scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

Nuo žodžių iki žodynų: Stasiui Keiniui – 80

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Nuo žodžių iki žodynų: Stasiui Keiniui – 80

Author: Alvydas Umbrasas
Year: 2016
Source: https://journals.lki.lt/terminologija/article/download/513/603
259Te minologia | 2016 | 23
Desde pala as a é dicynas:
S asiui Keiniui 80
ALVYDAS UMBRASAS
Lie u ių kalbos ins i u as
1936 m. 20 de se emb o d. Mažeikių apsk i ies Viekšnių alsčiaus
kaime nasceu S asys Keinys, um dos mais ma can es žemaičių, besiy a p oga
Pakada buojančių kalbos mokslo ba ose. G aži 80- ies anos sukak is lupio
ž ilg elė i į p aei į, pasidžiaug i daba imi. Opo unidade menciona es es
ene á el o ado e ao mesmo empo bom mes e abalhos. S . Keinys sua
iagem à ciência da língua caminhos começou Vilniaus uni e si e e (anuom
Vilniaus als ybiniame uni e si e e). 1954 m., g aduado Viekšnių secunda ina
escola, ele ing essou a es uda línguas e li e a u a li uanas. Cinco anos de
es udos do Poe a o am bem sucedidos e minados. Conhece com a
linguagem mokslu e uni e si e e dėsčiiausi amosos kalbininkais de e minou
u u os in e esses de ida. Diplominį da bą apie žu nalo Mokslas i gy enimas
neologizmus pa ašė ado aujamas ainda no o lek o a o Vinco U bučio, en ão
dėsčiusio pala as de da ybą e mais a de o nado b iskíssimo especialis as
de pala as de lie u ių da ybos. Ne ukus pala as de da ybos se i ai ėmėsi e S . Keinys 19631966 m.
260 Al ydas Umb asas | Desde pala as a é pala as: S asiui Keiniui 80 es udou no
mesmo uni e si á io aspi an u ada e di igido V. U bučio pa ašė e 1968 m. apgynė
dok o dos es udos humani á ios (anuome ilologijos mokslų kandida o)
disse ação Lie u iškų ienažodžių e minų da ybos ipai. Imedia amen e após
aspi an u as es udos ele ėmėsi pedagoginio da bo começou lecciona emas de
língua Vilniaus uni e si á io Kauno humani a ioiniame akul e e e abalhou lá
a é mesmo 1975 m. (esses anos lhe concedido o í ulo docen o). Como es á mesmo
di o, aqueles p imei os anos de abalho pedagógico oi boa escola, ajudando a
pe cebe mui os aspec os da linguagem e p o e esse no u u o cien is a de
caminho, pois pa a que pudesses explica aos ou os, p imei o em que
escla eškin i ocê mesmo. Reikšmingas mudança S . Keinio ciência kelyje oco e
1974 m., quando Jono K uopo, que cuida a do abalho e minologijas, con idada
ele em abalha em Li u ians idioma e li e a u a ins i u o. Mais p ecisamen e,
pode-se dize , e o n a, po que ainda an es aspi an u ais es udos
imedia amen e após a g aduação uni e si á ia ins i u o já abalhou cu o o
empo. Aqui ele le a a sé io e minologias, e minog a ias e ou os abalhos.
En e ki ko, imasi e do abalho o ganizacinio bonsos 15 anos abalha como
ice-p esiden e do Conselho de Te minologia jun o da Mokslų akademija
P esidium (a é o conselho abolimen o independemybės p adžioje), ambém ins i u e lide a da Daba inės lie u ių li e a ū inės kalbos sky iui
(19871989), pos e io men e à Secção de Cul u a de Línguas e Te minologia
(19891991). Neapleidžia e pedagógicas ac i idades be men ido Vilniaus
uni e si e o, com pausas mais a de abalhou Šiaulių pedagoginiame
ins i u e, Vy au o Didžiojo uni e si e e, Vilniaus pedagoginiame
uni e si e e. Į ai ių pakopų i specialybių aos es udan es di e en e empo
ensinou ašybą, akcen ologiją, dialek ologiją, bal ų ilologijos į adą, žodžių
da ybą, mo ologiją, e minologiją, kalbos a oseną i no malizaciju,
lide a a abundância diplominių da bų. Acumulada expe iência espalh se em
a igos, li os, diccioná ios. Lyg ce o esumo da a i idade pedagógica são
li os des inados aos es udan es: Šiaulių uni e si e e expleis a Bend inės
lie u ių kalbos žodžių da yba (1999) e Vilniaus pedagoginiame uni e si e e
Bend inės lie u ių kalbos mo emika: eo ia e p á ica (2009).
Te minologia é aquela sa ea, na qual S . Keinio deposição é is o mais. Vindo
abalha em Li uânia língua e li e a u a ins i u o ele decidindo sua
dise ação aodi biu publicou signi ica i os eno mes a igos-s udijas
e minos da aças (Lie u ių kalbo y os klausimuose e ou as publicações),
essencialmen e ab angendo odos os mais impo an es aspec os da aças
e minos, ao mesmo empo esc e e cons an emen e ques ões de e mos de
á ias á eas, peikė e minijos de p ecisão e aiškos nege o es, siūlė naujius e minos,
261Te minology | 2016 | 23 ambém mui o a enção ab iu e miniação his ó ia,
aidai, examinou de á ias amsias pe sonalidades nuopelnus e minijai.
Mui as das mais impo an es publicações cons i uída em sele an es
Daba inė lie u ių e minologija (2005) e Lie u ių e minologijos aida (2012),
cujo olume o al é de ce ca de 950 páginas. Mui o signi ica i a e 1980 m.
isleis a Te minologijas abėcėlė ado ėlis, do qual e minologijas pag indų
mokėsi bene odos os jo ens e minologogos. S . Keinys é e anual Jo nal da
Te minologia pai oi des e jo nal p imei o núme o do núme o esponsomasis
edi o (aquele nume is chama a Te minologijas agos (1994)), mui o con ibuiu
pa a es e jo nal su gimen o, publicou nele algumasolika a igos cien í icos.
Te minologia e e minog a ia semp e ão lado a lado. Pa e imais, ecenzijom
(ladyklos e Es a ubine da Li uânia língua comissão encomenda) S . Keinys é
con ibuído pa a mui os e minos melho amen o da qualidade dos diccioná ios,
ambém ele mesmo é co-au o de mui os e minos diccioná ios. Kalbos mokslui
impo an e é jun amen e com Kazimie u Gai eniu p epa ado Kalbo y os
e minų žodynas (1990) p imei o des a s i ies lie u iškas gana didelės apim ies
(278 p.) aškinamasis e čiamasis žodynas. P ê pala aynas de des ino linguís ico
a ibui ini e jun amen e com cod aau o iais (K. Gai eniu, Angele Kaulakiene,
Jonu Klima ičiumi) p epa eng i Te minologijas aisymai (1992) na publicação
dicodyniamen e ap esen ada mais de 3000 de á ios ámbi os ne aisyklingų
e mos e ecomenduojamos seus subi ú. De e mos diccioná ios menė ini
jun amen e com co-au o es p epa ados examiná el, aduzí el e
simul aneamen e sis emá ico diccioná io de e mos de Segu ança Social (1999),
g ande aduzí el Radioelek onikos e mos de diccioná io (2000), aduzí el
examiná el de Zelção de plan as ag ícolas e semeklinís ica (2010). Mui o se
dis ingue a i idades de manejo da e minologia e o iá ias logo após a
es au ação da independência S . Keinys oi p opos o pa a o obje i o de
manejo da e minologia da Comissão de Recupe ação de Fe o ias da Li uânia
Nep iklausomų, a i ada no Minis é io das Comunicações, memb os, mais a de
o nou-se ice-adu ei o do p esiden e da Comissão de Te minologia de
T anspo es Fe o iá ios es abelecida des e minis é io. Uma ez que longo
empo na á ea e o iá ias oi usado quase só língua usų, mui o al ou
e minijos Li u iškos, ela não oi susis emin a. Aqui e minologu de ac i idades
nes igo jun amen e com Nijole Juškai e cons i uiu o aduiamo ussolie u ių e
Li u ians usų kalbų Geležinkelininko žodynėlį (1992), ao qual en ou po 1700
e minų, mais a de maio (pe 3800 e minų) Rusųlie u ių kalbų geležinkelių
anspo o žodyną (1997). Com a mesma cod aau o e e Kaziu Sakalausku ainda
262 Al ydas Umb asas | Nuo žodžių iki žodynų: S asiui Keiniui – 80
pa eik i anglų, okiečių, usų kalbų a i ikmenys. Žodynuose suku a nema-
exibiu Aiškinamąjį geležinkelių anspo o e minų žodyną (2006), no qual
explicin a sob e 2000 e minų i žai naujų e minų, e minologas pasiūlė i įdomių
naujada ų, po exemplo, iešmynas, kelynas, s abdas. Geležinkelių e minija oi
a kama não só diccioná ios, S . Keinys a i amen e esc e e jo nalização
Geležinkelininkas, ques ões de linguagem nele publicou ge okai po 40 a igos,
a igosnelių, sob e es a s i as kalbą ašė e ki u , po exemplo, Gim ojoje
kalboje. Po nuopelnus lidando e o iá ios e miniją 2000 m. cien is a p emiado Ga bės geležinkelininko sinalhu.
Viena S . Keinio in e esses de á eas bibliog a ia. 1981 m. jun o com K.
Gai eniu lançou e minologia de ques ões bibliog a inę odyklę Библиогра-
фический указатель литературы по вопросам литовской терминологии
(19451980), mais a de sua inicia i a Te minologijas agose (Te minologijoje)
iniciado ano uo as e minų žodynų bibliog a ijos sky elis, que con inua a a é
es es dias. Lgą empo à ele abalhou Jolan a Gai eny ė-Bu le , mais a de
con ibuiu e Adelė No eikai ė. Jun amen e com es as cod aau o as S .
Keinys 2008 m. expôs ano uo a 19002005 m. bibliog a ijas odyklę Lie u ių
kalbos e minų žodynai. mui o ú il na publicação su egis ua e glus ai
desc e e ao longo de mais de 100 anos publicados e minog a ias publiniai (501
diccioná io), é sis eminė odyklė. Além disso, S . Keinys com co-au o iais
compôs Jono K uopo (1998), Vincen o D o ino (2016) bibliog a ias, edaga a K.
Gai enio da bų bibliog a ijos odyklę (2003). P ecisa dize , que S . Keiniui
bibliog a ia cuida não só da in o mação, mas e des a s i a linguagem,
e minijos aspek u. Ele é o edi o especialis do diccioná io de e mos de
biblio ekininkismo e bibliog a ia (19901999 m. publicadas qua o pa es) e não
apenas con ibuiu pa a es e diccioná io, mas ambém pa a a c iação e
ape eiçoamen o de pad ões de e mos de biblio ekininkismo. 19962006 m. oi
memb o da e is a Ta p li os edi o ial da coleção, biblio ekininkys ės
e minijos e ou as ques ões de linguagem nele publicou sob e 20 a igos,
ecenzijas. Há e algumas publicações an e io men e leis ame Biblio ekas no
abalho. A acumulação de expe iência linguininkui pe mi iu oma não só
e minog a ias, mas e em ge al lexicog a ias. S . Keinys é Daba inės lie u ių
kalbos žodyno e çoio edição (1993) o edi o sênio . Zodynas eje ą anos oi
p epa ado já desde 1986 m., mais a de demo ou sua conside ação, abalhos
de publicação. Rendo es a edição po causa de nãoac ualidade, es eu o
a osenos, cambii usio no mas a aliação de anks inho edição do diciono
mui os a igos oi emo ida, mui o adicionada no as, e iscindi signi icâncias
aiškinimai. S . Keinys diz que es e diccioná io como qual-o omaná é eci ado desde a p imei a a é pa-
263Te minologija | 2016 | 23 sku inės aidės, e não uma ez. Ele é e des e
dicioná io qua o ojo (2000, ele ônico 2002), quin o (2003, ele ônico), sex o
(2006, ele ônico) e sé imo (2012) edições edi o -che e. Desde a qua a
edição o diccioná io en ouga um o ma o ele ônico, 2003 m. publicado na
in e ne . Quin a edição (an asis ele ônico) em 2004 m. exposição In obal
oi econhecido como o melho ano ele ônico lexicog a ia publicação. Po
es e diccioná io 2005 m. S . Keinys p emiado Felicijos Bo ke ičienės
comemo ação dedicada P êmio Da Loba.
Sua p imei a publicação em ques ões de língua S . Keinys publicou 1966 m.
e is a Mokslas i echnika (po ce o, isso é um dos mais an igos ainda ainda
ainda pe mi idos žu nalų). Po alguns núme os oi imp esso o a igo Da ybiniai
sinonimai e minologijoje. Não é di ícil con e cia , que es e ano podemos
menciona não só o ani e sá io sukak į, pois desde aquele p imei o a igo
p abêgue o 50 anos mui o signi ica i os e c iabingos cien is a anos. A igos,
a igosnelhos simplesmen e de ami […] po ano mui as ezes po dez ou
mesmo in ešim . Šių eilučių au o , en ão ainda ecen emen e começado a
abalha Ins i u o Li uânico de Língua no Depa amen o de Te minologia
(dabe Te minologijos cen as) lemb a-se, como ap oximadamen e há 15 anos
no depa amen o yko įp as inė kaspenkiame ė sênio cien is a S . Keinio
a es ação. Mokslininkas e isi ando suas a i idades disse, que em penke ius
anos publicou sob e 100 publicações. Aquele núme o en ão azia e ago a
aindabeda imp essão. Exis e em o que ligiuo is. Olhando pa a a igos do
cien is a e , que semp e oi desejada, que ques ões de linguagem
ak ualidades alcançasse quan o mais ampla audiência. Foi esc i o não só pa a
kalbininkas, p o esso es des inadas em pe iodís icos publicações, mas e em
á ios ou os an o pa a especialis as de ce as á eas, an o mais ampla
sociedade des inadas em jo nais e e is as, ambém e egionais. Mokslininkui
cuida egula inga, sklandi, es anhões pala as de sem eikalo nep ikaišio a
língua e sua e minija, po isso bas an e esc i a em linguagem p á ica
besi ūpinanças publicações sob e 40 publicações Kalbos kul ū ā, ainda mais
Gim ojoje kalboje (ypač jei p idė ume i publikacijas Mūsų kalboje). Sóclo
in es igações publicb i nas e is as Bal is ica, Kalbo y a, Lie u ių
kalbo y os klausimai, Linguis ica Le ica, Li uanis ica, Te minologija, Žmogus
i žodis e k . Didesnês e meno es publicações ao longo de algumas décadas
espalha am-se em á ias an e io men e cien es ou e ago a aindaeinancias
e is as e jo nais, po exemplo: Ai a as, Diena, Fizikų žinios, Gim asis
k aš as, Jus i ia, Kalba Vilnius, Kauno iesa, Kul ū os ba ai, Ku ie Wileński, Lie u os aidas, Lie u os pionie ius, Li e a ū a i menas, Mokykla, Mokslas i gy enimas,

Al ydas Umb as | Desde pala as a é pala asynų: S asiui Keiniui 80 Mokslo Lie u a, Mūsų gam a,
Naujasis dieno idis, Pe galė, Sa ininkas, Spo as, Š iesa, Ta ybinė mokykla, Ta ybinis moky ojas, an en,
TVa, 264 Vaje, bene publicações es ão p incipalmen e no jo nal Jus iça de Kaunas (apie 55). Elas o am
ka inės naujienos, Vienybė, Žemės ūkis, Эхо Литвы i k . Iš iso daugiau
nei 40 pa adinimų į ai ių mokslinių i ne mokslinių pe iodinių leidinių.
publicadas no sé imo e oi en a-io decmecios do passado século, i. i. p incipalmen e en ão, quando no início
da ca ei a e a lec o jaujama Kaune. Isso a iados e os aisymai, ecensões, e is os e pan. Smalsu
ž ilg elė i em S . Keinio língua po meio de e amen as p og amadas. Pa a esse olho, oi u ilizado em
selecção de a igos lingüís ico aida da e minologia Lie u ių (2012) sudė i lie u iški s aipsniai1. Tomado
ce ca de 130 milha es de pala as de ex o. Do des e massa o o am emo idos isnašos (em que
p incipalmen e p es a a bibliog a inė in o mação), sumá ios em ou as línguas e i alicop i pala as
(ge almen e isso não é o ex o au o us, e o ma e ial conside ado). P og ama icamen e p ocessando
ab e iado ex o a e , que no o al pa o a po 20 mil de di e en es o mas de pala as (linksniai,
açõesmažodžių o mas e e c.). Tas o mas depois de p ocessa com o Vy au as Maggio Uni e si y's
Kompu e inės ling is ikos cen o publicado online mo ologiku ano a o ium ob e e que de di e en es
pala as (lemų) do o al há ce ca de 9 milha esčius2. Po an o au o iaus ex os wo dingumas nemažas.
Palyginimui pode dize , que, po exemplo, Jono Kabelkos compilado K is ijono Donelaičio esc i os
dicioná io em apenas 3278 i aš iniai pala as, e aqui Vik o as Alekna é esc upulosamen e
susci čia ęs, que Salomėja Nė is em sua c iação pa a ojo 7246 pala as. Na coleção de a igos
eqüniausių S . Keinio pala as o mas desim ukas é esse: e (5574), idiomas (1767), lie u ių (1273), é (1047),
J. (974), que (911), oi (891), de (851), e minologijos (821), e minų (767). Jung uko e y a imas dėsnings, e
ou as pesquisas mos am que é a mais equen e pala a dos ex os. De ou as pala as cla amen e
ê o obje o de pesquisas do lingüis a. In igan e, que mui o eqüen e ab e ipa J. Isso indica, que mui o
equen emen e minimi pessoas, endo an a a p imei a le a do nome. Uma de aquelas pessoas não
di icul a guessa Jono Jablonskio pa a dė nos a igos é mencionado a é ce ca de 450 ezes 1 Ag adū
Adelei No eikai ei, pe mi usiai ap o ei a seu compu ado adminis ado pelos a igos. Keli não língua
Li uânia cole ó io imp usdi i a igos nenag inė i. Os dados ecebidos o am p ocessados po
p og amas Wo d, No epad, An Conc, Access.
2 Na u almen e, não e i ada de lemamen o e ou os e os de econhecimen o p og amá ico, mas aqui não
al ejado p eciciço núme o de p ecisão; sem isso, no núme o en a em con a e, po exemplo, pa a o i
nomes, pa a dés, pas ou nelie u iškų pala as (a mes i só esc e e ki ilika), ambém pala as, que não
são ex o au o iaus, i. i. eles são ci ados, sob e eles ala-se.
265Te minologia | 2016 | 23
(celmininkas Jablonskio caiu em equen iá ias o mas de pala as o mas
de cincodešim uką). Juozo Balčikonio e Jono K uopo pa a dés nos a igos
mencionados quase po 200 ezes. Isso, pessoas sob e quais S . Keinys
esc e e, au o idades, pelos quais ėmėsi. Ap a dando assun os da língua
cien is a ge almen e nãopi naudžiauja in e nacionais e minos, ne é ia
paieško i e ó ios pala as li u ichas ou pasida y i naujada ų, например.:
произведений ясноinsena, неизномных предметов alkulys, dak a uo i g įžo
ęs i da bų, человека изp usa, изp ūsiu nesipuika o, новeny su-, a ébės
al ou um edi o expe iencioso, ne ūks a ska ulių.
S . Keinys é não só li uanis as pedagogas, não poucos con ibuído pa a o ge al
de la inho escolas li uanis as p epa amen o, mas e e minologis a, mui o
a enção desp ęs de u u os e minologos ugdymui. Beijo odo a ual a ual
ins i u o da língua Li uânia Te minologia cen as são S . Keinio mokiniai. Bene
odos os uncioná ios, que du an e os úl imos pa ă décadas ie am abalha
pa a o Te minologia cen ą (incluindo e aqueles que nãoiliko), oi de sua
ecomenda , pushūmė i em e minologia á ea. S . Keinio lide ados da
e minologia dou o adas dise ações apsigynė Albina Aukso iū ė (Lau yno
I inskio e minologijos da bai, 2000), Palmi a Zemle ičiū ė (Li uu Medical
e minologijos aida XIX século XX século início, 2009), Robe as S unžinas
(S a ybos liaudies e minai, 2011), As a Mi ke ičienė (19181940 Li huanian
li e a u es e minai, 2015), ele é con ibuído e pa a eilučių au o iaus
dise acijos adim, oi memb o do seu conselho de ciência. Em um dos a igos
S . Keinys diz: Lega c e , que p imei o do e cei o milênio o século não a á da
nossa e minologia e da p óp ia linguagem uma idade de decmūcio, que e
pessoas, que pašaipamen e êem nos adicionais modos de c iação da nossa
e minologia, em suas p óp ias e da ida e peculia idade, i. y suas o ças de
empo, conse ação, que aqueles assun os obsole os, a e idos, en ende ão
que a maio e a maio inalidades do abalho e da polí ica da e minologia são
p ese a e o alece a nossa língua, seu papel, alo iza a sua peculia idade,
consis en emen e e di eccionalmen e azê-la desen ol e . É p eciso não só
espe a isso, mas ambém unidamen e po isso es o ça -se. Li u ians língua e
sua e minologia de e man e lie u išką d asią. Assim, nós, alunos, belisca
guiu i -se nes e desejėjim, e Você, Mes ejau, o alezas e saúde
supe isionin e puoselėjan e minologias medį, p epa ando abalhos, de que
e con inua íamos a ap ende .
Longos anos!
266 Al ydas Umb asas | Desde pala as a pala asynas: S asiui Keiniui 80
LITERATŪRA
Bliūdžiu ienė N. Biblio ekininkų bičiulis. – Ta p knygų, 1996, N . 9, p. 33–34.
Geležinkelio e minijos kū imas: [pokalbis su lie u iškų geležinkelio e minų suda y oju bei no min oju,
kalbininku S asiu Keiniu]. Kalbėjosi V. Leščinskas. – Geležinkelininkas, 2001, ko o 16–31, p. 6.
h p://www.lki.l .
Knyga, ku ios laukėme du dešim mečius: [A. S i by ės pokalbis su „Daba inės lie u ių kalbos žodyno“
3-iojo leidimo y . ed. S . Keiniu]. – Tiesa, 1993, lapk . 18, p. 9.
K iš opai ienė D. K is ijono Donelaičio aš ų leksika i jos edaga imas. – Senoji Lie u os li e a ū a, 2004,
Kn. 18, p. 252–265.
Rimku ė A. Te minologas S asys Keinys. – Te minologija, 2006, N . 13, p. 246–249.
S asys Keinys. – Sabaliauskas A. Lie u ių kalbos y inėjimo is o ija: 1980–2010 m., Vilnius: Lie u ių kalbos
ins i u as, 2012, p. 239–242.
S asys Keinys: bibliog a ijos odyklė. Suda ė A. No eikai ė, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2006.
Zemlickas G. Salomėja Nė is: gy enimo i kū ybos ingiais (1). – Mokslo Lie u a, 2004, g uod. 2–22,
p. 1, 10–11.
Recebido 2016-10-10
Al ydas Umb asas
Lie u ių kalbos ins i u as
P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
E-mail [email p o ec ed]