259Te minologia | 2016 | 23
Desde pala as a é dicynas:
S asiui Keiniui 80
ALVYDAS UMBRASAS
Lie u ių kalbos ins i u as
1936 m. 20 de se emb o d. Mažeikių apsk i ies Viekšnių alsčiaus
kaime nasceu S asys Keinys, um dos mais ma can es žemaičių, besiy a p oga
Pakada buojančių kalbos mokslo ba ose. G aži 80- ies anos sukak is lupio
ž ilg elė i į p aei į, pasidžiaug i daba imi. Opo unidade menciona es es
ene á el o ado e ao mesmo empo bom mes e abalhos. S . Keinys sua
iagem à ciência da língua caminhos começou Vilniaus uni e si e e (anuom
Vilniaus als ybiniame uni e si e e). 1954 m., g aduado Viekšnių secunda ina
escola, ele ing essou a es uda línguas e li e a u a li uanas. Cinco anos de
es udos do Poe a o am bem sucedidos e minados. Conhece com a
linguagem mokslu e uni e si e e dėsčiiausi amosos kalbininkais de e minou
u u os in e esses de ida. Diplominį da bą apie žu nalo Mokslas i gy enimas
neologizmus pa ašė ado aujamas ainda no o lek o a o Vinco U bučio, en ão
dėsčiusio pala as de da ybą e mais a de o nado b iskíssimo especialis as
de pala as de lie u ių da ybos. Ne ukus pala as de da ybos se i ai ėmėsi e S . Keinys 19631966 m.
260 Al ydas Umb asas | Desde pala as a é pala as: S asiui Keiniui 80 es udou no
mesmo uni e si á io aspi an u ada e di igido V. U bučio pa ašė e 1968 m. apgynė
dok o dos es udos humani á ios (anuome ilologijos mokslų kandida o)
disse ação Lie u iškų ienažodžių e minų da ybos ipai. Imedia amen e após
aspi an u as es udos ele ėmėsi pedagoginio da bo começou lecciona emas de
língua Vilniaus uni e si á io Kauno humani a ioiniame akul e e e abalhou lá
a é mesmo 1975 m. (esses anos lhe concedido o í ulo docen o). Como es á mesmo
di o, aqueles p imei os anos de abalho pedagógico oi boa escola, ajudando a
pe cebe mui os aspec os da linguagem e p o e esse no u u o cien is a de
caminho, pois pa a que pudesses explica aos ou os, p imei o em que
escla eškin i ocê mesmo. Reikšmingas mudança S . Keinio ciência kelyje oco e
1974 m., quando Jono K uopo, que cuida a do abalho e minologijas, con idada
ele em abalha em Li u ians idioma e li e a u a ins i u o. Mais p ecisamen e,
pode-se dize , e o n a, po que ainda an es aspi an u ais es udos
imedia amen e após a g aduação uni e si á ia ins i u o já abalhou cu o o
empo. Aqui ele le a a sé io e minologias, e minog a ias e ou os abalhos.
En e ki ko, imasi e do abalho o ganizacinio bonsos 15 anos abalha como
ice-p esiden e do Conselho de Te minologia jun o da Mokslų akademija
P esidium (a é o conselho abolimen o independemybės p adžioje), ambém ins i u e lide a da Daba inės lie u ių li e a ū inės kalbos sky iui
(19871989), pos e io men e à Secção de Cul u a de Línguas e Te minologia
(19891991). Neapleidžia e pedagógicas ac i idades be men ido Vilniaus
uni e si e o, com pausas mais a de abalhou Šiaulių pedagoginiame
ins i u e, Vy au o Didžiojo uni e si e e, Vilniaus pedagoginiame
uni e si e e. Į ai ių pakopų i specialybių aos es udan es di e en e empo
ensinou ašybą, akcen ologiją, dialek ologiją, bal ų ilologijos į adą, žodžių
da ybą, mo ologiją, e minologiją, kalbos a oseną i no malizaciju,
lide a a abundância diplominių da bų. Acumulada expe iência espalh se em
a igos, li os, diccioná ios. Lyg ce o esumo da a i idade pedagógica são
li os des inados aos es udan es: Šiaulių uni e si e e expleis a Bend inės
lie u ių kalbos žodžių da yba (1999) e Vilniaus pedagoginiame uni e si e e
Bend inės lie u ių kalbos mo emika: eo ia e p á ica (2009).
Te minologia é aquela sa ea, na qual S . Keinio deposição é is o mais. Vindo
abalha em Li uânia língua e li e a u a ins i u o ele decidindo sua
dise ação aodi biu publicou signi ica i os eno mes a igos-s udijas
e minos da aças (Lie u ių kalbo y os klausimuose e ou as publicações),
essencialmen e ab angendo odos os mais impo an es aspec os da aças
e minos, ao mesmo empo esc e e cons an emen e ques ões de e mos de
á ias á eas, peikė e minijos de p ecisão e aiškos nege o es, siūlė naujius e minos,
261Te minology | 2016 | 23 ambém mui o a enção ab iu e miniação his ó ia,
aidai, examinou de á ias amsias pe sonalidades nuopelnus e minijai.
Mui as das mais impo an es publicações cons i uída em sele an es
Daba inė lie u ių e minologija (2005) e Lie u ių e minologijos aida (2012),
cujo olume o al é de ce ca de 950 páginas. Mui o signi ica i a e 1980 m.
isleis a Te minologijas abėcėlė ado ėlis, do qual e minologijas pag indų
mokėsi bene odos os jo ens e minologogos. S . Keinys é e anual Jo nal da
Te minologia pai oi des e jo nal p imei o núme o do núme o esponsomasis
edi o (aquele nume is chama a Te minologijas agos (1994)), mui o con ibuiu
pa a es e jo nal su gimen o, publicou nele algumasolika a igos cien í icos.
Te minologia e e minog a ia semp e ão lado a lado. Pa e imais, ecenzijom
(ladyklos e Es a ubine da Li uânia língua comissão encomenda) S . Keinys é
con ibuído pa a mui os e minos melho amen o da qualidade dos diccioná ios,
ambém ele mesmo é co-au o de mui os e minos diccioná ios. Kalbos mokslui
impo an e é jun amen e com Kazimie u Gai eniu p epa ado Kalbo y os
e minų žodynas (1990) p imei o des a s i ies lie u iškas gana didelės apim ies
(278 p.) aškinamasis e čiamasis žodynas. P ê pala aynas de des ino linguís ico
a ibui ini e jun amen e com cod aau o iais (K. Gai eniu, Angele Kaulakiene,
Jonu Klima ičiumi) p epa eng i Te minologijas aisymai (1992) na publicação
dicodyniamen e ap esen ada mais de 3000 de á ios ámbi os ne aisyklingų
e mos e ecomenduojamos seus subi ú. De e mos diccioná ios menė ini
jun amen e com co-au o es p epa ados examiná el, aduzí el e
simul aneamen e sis emá ico diccioná io de e mos de Segu ança Social (1999),
g ande aduzí el Radioelek onikos e mos de diccioná io (2000), aduzí el
examiná el de Zelção de plan as ag ícolas e semeklinís ica (2010). Mui o se
dis ingue a i idades de manejo da e minologia e o iá ias logo após a
es au ação da independência S . Keinys oi p opos o pa a o obje i o de
manejo da e minologia da Comissão de Recupe ação de Fe o ias da Li uânia
Nep iklausomų, a i ada no Minis é io das Comunicações, memb os, mais a de
o nou-se ice-adu ei o do p esiden e da Comissão de Te minologia de
T anspo es Fe o iá ios es abelecida des e minis é io. Uma ez que longo
empo na á ea e o iá ias oi usado quase só língua usų, mui o al ou
e minijos Li u iškos, ela não oi susis emin a. Aqui e minologu de ac i idades
nes igo jun amen e com Nijole Juškai e cons i uiu o aduiamo ussolie u ių e
Li u ians usų kalbų Geležinkelininko žodynėlį (1992), ao qual en ou po 1700
e minų, mais a de maio (pe 3800 e minų) Rusųlie u ių kalbų geležinkelių
anspo o žodyną (1997). Com a mesma cod aau o e e Kaziu Sakalausku ainda
262 Al ydas Umb asas | Nuo žodžių iki žodynų: S asiui Keiniui – 80
pa eik i anglų, okiečių, usų kalbų a i ikmenys. Žodynuose suku a nema-
exibiu Aiškinamąjį geležinkelių anspo o e minų žodyną (2006), no qual
explicin a sob e 2000 e minų i žai naujų e minų, e minologas pasiūlė i įdomių
naujada ų, po exemplo, iešmynas, kelynas, s abdas. Geležinkelių e minija oi
a kama não só diccioná ios, S . Keinys a i amen e esc e e jo nalização
Geležinkelininkas, ques ões de linguagem nele publicou ge okai po 40 a igos,
a igosnelių, sob e es a s i as kalbą ašė e ki u , po exemplo, Gim ojoje
kalboje. Po nuopelnus lidando e o iá ios e miniją 2000 m. cien is a p emiado Ga bės geležinkelininko sinalhu.
Viena S . Keinio in e esses de á eas bibliog a ia. 1981 m. jun o com K.
Gai eniu lançou e minologia de ques ões bibliog a inę odyklę Библиогра-
фический указатель литературы по вопросам литовской терминологии
(19451980), mais a de sua inicia i a Te minologijas agose (Te minologijoje)
iniciado ano uo as e minų žodynų bibliog a ijos sky elis, que con inua a a é
es es dias. Lgą empo à ele abalhou Jolan a Gai eny ė-Bu le , mais a de
con ibuiu e Adelė No eikai ė. Jun amen e com es as cod aau o as S .
Keinys 2008 m. expôs ano uo a 19002005 m. bibliog a ijas odyklę Lie u ių
kalbos e minų žodynai. mui o ú il na publicação su egis ua e glus ai
desc e e ao longo de mais de 100 anos publicados e minog a ias publiniai (501
diccioná io), é sis eminė odyklė. Além disso, S . Keinys com co-au o iais
compôs Jono K uopo (1998), Vincen o D o ino (2016) bibliog a ias, edaga a K.
Gai enio da bų bibliog a ijos odyklę (2003). P ecisa dize , que S . Keiniui
bibliog a ia cuida não só da in o mação, mas e des a s i a linguagem,
e minijos aspek u. Ele é o edi o especialis do diccioná io de e mos de
biblio ekininkismo e bibliog a ia (19901999 m. publicadas qua o pa es) e não
apenas con ibuiu pa a es e diccioná io, mas ambém pa a a c iação e
ape eiçoamen o de pad ões de e mos de biblio ekininkismo. 19962006 m. oi
memb o da e is a Ta p li os edi o ial da coleção, biblio ekininkys ės
e minijos e ou as ques ões de linguagem nele publicou sob e 20 a igos,
ecenzijas. Há e algumas publicações an e io men e leis ame Biblio ekas no
abalho. A acumulação de expe iência linguininkui pe mi iu oma não só
e minog a ias, mas e em ge al lexicog a ias. S . Keinys é Daba inės lie u ių
kalbos žodyno e çoio edição (1993) o edi o sênio . Zodynas eje ą anos oi
p epa ado já desde 1986 m., mais a de demo ou sua conside ação, abalhos
de publicação. Rendo es a edição po causa de nãoac ualidade, es eu o
a osenos, cambii usio no mas a aliação de anks inho edição do diciono
mui os a igos oi emo ida, mui o adicionada no as, e iscindi signi icâncias
aiškinimai. S . Keinys diz que es e diccioná io como qual-o omaná é eci ado desde a p imei a a é pa-
263Te minologija | 2016 | 23 sku inės aidės, e não uma ez. Ele é e des e
dicioná io qua o ojo (2000, ele ônico 2002), quin o (2003, ele ônico), sex o
(2006, ele ônico) e sé imo (2012) edições edi o -che e. Desde a qua a
edição o diccioná io en ouga um o ma o ele ônico, 2003 m. publicado na
in e ne . Quin a edição (an asis ele ônico) em 2004 m. exposição In obal
oi econhecido como o melho ano ele ônico lexicog a ia publicação. Po
es e diccioná io 2005 m. S . Keinys p emiado Felicijos Bo ke ičienės
comemo ação dedicada P êmio Da Loba.
Sua p imei a publicação em ques ões de língua S . Keinys publicou 1966 m.
e is a Mokslas i echnika (po ce o, isso é um dos mais an igos ainda ainda
ainda pe mi idos žu nalų). Po alguns núme os oi imp esso o a igo Da ybiniai
sinonimai e minologijoje. Não é di ícil con e cia , que es e ano podemos
menciona não só o ani e sá io sukak į, pois desde aquele p imei o a igo
p abêgue o 50 anos mui o signi ica i os e c iabingos cien is a anos. A igos,
a igosnelhos simplesmen e de ami […] po ano mui as ezes po dez ou
mesmo in ešim . Šių eilučių au o , en ão ainda ecen emen e começado a
abalha Ins i u o Li uânico de Língua no Depa amen o de Te minologia
(dabe Te minologijos cen as) lemb a-se, como ap oximadamen e há 15 anos
no depa amen o yko įp as inė kaspenkiame ė sênio cien is a S . Keinio
a es ação. Mokslininkas e isi ando suas a i idades disse, que em penke ius
anos publicou sob e 100 publicações. Aquele núme o en ão azia e ago a
aindabeda imp essão. Exis e em o que ligiuo is. Olhando pa a a igos do
cien is a e , que semp e oi desejada, que ques ões de linguagem
ak ualidades alcançasse quan o mais ampla audiência. Foi esc i o não só pa a
kalbininkas, p o esso es des inadas em pe iodís icos publicações, mas e em
á ios ou os an o pa a especialis as de ce as á eas, an o mais ampla
sociedade des inadas em jo nais e e is as, ambém e egionais. Mokslininkui
cuida egula inga, sklandi, es anhões pala as de sem eikalo nep ikaišio a
língua e sua e minija, po isso bas an e esc i a em linguagem p á ica
besi ūpinanças publicações sob e 40 publicações Kalbos kul ū ā, ainda mais
Gim ojoje kalboje (ypač jei p idė ume i publikacijas Mūsų kalboje). Sóclo
in es igações publicb i nas e is as Bal is ica, Kalbo y a, Lie u ių
kalbo y os klausimai, Linguis ica Le ica, Li uanis ica, Te minologija, Žmogus
i žodis e k . Didesnês e meno es publicações ao longo de algumas décadas
espalha am-se em á ias an e io men e cien es ou e ago a aindaeinancias
e is as e jo nais, po exemplo: Ai a as, Diena, Fizikų žinios, Gim asis
k aš as, Jus i ia, Kalba Vilnius, Kauno iesa, Kul ū os ba ai, Ku ie Wileński, Lie u os aidas, Lie u os pionie ius, Li e a ū a i menas, Mokykla, Mokslas i gy enimas,
Al ydas Umb as | Desde pala as a é pala asynų: S asiui Keiniui 80 Mokslo Lie u a, Mūsų gam a,
Naujasis dieno idis, Pe galė, Sa ininkas, Spo as, Š iesa, Ta ybinė mokykla, Ta ybinis moky ojas, an en,
TVa, 264 Vaje, bene publicações es ão p incipalmen e no jo nal Jus iça de Kaunas (apie 55). Elas o am
ka inės naujienos, Vienybė, Žemės ūkis, Эхо Литвы i k . Iš iso daugiau
nei 40 pa adinimų į ai ių mokslinių i ne mokslinių pe iodinių leidinių.
publicadas no sé imo e oi en a-io decmecios do passado século, i. i. p incipalmen e en ão, quando no início
da ca ei a e a lec o jaujama Kaune. Isso a iados e os aisymai, ecensões, e is os e pan. Smalsu
ž ilg elė i em S . Keinio língua po meio de e amen as p og amadas. Pa a esse olho, oi u ilizado em
selecção de a igos lingüís ico aida da e minologia Lie u ių (2012) sudė i lie u iški s aipsniai1. Tomado
ce ca de 130 milha es de pala as de ex o. Do des e massa o o am emo idos isnašos (em que
p incipalmen e p es a a bibliog a inė in o mação), sumá ios em ou as línguas e i alicop i pala as
(ge almen e isso não é o ex o au o us, e o ma e ial conside ado). P og ama icamen e p ocessando
ab e iado ex o a e , que no o al pa o a po 20 mil de di e en es o mas de pala as (linksniai,
açõesmažodžių o mas e e c.). Tas o mas depois de p ocessa com o Vy au as Maggio Uni e si y's
Kompu e inės ling is ikos cen o publicado online mo ologiku ano a o ium ob e e que de di e en es
pala as (lemų) do o al há ce ca de 9 milha esčius2. Po an o au o iaus ex os wo dingumas nemažas.
Palyginimui pode dize , que, po exemplo, Jono Kabelkos compilado K is ijono Donelaičio esc i os
dicioná io em apenas 3278 i aš iniai pala as, e aqui Vik o as Alekna é esc upulosamen e
susci čia ęs, que Salomėja Nė is em sua c iação pa a ojo 7246 pala as. Na coleção de a igos
eqüniausių S . Keinio pala as o mas desim ukas é esse: e (5574), idiomas (1767), lie u ių (1273), é (1047),
J. (974), que (911), oi (891), de (851), e minologijos (821), e minų (767). Jung uko e y a imas dėsnings, e
ou as pesquisas mos am que é a mais equen e pala a dos ex os. De ou as pala as cla amen e
ê o obje o de pesquisas do lingüis a. In igan e, que mui o eqüen e ab e ipa J. Isso indica, que mui o
equen emen e minimi pessoas, endo an a a p imei a le a do nome. Uma de aquelas pessoas não
di icul a guessa Jono Jablonskio pa a dė nos a igos é mencionado a é ce ca de 450 ezes 1 Ag adū
Adelei No eikai ei, pe mi usiai ap o ei a seu compu ado adminis ado pelos a igos. Keli não língua
Li uânia cole ó io imp usdi i a igos nenag inė i. Os dados ecebidos o am p ocessados po
p og amas Wo d, No epad, An Conc, Access.
2 Na u almen e, não e i ada de lemamen o e ou os e os de econhecimen o p og amá ico, mas aqui não
al ejado p eciciço núme o de p ecisão; sem isso, no núme o en a em con a e, po exemplo, pa a o i
nomes, pa a dés, pas ou nelie u iškų pala as (a mes i só esc e e ki ilika), ambém pala as, que não
são ex o au o iaus, i. i. eles são ci ados, sob e eles ala-se.
265Te minologia | 2016 | 23
(celmininkas Jablonskio caiu em equen iá ias o mas de pala as o mas
de cincodešim uką). Juozo Balčikonio e Jono K uopo pa a dés nos a igos
mencionados quase po 200 ezes. Isso, pessoas sob e quais S . Keinys
esc e e, au o idades, pelos quais ėmėsi. Ap a dando assun os da língua
cien is a ge almen e nãopi naudžiauja in e nacionais e minos, ne é ia
paieško i e ó ios pala as li u ichas ou pasida y i naujada ų, например.:
произведений ясноinsena, неизномных предметов alkulys, dak a uo i g įžo
ęs i da bų, человека изp usa, изp ūsiu nesipuika o, новeny su-, a ébės
al ou um edi o expe iencioso, ne ūks a ska ulių.
S . Keinys é não só li uanis as pedagogas, não poucos con ibuído pa a o ge al
de la inho escolas li uanis as p epa amen o, mas e e minologis a, mui o
a enção desp ęs de u u os e minologos ugdymui. Beijo odo a ual a ual
ins i u o da língua Li uânia Te minologia cen as são S . Keinio mokiniai. Bene
odos os uncioná ios, que du an e os úl imos pa ă décadas ie am abalha
pa a o Te minologia cen ą (incluindo e aqueles que nãoiliko), oi de sua
ecomenda , pushūmė i em e minologia á ea. S . Keinio lide ados da
e minologia dou o adas dise ações apsigynė Albina Aukso iū ė (Lau yno
I inskio e minologijos da bai, 2000), Palmi a Zemle ičiū ė (Li uu Medical
e minologijos aida XIX século XX século início, 2009), Robe as S unžinas
(S a ybos liaudies e minai, 2011), As a Mi ke ičienė (19181940 Li huanian
li e a u es e minai, 2015), ele é con ibuído e pa a eilučių au o iaus
dise acijos adim, oi memb o do seu conselho de ciência. Em um dos a igos
S . Keinys diz: Lega c e , que p imei o do e cei o milênio o século não a á da
nossa e minologia e da p óp ia linguagem uma idade de decmūcio, que e
pessoas, que pašaipamen e êem nos adicionais modos de c iação da nossa
e minologia, em suas p óp ias e da ida e peculia idade, i. y suas o ças de
empo, conse ação, que aqueles assun os obsole os, a e idos, en ende ão
que a maio e a maio inalidades do abalho e da polí ica da e minologia são
p ese a e o alece a nossa língua, seu papel, alo iza a sua peculia idade,
consis en emen e e di eccionalmen e azê-la desen ol e . É p eciso não só
espe a isso, mas ambém unidamen e po isso es o ça -se. Li u ians língua e
sua e minologia de e man e lie u išką d asią. Assim, nós, alunos, belisca
guiu i -se nes e desejėjim, e Você, Mes ejau, o alezas e saúde
supe isionin e puoselėjan e minologias medį, p epa ando abalhos, de que
e con inua íamos a ap ende .
Longos anos!
266 Al ydas Umb asas | Desde pala as a pala asynas: S asiui Keiniui 80
LITERATŪRA
Bliūdžiu ienė N. Biblio ekininkų bičiulis. – Ta p knygų, 1996, N . 9, p. 33–34.
Geležinkelio e minijos kū imas: [pokalbis su lie u iškų geležinkelio e minų suda y oju bei no min oju,
kalbininku S asiu Keiniu]. Kalbėjosi V. Leščinskas. – Geležinkelininkas, 2001, ko o 16–31, p. 6.
h p://www.lki.l .
Knyga, ku ios laukėme du dešim mečius: [A. S i by ės pokalbis su „Daba inės lie u ių kalbos žodyno“
3-iojo leidimo y . ed. S . Keiniu]. – Tiesa, 1993, lapk . 18, p. 9.
K iš opai ienė D. K is ijono Donelaičio aš ų leksika i jos edaga imas. – Senoji Lie u os li e a ū a, 2004,
Kn. 18, p. 252–265.
Rimku ė A. Te minologas S asys Keinys. – Te minologija, 2006, N . 13, p. 246–249.
S asys Keinys. – Sabaliauskas A. Lie u ių kalbos y inėjimo is o ija: 1980–2010 m., Vilnius: Lie u ių kalbos
ins i u as, 2012, p. 239–242.
S asys Keinys: bibliog a ijos odyklė. Suda ė A. No eikai ė, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2006.
Zemlickas G. Salomėja Nė is: gy enimo i kū ybos ingiais (1). – Mokslo Lie u a, 2004, g uod. 2–22,
p. 1, 10–11.
Recebido 2016-10-10
Al ydas Umb asas
Lie u ių kalbos ins i u as
P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
E-mail [email p o ec ed]