Eponiminas e mos de oupa 122
Aiškinamajame ap angos e minų žodyne
Auš a Rimku ė-
Ganusauskienė
doi.o g/10.35321/ e m30-6
Eponiminas e mos de oupa
Aiškinamajame es ido e minų glossa y
Eponymous Clo hing Te ms in
Aiškinamasis clo hing e minų žodyn
(Explana o y Dic iona y o Clo hing Te ms)
AUŠRA RIMKUTĖ-GANUSAUSKIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
ORCID id: h ps://o cid.o g/0000-0001-8655-7333
ANOTACIA
A igos Nes e são analisados S anislo o Algiman o Ra au o, Eugenijos S azdienės
e Ados Gulbinienės p eng ame Aiškinamajame ap ango e minų žodyne (2014)
encon a eponiminiai ap ango e mos. Com base nos abalhos dos li uanos e
es angei os kalbininkų, abo da-se o concei o de eponimo e eponiminio e mo, minimi
eqüen íssimas eponiminių e minos an agens e des an agens. Da oma
gos e minai y a gana e i, ačiau jie papildo ap angos e miniją i y a labai s a -
conclusão, que embo a eponiminiai ap anbūs, em alguns casos as únicas concep okų
denominações de es imen a. P incipalmen e encon ada an oponiminês e
oponiminês o igem da oupa e minos. Vy auja de i ichos pa zii kilę e minai.
Eponiminiais e mininas de oupa são iso eisiai e mininai g e a neeponiminių e minų.
ESMINIAI VOODŽIAI: eponiminis e mo, eponimas, oupa e mo, me onimização, onimas.
ABSTRACT
The a icle examines he eponymous clo hing e ms ound in Aiškinamasis ap angos
e minų žodynas (2014; Explana o y Dic iona y o Clo hing Te ms) p epa ed by
S anislo as Algiman as Ra au as, Eugenija S azdienė, and Ada Gulbinienė. Based on
he wo ks o Li huanian and o eign linguis s, he concep o eponym and eponymous
e m is discussed, he mos common disad an ages and ad an ages o eponymous
e ms a e men ioned. É concluído que embo a eponymous clo hing e ms a e
ela i ely a e, hey complemen clo hing e minology and a e e y impo an : in
some cases, hey a e he only names o clo hing concep s. The la ges numbe o
eponymous clo hing e ms ound a e based on an h oponyms mijos (Gai enis 2014
123Te minologija | 2023 | 30 and oponyms. Te ms de i ed om male su names
p edomina e. Eponymous clo hing e ms a e ull- ledged e ms alongside
non-eponymous e ms. KEYWORDS: eponymous e m, eponym, clo hing e m,
me onymisa ion, onymus.
ĮVADAS
Pas a aisiais me ais į ai ių s ičių eponiminiai e minai sulaukia lie u ių
kalbininkų susidomėjimo. Kazimie as Gai enis mini eponiminius che-
[1993]: 383; [1996]: 227), echnikos (Gai enis 2014 [1994]: 392) e minus, Angelė Kaulakienė
eponimijos de ísica e minus (Kaulakienė 2009: 697), Mikolė Li e kienė nag inėja
eponimijos de ana omia e minus (Li e Nijkienė 2006; 2010), La Ki ėkauskienė
eponimijos de a qui e u a, a e e cons ução (Ki kauskienė 2011), on ( ik inių žodžių)
ans o mação em eponimimus. No en an o, pesquisas cien í icas de alhadas da
língua li uana sob e eponimias eiškinį e minologijoje ainda al am. Ge almen e
mais eqüen e e dadei o da pala a i imas eponiminiu e mo como ce a ce a
s a e minijos on eis discu ido em abalhos de cien is as es angei os. A igos
sob e eponimos e e mos eponiminos são publicados la ių kalbininkai Baiba Banka a
(2011b; 2013), Ojā as Bušas (2013). 2011 m. B. Banka a (2011a) apgynė dise ação Eponīmi
la iešu alodā: ling is iskais aspek s (Eponimai la ių kalboje: ling is inis aspek as),
onde mini e em á ias á eas a ojamus eponiminius e minus. Linda Pie ė (2007) e
Linda Ku miņa (2010) es uda línguas li uanas e la ias eponiminos nomes de plan as,
Pa elas Nečas e Pe as Hejna analisa eponiminius di ei os medicina (Nečas, Hejna
2012), E a Schwa zo á eponiminius e minus de ísica, química e medicina
(Schwa zo á
2013), Judy a Mężyk eponiminius šokio e minus (Mężyk 2020) e pan. Sem
a igos, signi ica i as e leksicog a inhas on es. 2015 m. expulso Mindios e
Da ido Kas adzių p epa ado diccioná io lie u ių kalba T auma ologijos i
o opedijos eponimai: simp omai e sind omai. Já mencionada B. Banka a é
la ių eponimų žodynų suda y oja: Eponīmu ā dnīca (Rīga, 2007) e Jaunā
eponīmu ā dnīca (Rīga, 2012). Exis e eponimų diccionų e em ou as línguas,
p z. : Cy ilo Leslieo Beechingo A Dic iona y o Eponyms (1988), Mo ono S.
F eemano A New Dic iona y o Eponyms (2002), Władysławo Kopalińskio
Słownik eponimów czyli wy azów odimiennych (2008) e k . Obje o des e a igo
eponiminos e mos de oupa, ixados em S anislo o Algiman o Ra au o,
Eugenijos S azdienės e Ados Gulbinienės Aiškinamajame e mo de oupa
(2014). Eles são analisados no a igo com o obje i o e ela p incipais a o es,
124 Eponiminas e mos de oupa
Aiškinamajame ap angos e minų žodyne
Auš a Rimku ė-
Ganusauskienė
lemiančius eponiminių e minos su gimen o na á ea de es imen a. Pa a
alcança es e obje i o, le an am-se as seguin es a e as: 1) eo icamen e
explica o concei o do e mo eponímico; 2) a ende na on e encon ados a é
ago a e minologas li uãs nenag inė us eponimicos e mos de oupa de
aco do onimų elação com nomeados obje os; 3) es abelece o luga dos
e mos de oupa eponímicos no sis ema de e mos de oupa. Assim, o
obje i o implemen a le an am a e as obje o de es udo pe mi e
esnag ina -se de dois ní eis: eó ico e p á ico, assim exalškinando
equen es eponimínicos e mos de es uá io causa de oco ência, seu papel
e signi icado de es uá io e mos no sis ema. Nag inėjando eponiminos
e mos de oupa, aplicado analí ico desc i omasse e compa a amasse
mé odos. Espe a-se, es e es udo de ido à no idade se á a ual não só pa a
especialis as da es o y , mas ambém pa a adu o es, edi o es e ou os,
con on ados com a ques ão da escolha de e mos de es uá io ou em ge al a osena.
EPONIMINIO TERMINO SAMPRATA
Lie u ių kalbo y oje e minas eponimas (g . eponymos – su eikian is kam
embo a seu nome) é usado a amen e. Em dicioná ios in e nacionais de
pala as, ele é chamado de nome de pessoa ou coisa, segundo o qual algo é
chamado (TŽŽ 2001: 213; 2013: 231). Kazimie o Gai enio e S asio Keinio
p epa a am um dicioná io de e mos de Kalbo y os de inida de ou a o ma:
eponimo é conside ado samen a dinės kilmės ie o a dis (Gai enis, Keinys
1990: 59). Como ê, nos dicioná ios ap esen ados concei os di e em um pouco.
No p imei o caso eponim é conside ado o nome, segundo o qual nomeia,
exemplo., após espanhol shoes designe Manolo Blahniko nomeą al akulniai
sapa os chamados manolais. Assim, eponimo é conside ado o nome Manolo
( ik inis pala a). Segundo caso, eponim é conside ado localo a dis ( ik inis
pala a), su gido su gindo de ik inio pala a (nomo, pa a dės, p a a dės e
e c.), ao qual in oduziamas homem, например., o nome da localidade
Gied aičiai su gido de pa a dės Gied ai is, i. y. eponimu conside ada pala a é
esul ado do edybos. J. Mikelionienė eponimais chama ais ce as pala as,
que se o nam e minais (Mikelionienė 2017: 127). Com base nes e concei o,
pode-se e , que cien is a a ibui p incipalmen e a enção não a si mesmo
eponim conside adoam e dadei o pala a, e apelia y ação, i. i. ao p ocesso,
quando e i ica is pala a i s a e mo. Analisando o samp a ão eponimo
em abalhos de albiná ios es angei os, no ado que de uma aiškias eponimo
concepções ambém não exis e. Da id C ys alas a gumen a que eponima é pessoa, cujo nome algo é nomeado
125Te minologia | 2023 | 30
(p.x., in enção ou luga ), nome; ambém chamada de apela i o (C ys al 2008: 173).
Assim, seu concei o coincide com ap esen ada em dicioná ios de pala as
in e nacionais, ambém Skai meniniame okiečių kalbos žodyne (Digi ales
Wö e buch de deu schen Sp ache, DWDS; ž . 1 len elę) e Li e a ū os e minų žodyne
(LT; c . ibid).
Dicioná io dos besicandos de Ox o d (Ox o d lea ne s dic iona y) eponim
komas „asmuo a daik as a ba asmens a daik o pa adinimas, nuo ku io
pa adin a ie a, iš adimas, a adimas i pan.“ (OLD; ž . 1 len elę). Kemb i-
laidžo pala a de (Camb idge Dic iona y) de ine-se igualmen e ambém
d ip asmiškai, i. e. eponim é conside ado e o p óp io i ik as ou pessoa, e o
i ik as ou nome de pessoa: <...> nome de obje o ou a i idade, que é e nome de
pessoa, que p imei o p oduziu obje o ou ealizou a i idade, nomeas (CD; e 1
abelê). Hen isi, nesses diccioná ios eponimais conside am e mesmos nâo
da ei (daik ai (obje ai), pessoas e e c.), e de nâo da eu nâo aze pala as.
Como is o de 1 abela, Me iam-Vebs e io pala aine (Me iam-Webs e , MW)
ap esen adas duas signi icâncias de eponimo. Ou a signi icação, di e en e do
que an es disso mencionadas on es, elaciona-se com o domínio medicina
usado medicamen o ou doença denominações, que são conside adas eponimais,
ou com com o emédio ou doença denominações su gidas. Em ge al de e ia
dize que medicina é uma daquelas á eas, na qual eponimų bene p incipalmen e.
Ta iana Canziani a i ma que eponimais da á ea médica são conside ados
sínd omes, doenças, lesões, p ocedimen os ci ú gicos, sinais clínicos e e c.
pala as in oduzi an es, su gidas do p imei o de pessoa, que desc e eu os
mencionados assun os, nome ou sob enome, ečiau pacien e, ao qual oi
desc i a ce a clinica ca ac e ís ica, doença ou k ., a do ou sob enome
(Canziani 2011: 227). Apibend inando á ios concei os, pode-se alega , que em
ge al eponimai di e e não só do modo de oco ência alguns são simples
eponimai, ou os da iniai, mas e sua semân ica. Ma kas Nicholas dis ingue
cinco ipos eponimís icos: an oponimícios, geog á icos, li e ú icos,
mi ológicos e cien í icos (Nichol 2011). Já mencionado T. Canziani, disca dando
medicina eponimus, di ide-os em ês g upos: 1) e dadei os eponimus, quando
an es nomenkla ū inão a pala a (liga, sínd omas e e c.) esc e em cien í ico,
que p imei o desc e eu nomenkla ū iniu pala a desc údiama assun o, nome
(Alzheime io liga); 2) oponiminius eponimus, quando an es do nome gene inį, i. i.
nomenkla ū inį žodį, esc e e-se o nome da localidade, na qual o enômeno oi
obse ado pela p imei a ez (sind oma de Es ocolmo); 3) au oeponimus,
Eponiminhos e mos de oupa 126
Aiškinamajame ap angos e minų žodyne
Auš a Rimku ė-
Ganusauskienė
elacionados com asmeniu, que na e dade doeu e (ou) mo eu de doença assim
chamada (Thomseno liga). Tik ųjų eponimų, T. Canziani a i mando, es ão
p incipalmen e (Canziani 2011: 227228). Eponimen os classi icações, dependendo
do s ies, é não uma. Elas dependem do que, como de alhe e em qual aspec o
especí ico base se deseja eponimus ag upa .
Pab ėž ina, que eponimai di e e e seu sanda a. Ta jana Ka a ae a, com base
no li o de Tomo McA hu o The Ox o d Companion o he English Language
(1996) ap esen ada classi icação, dis ingue cinco eponimos ipos: 1) simples, 2)
compos os e pažyminio cons uções, 3) p ésagines da ybos, 4) cu inius e 5)
su auk inius eponimus (Ka a ae a 2011: 81). Simpos as eponimais
conside am-se de e dadei os i ik a a dzes su gidas pala as comuns (pg.:
boico a su giu de b i ão agen e Cha leso C. Boyco o pa a dés, linchas de
i ginhia plan a o iaus Cha leso Lyncho pa a dés). Sudė iniai eponimai, como
aço cien is a, é keliažodžiai eponimai, que cons i uem e e i icios
(no malmen e pe son žiai), e gene inhos pala asžiai (p.g., Máquina Tiu ingo
nomeada em homenagem b i ă do ma emá ico Alano Tiu ingo).
Sepa adamen e dis inguem-se com p ecei os aze eponimas (pg., p eceigos
-izmas edinys makia elizmas sie inas com Niccolo Machia ellio pa a de).
Eponimen os ab e ios é usado a amen e (p.ex., an i i usina p og ama
compu ado io em inglês é chamado Caspe a o nunando seu c iado Eugeneio
Caspe skyio po mené). Menis exama e su auk inių eponimų (pzj.,
niksonomika su gido de sob enome do p esiden e Richa d Nixon e da pala a
economia) (plačiau s . Ka a ae a 2011: 8182). T. Ka a ae a a i ma, que
deco en e a anços da ciência jápasanca des es abu os eponimų ipus. Ela
dis ingue mais uma possí el ipo […] eponimus, o iginados de san umpas,
quando san umpos são cons i uídos de pessoas nomes ou pa ões.
Ba ba a Cappuzzo ala sob e iajodžius híb idos eponimus, con endoços e
eponimų dėmenų, e explškinamųjų e minų dėmenų (Cappuzzo 2008: 27).
La ians kalbo y os e minų aiškinamajame žodyne (VPSV 2007)
ap esen a-se de alheė eponimo de inição embo a acen uado mesmo
jos p ocesas, kai ik inis žodis i s a bend iniu, be ka u minimas i jau
ap a as eponimų ne ienodumas (ž . 1 len elę i 2 išnašą). Be o, šiame
apelia y acižodyne pa ikslinama, que eponimais pode se an o de ik inių
žodžių kilę ik inie pala as, quan o de ik inių žodžių a si adę bend inia
pala as. To namen o de pala a eal em pala a comum, į a dijančiu uma
ce a concepção, pe mi e ala sob e de eponimais su gidos e mos ou
e mos, endoços eponiminés de o igem dėmenų.
127Te minologia | 2023 | 30
No s eponiminius e minus lie u ių e minologai, kaip jau minė a, na-
g inėja gana e ai, ačiau bandymų apib ėž i, kas y a eponiminis e minas,
esama. J. Mikelionienė a i ma que [E]poniminiais e mos é de e dadei a pala a
aze concei os dos nomeiamen os (Mikelionienė 2017: 127). Reginos K ašy ės
Mokomajame e minologijos žodynėlyje um e mo alado é conside ado esse
e minio, cujo secundá io dėmeno é ei o de cien í ico, ac uado ou ou o
nome ou sob enome de pessoa (K ašy ė 2005: 66). Assim, es a de inição pe mi e
en ende que eponiminiais são conside ados apenas compos os pima
pa adinimai. Dėl o galima i in i, kad okia apib ėž is pe siau a, nes,
pi ma, ap ėpia ik šalu iniu dėmeniu einančius an oponimus, an a, nea-
uni isá ios e minos. Além disso, na pala aynėlyybė p io idade é dada ao
e mo p onomeio e mo, e o eponiminis e mo é ap esen ado como sinônimo
(K ašy ė 2005: 66). Añade-se que em alguns abalhos em discussão de
especí icos e mos eponiminos eles se desc e em mais p ecisamen e
chamados de pa ên esis e minis (Kaulakienė 2009: 69, 164) ou pa ên esis
(S anke ičienė 2013: 152).
Tabela 1. Te mo eponimo de inições em on es de léxicog a ia es angei as
ŠALTINIAI EPONIMO APIBRĖŽTYS
2007V1eponīms Īpaš ā ds, ku am apela i adies sugas ā ds, например,
uz ā ds Gali ē > gali ē, ie ā ds Konjaka > konjaks, ai no ku a adies
jebku a o he s pa eida īpaš ā ds, например, la iešu pe son ā ds Laima kā
mo i ē ājs, uz ā ds VPS Boli a s kā mo i ē ājs Bolī ija. Pa eponīmu às
ezes mēdz dē ē a ī sugas ā du, kas adies no īpaš ā da, šim īpaš ā dam
apela i ējo ies, например, gali ē, konjaks, makin ošs2
CD eponym he name o an objec o ac i i y ha is also he name o he pe son who i s p oduced he
objec o did he ac i i y3 1 Ž . acesso à in e ne : h ps:// e mini.go .l kolekcijas/43/ski klis17483 [žiū ė a
2023-01-11]. 2 Es a de inição, em e s ão em língua li uaniana, encon amos L. Ku miņos a igo: <...> e i ica is
daik a a dis, que po meio de apelação o nou-se comuns daik a a džiu, po exemplo, pa a dė Gali ē > gali ē,
<...> ou de cujo ou o qualque cujo po ū e i ican is daik a a dis, po exemplo, a emp esa la ianis Laima
como nomeamen o kilo Laima mo i ou. nome <...> Eponímio às ezes é chamado e gene inis i ik a a dis, indo
de e i icino i ik a a dgio, desse e i icino i ik a a dgio manei a de apelação, po exemplo, gali ė, conjakas,
makin ošas
(Ku miņa 2010: 355).
3 Vg. acesso na in e ne : h ps://dic iona y.camb idge.o g/dic iona yenglish/eponym [ isualizado 2023-01-11].
128 Te mos eponiminhos de oupas
Aiškinamajame ap angos e minų žodyne
Auš a Rimku ė-
Ganusauskienė
ŠALTINIAI EPONIMO APIBRĖŽTYS
eponym MW
1. one o whom o which some hing is o is belie ed o be named 2. a name
(as o a d ug o a disease) based on o de i ed om an eponym4
LT eponym
An eponym e e s o a pe son o hing a e which some hing else is
named5
OLD eponym a pe son o hing, o he name o a pe son o hing, om
which a place, an in en ion, a disco e y, e c. ge s i s name6
DWDS Eponym on eine Pe son
he gelei e e Name7
LTD EPONYM:
A wo d ha is de i ed om he p ope name o a pe son o place. Fo
ins ance, he sandwich gained i s name om i s in en o , he ou h
Ea l o Sandwich. The wo d lynch comes om Cap ain William Lynch, who
led bands o igilan es o hang hoboes and bums esiding nea
Pi syl ania Coun y. The e b shanghai, meaning o kidnap o p ess in o
o ced labo , comes om he p ac ices o consc ip ion common in he
o ien al ci y o Shanghai. The wo d s en o ian comes om he
loud-mou hed S en o in G eek legend, and he culean comes om he
muscle-bound He cules, and so on8
Alguns linguis as es angei os, analisando e mos de á ea especí ica, ex.: medicina, química, geog a ia,
šokio e e c., usa am e mo eponimas (Banka a 2011a; Mężyk 2020; Ziyaye a, Bannapo a 2022 e k .), e não
eponiminis e mo (Umma o a 2022). Isso pe mi e aze p essupos o, que em ce os casos eles susiau ina
e mo eponimas signi icado ( a oja de eponimo ei o da pala a signi icado) e o usa alando sob e
especí icos eponiminius e mos. Ge almen e man ém-se a isão de que os e mos eponímicos são aqueles
e mos que es ão elacionados com nomes de pessoas eais ou in en ados (an oponimais) ou nomes de
luga es ( oponimais) (Cappuzzo 2008; Nečas, Hejna 2012 e k ). Também a i ma-se que eponimai são
a pkul ū inių 6 Ž . acesso à in e ne :
h ps://www.ox o dlea ne sdic iona ies.com/de ini ion/english/eponym [žiū ė a
4 Ž . p ieigą in e ne e: h ps://www.me iam-webs e .com/dic iona y/eponym [žiū ė a 2023-01-11].
5 Ž . p ieigą in e ne e: h ps://li e a y e ms.ne /eponym/ [žiū ė a 2023-01-11].
2023-01-11].
7 Ve acesso na in e ne : h ps://www.dwds.dewb/Eponym [ isualizado 2023-01-11]. 8 Ve
acesso à in e ne : h p://web.cn.edu/kwheele /li _ e ms_E.h ml [ isualizado 2023-01-11].
129Te minologija | 2023 | 30 oca esul ado (Popescu, Şo ca u 2020). Como só po
isso alguns e mos eponímicos econhece não é ácil (Som o d 2018: 12), e sua
di e a ligação com a e dadei a pala a, pela qual in oduz-se ce o obje o
i o ou imó el, a ende-se só endo su icien e in o mação da á ea necessá ia,
po exemplo, não odo, besidomin is culina ija, pasaky ų, que o nome plomby as
é de i ado da cidade ancesa Plomb (Plombiè es) (TŽŽ 2013: 644) ou que o e mo
ísico ol as com i aliano Alessand o Giuseppes Vol os pa a de (VLEe) e
panje o. Sem dú ida, conhecendo a his ó ia de oco ência do e mo eponímico,
mais ácil pe cebe e mo y ação, e pala as não é comum manei a de c iação de
no os concei os de denominações, po ém es a manei a p a u ina qualque
są okos pa adinimo kilmę. Su a iama, kad apsk i ai apelia y acija (da a-
dinama deonimizacija, eponimizacija) – ik inių žodžių pe eiga į bend inius
e miniação da á ea. Ty ėjai P. Nečas e P. Hejna dis inguem eponiminiai e mos
an agens esses e mos são econômški, mais acilmen e à memó ia e
ela i amen e simples (Nečas, Hejna 2012: 25). Uma das mais equen es
des an agens dos e mos eponimís icos sua imp ecisão (especialmen e mui o
se ala sob e isso em es udos de eponimos do campo médico, eg., Kuma , B azel,
Benjamin, B em 2022), d ip asmiškumas, nesis emiškumas, seman inė uš uma,
neskaid umas (Canziani 2011: 231). Eponimais oco em quando se que
homenagea cien is a ou ou a pessoa, de uma ou ou a o ma ligada à coisa
in ocada pelo e mo eponimico (Lonča , Anić 2014: 37). nesse caso eponiminis
e mo su ge de nome de pessoa, pa edes ou ou o nome de pessoa. Acon ece
casos, quando discu idos e mos são c iados pa a in oduzi um luga , que é
impo an e de ce a coisa su gimen o, o igem, di usão e e c. Isso pe mi e
pensa , que o su gimen o de e mos eponimís icos eno me in luência em
ex aling is iniai a o es, ais como po eikis įamžin i uma ce a pessoa
( ambém e li e ū inį) ou luga . Em ge al os e mos eponímicos são o mados
conscien iamen e e bem a i mada, eles elacionados e com um ce o assun o
his ó ia, e le e ce os aspec os cul u ais, é como um ce o pa imônio pa a
ge ações indas. Eponimas di e em não só sua semân ica, mas ambém
sanda a. Ne ienoda sanda os são e eponiminiai e mininai ieni ien isiniai,
ou os sudė iniai. Com base na Valen ina Skujiņos eponimiais e mos de
dis ibuição de aco do com seus apelia y ações (deonimizações) g au pa a
pa einas ou odaschas apelia y ações e minus (Skujiņa 1993 [2002]; plg.
Mikelionienė a oja o almen e e em pa e deonimizadas e mininai;
Mikelionienė 2017: 129), ien isiniai eponiminiai e minai laiky ini odos os
e minijos de apelia osi os. Dalinês apelia y ação e minis conside am-se
compos os e mos, dos quais ge almen e um dėmen o (a mais equen emen e
130 Eponimina es e mos de oupa
Aiškinamajame ap angos e minų žodyne
Auš a Rimku ė-
Ganusauskienė
la e al) é su ęs de eponimo. Compu á ios eponiminiais e mos de ou os di e e
o og a ia ge almen e de e dadei as pala as kilę dėmenys esc e em-se
didžiąja aide. Eponiminiu dėmeniu dis inguem-se essencialmen e de inidabos
adje os do concei o, elacionados com ik ini pala az ( am al pessoa
pa a de, localo a džiu ou k .). Men ioná el ambém é o a o de que eponiminia
e mos ge almen e oco em manei a me onimização, ečiau me a o izações
(Skujiņa 1993
[2002]; Mikelionienė 2017).
Com base an o Li uânia, quan o es angei os cien is as concepções, pode
desc end in ai a i ma , que eponimu conside ado ou 1) o p óp io de um
de e minado nome donado (es a pode se não só ce a pala a in oduziam
pessoa, mas e luga ou ou o assun o), ou 2) de i ado pala a, su gido de nome
da ėjo na do. Já que eponima é di e amen e elacionado com asmeniu, eiškiniu
ou k . dalyku, cujo nome é nomeado ce o obje o, nes e a igo eponiminiu e mo
conside ado al e mo, que é ei o a pa i de ce o eponimo (is o pode se
an o simples pala a, an o da inys) ou que em de eponimo pada y ą dėmenį ou
dėmenų. EPONIMINI APRANGOS TERMIN ANALIZ Aiškinamajame p enda e mos de
ocodyne do o al encon a 86 eponiminiais p enda e mos: 76 po cen o.
ien isinių e 24 po cen o. sudė inių. Šal inio p a a mėje esc e e que no
dicioná io pode se o necido mais de 6000 e mos Li u iškų com seus
co espondemimis ingleses, okiečių, ancūzų e usų línguas (AATŽ 2014: 4).
Assim, en e al abundância de e mos in es igamícios cons i uem apenas 1,4
p oc. dicodyne ixoujados e mos. P idu ina, que eponimiais e mos no
ocabulá io alado há mais, po ém são e mos, pelos quais in oduziam-se
equipamen os (Bleiko mašina, Makėjaus mašina, Ma indeilo didin u as), ce o
de alhas ou cons uções (De bio į i is, De bio kons ukcija) ou e mos de
química (me se iza imas) e mecânica (B inelio du e umo es amen o, Rok elo
du e umo es amen o, Sho o du e umo es amen o). Esses e mos não
conside am ap angão en e a dijanços e mos, po an o no a igo
nãoanalizá eis. po isso não há uma única classi icação adequada pa a eles
Eponiminių ap angos e minų analizė neįmanoma be ik inių žodžių,
iš ku ių jie a si ado, apž algos. Kaip žinoma, ik iniai žodžiai y a į ai ūs,
(Mickienė, Bačiūnai ė-Lūžienė 2013: 18). Segundo os nomes elação com os
nomeados obje os da ealidade, podem se dis inguidos dois g andes g upos de
pala as e dadei as: 1) i os se es ybių nomes e 2) não i os obje os (dalykų)
nomes, e es as se o necessá io se di idem
137Te minologija | 2023 | 30 no caso de e mos de oupa, na e minologia de
oupa li uãs se emp es am já p epa i eponiminiai e mos de oupa.
Li u iška o igem eponimínicos e mos de on e não é ixou.
Os esul ados do es udo pe mi em alega que sob e um qua oadalis (24,5 p oc.)
ien isinių e sudė inių oupa e minų não são os únicos conce okų ma cikliai. Eles
são usados como e mos sinônimos, p e e emybę Aiškinamajame es imen a
e minų glossá io o necendo àqueles e mos, cujos dėmenis não emem de
ik inių pala as: balmo alai z . a alynė uždė ine jung imi; bi lai. čelsiai; bliuke iai
iz. a alynė задятными шонелями; boule is ž . ka iliukas; de biai z . a alynė
задятными шoneliais; de bis ž . ka iliukas; Camb idge azulho co see. cla amen e
azulho co ; cocas ž . ka iliukas; ma okenas ž . ymas; ox o dai ž . a alynė
zadė ine jun imi; Ox o d azulho co da eja maia azulha co ; išeljė ž . a alynė
задė ine jung imi; s e sonas z . kaubojiška sk ybėlė. Esses p incipais laiky inos
e mos pude am su gi a pa i das p óp ias de inições, nas quais dis inguiam-se
mais b iskos a ibu os de concei os, e de po eikio su a ky i e assim uni ica a
oupa e minų sis emą. Palyginus eponiminius e neeponiminius e mos de oupa,
is o, que os p imei os são mais cu os, sua mo i acia sie ina com asmeniu ou
localo e, a os p incipais ap esen ados neeponiminiai e mos con a iamen e são
ilgesni, complicingesni, po ém e minologiniu pon o de is a seman i icamen e
p ecislesni, cla io e ela o con en o do concei o. Como já já assinalado,
eponiminhos e mos não especializados mais di ícilmen e se associam com
pessoas, localidades ou ou a in oduzi ijanciais pala as e mui o
equen emen e são usados apenas na li e a u a especializada. Em ge al alando
sob e eponimínicos e mos apa ecimen o de oupa ou em ou a á ea, se ia
possí el adiciona , que eponiminicos e mos não es ão es ilis iicamen e neu os,
iu no u į a dy i kū ėją, iš adėją, populia in oją, ie o ę a ki ą, iek gy ą,
iek negy ą, objek ą, su ku iuo susijęs są okos pa adinimas. Neabejo inai
sua apa ição mui o elacionada com subjek yeponiminicos e mos elacionados
com his ó ico e cul u al con eúdo, impo an eu conc e o e mo apa ecimen o,
ambém emá ica comunicação. Ra as ezes, como imos de exemplos, a mesma
noção desp ende mais de um e mo eponimino: balmo alai, ox o ds, išeljė a alynė
задė ine jung imi; bliuke ias, de bias a alynė заdė iniais šoneliais; boule is, de bis,
cocas ka iliuk. Isso essencialmen e indica que o eponiminis e mo é con a ual e
mui as ezes não único, e em ce os casos al ez e esul ado de desaco dos. No
en an o, em qualque caso, se se op a po usa eponiminis e mis ou neeponiminis,
a p incipal unção do e mo es ido pe manece a mesma nominacinė, i. e.
exa amen e, uni eikšmiškai e b e emen e in oduzi
138 Eponiminiais e mos de oupa
Aiškinamajame ap angos e minų žodyne
Auš a Rimku ė-
Ganusauskienė
ap angos concei o, simul aneamen e ga an i aiškią e ned ip asmišką
e mo a oseną na li e a u a cien í ica. Da essência eponiminiai e minai
u ina e miniją. Re ais casos ao consumido eponiminis e mo, que di e e
apenas galūne, embo a é ei o a pa i do mesmo ik inio pala a, pode se
painus, например., plg. a alynės nomeamen o de biai e capa en al
nomeamen o de bis, sie inus com Anglijas g a o E. De byio pa a de.
jan ys ien isiniai e minai umpi, pa ogūs, be ka u leng ai supainioja-
mi, be o, abu u i, kaip minė a anksčiau, ne po ieną sinonimą.
Ski ingą ap angą į a diA ei yje mul iplicando pesquisas de e mos
eponimícios ap op iada se ia examina e a equência a osenos de
e mos eponimís icos. Isso leis ų baseados mais ala sob e eponimínicos
e minos como uma das e minos de c iação manei as de papli imen o, a osenos ou escolha polinkius.
IŠVADOS
1.Eponiminiais es idos e mininai de onimų aze es idos concep os
denominações. Esses e mos de su gimen o na á ea da oupa de e minam
ling is iniai ( umpumas, ekonomiškumas, papli imas, pas o umas i k .),
p incipalmen e ne o ex aling is iniai a o es, ais como o desejo in oca
pessoas, que c ia am, in en a am, começa am a p oduzi , ispopula iza am
ce a oupa ou suas de ales, seekis homenagea ce as pessoas, in e ação
com conc e as geo inisas localo ês, nas quais o am c iadas, o am popula es
ou papli o. Os e mos eponiminiais podem se conside ados de espei o, de
descobe a cien í ica, de sinais de econhecimen o de ce a pessoa em
con ibuição ou simplesmen e esul ado de in e câmbios cul u ais. 2.
Aiškinamojo es uá io e mos de glossá io dados mos am que eponiminia
es uá io e mos cons i uem apenas sob e 1,4 p oc. de odos es uá io
e mos. A maio pa e dos e mos eponímicos de oupa (ce ca 75,5%) os únicos
nomes de concei os (ango os ilna, bekešas, bleize is, bliuke iai, B auno di žas,
diu elis, dže sis, gaba dinas, gali ė, gibsonai, Hessen shoes, sandálias de Jesus,
kašmy as, kemb idžai, ke za e k .). A pa e es an e i as eponimínicos
e mos de es uá io são usados como sinônimos g e a e minologicamen e
ikslesnių e mos de es uá io (bliuke iai, boule is, de biai, kokas, ox o dai,
s e son e k .). Aiškinamaia e minos de es imen a p incipalmen e encon ado
eponiminių e mos, cuja base an oponimai (nomdas, pa a des, p a a dės) e
oponimai (cies ões, países, ilhas e k . denominações). A ski ą g upo é o mado e mininai, o iginem de nomes simbolinhos.
3. Eponiminiai es uá ios e minai ocupa um impo an e luga na e minologia
de es uá ios li uãos. Fo mação de e mos de ik inių pala as um dos
139Te minologija | 2023 | 30
odo y imo ezul a ai, e ų bei sudė ingų są okos į a dijimo būdų. Eponimi-
niai ap angos e minai, ypač ien isiniai, no s i y a e minologiškai ne obuli
possí eis e, como ab eus i a oupa concei os de denominações, po ém em
ce os casos is o os únicos adicionalmen e u ilizados oupas e mos e minais de oupas li au es e minijoje.
ŠALTINIAI
AATŽ 2014: S anislo as Algiman as Ra au as, Eugenija S azdienė, Ada Gulbinienė. Aiškinamasis ap angos
e minų žodynas: daugiau nei 6000 e minų lie u ių, anglų, okiečių, p ancūzų i usų kalbomis, Kaunas:
Technologija.
CD – Camb idge Dic iona y. P ieiga in e ne e: h ps://dic iona y.camb idge.o g/.
DWDS – Digi ales Wö e buch de deu schen Sp ache. P ieiga in e ne e: h ps://www.dwds.de/.
LT – Li e a y Te ms. P ieiga in e ne e: h ps://li e a y e ms.ne /.
LTD – Li e a y Te ms and De ini ion. P ieiga in e ne e: h p://web.cn.edu/kwheele /li _ e ms_E.h ml.
MW – Me iam-Webs e Dic iona y. P ieiga in e ne e: h ps://www.me iam-webs e .com/.
OLD – Ox o d Lea ne ‘s Dic iona ies. P ieiga in e ne e: h ps://www.ox o dlea ne sdic iona ies.com.
TŽŽ 2001 – Ta p au inių žodžių žodynas, a s. ed. A. Kinde ys, Vilnius: Alma li e a.
TŽŽ 2013 – Ta p au inių žodžių žodynas, edak o ių a yba: A. Kaulakienė i k ., Vilnius: Alma li e a.
VLEe – Visuo inė lie u ių enciklopedija, e. a ian as, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos cen as,
2001–2020. P ieiga in e ne e: www. le.l .
VPSV – Valodniecības pama e minu skaid ojošā ā dnīca, Rīga: Vals s alodas aģen ū a, 2007. P ieiga
in e ne e: h ps:// e mini.go .l / [žiū ė a 2023-01-11].
LITERATŪRA
Jane Ande sen By on 1996: The Language o Eponyms. Jou nal o he Royal College o Physicians o
London 30(2), 174177.
Banka a Baiba 2007: Eponīmu ā dnīca, Rīga: Vals s alodas aģen ū a. Banka a Baiba 2011a: Eponīmi la iešu
alodā: ling is iskais aspek s: p omoções da bs iloloģijas dok o a g āda iegūšanai alodniecības zinā nes
noza ē, Rīga: La ijas uni e si ā e. Banka a Baiba 2011b: Eponīmi em la iešu. Valodas p akse: ē ojumi un
ie eikumi: populā zinā nisku aks u k ājums 6, Rīga: La gales d uka, 5871.
Banka a Baiba 2012: Jaunā eponīmu ā dnīca, Rīga: Vals s alodas aģen ū a. Banka a Baiba, Bušs
Ojā s 2013: Daži eponīmu eidošanās e minoloģiskie un seman iskie aspek i. –
Linguis ica Le ica 21, 7885.
Beeching Cy il Leslie 1988: A Dic iona y o Eponyms, 2end. ed., Ox o d; New Yo k: Ox o d Uni e si y P ess.
Canziani Ta iana 2011: The s a us o medical eponyms: ad an ages and disad an ages. Teaching Medical
English: Me hods and Models, ed. A. Loiacono, G. Iama ino, K. S. G ego, I aly: Publishe Monza,
227–238.
Cappuzzo Ba ba a 2008: Eponyms o Desc ip i e Equi alen Te ms? The Ques ion o Scien i ic Accu acy in
Medical Discou se. Quade no II, 2535.
C ys al Da id 2008: A Dic iona y o Linguis ics and Phone ics, Six h Edi ion, Ox o d: Blackwell Publishing.
F eeman Mo on S. 2002: A New Dic iona y o Eponyms, Ox o d Uni e si y P ess. Accesso na in e ne : h ps:
www.ox o d e e ence.comdisplay/10.1093/ac e /9780195093544.001.0001/ac e -9780195093544;jsessi
onid=C5247DD8651F5FE4171AE62DB1DBE370. DOI: 10.1093/ac e /9780195093544.001.0001. Gai enis Kazimie as 2014
[1993]: Chemijos nomenkla ū os di e si enybės. Kazimie as Gai enis. Rink iniai aš ai, Vilnius: Lie u ių kalbos
ins i u as, 381389. Gai enis Kazimie as 2014 [1994]: Technikos e minijos no minimo mažmožiai. Kazimie as
Gai enis. Rink iniai aš ai, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 390396. Gai enis Kazimie as 2014 [1996]: Sob e dois
e mos de no mimo p incípios. Kazimie as Gai enis. Rink iniai aš ai, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 224229.
Gai enis Kazimie as, Keinys S asys 1990: Kalbo y os e minų žodynas, Kaunas: Š iesa.
140 Eponimina es e mos de oupa
Aiškinamajame ap angos e minų žodyne
Auš a Rimku ė-
Ganusauskienė
Jakai ienė E alda 2010: Leksikologija: es udos li o, Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla. Ka a ae a
Ta jana L. 2011: S uc u al and seman ic ypes o eponyms. No es on Onomas ics 14, 8089. acesso na
in e ne : h p://ka penko.in.uawp-con en /uploads/2013/02/Ka a ae .pd . Kas adze Mindia, Kas adze Da id
2015: Eponimai de T auma ologia e o opedia: sin omas e sínd omeis, Klaipėda: Edição da Uni e sidade de
Klaipėda.
Kaulakienė Angelė 2009: Lie u ių izikos e minijos aida: monog a ija, Vilnius: leidykla Technika.
Ki kauskienė Laimu ė 2011: Eponiminiai a chi ek ū os, a e e cons ução e mininai em línguas
li uãs. San alka: ilologia, edukologija 19(1), 4858.
Kopaliński Władysław 2008: Słownik eponimów czyli wy azów odimiennych, Wa szawa: Wydawnic wo
Naukowe PWN.
Kuma P iyanka, B azel Danielle, Benjamin Da id J., B em Elizabe h 2022: Eponyms in medical oncology. Cance
T ea men and Resea ch Communica ions 31. DOI: h psdoi.o g/10.1016/j.c a c.2022.100516. Ku miņa Linda 2010:
Eponiminiais nomes de plan as em línguas la ias e li uãs: da ybos būdai. Lexicog a ia e leksikologia 2, sud. V.
Sakalauskienė, A. Aukso iū ė, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, K ašy ė Regina 2005: Mokomasis
355–367.
e minologijos žodynėlis, Šiauliai: VšĮ Šiaulių uni e si e o leidykla. Li e kienė Nijolė 2006: Lie u iški i la yniški
sudė iniai ana omijos e minai: humani a inių mokslų dak a o dise acija, Kaunas [Šiauliai]: Šiaulių
uni e si e o leidykla. Li e kienė Nijolė 2010: Eponyms o Ana omy. Vā ds un ā pē išanas aspek i 14(1), 156161.
Lonča Maja, Anić Ana Os oški 2014: Eponymous medical e ms as a sou ce o e minological a ia ion.
Languages o Special Pu poses in a Mul ilingual, T anscul u al Wo ld, P oceedings o he 19 h Eu opean
Symposium on Languages o Special Pu poses, eds. G. Budin, V. Lušicky, 810 July 2013, Vienna, Aus ia, Vienna:
Uni e si y o Vienna, 3644. Accesso na in e ne :
h ps:www. esea chga e.ne /publica ion/312200297_Eponymous_medical_ e ms_as_a_sou ce_o _ e minologic-
al_ a ia ion. Mężyk Judy a 2020: Eponyms in Dance Te minology as an Objec o T ansla ion. Pół ocznik
Językoznawczy Te ium. Te ium Linguis ic Jou nal 5(2), 183201. DOI: h ps://doi.o g/10.7592/
Te ium2020.5.2.Mezyk.
Mickienė Ilona, Bačiūnai ė-Lūžienė Lina 2013. Onomas ikos įž algos: mokomoji me odinė knyga
[e. iš eklius], Vilnius: Vilniaus uni e si e as. P ieiga in e ne e: h ps://www.kn . u.l /dokumen ai/
ailaika ed u/lie u iu/Onomas ikos_iz algos_Mickiene_Baciunai e-Luziniene_2013.pd . Mikelionienė Ju gi a
2017: Aspec os da apelia y ação de e mos in e nacionais. Te minologia 24, 127144. NDe Lie u ių kalbos
naujažodžių duomenimisynas [ ęs inis in e ne inis žinynas nuo 2011 m.], au . R. Miliūnai ė, A. Aleksai ė.
P ieiga na in e ne : h ps://ekalba.l /naujazodziai/naujienos. Nečas Pa el, Hejna Pe 2012: Eponymické
e míny soudním léka is í. Soudní lékařs í 2, 2530. Accesso na in e ne : h ps:
www. esea chga e.ne /publica ion/228059262_P esen a ion_o _eponymous_ e ms_in_ o ensic_medicine.
Nichol Ma k 2011: 5 Types o Eponym. Accesso na in e ne :
h ps:www.dailyw i ing ips.com/5:// ypes-o eponyms/.
Pie é Linda 2007: Pe son ā di la iešu un lie u iešu augu nosaukumos. Vā ds un ā pē išanas aspek i 11,
45–53.
Popescu Flo iana, Şo ca u Daniela 2020: Eponyms: an ins ance o linguis ic in e cul u ali y. Cul u e,
subcul u e, coun e cul u e, Galaţi: Eu oplus,160168. Schwa zo á E a 2013: Eponyme als Bes and eil de
achspezi ischen Lexik de Na u wissenscha en. Slo akische Zei sch i ü Ge manis ik 5(1), 111118.
Accesso na in e ne : h ps://d-nb.
in o/112219322X/34#page=111.
Skujiņa Valen ina 1993 [2002]: La iešu e minoloģijas izs ādes p incipi, O ais, labo ais un papildinā ais
izde ums, Rīga: LVI. acessí el na in e ne : h p://www. k.l /?sadala=217. Som o d Ma hijs Paul 2018:
Eponymous e ms in o hopedic su ge y: PhD hesis, Ams e dam: Uni e si ei an Ams e dam. Accesso à
in e ne : h ps: pu e.u a.nlws/ iles/21008656/Thesis.pd . S anke ičienė Sigi a 2013: Gam os mokslų kalba:
g e inamasis okiečių i lie u ių kalbų leksinių-seman inių aspek ų y imas: dak a o dise acija, Vilnius:
Vilniaus uni e si e as. P ieiga na in e ne : h p:// alpykla.
elaba.l /elaba- edo a/objec s/elaba:2091553/da as eams/MAIN/con en . Umma o na Makhsudo a Holiskhon
2022: Lexico-seman ic cha ac e is ics o eponymic e minology. Be lin S udies T ansna ional Jou nal o
Science and Humani ies 2, 341348. Accesso na in e ne : h ps:
be lins udies.de/index.php/be lins udiesa icle/ iew/552/512.
Te minologia | 2023 141 | 30
Ziyaye a Se a a An a o na, Bannapo a Zulxumo Xa amo na 2022: Seman ic aspec s o he english
e minology o clo hing and ashion design. Scien i ic cul u e 8(3), 212236. Accesso na in e ne : h ps
sci-cul .o g/index.php/sc://pd /212.pd .
EPONYMOUS CLOTHING TERMS IN AIŠKINAMASIS APRANGOS
TERMINŲ ŽODYNAS (EXPLANATORYDICTIONARY OF CLOTHING TERMS)
Summa y
The eponymous e ms o a ious ields (ana omy, physics, chemis y, a chi ec u e, e c.) a e
being inc easingly analyzed in he wo ks o Li huanian linguis s. Acco ding o he wo ks o
Li huanian and o eign schola s, eponymous clo hing e ms a e clo hing e ms ha a e
de i ed om names. The a icle analyses he eponymous clo hing e ms in Aiškinamasis
ap angos e minų žodynas (2014; Explana o y Dic iona y o Clo hing Te ms) compiled by
S anislo as Algiman as Ra au as, Eugenija S azdienė, and Ada Gulbinienė. These e ms
make up only abou 1.4 pe cen o all clo hing e ms. The majo i y o eponymous clo hing
e ms (abou 75.5 pe cen ) a e only he names o concep s (ango os ilna, bekešas, bleize is,
bliuke iai, B auno di žas, diu elis, dže sis, gaba dinas, gali ė, gibsonai, Hessen shoes, Jesus
sandalas, kašmy as, kemb idžai, ke za, e c.). The es o he eponymous clo hing e ms
esea ched a e used as synonyms alongside mo e e minologically accu a e clo hing e ms
(bliuke iai, boule is, de biai, kokas, ox o dai, s e sons, e c.). The dic iona y mainly con ains
eponymous e ms based on an h oponyms (nomes, sob enomes, nicknames) and oponyms
(names o ci ies, coun ies, islands, e c.). A sepa a e g oup consis s o e ms de i ed om
symbolic names. Eponymous clo hing e ms ake up an impo an place in Li huanian clo hing
e minology. C ea ing e ms om names is one o he possible and, as he esea ch esul s
show, a e and complex ways o naming a concep . Embo a hey a e e minologically
impe ec concise names o clo hing concep s, in ce ain cases eponymous clo hing e ms,
especially one-wo d e ms, a e he only adi ionally used clo hing e ms in Li huanian
clo hing e minology. A eme gência de es es e mos no campo de oupa é p incipalmen e
de e minada não po linguís icas (sho ness, economy, p e alence, pe manence), mas po
ex alinguis ic ac o s, como a desejo de name he indi iduals who c ea ed, in en ed,
s a ed p oducing, o popula ised ce ain clo hes o hei de ails, he desi e o hono
ce ain pe sons associa ed wi h speci ic geog aphic a eas whe e he clo hes we e c ea ed,
popula , o common. Em ge al, eponymous e ms can be conside ed signs o espec ,
scien i ic disco e y, ecogni ion o a pa icula pe sons con ibu ion, o simply a esul o
cul u al exchange.
Recebida 2022-10-08
Auš a Rimku ė-Ganusauskienė
Lie u ių kalbos ins i u as
P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
E-mail aus [email protected]