scieee Open visual document viewer

Eponiminiai aprangos terminai „Aiškinamajame aprangos terminų žodyne“

Aušra Rimkutė-Ganusauskienė

Abstract

Straipsnyje nagrinėjami Stanislovo Algimanto Ratauto, Eugenijos Strazdienės ir Ados Gulbinienės parengtame Aiškinamajame aprangos terminų žodyne (2014) rasti eponiminiai aprangos terminai. Remiantis lietuvių ir užsienio kalbininkų darbais, aptariama eponimo ir eponiminio termino samprata, minimi dažniausi eponiminių terminų trūkumai ir privalumai. Daroma išvada, kad nors eponiminiai aprangos terminai yra gana reti, tačiau jie papildo aprangos terminiją ir yra labai svarbūs, kai kuriais atvejais – vieninteliai aprangos sąvokų pavadinimai. Daugiausia rasta antroponiminės ir toponiminės kilmės aprangos terminų. Vyrauja iš vyriškų pavardžių kilę terminai. Eponiminiai aprangos terminai yra visateisiai terminai greta neeponiminių terminų.

Full text

Eponiminas e mos de oupa 122 Aiškinamajame ap angos e minų žodyne Auš a Rimku ė- Ganusauskienė doi.o g/10.35321/ e m30-6 Eponiminas e mos de oupa Aiškinamajame es ido e minų glossa y Eponymous Clo hing Te ms in Aiškinamasis clo hing e minų žodyn (Explana o y Dic iona y o Clo hing Te ms) AUŠRA RIMKUTĖ-GANUSAUSKIENĖ Lie u ių kalbos ins i u as ORCID id: h ps://o cid.o g/0000-0001-8655-7333 ANOTACIA A igos Nes e são analisados S anislo o Algiman o Ra au o, Eugenijos S azdienės e Ados Gulbinienės p eng ame Aiškinamajame ap ango e minų žodyne (2014) encon a eponiminiai ap ango e mos. Com base nos abalhos dos li uanos e es angei os kalbininkų, abo da-se o concei o de eponimo e eponiminio e mo, minimi eqüen íssimas eponiminių e minos an agens e des an agens. Da oma gos e minai y a gana e i, ačiau jie papildo ap angos e miniją i y a labai s a - conclusão, que embo a eponiminiai ap anbūs, em alguns casos as únicas concep okų denominações de es imen a. P incipalmen e encon ada an oponiminês e oponiminês o igem da oupa e minos. Vy auja de i ichos pa zii kilę e minai. Eponiminiais e mininas de oupa são iso eisiai e mininai g e a neeponiminių e minų. ESMINIAI VOODŽIAI: eponiminis e mo, eponimas, oupa e mo, me onimização, onimas. ABSTRACT The a icle examines he eponymous clo hing e ms ound in Aiškinamasis ap angos e minų žodynas (2014; Explana o y Dic iona y o Clo hing Te ms) p epa ed by S anislo as Algiman as Ra au as, Eugenija S azdienė, and Ada Gulbinienė. Based on he wo ks o Li huanian and o eign linguis s, he concep o eponym and eponymous e m is discussed, he mos common disad an ages and ad an ages o eponymous e ms a e men ioned. É concluído que embo a eponymous clo hing e ms a e ela i ely a e, hey complemen clo hing e minology and a e e y impo an : in some cases, hey a e he only names o clo hing concep s. The la ges numbe o eponymous clo hing e ms ound a e based on an h oponyms mijos (Gai enis 2014 123Te minologija | 2023 | 30 and oponyms. Te ms de i ed om male su names p edomina e. Eponymous clo hing e ms a e ull- ledged e ms alongside non-eponymous e ms. KEYWORDS: eponymous e m, eponym, clo hing e m, me onymisa ion, onymus. ĮVADAS Pas a aisiais me ais į ai ių s ičių eponiminiai e minai sulaukia lie u ių kalbininkų susidomėjimo. Kazimie as Gai enis mini eponiminius che- [1993]: 383; [1996]: 227), echnikos (Gai enis 2014 [1994]: 392) e minus, Angelė Kaulakienė eponimijos de ísica e minus (Kaulakienė 2009: 697), Mikolė Li e kienė nag inėja eponimijos de ana omia e minus (Li e Nijkienė 2006; 2010), La Ki ėkauskienė eponimijos de a qui e u a, a e e cons ução (Ki kauskienė 2011), on ( ik inių žodžių) ans o mação em eponimimus. No en an o, pesquisas cien í icas de alhadas da língua li uana sob e eponimias eiškinį e minologijoje ainda al am. Ge almen e mais eqüen e e dadei o da pala a i imas eponiminiu e mo como ce a ce a s a e minijos on eis discu ido em abalhos de cien is as es angei os. A igos sob e eponimos e e mos eponiminos são publicados la ių kalbininkai Baiba Banka a (2011b; 2013), Ojā as Bušas (2013). 2011 m. B. Banka a (2011a) apgynė dise ação Eponīmi la iešu alodā: ling is iskais aspek s (Eponimai la ių kalboje: ling is inis aspek as), onde mini e em á ias á eas a ojamus eponiminius e minus. Linda Pie ė (2007) e Linda Ku miņa (2010) es uda línguas li uanas e la ias eponiminos nomes de plan as, Pa elas Nečas e Pe as Hejna analisa eponiminius di ei os medicina (Nečas, Hejna 2012), E a Schwa zo á eponiminius e minus de ísica, química e medicina (Schwa zo á 2013), Judy a Mężyk eponiminius šokio e minus (Mężyk 2020) e pan. Sem a igos, signi ica i as e leksicog a inhas on es. 2015 m. expulso Mindios e Da ido Kas adzių p epa ado diccioná io lie u ių kalba T auma ologijos i o opedijos eponimai: simp omai e sind omai. Já mencionada B. Banka a é la ių eponimų žodynų suda y oja: Eponīmu ā dnīca (Rīga, 2007) e Jaunā eponīmu ā dnīca (Rīga, 2012). Exis e eponimų diccionų e em ou as línguas, p z. : Cy ilo Leslieo Beechingo A Dic iona y o Eponyms (1988), Mo ono S. F eemano A New Dic iona y o Eponyms (2002), Władysławo Kopalińskio Słownik eponimów czyli wy azów odimiennych (2008) e k . Obje o des e a igo eponiminos e mos de oupa, ixados em S anislo o Algiman o Ra au o, Eugenijos S azdienės e Ados Gulbinienės Aiškinamajame e mo de oupa (2014). Eles são analisados no a igo com o obje i o e ela p incipais a o es, 124 Eponiminas e mos de oupa Aiškinamajame ap angos e minų žodyne Auš a Rimku ė- Ganusauskienė lemiančius eponiminių e minos su gimen o na á ea de es imen a. Pa a alcança es e obje i o, le an am-se as seguin es a e as: 1) eo icamen e explica o concei o do e mo eponímico; 2) a ende na on e encon ados a é ago a e minologas li uãs nenag inė us eponimicos e mos de oupa de aco do onimų elação com nomeados obje os; 3) es abelece o luga dos e mos de oupa eponímicos no sis ema de e mos de oupa. Assim, o obje i o implemen a le an am a e as obje o de es udo pe mi e esnag ina -se de dois ní eis: eó ico e p á ico, assim exalškinando equen es eponimínicos e mos de es uá io causa de oco ência, seu papel e signi icado de es uá io e mos no sis ema. Nag inėjando eponiminos e mos de oupa, aplicado analí ico desc i omasse e compa a amasse mé odos. Espe a-se, es e es udo de ido à no idade se á a ual não só pa a especialis as da es o y , mas ambém pa a adu o es, edi o es e ou os, con on ados com a ques ão da escolha de e mos de es uá io ou em ge al a osena. EPONIMINIO TERMINO SAMPRATA Lie u ių kalbo y oje e minas eponimas (g . eponymos – su eikian is kam embo a seu nome) é usado a amen e. Em dicioná ios in e nacionais de pala as, ele é chamado de nome de pessoa ou coisa, segundo o qual algo é chamado (TŽŽ 2001: 213; 2013: 231). Kazimie o Gai enio e S asio Keinio p epa a am um dicioná io de e mos de Kalbo y os de inida de ou a o ma: eponimo é conside ado samen a dinės kilmės ie o a dis (Gai enis, Keinys 1990: 59). Como ê, nos dicioná ios ap esen ados concei os di e em um pouco. No p imei o caso eponim é conside ado o nome, segundo o qual nomeia, exemplo., após espanhol shoes designe Manolo Blahniko nomeą al akulniai sapa os chamados manolais. Assim, eponimo é conside ado o nome Manolo ( ik inis pala a). Segundo caso, eponim é conside ado localo a dis ( ik inis pala a), su gido su gindo de ik inio pala a (nomo, pa a dės, p a a dės e e c.), ao qual in oduziamas homem, например., o nome da localidade Gied aičiai su gido de pa a dės Gied ai is, i. y. eponimu conside ada pala a é esul ado do edybos. J. Mikelionienė eponimais chama ais ce as pala as, que se o nam e minais (Mikelionienė 2017: 127). Com base nes e concei o, pode-se e , que cien is a a ibui p incipalmen e a enção não a si mesmo eponim conside adoam e dadei o pala a, e apelia y ação, i. i. ao p ocesso, quando e i ica is pala a i s a e mo. Analisando o samp a ão eponimo em abalhos de albiná ios es angei os, no ado que de uma aiškias eponimo concepções ambém não exis e. Da id C ys alas a gumen a que eponima é pessoa, cujo nome algo é nomeado 125Te minologia | 2023 | 30 (p.x., in enção ou luga ), nome; ambém chamada de apela i o (C ys al 2008: 173). Assim, seu concei o coincide com ap esen ada em dicioná ios de pala as in e nacionais, ambém Skai meniniame okiečių kalbos žodyne (Digi ales Wö e buch de deu schen Sp ache, DWDS; ž . 1 len elę) e Li e a ū os e minų žodyne (LT; c . ibid). Dicioná io dos besicandos de Ox o d (Ox o d lea ne s dic iona y) eponim komas „asmuo a daik as a ba asmens a daik o pa adinimas, nuo ku io pa adin a ie a, iš adimas, a adimas i pan.“ (OLD; ž . 1 len elę). Kemb i- laidžo pala a de (Camb idge Dic iona y) de ine-se igualmen e ambém d ip asmiškai, i. e. eponim é conside ado e o p óp io i ik as ou pessoa, e o i ik as ou nome de pessoa: <...> nome de obje o ou a i idade, que é e nome de pessoa, que p imei o p oduziu obje o ou ealizou a i idade, nomeas (CD; e 1 abelê). Hen isi, nesses diccioná ios eponimais conside am e mesmos nâo da ei (daik ai (obje ai), pessoas e e c.), e de nâo da eu nâo aze pala as. Como is o de 1 abela, Me iam-Vebs e io pala aine (Me iam-Webs e , MW) ap esen adas duas signi icâncias de eponimo. Ou a signi icação, di e en e do que an es disso mencionadas on es, elaciona-se com o domínio medicina usado medicamen o ou doença denominações, que são conside adas eponimais, ou com com o emédio ou doença denominações su gidas. Em ge al de e ia dize que medicina é uma daquelas á eas, na qual eponimų bene p incipalmen e. Ta iana Canziani a i ma que eponimais da á ea médica são conside ados sínd omes, doenças, lesões, p ocedimen os ci ú gicos, sinais clínicos e e c. pala as in oduzi an es, su gidas do p imei o de pessoa, que desc e eu os mencionados assun os, nome ou sob enome, ečiau pacien e, ao qual oi desc i a ce a clinica ca ac e ís ica, doença ou k ., a do ou sob enome (Canziani 2011: 227). Apibend inando á ios concei os, pode-se alega , que em ge al eponimai di e e não só do modo de oco ência alguns são simples eponimai, ou os da iniai, mas e sua semân ica. Ma kas Nicholas dis ingue cinco ipos eponimís icos: an oponimícios, geog á icos, li e ú icos, mi ológicos e cien í icos (Nichol 2011). Já mencionado T. Canziani, disca dando medicina eponimus, di ide-os em ês g upos: 1) e dadei os eponimus, quando an es nomenkla ū inão a pala a (liga, sínd omas e e c.) esc e em cien í ico, que p imei o desc e eu nomenkla ū iniu pala a desc údiama assun o, nome (Alzheime io liga); 2) oponiminius eponimus, quando an es do nome gene inį, i. i. nomenkla ū inį žodį, esc e e-se o nome da localidade, na qual o enômeno oi obse ado pela p imei a ez (sind oma de Es ocolmo); 3) au oeponimus, Eponiminhos e mos de oupa 126 Aiškinamajame ap angos e minų žodyne Auš a Rimku ė- Ganusauskienė elacionados com asmeniu, que na e dade doeu e (ou) mo eu de doença assim chamada (Thomseno liga). Tik ųjų eponimų, T. Canziani a i mando, es ão p incipalmen e (Canziani 2011: 227228). Eponimen os classi icações, dependendo do s ies, é não uma. Elas dependem do que, como de alhe e em qual aspec o especí ico base se deseja eponimus ag upa . Pab ėž ina, que eponimai di e e e seu sanda a. Ta jana Ka a ae a, com base no li o de Tomo McA hu o The Ox o d Companion o he English Language (1996) ap esen ada classi icação, dis ingue cinco eponimos ipos: 1) simples, 2) compos os e pažyminio cons uções, 3) p ésagines da ybos, 4) cu inius e 5) su auk inius eponimus (Ka a ae a 2011: 81). Simpos as eponimais conside am-se de e dadei os i ik a a dzes su gidas pala as comuns (pg.: boico a su giu de b i ão agen e Cha leso C. Boyco o pa a dés, linchas de i ginhia plan a o iaus Cha leso Lyncho pa a dés). Sudė iniai eponimai, como aço cien is a, é keliažodžiai eponimai, que cons i uem e e i icios (no malmen e pe son žiai), e gene inhos pala asžiai (p.g., Máquina Tiu ingo nomeada em homenagem b i ă do ma emá ico Alano Tiu ingo). Sepa adamen e dis inguem-se com p ecei os aze eponimas (pg., p eceigos -izmas edinys makia elizmas sie inas com Niccolo Machia ellio pa a de). Eponimen os ab e ios é usado a amen e (p.ex., an i i usina p og ama compu ado io em inglês é chamado Caspe a o nunando seu c iado Eugeneio Caspe skyio po mené). Menis exama e su auk inių eponimų (pzj., niksonomika su gido de sob enome do p esiden e Richa d Nixon e da pala a economia) (plačiau s . Ka a ae a 2011: 8182). T. Ka a ae a a i ma, que deco en e a anços da ciência jápasanca des es abu os eponimų ipus. Ela dis ingue mais uma possí el ipo […] eponimus, o iginados de san umpas, quando san umpos são cons i uídos de pessoas nomes ou pa ões. Ba ba a Cappuzzo ala sob e iajodžius híb idos eponimus, con endoços e eponimų dėmenų, e explškinamųjų e minų dėmenų (Cappuzzo 2008: 27). La ians kalbo y os e minų aiškinamajame žodyne (VPSV 2007) ap esen a-se de alheė eponimo de inição embo a acen uado mesmo jos p ocesas, kai ik inis žodis i s a bend iniu, be ka u minimas i jau ap a as eponimų ne ienodumas (ž . 1 len elę i 2 išnašą). Be o, šiame apelia y acižodyne pa ikslinama, que eponimais pode se an o de ik inių žodžių kilę ik inie pala as, quan o de ik inių žodžių a si adę bend inia pala as. To namen o de pala a eal em pala a comum, į a dijančiu uma ce a concepção, pe mi e ala sob e de eponimais su gidos e mos ou e mos, endoços eponiminés de o igem dėmenų. 127Te minologia | 2023 | 30 No s eponiminius e minus lie u ių e minologai, kaip jau minė a, na- g inėja gana e ai, ačiau bandymų apib ėž i, kas y a eponiminis e minas, esama. J. Mikelionienė a i ma que [E]poniminiais e mos é de e dadei a pala a aze concei os dos nomeiamen os (Mikelionienė 2017: 127). Reginos K ašy ės Mokomajame e minologijos žodynėlyje um e mo alado é conside ado esse e minio, cujo secundá io dėmeno é ei o de cien í ico, ac uado ou ou o nome ou sob enome de pessoa (K ašy ė 2005: 66). Assim, es a de inição pe mi e en ende que eponiminiais são conside ados apenas compos os pima pa adinimai. Dėl o galima i in i, kad okia apib ėž is pe siau a, nes, pi ma, ap ėpia ik šalu iniu dėmeniu einančius an oponimus, an a, nea- uni isá ios e minos. Além disso, na pala aynėlyybė p io idade é dada ao e mo p onomeio e mo, e o eponiminis e mo é ap esen ado como sinônimo (K ašy ė 2005: 66). Añade-se que em alguns abalhos em discussão de especí icos e mos eponiminos eles se desc e em mais p ecisamen e chamados de pa ên esis e minis (Kaulakienė 2009: 69, 164) ou pa ên esis (S anke ičienė 2013: 152). Tabela 1. Te mo eponimo de inições em on es de léxicog a ia es angei as ŠALTINIAI EPONIMO APIBRĖŽTYS 2007V1eponīms Īpaš ā ds, ku am apela i adies sugas ā ds, например, uz ā ds Gali ē > gali ē, ie ā ds Konjaka > konjaks, ai no ku a adies jebku a o he s pa eida īpaš ā ds, например, la iešu pe son ā ds Laima kā mo i ē ājs, uz ā ds VPS Boli a s kā mo i ē ājs Bolī ija. Pa eponīmu às ezes mēdz dē ē a ī sugas ā du, kas adies no īpaš ā da, šim īpaš ā dam apela i ējo ies, например, gali ē, konjaks, makin ošs2 CD eponym he name o an objec o ac i i y ha is also he name o he pe son who i s p oduced he objec o did he ac i i y3 1 Ž . acesso à in e ne : h ps:// e mini.go .l kolekcijas/43/ski klis17483 [žiū ė a 2023-01-11]. 2 Es a de inição, em e s ão em língua li uaniana, encon amos L. Ku miņos a igo: <...> e i ica is daik a a dis, que po meio de apelação o nou-se comuns daik a a džiu, po exemplo, pa a dė Gali ē > gali ē, <...> ou de cujo ou o qualque cujo po ū e i ican is daik a a dis, po exemplo, a emp esa la ianis Laima como nomeamen o kilo Laima mo i ou. nome <...> Eponímio às ezes é chamado e gene inis i ik a a dis, indo de e i icino i ik a a dgio, desse e i icino i ik a a dgio manei a de apelação, po exemplo, gali ė, conjakas, makin ošas (Ku miņa 2010: 355). 3 Vg. acesso na in e ne : h ps://dic iona y.camb idge.o g/dic iona yenglish/eponym [ isualizado 2023-01-11]. 128 Te mos eponiminhos de oupas Aiškinamajame ap angos e minų žodyne Auš a Rimku ė- Ganusauskienė ŠALTINIAI EPONIMO APIBRĖŽTYS eponym MW 1. one o whom o which some hing is o is belie ed o be named 2. a name (as o a d ug o a disease) based on o de i ed om an eponym4 LT eponym An eponym e e s o a pe son o hing a e which some hing else is named5 OLD eponym a pe son o hing, o he name o a pe son o hing, om which a place, an in en ion, a disco e y, e c. ge s i s name6 DWDS Eponym on eine Pe son he gelei e e Name7 LTD EPONYM: A wo d ha is de i ed om he p ope name o a pe son o place. Fo ins ance, he sandwich gained i s name om i s in en o , he ou h Ea l o Sandwich. The wo d lynch comes om Cap ain William Lynch, who led bands o igilan es o hang hoboes and bums esiding nea Pi syl ania Coun y. The e b shanghai, meaning o kidnap o p ess in o o ced labo , comes om he p ac ices o consc ip ion common in he o ien al ci y o Shanghai. The wo d s en o ian comes om he loud-mou hed S en o in G eek legend, and he culean comes om he muscle-bound He cules, and so on8 Alguns linguis as es angei os, analisando e mos de á ea especí ica, ex.: medicina, química, geog a ia, šokio e e c., usa am e mo eponimas (Banka a 2011a; Mężyk 2020; Ziyaye a, Bannapo a 2022 e k .), e não eponiminis e mo (Umma o a 2022). Isso pe mi e aze p essupos o, que em ce os casos eles susiau ina e mo eponimas signi icado ( a oja de eponimo ei o da pala a signi icado) e o usa alando sob e especí icos eponiminius e mos. Ge almen e man ém-se a isão de que os e mos eponímicos são aqueles e mos que es ão elacionados com nomes de pessoas eais ou in en ados (an oponimais) ou nomes de luga es ( oponimais) (Cappuzzo 2008; Nečas, Hejna 2012 e k ). Também a i ma-se que eponimai são a pkul ū inių 6 Ž . acesso à in e ne : h ps://www.ox o dlea ne sdic iona ies.com/de ini ion/english/eponym [žiū ė a 4 Ž . p ieigą in e ne e: h ps://www.me iam-webs e .com/dic iona y/eponym [žiū ė a 2023-01-11]. 5 Ž . p ieigą in e ne e: h ps://li e a y e ms.ne /eponym/ [žiū ė a 2023-01-11]. 2023-01-11]. 7 Ve acesso na in e ne : h ps://www.dwds.dewb/Eponym [ isualizado 2023-01-11]. 8 Ve acesso à in e ne : h p://web.cn.edu/kwheele /li _ e ms_E.h ml [ isualizado 2023-01-11]. 129Te minologija | 2023 | 30 oca esul ado (Popescu, Şo ca u 2020). Como só po isso alguns e mos eponímicos econhece não é ácil (Som o d 2018: 12), e sua di e a ligação com a e dadei a pala a, pela qual in oduz-se ce o obje o i o ou imó el, a ende-se só endo su icien e in o mação da á ea necessá ia, po exemplo, não odo, besidomin is culina ija, pasaky ų, que o nome plomby as é de i ado da cidade ancesa Plomb (Plombiè es) (TŽŽ 2013: 644) ou que o e mo ísico ol as com i aliano Alessand o Giuseppes Vol os pa a de (VLEe) e panje o. Sem dú ida, conhecendo a his ó ia de oco ência do e mo eponímico, mais ácil pe cebe e mo y ação, e pala as não é comum manei a de c iação de no os concei os de denominações, po ém es a manei a p a u ina qualque są okos pa adinimo kilmę. Su a iama, kad apsk i ai apelia y acija (da a- dinama deonimizacija, eponimizacija) – ik inių žodžių pe eiga į bend inius e miniação da á ea. Ty ėjai P. Nečas e P. Hejna dis inguem eponiminiai e mos an agens esses e mos são econômški, mais acilmen e à memó ia e ela i amen e simples (Nečas, Hejna 2012: 25). Uma das mais equen es des an agens dos e mos eponimís icos sua imp ecisão (especialmen e mui o se ala sob e isso em es udos de eponimos do campo médico, eg., Kuma , B azel, Benjamin, B em 2022), d ip asmiškumas, nesis emiškumas, seman inė uš uma, neskaid umas (Canziani 2011: 231). Eponimais oco em quando se que homenagea cien is a ou ou a pessoa, de uma ou ou a o ma ligada à coisa in ocada pelo e mo eponimico (Lonča , Anić 2014: 37). nesse caso eponiminis e mo su ge de nome de pessoa, pa edes ou ou o nome de pessoa. Acon ece casos, quando discu idos e mos são c iados pa a in oduzi um luga , que é impo an e de ce a coisa su gimen o, o igem, di usão e e c. Isso pe mi e pensa , que o su gimen o de e mos eponimís icos eno me in luência em ex aling is iniai a o es, ais como po eikis įamžin i uma ce a pessoa ( ambém e li e ū inį) ou luga . Em ge al os e mos eponímicos são o mados conscien iamen e e bem a i mada, eles elacionados e com um ce o assun o his ó ia, e le e ce os aspec os cul u ais, é como um ce o pa imônio pa a ge ações indas. Eponimas di e em não só sua semân ica, mas ambém sanda a. Ne ienoda sanda os são e eponiminiai e mininai ieni ien isiniai, ou os sudė iniai. Com base na Valen ina Skujiņos eponimiais e mos de dis ibuição de aco do com seus apelia y ações (deonimizações) g au pa a pa einas ou odaschas apelia y ações e minus (Skujiņa 1993 [2002]; plg. Mikelionienė a oja o almen e e em pa e deonimizadas e mininai; Mikelionienė 2017: 129), ien isiniai eponiminiai e minai laiky ini odos os e minijos de apelia osi os. Dalinês apelia y ação e minis conside am-se compos os e mos, dos quais ge almen e um dėmen o (a mais equen emen e 130 Eponimina es e mos de oupa Aiškinamajame ap angos e minų žodyne Auš a Rimku ė- Ganusauskienė la e al) é su ęs de eponimo. Compu á ios eponiminiais e mos de ou os di e e o og a ia ge almen e de e dadei as pala as kilę dėmenys esc e em-se didžiąja aide. Eponiminiu dėmeniu dis inguem-se essencialmen e de inidabos adje os do concei o, elacionados com ik ini pala az ( am al pessoa pa a de, localo a džiu ou k .). Men ioná el ambém é o a o de que eponiminia e mos ge almen e oco em manei a me onimização, ečiau me a o izações (Skujiņa 1993 [2002]; Mikelionienė 2017). Com base an o Li uânia, quan o es angei os cien is as concepções, pode desc end in ai a i ma , que eponimu conside ado ou 1) o p óp io de um de e minado nome donado (es a pode se não só ce a pala a in oduziam pessoa, mas e luga ou ou o assun o), ou 2) de i ado pala a, su gido de nome da ėjo na do. Já que eponima é di e amen e elacionado com asmeniu, eiškiniu ou k . dalyku, cujo nome é nomeado ce o obje o, nes e a igo eponiminiu e mo conside ado al e mo, que é ei o a pa i de ce o eponimo (is o pode se an o simples pala a, an o da inys) ou que em de eponimo pada y ą dėmenį ou dėmenų. EPONIMINI APRANGOS TERMIN ANALIZ Aiškinamajame p enda e mos de ocodyne do o al encon a 86 eponiminiais p enda e mos: 76 po cen o. ien isinių e 24 po cen o. sudė inių. Šal inio p a a mėje esc e e que no dicioná io pode se o necido mais de 6000 e mos Li u iškų com seus co espondemimis ingleses, okiečių, ancūzų e usų línguas (AATŽ 2014: 4). Assim, en e al abundância de e mos in es igamícios cons i uem apenas 1,4 p oc. dicodyne ixoujados e mos. P idu ina, que eponimiais e mos no ocabulá io alado há mais, po ém são e mos, pelos quais in oduziam-se equipamen os (Bleiko mašina, Makėjaus mašina, Ma indeilo didin u as), ce o de alhas ou cons uções (De bio į i is, De bio kons ukcija) ou e mos de química (me se iza imas) e mecânica (B inelio du e umo es amen o, Rok elo du e umo es amen o, Sho o du e umo es amen o). Esses e mos não conside am ap angão en e a dijanços e mos, po an o no a igo nãoanalizá eis. po isso não há uma única classi icação adequada pa a eles Eponiminių ap angos e minų analizė neįmanoma be ik inių žodžių, iš ku ių jie a si ado, apž algos. Kaip žinoma, ik iniai žodžiai y a į ai ūs, (Mickienė, Bačiūnai ė-Lūžienė 2013: 18). Segundo os nomes elação com os nomeados obje os da ealidade, podem se dis inguidos dois g andes g upos de pala as e dadei as: 1) i os se es ybių nomes e 2) não i os obje os (dalykų) nomes, e es as se o necessá io se di idem 137Te minologija | 2023 | 30 no caso de e mos de oupa, na e minologia de oupa li uãs se emp es am já p epa i eponiminiai e mos de oupa. Li u iška o igem eponimínicos e mos de on e não é ixou. Os esul ados do es udo pe mi em alega que sob e um qua oadalis (24,5 p oc.) ien isinių e sudė inių oupa e minų não são os únicos conce okų ma cikliai. Eles são usados como e mos sinônimos, p e e emybę Aiškinamajame es imen a e minų glossá io o necendo àqueles e mos, cujos dėmenis não emem de ik inių pala as: balmo alai z . a alynė uždė ine jung imi; bi lai. čelsiai; bliuke iai iz. a alynė задятными шонелями; boule is ž . ka iliukas; de biai z . a alynė задятными шoneliais; de bis ž . ka iliukas; Camb idge azulho co see. cla amen e azulho co ; cocas ž . ka iliukas; ma okenas ž . ymas; ox o dai ž . a alynė zadė ine jun imi; Ox o d azulho co da eja maia azulha co ; išeljė ž . a alynė задė ine jung imi; s e sonas z . kaubojiška sk ybėlė. Esses p incipais laiky inos e mos pude am su gi a pa i das p óp ias de inições, nas quais dis inguiam-se mais b iskos a ibu os de concei os, e de po eikio su a ky i e assim uni ica a oupa e minų sis emą. Palyginus eponiminius e neeponiminius e mos de oupa, is o, que os p imei os são mais cu os, sua mo i acia sie ina com asmeniu ou localo e, a os p incipais ap esen ados neeponiminiai e mos con a iamen e são ilgesni, complicingesni, po ém e minologiniu pon o de is a seman i icamen e p ecislesni, cla io e ela o con en o do concei o. Como já já assinalado, eponiminhos e mos não especializados mais di ícilmen e se associam com pessoas, localidades ou ou a in oduzi ijanciais pala as e mui o equen emen e são usados apenas na li e a u a especializada. Em ge al alando sob e eponimínicos e mos apa ecimen o de oupa ou em ou a á ea, se ia possí el adiciona , que eponiminicos e mos não es ão es ilis iicamen e neu os, iu no u į a dy i kū ėją, iš adėją, populia in oją, ie o ę a ki ą, iek gy ą, iek negy ą, objek ą, su ku iuo susijęs są okos pa adinimas. Neabejo inai sua apa ição mui o elacionada com subjek yeponiminicos e mos elacionados com his ó ico e cul u al con eúdo, impo an eu conc e o e mo apa ecimen o, ambém emá ica comunicação. Ra as ezes, como imos de exemplos, a mesma noção desp ende mais de um e mo eponimino: balmo alai, ox o ds, išeljė a alynė задė ine jung imi; bliuke ias, de bias a alynė заdė iniais šoneliais; boule is, de bis, cocas ka iliuk. Isso essencialmen e indica que o eponiminis e mo é con a ual e mui as ezes não único, e em ce os casos al ez e esul ado de desaco dos. No en an o, em qualque caso, se se op a po usa eponiminis e mis ou neeponiminis, a p incipal unção do e mo es ido pe manece a mesma nominacinė, i. e. exa amen e, uni eikšmiškai e b e emen e in oduzi 138 Eponiminiais e mos de oupa Aiškinamajame ap angos e minų žodyne Auš a Rimku ė- Ganusauskienė ap angos concei o, simul aneamen e ga an i aiškią e ned ip asmišką e mo a oseną na li e a u a cien í ica. Da essência eponiminiai e minai u ina e miniją. Re ais casos ao consumido eponiminis e mo, que di e e apenas galūne, embo a é ei o a pa i do mesmo ik inio pala a, pode se painus, например., plg. a alynės nomeamen o de biai e capa en al nomeamen o de bis, sie inus com Anglijas g a o E. De byio pa a de. jan ys ien isiniai e minai umpi, pa ogūs, be ka u leng ai supainioja- mi, be o, abu u i, kaip minė a anksčiau, ne po ieną sinonimą. Ski ingą ap angą į a diA ei yje mul iplicando pesquisas de e mos eponimícios ap op iada se ia examina e a equência a osenos de e mos eponimís icos. Isso leis ų baseados mais ala sob e eponimínicos e minos como uma das e minos de c iação manei as de papli imen o, a osenos ou escolha polinkius. IŠVADOS 1.Eponiminiais es idos e mininai de onimų aze es idos concep os denominações. Esses e mos de su gimen o na á ea da oupa de e minam ling is iniai ( umpumas, ekonomiškumas, papli imas, pas o umas i k .), p incipalmen e ne o ex aling is iniai a o es, ais como o desejo in oca pessoas, que c ia am, in en a am, começa am a p oduzi , ispopula iza am ce a oupa ou suas de ales, seekis homenagea ce as pessoas, in e ação com conc e as geo inisas localo ês, nas quais o am c iadas, o am popula es ou papli o. Os e mos eponiminiais podem se conside ados de espei o, de descobe a cien í ica, de sinais de econhecimen o de ce a pessoa em con ibuição ou simplesmen e esul ado de in e câmbios cul u ais. 2. Aiškinamojo es uá io e mos de glossá io dados mos am que eponiminia es uá io e mos cons i uem apenas sob e 1,4 p oc. de odos es uá io e mos. A maio pa e dos e mos eponímicos de oupa (ce ca 75,5%) os únicos nomes de concei os (ango os ilna, bekešas, bleize is, bliuke iai, B auno di žas, diu elis, dže sis, gaba dinas, gali ė, gibsonai, Hessen shoes, sandálias de Jesus, kašmy as, kemb idžai, ke za e k .). A pa e es an e i as eponimínicos e mos de es uá io são usados como sinônimos g e a e minologicamen e ikslesnių e mos de es uá io (bliuke iai, boule is, de biai, kokas, ox o dai, s e son e k .). Aiškinamaia e minos de es imen a p incipalmen e encon ado eponiminių e mos, cuja base an oponimai (nomdas, pa a des, p a a dės) e oponimai (cies ões, países, ilhas e k . denominações). A ski ą g upo é o mado e mininai, o iginem de nomes simbolinhos. 3. Eponiminiai es uá ios e minai ocupa um impo an e luga na e minologia de es uá ios li uãos. Fo mação de e mos de ik inių pala as um dos 139Te minologija | 2023 | 30 odo y imo ezul a ai, e ų bei sudė ingų są okos į a dijimo būdų. Eponimi- niai ap angos e minai, ypač ien isiniai, no s i y a e minologiškai ne obuli possí eis e, como ab eus i a oupa concei os de denominações, po ém em ce os casos is o os únicos adicionalmen e u ilizados oupas e mos e minais de oupas li au es e minijoje. ŠALTINIAI AATŽ 2014: S anislo as Algiman as Ra au as, Eugenija S azdienė, Ada Gulbinienė. Aiškinamasis ap angos e minų žodynas: daugiau nei 6000 e minų lie u ių, anglų, okiečių, p ancūzų i usų kalbomis, Kaunas: Technologija. CD – Camb idge Dic iona y. P ieiga in e ne e: h ps://dic iona y.camb idge.o g/. DWDS – Digi ales Wö e buch de deu schen Sp ache. P ieiga in e ne e: h ps://www.dwds.de/. LT – Li e a y Te ms. P ieiga in e ne e: h ps://li e a y e ms.ne /. LTD – Li e a y Te ms and De ini ion. P ieiga in e ne e: h p://web.cn.edu/kwheele /li _ e ms_E.h ml. MW – Me iam-Webs e Dic iona y. P ieiga in e ne e: h ps://www.me iam-webs e .com/. OLD – Ox o d Lea ne ‘s Dic iona ies. P ieiga in e ne e: h ps://www.ox o dlea ne sdic iona ies.com. TŽŽ 2001 – Ta p au inių žodžių žodynas, a s. ed. A. Kinde ys, Vilnius: Alma li e a. TŽŽ 2013 – Ta p au inių žodžių žodynas, edak o ių a yba: A. Kaulakienė i k ., Vilnius: Alma li e a. VLEe – Visuo inė lie u ių enciklopedija, e. a ian as, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos cen as, 2001–2020. P ieiga in e ne e: www. le.l . VPSV – Valodniecības pama e minu skaid ojošā ā dnīca, Rīga: Vals s alodas aģen ū a, 2007. P ieiga in e ne e: h ps:// e mini.go .l / [žiū ė a 2023-01-11]. LITERATŪRA Jane Ande sen By on 1996: The Language o Eponyms. Jou nal o he Royal College o Physicians o London 30(2), 174177. Banka a Baiba 2007: Eponīmu ā dnīca, Rīga: Vals s alodas aģen ū a. Banka a Baiba 2011a: Eponīmi la iešu alodā: ling is iskais aspek s: p omoções da bs iloloģijas dok o a g āda iegūšanai alodniecības zinā nes noza ē, Rīga: La ijas uni e si ā e. Banka a Baiba 2011b: Eponīmi em la iešu. Valodas p akse: ē ojumi un ie eikumi: populā zinā nisku aks u k ājums 6, Rīga: La gales d uka, 5871. Banka a Baiba 2012: Jaunā eponīmu ā dnīca, Rīga: Vals s alodas aģen ū a. Banka a Baiba, Bušs Ojā s 2013: Daži eponīmu eidošanās e minoloģiskie un seman iskie aspek i. – Linguis ica Le ica 21, 7885. Beeching Cy il Leslie 1988: A Dic iona y o Eponyms, 2end. ed., Ox o d; New Yo k: Ox o d Uni e si y P ess. Canziani Ta iana 2011: The s a us o medical eponyms: ad an ages and disad an ages. Teaching Medical English: Me hods and Models, ed. A. Loiacono, G. Iama ino, K. S. G ego, I aly: Publishe Monza, 227–238. Cappuzzo Ba ba a 2008: Eponyms o Desc ip i e Equi alen Te ms? The Ques ion o Scien i ic Accu acy in Medical Discou se. Quade no II, 2535. C ys al Da id 2008: A Dic iona y o Linguis ics and Phone ics, Six h Edi ion, Ox o d: Blackwell Publishing. F eeman Mo on S. 2002: A New Dic iona y o Eponyms, Ox o d Uni e si y P ess. Accesso na in e ne : h ps: www.ox o d e e ence.comdisplay/10.1093/ac e /9780195093544.001.0001/ac e -9780195093544;jsessi onid=C5247DD8651F5FE4171AE62DB1DBE370. DOI: 10.1093/ac e /9780195093544.001.0001. Gai enis Kazimie as 2014 [1993]: Chemijos nomenkla ū os di e si enybės. Kazimie as Gai enis. Rink iniai aš ai, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 381389. Gai enis Kazimie as 2014 [1994]: Technikos e minijos no minimo mažmožiai. Kazimie as Gai enis. Rink iniai aš ai, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 390396. Gai enis Kazimie as 2014 [1996]: Sob e dois e mos de no mimo p incípios. Kazimie as Gai enis. Rink iniai aš ai, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 224229. Gai enis Kazimie as, Keinys S asys 1990: Kalbo y os e minų žodynas, Kaunas: Š iesa. 140 Eponimina es e mos de oupa Aiškinamajame ap angos e minų žodyne Auš a Rimku ė- Ganusauskienė Jakai ienė E alda 2010: Leksikologija: es udos li o, Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla. Ka a ae a Ta jana L. 2011: S uc u al and seman ic ypes o eponyms. No es on Onomas ics 14, 8089. acesso na in e ne : h p://ka penko.in.uawp-con en /uploads/2013/02/Ka a ae .pd . Kas adze Mindia, Kas adze Da id 2015: Eponimai de T auma ologia e o opedia: sin omas e sínd omeis, Klaipėda: Edição da Uni e sidade de Klaipėda. Kaulakienė Angelė 2009: Lie u ių izikos e minijos aida: monog a ija, Vilnius: leidykla Technika. Ki kauskienė Laimu ė 2011: Eponiminiai a chi ek ū os, a e e cons ução e mininai em línguas li uãs. San alka: ilologia, edukologija 19(1), 4858. Kopaliński Władysław 2008: Słownik eponimów czyli wy azów odimiennych, Wa szawa: Wydawnic wo Naukowe PWN. Kuma P iyanka, B azel Danielle, Benjamin Da id J., B em Elizabe h 2022: Eponyms in medical oncology. Cance T ea men and Resea ch Communica ions 31. DOI: h psdoi.o g/10.1016/j.c a c.2022.100516. Ku miņa Linda 2010: Eponiminiais nomes de plan as em línguas la ias e li uãs: da ybos būdai. Lexicog a ia e leksikologia 2, sud. V. Sakalauskienė, A. Aukso iū ė, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, K ašy ė Regina 2005: Mokomasis 355–367. e minologijos žodynėlis, Šiauliai: VšĮ Šiaulių uni e si e o leidykla. Li e kienė Nijolė 2006: Lie u iški i la yniški sudė iniai ana omijos e minai: humani a inių mokslų dak a o dise acija, Kaunas [Šiauliai]: Šiaulių uni e si e o leidykla. Li e kienė Nijolė 2010: Eponyms o Ana omy. Vā ds un ā pē išanas aspek i 14(1), 156161. Lonča Maja, Anić Ana Os oški 2014: Eponymous medical e ms as a sou ce o e minological a ia ion. Languages o Special Pu poses in a Mul ilingual, T anscul u al Wo ld, P oceedings o he 19 h Eu opean Symposium on Languages o Special Pu poses, eds. G. Budin, V. Lušicky, 810 July 2013, Vienna, Aus ia, Vienna: Uni e si y o Vienna, 3644. Accesso na in e ne : h ps:www. esea chga e.ne /publica ion/312200297_Eponymous_medical_ e ms_as_a_sou ce_o _ e minologic- al_ a ia ion. Mężyk Judy a 2020: Eponyms in Dance Te minology as an Objec o T ansla ion. Pół ocznik Językoznawczy Te ium. Te ium Linguis ic Jou nal 5(2), 183201. DOI: h ps://doi.o g/10.7592/ Te ium2020.5.2.Mezyk. Mickienė Ilona, Bačiūnai ė-Lūžienė Lina 2013. Onomas ikos įž algos: mokomoji me odinė knyga [e. iš eklius], Vilnius: Vilniaus uni e si e as. P ieiga in e ne e: h ps://www.kn . u.l /dokumen ai/ ailaika ed u/lie u iu/Onomas ikos_iz algos_Mickiene_Baciunai e-Luziniene_2013.pd . Mikelionienė Ju gi a 2017: Aspec os da apelia y ação de e mos in e nacionais. Te minologia 24, 127144. NDe Lie u ių kalbos naujažodžių duomenimisynas [ ęs inis in e ne inis žinynas nuo 2011 m.], au . R. Miliūnai ė, A. Aleksai ė. P ieiga na in e ne : h ps://ekalba.l /naujazodziai/naujienos. Nečas Pa el, Hejna Pe 2012: Eponymické e míny soudním léka is í. Soudní lékařs í 2, 2530. Accesso na in e ne : h ps: www. esea chga e.ne /publica ion/228059262_P esen a ion_o _eponymous_ e ms_in_ o ensic_medicine. Nichol Ma k 2011: 5 Types o Eponym. Accesso na in e ne : h ps:www.dailyw i ing ips.com/5:// ypes-o eponyms/. Pie é Linda 2007: Pe son ā di la iešu un lie u iešu augu nosaukumos. Vā ds un ā pē išanas aspek i 11, 45–53. Popescu Flo iana, Şo ca u Daniela 2020: Eponyms: an ins ance o linguis ic in e cul u ali y. Cul u e, subcul u e, coun e cul u e, Galaţi: Eu oplus,160168. Schwa zo á E a 2013: Eponyme als Bes and eil de achspezi ischen Lexik de Na u wissenscha en. Slo akische Zei sch i ü Ge manis ik 5(1), 111118. Accesso na in e ne : h ps://d-nb. in o/112219322X/34#page=111. Skujiņa Valen ina 1993 [2002]: La iešu e minoloģijas izs ādes p incipi, O ais, labo ais un papildinā ais izde ums, Rīga: LVI. acessí el na in e ne : h p://www. k.l /?sadala=217. Som o d Ma hijs Paul 2018: Eponymous e ms in o hopedic su ge y: PhD hesis, Ams e dam: Uni e si ei an Ams e dam. Accesso à in e ne : h ps: pu e.u a.nlws/ iles/21008656/Thesis.pd . S anke ičienė Sigi a 2013: Gam os mokslų kalba: g e inamasis okiečių i lie u ių kalbų leksinių-seman inių aspek ų y imas: dak a o dise acija, Vilnius: Vilniaus uni e si e as. P ieiga na in e ne : h p:// alpykla. elaba.l /elaba- edo a/objec s/elaba:2091553/da as eams/MAIN/con en . Umma o na Makhsudo a Holiskhon 2022: Lexico-seman ic cha ac e is ics o eponymic e minology. Be lin S udies T ansna ional Jou nal o Science and Humani ies 2, 341348. Accesso na in e ne : h ps: be lins udies.de/index.php/be lins udiesa icle/ iew/552/512. Te minologia | 2023 141 | 30 Ziyaye a Se a a An a o na, Bannapo a Zulxumo Xa amo na 2022: Seman ic aspec s o he english e minology o clo hing and ashion design. Scien i ic cul u e 8(3), 212236. Accesso na in e ne : h ps sci-cul .o g/index.php/sc://pd /212.pd . EPONYMOUS CLOTHING TERMS IN AIŠKINAMASIS APRANGOS TERMINŲ ŽODYNAS (EXPLANATORYDICTIONARY OF CLOTHING TERMS) Summa y The eponymous e ms o a ious ields (ana omy, physics, chemis y, a chi ec u e, e c.) a e being inc easingly analyzed in he wo ks o Li huanian linguis s. Acco ding o he wo ks o Li huanian and o eign schola s, eponymous clo hing e ms a e clo hing e ms ha a e de i ed om names. The a icle analyses he eponymous clo hing e ms in Aiškinamasis ap angos e minų žodynas (2014; Explana o y Dic iona y o Clo hing Te ms) compiled by S anislo as Algiman as Ra au as, Eugenija S azdienė, and Ada Gulbinienė. These e ms make up only abou 1.4 pe cen o all clo hing e ms. The majo i y o eponymous clo hing e ms (abou 75.5 pe cen ) a e only he names o concep s (ango os ilna, bekešas, bleize is, bliuke iai, B auno di žas, diu elis, dže sis, gaba dinas, gali ė, gibsonai, Hessen shoes, Jesus sandalas, kašmy as, kemb idžai, ke za, e c.). The es o he eponymous clo hing e ms esea ched a e used as synonyms alongside mo e e minologically accu a e clo hing e ms (bliuke iai, boule is, de biai, kokas, ox o dai, s e sons, e c.). The dic iona y mainly con ains eponymous e ms based on an h oponyms (nomes, sob enomes, nicknames) and oponyms (names o ci ies, coun ies, islands, e c.). A sepa a e g oup consis s o e ms de i ed om symbolic names. Eponymous clo hing e ms ake up an impo an place in Li huanian clo hing e minology. C ea ing e ms om names is one o he possible and, as he esea ch esul s show, a e and complex ways o naming a concep . Embo a hey a e e minologically impe ec concise names o clo hing concep s, in ce ain cases eponymous clo hing e ms, especially one-wo d e ms, a e he only adi ionally used clo hing e ms in Li huanian clo hing e minology. A eme gência de es es e mos no campo de oupa é p incipalmen e de e minada não po linguís icas (sho ness, economy, p e alence, pe manence), mas po ex alinguis ic ac o s, como a desejo de name he indi iduals who c ea ed, in en ed, s a ed p oducing, o popula ised ce ain clo hes o hei de ails, he desi e o hono ce ain pe sons associa ed wi h speci ic geog aphic a eas whe e he clo hes we e c ea ed, popula , o common. Em ge al, eponymous e ms can be conside ed signs o espec , scien i ic disco e y, ecogni ion o a pa icula pe sons con ibu ion, o simply a esul o cul u al exchange. Recebida 2022-10-08 Auš a Rimku ė-Ganusauskienė Lie u ių kalbos ins i u as P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius E-mail aus [email protected]