòkas, komunikã as, kapučnas, sùšis, eũ as.
embo a exama e simili udes algumas pala as in e nacionais icou nekai omi e de línguas
li uãs, exemplo: žabò, abù, sòlo, oj, me ò, a elj. Na língua a oseno mui as ezes
con undiam-se pala as in e nacionais signi icados. é p eciso dize que di iculdades
ap esen am não só as p óp ias mais ecen es pala as in e nacionais, mas e aquelas que
no idioma adicionalmen e já a aigadas mais do que algumas décadas. Às ezes em que se
depa a com pa adoxos, quando e os p óp ios lingüis as não comp eendem bem nos seus
abalhos cien í icos os signi icados das pala as in e nacionais usadas, exemplo.:
la iamen e Pa o, ka šī g āma a i uz aks ī a, p imei o de udo jāpa eicas isiem iem
alodniekiem ilologiem unjuši manā mūžā, ku i gadu gai ā apliecinā [...] (s elē ica-ošiņa 2011:
11). lie u iškai Po que es e li o oi esc i o, acima de udo de e ia ag adece a odos os
ilólogos e linguis as que encon ei na minha ida, que ao longo dos anos con i ma am [...].
plg. de inição:
Filologija lo . ilologia < g . philologia meilė pala aio odo, que cons i ui
kalbo y a, li e a u ologija e au osaka, e ilologas g . philologos ilologias
specialis (s eš ā du ā dnīca 2008: 256). demi indo-se, o e mo ilologia inclui
e lingüís ico esp. lingu is o concepção, po an o ex o ap esen a-se
in o mação excessi a. al explicação é o necida ambém em ou os
dicioná ios in e nacionais de pala as (s eš ā du ā dnīca 1999: 223;
ilus ē ā s eš ā du ā dnīca 2005: 227).
analisá el ma e ial indica que de pala as in e nacionais é usado dep opo cingai mui o,
juolab que la ians alboje esama seus sinónimos. Kasdienėje p ak ikoje in e nacionais
pala as ge almen e ag a am in o mações d. Šulce. in e nacionais de pala as a osenos
ak ualijas la ians alboje 127 įsisa inimą, embo a, sem abejo, há á eas, onde
in e nacionais pala as necessá ios. o co esponden e in e nacionalismo en endido em
á ias línguas, po ém mesmo nos abalhos da ciência de e ia e i a usa demasiadog
mui os pala as in e nacionais. nos ex os lei omos às ezes men is eiškiama quase
unicamen e ou mesmo unicamen e in e nacionais pala as (pe e 2008: 17), exemplo.:
la iškai H. M. Encensbe ge a li e ā ajā epis ēmā mode nās poē ikas ele an ie elemen i
o ganiskias kopējā s uk ū ā mūsu an me ā ie a aisa laikāziju, piešķi āo
empī iskām ē ībām jaunu kapaci ā un sniedzo plašas labi in iskas iespējas. [...] Mācība
pa mode nisma opoloģisko aks u u H. M. Encensbe ge am nozīmē pa adigmas
o ien ācijas un dezo ien ācijas dialek iku (Kas iņš, belozjo o a 2013: 144). Li u iamen e,
po ém, H. M. Enzensbe ge io li e a u a li e a u a epis emoje ele an iniai mode niosios
poe ikos elemen os o ganicamen e ing essiega em uma es u u a ge al nos nossos
empos eles islea a an aziją, assim empi inėms alo ybėm a ibuíam no as habilėjimas e
concedidas amplas labi in iškos galimybės. [...] Ensinamen o sob e opologicamen e o
ca ác e do mode nizmo H. M. Enzensbe ge i signi ica pa adigmas o ien ação e
deso ien ação dialec iká. conduzindo es udo p e is o ealiza pesquisa sob e pesquisas
sob e a uais in e nacionais pala as consumim, o am p epa ados ques ioná ios em
li uães e la ios línguas, po ém eles p eenche am ela i amen e poucos esponden es.
Ac ualmen e, as espos as p ocessadas mos am apenas polinkios ge ais, eles não podem
e le i de alhadamen e a a i ude a p oblemas le an ados (enque a la ių kalba užpildė 47
esponden es, lie u ių 29 p incipalmen e es udan es e p o esso es ( elacionadas com
ilologia). au o ê conside a que se ia p ospec i o compa a p ecisamen e a adap ação e
consumo de pala as in e nacionais em la ias e li uanas, ambém amplia o es udo
p imá ia p epa ada amplo de pe gun as do ques ioná io. Klausimynas la ias língua e a de
na u eza mais ampla, nas pe gun as oi le an ada di e sa emá ica, ex.: oi eimaujado
sob e c i é ios, com base nos quais usuá ios da língua dis inguem s e imžodžius dos
he eldė ų pala as; se é dada a enção a ino ações da esc i a dos es anim nomes; em que
on es se p ocu a in o mações sob e as di iculdades de consumo s e imžodžių; pediu-se
o nece conc e os exemplos de consumo s e imzodžių e suges ões, como melho
assimila pala as in e nacionais em la ias aladas. esponden es dos li ua os o am
pe gun aos se eles p es am a enção à s e imžodžių adap ação e o og a ia ino ações;
qual de ap esen adas s e imžodžių a ian es usa na ida co idiana; ou emca de en en a
com s e imžodžių consumo e (o ) o og a ia p oblems, ambém oi en ada explaiškin i
požió į em in e nacionais pala as de u ilização Li uânia alboje. nas espos as dadas, os
esponden es mais equen emen e en a iza am que hoje em dia sem pala as
in e nacionais se desliza não é possí el, po ém de e ia dedica mais
128 Kulbos Kul ū a | 86 a enção seus adap a i imu, esc i ai e a osenai. não
p ecisa ia in e nacionais pala as obscu i ex os, se men į pode exp éssi
pelos ou os, i. i. gim osios línguas, pala as. ambos os idiomas os usuá ios
suge e pe nelyg nesiža ė i anglicizmais, que ago a ie am em madą (pos o de
ex- usos e okiškų pala as). no en an o não equei ia la iškų (o lie u iškų)
soluções p ocu a naquelas si uações em que as pala as in e nacionais soam
melho do que as pala as de sua língua, e adap a os úl imos não é ácil. mais
a enção à o og a ia e ao egula uso de pala as in e nacionais de e se
a ibuída em á ias ins i uições e meios de mídia, além disso, de e ia mais
popula iza as n uações ado adas pelas comissões de linguagem sob e o
consumo de pala as in e nacionais. Os usuá ios da língua não semp e agam
as mudanças da língua, po isso co idiana na ala ia usa a o elhão habi ual à
a ian e. de pala as in e nacionais, já adicadas nas línguas, não de e iam
oca . nas línguas li uãs e la ias mais equen emen e usados
in e nacionais pala as ag upam-se de pala as in e nacionais, indicando a
língua, de que elas su gi am, signi icações aiškinimą e consumo speci iką em
de e minada passincolusio língua. Menė ini nos úl imos anos publicados em
Li uânia diccioná ios de pala as in e nacionais: In e nacional dos pala as
diccioná io (2001, 2007, 2008), la ijoje S eš ā du ā d nīca (1999, 2005, 2008). As
ques ões de língua no li uano esol em pe manen emen e a es a al Li u ians
kalbos komisija, la ijoje als ybinio kalbos cen o la ių kalbos ekspe ų
komisija ( ecu sos de in e ne são o necidos li e a u a e on es są aše).
com as mais ecen es pesquisas e ecomendações de la iano ambém pode
consul a -se na coleção de a igos Valodas p akse: ē ojumi un ie eikumi
(20052013). Alguns deles êm e suplemen o da língua consul ações capí ulos, do
qual cla amen e se ê que as pala as in e nacionais aos usuá ios da língua
ainda ap esen am di iculdades, po an o a isso de e ia se dada mais a enção.
du an e a ealização da in es igação oi con encido que g ande impo ância
explica-an e ques ões cuidadosimus em agência da língua le ônica, p es ando
consul as da língua po esc i o e o almen e. o es udo ealizado con i ma mais
uma ez que a sociedade de e se melho in oduzida com as ino ações de
adap ação e o og a ia de pala as in e nacionais: isso incen i a ia as
pessoas a esc e e e u iliza egula men e pala as in e nacionais e no
ambien e co idiano. o ma e ial analisado mos a que dos p oblemas
in e nacionais de adap ação, o og a ia e consumo de pala as ha e á semp e
(não só em la ians e li a ians línguas), po an o cada pala a de e ia se
analisada sepa adamen e e caso conc e o ado ada a solução mais ap op iada.
abs ac g oji ema é e se á i in ac uali globalizações e ac i a ios mig ações
amjiue, aigi necessi as exames mais de alhes Li u ians e la ies linguas in e nacionais de pala as.

d. Šulce. in e nacional de pala as
a osenos ak ualijos em la ios língua 129
li e a ū a
Ilus ē ā s eš ā du ā dnīca 2005: īga: a o s. Kas iņš j., belozjo o a l.
2013: Hansa Magnusa encensbe ge a li e ā ā epis ēma. Ak uais p oblemas
li e a u a na ciência. aks u k ājums 18, liepāja: liepa, 139145.
l pp 1995: La iešu alodas pa eiz aks ības un pa eiz unas ā dnīca, īga:
a o s.
Laua a. 1981: La iešu leksikoloģija, īga: Z aigzne. b. pe e 2008: ainda eiz
pa ne eiksmēm zinā nisko aks u alodā. Valodas p akse: ē ojumi un
ie eikumi 3, īga: lu akademiskais apgāds, 1319. s au iņa ., Šulce dz. 2009:
La iešu alodas pa eiz una un pa eiz aks ība, īga: aKa.
s elē ica-ošiņa d. 2011: Kāpēc mēs g ibam, lai aloda i pa eiza: ieska s
p esk ip ī isma ēs u ē, eo ijā un p aksē, īga: lu la iešu alodas ins i ū s.
S eš ā du ā dnīca 2008: īga: a o s.
S eš ā du ā dnīca 1999: īga: juma a.
Valodas p akse: ē ojumi un ie eikumi 20052013: īga: la iešu alodas ins i ū s.
ps 2007: Valodniecības pama e minu skaid ojošā ā dnīca, īga: la iešu
alodas ins i ū s.
La iešu alodas aģen ū a, īga: la iešu alodas aģen ū a. acesso po in e ne :
<h p://www. aloda.l > (supe isada 2013 m. 9 de ou ub o.). La iešu alodas
ekspe u komisijas lēmumi, īga: als s alodas cen s. acesso po in e ne :
<h p://www. c.go .l /ad an agecms/l /komisijas/lemumi. h ml> ( e is o 2013 m.
ou ub o 11 d.).
Vals s alodas cen a La iešu alodas ekspe u komisija, īga: als s alodas
cen s. acesso po in e ne : <h p://www. c.go .l /ad an agecms/l /
komisijas/l ek.h ml> ( isualizado 17 de se emb o de 2013). Es adoybinė lie u ių
kalbos komisija. acesso po in e ne : <h p:// lkk.l > (supe isado 12 de
se emb o de 2013).
Reciba 2013 11 12 ado ada 2013 12 20
opical issues oF usinG Fo eiGn Wo ds
in He la ian lanGuaGe
Summa y nowadays, he e m ‘ o eign wo d is gene ally used in he ollowing
meaning: a wo d bo owed om ano he language and g amma ically adap ed o
he sys em o he ecipien language, he o eign o igin o which (acco ding o
ce ain pho-
130 Kalbos Kul ū a | 86 ne ic and/o mo phological cha ac e is ics) is pe cei ed by he
majo i y o ecipien language use s. in o de o ep oduce a o eign wo d in a
di e en language, i is assimila ed on he basis o h ee p inciples:
1) phone ic assimila ion;
2) assimila ion mo phological;
3) seman ic assimila ion he bo owing keeps he o iginal meaning, bu he meaning in
he ecipien language can change. he mos equen ly used o eign wo ds in a
language a e usually compiled in dic iona ies o o eign wo ds indica ing he o iginal
language, gi ing explana ion o he meaning and he speci ic ea u es o hei usage
in he co esponding ecipien language. a p esen , he la es issues o o eign
language dic iona ies published in la ia a e (1999, 2005, 2008), which gi e he use an
oppo uni y o check he spelling o o eign wo ds and hei meaning. he
e minology commission and la ian language expe commission a e he bodies ha
egula ly make decisions on ep oduc ion and spelling o o eign wo ds. he e a e
also such dic iona ies in he li huanian language In e nacional dos e mos diccioná io
(2007, 2008, 2010); hey a e also a ailable on he in e ne , o example, h p://www.
zodziai.l /, h p://www. zz.l / and o he s; decisions on he mos impo an o eign
wo d usage issues a e aken by he li huanian s a e language commission
(es a ybinė lie u ių kalbos komisija). li huanian linguis s (like in la ia) a e wo ied
abou he apid in low o anglicisms in o he language. in la ian a la ge pa o
o eign wo ds a e indeclinable, and hence we can asse ha hey we e once no
su icien ly adap ed o he la ian language, o example, kino, adio, kakao, okoko,
komunikē, kapučīno, ki i, ampluā, agū, au o, lo o, mo o, ei o. by con as , li huanians
ha e mo e success ully managed mos o hese wo ds and ha e ully adap ed hem
o he li huanian g amma sys em, o example, kinas, kaka a, adijas, okokas,
komunika as, kapučinas, eu as. he analysed ma e ial shows ha he e will always
be di icul ies in ep oducing o eign wo ds, hei spelling and usage (no only in he
La ian language); hey should be iewed om a ious aspec s and he mos
app op ia e decisions should be made in any gi en si ua ion.
KEYWORDS: o eign wo ds, assimila ion o
o eign wo ds, con empo a y p oblems
o he use o o eign wo ds.
dZin a Šulce
liepājas uni e sidade
Kū mājas p ospek s 13, l -3401 liepāja
[email p o ec ed]