Skip to document
Back
Go to original Localized version was produced by AI. It may contain inaccuracies.
Preparing document pages…
1 short passage of this localized version is shown in the original language because it could not be localized reliably.

IŠ LIETUVIŲ LEKSIKOLOGIJOS IR LEKSIKOGRAFIJOS

LIETUVOS TSR MOKSLŲ AKADEMIJA

LÉXICO DEL CATECISMO DE MERKELIS PETKEVIČIUS DE 1598

J. KRUOPAS

Los escasos monumentos escritos del siglo XVI —los escritos de M. Mažvydas, J. Bretkūnas, M. Daukša y otros— son de gran importancia para la filología lituana. Proporcionan abundante material para esclarecer la formación de la lengua literaria lituana y, en general, la historia de la lengua. Por ello, su estudio exhaustivo constituye una de las tareas más actuales de la lingüística lituana.

Es especialmente importante estudiar el léxico de los escritos antiguos, que constituye una fuente significativa tanto para la lexicografía como para la lexicología lituanas. En primer lugar, es preciso elaborar índices de palabras de obras individuales, que puedan aprovecharse plenamente en el gran «Diccionario de la lengua lituana» y sirvan de base para un diccionario histórico de la lengua lituana.

Ya se están preparando diccionarios de los escritos de M. Mažvydas y M. Daukša. Se ha publicado el índice de palabras del Nuevo Testamento de Chilinskis. Se ha prestado atención al Catecismo de M. Petkevičius de 1598 (en adelante, PK), como primer monumento de la literatura escrita de los reformados lituanos, importante para los estudios de la lengua lituana. En 1952 se elaboró un glosario del PK, que comprende unos 2.300 vocablos y que se publica ahora aquí para que puedan utilizarlo los investigadores del léxico lituano y los lexicógrafos. Además del glosario, se ofrecen algunas observaciones sobre la naturaleza, extensión, composición, etc., del léxico del PK.

I. Glosario del PK

En el glosario se procura destacar los significados principales de las palabras, sus formas más características, variantes y otros aspectos. Al final de cada artículo lexicográfico, entre paréntesis, se indica con cifras cuántas veces aparece la palabra.

Como lemas figuran: los nominativos de sustantivos, adjetivos y pronombres, y los infinitivos de los verbos. Si en el texto no se hallaron formas de nominativo o de infinitivo, se reconstruyeron.

Los adjetivos, verbos, participios y adverbios con la negación ne se incluyen bajo las formas sin ne, por ejemplo: atboti (pol.) «hacer caso, prestar atención»; o wienok asz ant to nodboiu 59,25—26 (l. niedbaм 59,26); neadboiem 164,13; nodboiem 164,20(3); || compárese at-sivydzėti.

Los significados habituales de las palabras no suelen explicarse mediante definiciones ni sinónimos; después del lema se indica uno u otro caso de uso de la palabra (con una oración breve o una combinación de palabras, o sin ellos si no ayudan a determinar su significado). A menudo, después de la oración o de la combinación de palabras se ofrecen también varias formas aisladas más características, que pueden ser necesarias para la gramática histórica

6*

83

y otras investigaciones. Por ejemplo: aklybė: Ir impuolem ing didę aklybę 120,2/1/; akis: tawo akis iszwis 79,22; akia 46,16; akimis 15,23… (37); apdovanoti: apdowanot 38,20; abdownot 29,15; apdovanoia 38,14; abdownoio 166,20 (4).

Solo se explica con otras palabras, señaladas entre comillas, el significado de algunos préstamos, calcos, palabras menos frecuentes y palabras empleadas con un significado inusual para nosotros; por ejemplo: akrutnykas (pol.) «hombre cruel, tirano»: akrutnikams 143,5 (l. okrutnikom 143,5) (1); apsiieškoti (calco) «engañarse»: ant kurios wisi stowedami nopsieszka 243, 8–9 (l. oszukuią się 243,9) (1); atpentui «de nuevo, atrás»: ne norekim griekosn griszti atpentuy 127,3(1). A las palabras y acepciones dudosas se les añade un signo de interrogación. Para determinar el significado de las palabras lituanas y precisarlo, en algunos casos se ofrecen equivalentes polacos, tomados del texto polaco del PK.

Las palabras lema se presentan en la ortografía actual. Solo los dialectalismos fonéticos y de formación de palabras más destacados y confirmados del PK (son muy pocos) se conservan sin modificar en las palabras lema; por ejemplo: aplaisti (=apleisti), ataiti (=ateiti), apidovanoti (=apdovanoti), garba (=garbė). Se ha hecho así para que sea más fácil encontrar las palabras del PK escritas dialectalmente.

Para que los lectores menos familiarizados con el PK puedan encontrar más rápida y fácilmente en el glosario una palabra escrita según una ortografía distinta de la actual (por ejemplo: abdownot, adgimtum-bev, dektu, žiame), esta se incluye como palabra lema con la ortografía de Petkevičius y se indica (véase) dónde buscarla; por ejemplo: gialbet, giama, giaras, giarkit… véase gel-bėti, gimti, geras, gerti.

Las oraciones, combinaciones de palabras y palabras citadas del PK se transcriben con la ortografía original; solo se sustituyen los caracteres góticos por caracteres latinos.

Los préstamos se marcan como polonismos (pol.), bielorrusismos (br.), rusismos (rus.), eslavismos (sl.), latinismos (lot.) o germanismos (ger.) según la fuente directa de la que pasaron al lituano. Por ejemplo, angelas se considera un eslavismo, porque se tomó de una lengua eslava y no directamente del griego.

Para identificar la fuente de los préstamos, se han consultado investigaciones anteriores (de K. Būga, Pr. Skardžius y otros) y actuales (de A. Sabaliauskas y otros) sobre préstamos, diccionarios etimológicos, etc. Cuando es difícil precisar de cuál lengua eslava (polaco, bielorruso o ruso antiguo) se tomó una palabra, el préstamo se marca como eslavismo (sl.).

Cuando en el PK se emplea, en lugar de un préstamo, un equivalente lituano de significado igual o parecido, este se incluye no solo por separado, sino también en el artículo del préstamo, después del signo de equivalencia; se añade asimismo la abreviatura plg. (=compárese) cuando se ofrece un sustituto lituano cercano, pero no equivalente. Si el equivalente lituano se ha tomado de escritos de M. Mažvydas, M. Daukša u otros, la fuente se indica mediante la abreviatura correspondiente (Mž, DK, DP, etc.).

A

[ab- véase ap-: abdownot, abgaywintoiu, abga-lėti… véase apdovanoti, apgaivintojas, apga-lėti…]

aba «o». Aba ta antra 34,7; du aba tris susiejs 148,2; 204,5; 228,8… (29). Se emplea exclusivamente aba; no se encuentra arba.

abagi «o bien»: abagi 27,19; 48,7… (5); compárese con aba.

duda: wisokias abeiojimas butu atimtas 246,13; abeiojgima 95,10… (4).

dudar: neabejoiam 214,11–12; abeioium-bim 25,6; abeioit 46,12; ne abeiodami 209,25… (8).

ambos: lay abi szali dera 228,16; 229,23; compárese con abu.

Abraham, Abromas: Abromuy 178,14; Abrahamop 194,15… (4)

84

abrozas (pol.) «ídolo»: Ned arik saw i abroza 4,8 (l. obrazu 4,8); 105,16; 109,13 (3); || compárese con ídolo Br. B I Sam 15; DP 89.

absolución (lat.): absoliucios 206,8 (1).

ambos abieu 110,14; abieiu 228,7… (7).

[ad- — véase at-: adgimtum bey… véase atgimti…]

Adán: Adomas 173,13; Adoma 168,22… (5).

afiera (pol.) «ofrenda, sacrificio, regalo»: afiera 224,10 (l. Ofiara 244,9…); afieroy 249 22… (7); compárese con ofrenda y regalo

afieravojimas (pol.) «sacrificio, donación»: afierowoima 245,14 (1); || compárese con donación

afieravoti (pol.) «sacrificar, regalar»: afierawo i am 195,20; afierawotas 218,24… (4); || compárese con regalar

ach interj.: Ach 70,22; 71,7… (9).

Achab: Achabas 229,7 (1).

ojo: tawo akis iszwis 79,22; akis 46,16; akimis 15,23… (37).

ciego: akis atweria akhu 101,9 (1).

ceguera: ir impuolem ing didę aklibę 120,2 (1).

ceguedad: akliste 164,18 (1); compárese con ceguera

pedregoso adj.: akmeningos 99,10; plural acusativo akmeningas 184,25 (2).

piedra: o akmuo koios tawo ne žieystu 80,8; akmeniu 80,24 (2).

akrutnykas (pol.) «cruel, tirano»: akrutnikams 143,5 (l. okrutnikom 143,5) (1); || cf. excremento

akrutny stė (pol.) «tiranía»: akrutniste 143,7; akrutnistems 142,20 (2).

alga «remuneración»: o aduost alga tikrą pagal darbu kožna 66,5; 88,15… (4).

alie jus (esl.): alieius 88,12; pl. instr. aleiums 51,8 (2).

alyva (esl.) «un tipo de árbol»: aliwos 95,17 (1).

hambriento: hambriento 88,25; para los hambrientos 101,6 (2).

Alleluia: Alleluia 89,20; 90,6… (25).

alpti: como nieve de las culpas que me agobian 63,8 (8).

altorius (esl.): altorius 75,24 (l. oltarze 75,24); altoriu 64,11 (2).

amen (esl.): Amen 21,13; 33,10… (44).

amžia «edad»: kurs nuog amžios est su tewu 112,18; 114,5; 118,19 (3); cf. edad

amžinai adv.: amžinay 77,8; 84,9… (21).

amžinas, -a: amžinasis 28,6; gen. sg. amžinoy 183,15; amžinosios 116,4… (102).

amžius (-ias) «período prolongado, vida, eternidad»: garbindami tawe wisad cia amžiyu sawame 67,5–6 (l. przez wszystek czas żywota 67, 5–6); su tuo ant amžiu bučia 2,20… (62).

anas, ana, ansai, -a: 1) «él»: ans 65,10; anis 35,8; 51,14…; 2) «aquel»: gen. sg. ana 94,20; 116,22… (103).

anas se usa con mayor frecuencia con el significado de «él».

ángel (esl.): Angelay 152,1; pl. gen. Angelu 152,15… (3).

ángel (esl.): angiola 36,13; 39,25… (3).

carbón: pl. nom. anglis 90,17 (1).

ángel (esl.): Anielas 152,21; 85,19… (11).

ángel (esl.): Aniolas 166,7; Aniołs 178,20… (8).

temprano adv.: levantarse temprano 15,8; 19,14… (4).

estrecho: Anksztu keliu pereyti wisus neprietelius 143,23–24 (1).

sobre: Esta preposición se usa con el genitivo para expresar: a) lugar (trad.): kursai est ant dangaus auksztai 4,9–10 (l. na niebie 4,9); Ant pirmos toblicios ira kieturi prisakimai 6,3–4 (l. Na pierwszey 6,3)…; b) tiempo (trad.): o meyley su iuo ant amžiu bučia 2,20 (l. na wieki 2,20); ant tos dienos ir per wisą buyti musu 32.14 (l. na ten dzień 32,14)…; c) dirección: Wisi daiktay ant tawęs wayzdi 35,3 (l. na cię 35,3); Ant to dwasia szwenta kalba 242,4 (l. Nad to 242,4); d) oposición: Teyp dabar susirinko ant manęs wisos bėdos 59,23…; e) finalidad (trad.): giwent galetumbim ant garbes warda tawa 32,18 (l. ku pociesze 32,18)…; f) modo (trad.): ant io pawaisklo sutwartas 2,13–14 (l. na iego wyobrażenie 2,13); g) superioridad: Pone ant Ponu 41,6; o ant wisu die wų Karalus labay galis 81,6… (367).

A veces (9) sobre aparece con las formas mane, tave, save: sutrink dantis griesniku ant mane grieziencius 45,5–6; 45,15; 53,26; 102,24; 193,17; 237,6.

Ant prisakimą (106,1; 109,1) debe considerarse un error de corrección (=prisakimą = prisakymo); cf. los encabezamientos de las páginas siguientes.

anta «sobre»: Se usa con el genitivo para indicar lugar, etc.: anta 49,3; 50,21; 99,22; 107,11; 115,5; 149,15; 160,10; 162,2; 171,27; 180,18; 182,19 (11).

En algunos lugares ant y anta se usan alternativamente en la misma página (49,17 y 49,3; 107,11 y otros).

allí adv.: Ir tay ką antay kalba Jonas 249,26 (1).

anticristo (esl.): antikristas 133,9 (l. Antikrist 133,9…); 133,26… (3).

segundo, -a: Antras 105,16; antrą 72,8; antroy 106,17… (29).

apóstol (esl.): Apasztalas 245,3; Apasztalay 195,6… (103).

85

afear (=afear⟧): participio pasivo singular apibiaurintas 62,22 (1).

apčystymas (esl.) «purificación»: apčistimop 193,25 (1); || compárese apgražinimas.

apčystyti (esl.) «purificar, hacer inocente»: apčistiti 128,26; participio pasivo singular apčistitas 63,6; 193,14.. (5); || compárese apgražinti.

apdovanoti: apdowanot 38,20; abdowanot 29,15; apdowanowie 38,14; abdowanoio 166,20 (4); compárese apdovanoti.

apė «acerca de»: 1) con acusativo se expresa habitualmente de qué se sabe, habla, enseña, se pide, se cuida, etc., por ejemplo: bat ape mus rupinas 38,13–14; ape Sawe swiečie 244,11–12; 203,20; 220,19; 237,21; 243,18...; calcos: ape ką prasisit 179,4 (pol. o co prosić 179,3); 23,4...; 2) 166,1; 167,1; 168,1 y 169,1 (en todos los casos en encabezamientos), ape con genitivo debe considerarse un error de corrección, pues en todos los demás lugares (por ejemplo: 105,1; 165,1) en casos similares se usa ape con acusativo.

apeka (esl.) «tutela»: apeka 223,25 (pol. opiekę 223,26) (1); || compárese prievazda.

apekūnas (esl.) «tutor»: singular instrumental apekunū 65,11; plural genitivo apekunū 228,13 (pol. opiekunow 228,14) (2); || compárese priveizdėtojas.

recorrer: Recorreré la casa del Señor con gran alegría 52,5 (1).

apgawintojas «vivificador»: singular instrumental abgaywintoiu (pol. ożywicielom 18,27) (1).

apgalėti «vencer»: abgaleti biktą welna 19,24; abgaletas 68,21 (2); compárese apigalėti.

apgynėjas: turi abgineia tikrą 57,15; abgineiu 31,19...(10); compárese apigynėjas.

defensa: Y entregarse verdaderamente a su defensa 141,8; defensa 30,22; con defensa 38,22...(4).

apginti «proteger»: apginti 90,12 y abgint 39,4; 3.ª persona abgintu 36,5...(4).

apgražinimas «purificación»: singular acusativo apgražinima 30,15 (2).

apgražinti «purificar»: ir krauieys sawa apgražinay 129,8; (pol. oczyścić); apgražincia 181,22...(3); compárese apigražinti.

apgrėžti «desviar, dirigir»: ant garbos szwenta warda io apgrėszti 18,7; te apgrėž 33,16 (3); compárese apsigrėžti.

«obsequiar» (=regalar): apidowanotoio 8,22; apidowanowo 30,19 (2); cf. regalar.

«engañar» (forma verbal): „engañar“: apieškoi au 248,15; apieškotas 244,21 (l. oszukany 244,18) (2); || cf. «seducir».

«vencer» (=vencer): apigaleia 100,11 (1); cf. «vencer».

«defensor» (=defensor): singular, caso inesivo: apigineiu 100,6 (1); cf. «defensor».

«limpiar» (=limpiar) «purificar»: apigražina 8,23; 83,22 (2); cf. «limpiar».

«abarcar» (-«abarcar»): o galibes sito świeto apieme mane warguoli 78,16–17 (1).

«burla» (=burla) «ridiculización»: plural, acusativo: apijuokas 60,14; 161,3 (2); cf. «burla».

«abandono» (=abandono): «dejar en paz»: o nuog wisu aplaydima / kurie mane persekiuoja 100,8–9 (1).

«circuncidar»: appipiauste 159,2 (1); cf. «circuncidar».

«expresar» (=expresar) «manifestar»: apireyszki 175,13; apireyszka 177,20...(3); cf. «expresar».

«inundar» (=inundar) «asaltar»: ir neteysum liežūviu mane apirieie 86,21 (1).

«declarar» (=«contar») «manifestar, narrar»: per prarakus apisakie 178,16 (1).

«iluminar»: (=iluminar) Apiszwietes szwiesibe weydo szwento tawo 68,4 (1); cf. «iluminar».

«proveer» (=proveer): wisu metu mus apweyzdi 16,10; apiweyzdemas 153,24 (2); cf. «proveer».

«engañar» (=engañar): o kunigus apiwile 166,23 (1).

«ceguera» «cegamiento»: o žmoniu apiakime 115,18 (1).

apjakti «quedar ciego»: apiaqués por pecado, akliste 164,18(1).

apjuokas «burla»: singular genitivo apiuoka 142,23 (1); compárese apijuokas.

ridiculizar: ridiculiza 69,23; 139,14 (2).

aborrecer: quienes me aborrecen 4,16; 46,7 (2).

apkrikštymas (sust.): apkrikštimu 202,1 (1).

apkrikštyti (verbo): apkrik-sztitas 171,12; apkrik-sztitumbim 192,17...(5).

aplasti (=abandonar): 1) «dejar – abandonar»: bat tu manęs ne aplaydey 69,13–14; noplaist 237,23; nopihaysi 141,3; 141,15; aplaydes 72,7; aplaystas 77,16; 132,20...; 2) «permitir que alguien haga algo, dejar que algo recaiga sobre alguien»: nenorek musu giems duoti ir hanbit aplaysti 142,20–22. (lit. hanbić ‘permitir’)... (16).

aplankti (=pasar por alto) «pasar de largo, no dejar pasar»: io teywayniste... noplanks 200,19–20 (lit. nie minie 200,20) (1).

aplink preposición: kurie aplink stalą apses 94,12 (1).

aplnptas: 133,17: impreso por error, debe ser apluptas (lit. złupione 133,17).

cambiar: cambió toda la verdad 133,12 (1).

lavado: aquel lavado mediante el bautismo 193,9; lavado 181,19 (2).

86

lavar: apmazgot 251,21; apmazgotame 200,16; nopmāzgocia 181,21...(10).

apmulnay «falsamente» adv.: bat. waykiaus sulauks sawo sukulima. / Dukte Babilona ne apmulnay 99,3 (l. nie omlyne 99,3) (1).

circuncidar: (= circuncidar): Id kožną waiką aszma dieną appiaustitu 158—9, 27—2 (1).

describir: ką mums apraše Powilas szwentas 215,5 (1).

apreikšti «declarar, comunicar»: apreikszti 155,11; apreyksta 99,20...(7); cf. apireikšti.

manifestación (traducción) «aparición»: apreysz-kime 178,24 (l. ziawieniu 178,24) (1).

glotonería «comilona»: vn. ga. aprima 149,4 (l. obžarstwa 149,3) (1).

elegir «seleccionar»: kursay wietą aprinkay 95,24 (l. obrałes 95,24); dg. va. aprinkti 186,19...(4).

proteger: teykis tat patsay absaugot 36,20; absaugotas 57,19...(3).

protector: vn. įn. absaugotoiu 57,17 (1)

asentarse: 1) «sentarse»: alrededor de la mesa apses 94,12; 2) «rodear»: el Anticristo apseda 133,9—10 (2).

apsemtì «abarcar»: sawo baysibe wisus mus apseme 143,18 (1).

volverse: 1) «transformarse» (traducción): tuojau ir apsigręžia ing dulkies 35,10 (l. obrocą się 35,10); 2) «dirigirse» (traducción): idant visi darbav musu apsigręžtu ant garbos 227,22 (l. obracaly 227,22); 3) «darse la vuelta»: Ministras apsigręžęs žmoniump 218,18—19 (l. obrocivsszy 218,18); 63,20...(4).

apsiieškoti (traducción) «engañarse»: ant kurios wisi stowedami nopsiieszką 243,8—9 (l. oszukają 243,9) (1).

apsiimti «aceptar»: apsijmat juos iszlaykit 199,9 (1).

glotón: dg. ki. apsirijęiu 208,27 (1).

irritarse «hacer que alguien se irrite»: apsirustawo 195,8 (1).

declaración (trad.) «relato»: apsisakimo 206,10 (l. opowiadania 206,10) (1).

declararse (trad.) «confesar»: kurie nopsisako 209,18 (l. ktoryż się nie opowiadają 209,18) (1); cf. confesar.

comportarse (trad.) «comportarse»: apsivayksciot 114,19 (l. postępować 114,20); nopsivayks-ciotumbei 250,23 (l. nie obchodzil 250,24) (2); cf. apvaikščioti; || cf. comportarse DK 41.

ocultar «esconder»: noreiau apslept pikčtibu 56,18 (1).

apostar: apstatik wisad anielays 20,12 (1).

condenar (dial.) «condenar»: vn. va. absuditas 61,18 (1).

agravar: ney wel apsunkinkim sirdžiu musu walgimu 149,6; dg. va. apsunkinti 24,15...(5).

atestiguar (dial.) «dar testimonio»: paswiezętim bim 192,19 (l. oświadczyli 192,19) (1); cf. testimoniar.

rociar «rociar»: Apszleski 63,5 (l. Pokropisz 63,4) (1).

iluminar: teykis apszwieszt akis mano 47,11; te apszwiet 33,14… (7); cf. iluminar.

iluminación: Idant per nasrus savo /isz apszwie-timo tawoj/ widuri Babilona kalbetu žodi tawo 134,8; apszwietimą 183,20 (l. obiaš-neniu 183,20) (2).

obtener (trad.) «obtener»: apturet 9,9; malonę tawo apturesim 137,23 (l. otrzymamy 137,23); 95,19; 115,12… (13); || cf. obtener.

celebrar (trad.) «celebrar, conmemorar»: apwayks-ciotumbim 207,12; apwayksciotas 191,4 (2); || cf. conmemorar y celebrar.

providencia: budam tawoy apwayzdoy 143,14 (1).

providencia «providencia, protección»: apwayz-deimą 197,12; apveyzdegiman 39,23… (5).

apveizdėti «examinar»: teikieys iszmincia ap-weyzdet 62,24; apveyzdek 31,17… (4); cf. apiveizdėti.

apvilkti «cubrirse, ponerse»: kuri ant sawę per kriksztiimą szwentą apwelkam 193,18 (1).

ar conjunción y partícula interrogativa: kaypa ilgay… vžmiršti nori / ar ik wisam amžiu 47,4; 98,15 (2).

desgarrar: wagas arda 72,16 (1).

arfa (pol.): plural genitivo Arfas 98,5; 98,6 (forma abreviada Arfy 98,5)… (2)

archanielas (esl.) Archanielay 150,9 (1).

caballo: arklis 58,4 (1).

arar: ne seja ney aria 114,14.

prójimo (usado como sustantivo y como adjetivo): milesi artima tawo 6,12; artimam kartą žadeia 48,21; artimoia 109,19… (18).

acercar(se): artinosi velikos 159,18; o tawęspi Pone artiname 183,10 (2).

asno (esl.): asils 58,4; asilo 109,6…(3).

yo: asz 4,3; aszgi 54,2; 82,6; manes 53,3; man 91,5 ir mani 98,20; manimp 47,6; manespi 126,13… (237); cf. ašen.

lágrima: girdi mus malkais aszaru 71,19 (1).

ašen «yo»: Asien 53,22; 123,10; 148,10; 148,23 (5); cf. aš.

ašmas, -a «octavo»: Aszmas 106,12; aszmą 158,27 (2).

devolver (= devolver): ataduot 249,12; ataduo-dame 32,15; ataduost 150,7; ataduotomis… (9); cf. atiduoti.

ataeiti (= ateiti); ataeina 154,14 (1); cf. ataiti y ateiti.

87

[ataianciame 200,21 véase ataiti.] atailsis (=atilsis): atailsi 50,19 (1); véase atilsis. [ataysita 29,9 véase attaisyti.] ataiti (=ateiti): ik kolay gis atais 216,8; notaiau 121,8; notaime 193,25; atais 154,4; ataian-ciame 200,21; dg. ki. ataysenciui; ataydams 173,14... (28); cf. ataeiti y ataiti. atavis (=ateivis): ataywiew aba pelgrīmay 203,16; ataywius 221,9 (2). atajimas (=atėjimas): atagima 46,17; ataimą 195,23... (3); cf. atėjimas. ataminti (=atminti): atamena 85,14; ataminta 88,2... (4); cf. atminti. atasakyti (=atsakyti): atasakia 181,13 (1); cf. atsakyti. atatrementi (=atitremti) «rechazar»: ne atatrems 64,7 (1); cf. attremti. ataugas «ramita que se injerta»: ataugay laisti ne ing tikrą kėmą įskiepi 186,13 (1). atausimas «enfriamiento»: atausima 66,18; 126,17... (3). ataušyti «enfriar, reanimar»: atausiusiu 24,16; dg. va. atausiti 121,25; vn. va. ataušęs 156,17 (1. ochłodził 156,17) (3). ataverti (=atverti): nasrus atawers 86,20; atawerey 151,6;... (3); cf. atverti. atboti (pol.) «hacer caso, prestar atención»: o vienok asz ant to nodboiu 59,25—26 (1. niedbam 59,26); neadboiem 164,13; nodboiem 164,20 (3); || cf. atsiveizdėti. atduoti (=atiduoti): atduot 64,5; 3.ª pers. atduosti 106,4; atduome 251,16... (8); cf. ataduoti. ateiti: ant swieta ateyt taykles 177,15; 3.ª pers. ateyti 234,23; atsięs 180,9; atencia 220,15 (=ateinancia); 42,6; 57,11; 58,12; 80,5; 91,22; 111,8; 122,18; 138,18; 139,27; 149,10; 149,15; 151,9; 158,20; 161,20; 169,20; 177,15; 178,22; 180,2; 195,25; 217,10; 234,23 (27); cf. ataeiti y ataiti. atėjimas: ateimas ira ketweriopas 148,2; 149,12; ateimą 156,19... (11); cf. atajimas. [atencija 220,15 véase eti.] atgaivinti: Idant iusu sunkibese pats ius atgaywincia 179,10; atgaywina 14,18 (2). atgaivintojas: atgaywintoiau 221,7 (1). atgydyti «reanimar»: dusią musu atgiditi 128,5; dg. va. atgiditi 131,8 (82). atgimdyti: iš nauja atgimdinti budami 14,12 (1). atgimti: Dvasia sawo szwenta adgimtumbey 31,7 (1). atgyti: Ne drauge su iuo atgiom 167,2 (1). atgrąžinti «devolver, compensar»: atgrąžina smarkią rustenibę 87,6 (1).

atgręžti «volver»: atgręži weyda sawa 35,7; atgresi 63,11 (2). atgrįžti «volverse»: id manęsp atgrįžtu 179,12 (1). atguldyti (vert.) «dejar a un lado»: atguldit ant kito cieso 249,4 (1. odkładać 249,3); atguldine-kime 82,10... (5); cf. atk elti. atilsis: Atmink atilsia sekmą dieną 108,5 (1); cf. atailis. atimti: naudas io ateme 169,9; atimdineia 186,10; attimtumbey 130,26; atimtas 246,13... (10). atkelti «alejar»: ne atkialk szwentosios dwasios sawo 63,16 (1). atkirsti «cortar»: atkirsta ausi 160,13 (1). atlaidimas (=atleidimas): troksztam grieku at-laydima 129,21 (1. odpuszczenia 129,23...); atlaidima 113,7 (22). atlaisti (=atleisti): tey kis kaltiems atlaysti 168,7; notlays 191,13; atlaydziam 10,3 (1. odpuszczamy 10,3); atlaystumbim 126,2... (3). atlankymas «visita»: atlankimą 251,5 (1). atlankyti «visitar»: atlankit 250,17; at-lankisim 92,7; atlankitas 246,21...(8). atlikti «permanecer, subsistir»: sawa cistato y atlika 110,18—19; atliks 61,26; 245,23 (3). atmainas «cambio, transformación»: Be at-mayno tatay tureio but 120,18; atmayną 128,16 (2). atmainyti «cambiar, transformarse»: kitas drau-gistes ciesas atmayna 232,22—23; notmay-nancias 218,12—12; atmaynancuose 120,20; notmainomas 120,5 (5). atmainiai «de manera cambiante», adv.: ir kalba wisad tikribey/teysią szwenta neatmayniey 48,10—11 (1. okrom obłudności 48,11) (1). atmazgoti «lavar»: ano isztepima prigimta negali atmazgot 198,16—17 (1). atmesti «rechazar, apartar»: Idant piktą bažnyčią atmestu 134,14; atmesk 118,3; atmesta 73,9 (3). atminimas «recuerdo, memoria»: giarsit ant atminima mano 14,5—6; 124,18; 207,20... (6); cf. atmintis. atminti: o geribes wisada atmintumbit 124,16; atminti 185,24; atmink 98,23; atmindama 236,23; cf. ataminti. atmintis: 1) «memoria» (?): Jay turesi ant at-minties musu wisokias piktibes 96,16 (1. baczności 96,16) (1); 2) «recuerdo, conmemoración» (vert.): atminties 222,12 (1. pamietkę 222,12) (1); || cf. atminimas. atnaujymas: atnaugima 11,19 (1); cf. atnauji-nimas.

88

atnaujinimas: atnauginima 201,16 (1); cf. atnaujinti

renovar: atnaugint manimp dwasia tikrą 145,19; atnawgink 63,15; atnauginta 134,21 … (5).

traer: atnesiem 196,22; atnesiet 198,27; atnesztiem 193,3… (7).

atpentui «hacia atrás, de vuelta», adv.: ne norekim griekuosn atpentui grįžti 127,3 (1).

atpildyti «recompensar»: kietweriopay tay norju atpildit 248,16; asm. te 248,14 (2).

atpirkėjas (vert.) «redentor»: atpirkieją 224,4 (l. odkupięcia 224,4); atpirkieju 252,12; atpirkiewaw 143,23; 202,7.

redención (traducción): atpirkima 8,7 (l. odkupićniu 8,7); 16,6… (4).

atpirkti (vert.): atpirktunbey 151,4; vn. va atpirkęs 97,9 (l. odkupic 97,9…); dg. va. atpirkti; atpirkdams 163,25… (11); || cf. atvaduoti.

atprovymas (sl.) «desvío, envío», en sg. ki. atprowima 205,24 (1); cf. atprovyti.

atprovyti (sl.) «omitir; realizar»: Šią dieną atprowit mumus 41,22; Tatai atprowies 216,17 (l. odprawiszy 216,17) (2); || cf. atlikti DK 44.

atpulti «retirarse»: wisi atpuls 53,5 (l. odpadną 53,5) (1).

atrasti «encontrar»: o wietą małday atradau 53,10; 3.ª pers. atrastu 27,6; (l. znalazł 27,5); 211,6 (3).

atrišimas (vert.) «remisión de los pecados»: atriszimas 206,5 (1); || cf. atlaidimas.

respuesta «respuesta a las preguntas»: Atsakimas 2,11; 7,24; 199,4… (23).

responder «responder a quien pregunta»: Atsakit 237,11; atsakia 181,19… (5); compárese atasakyti.

dedicarse: 1) meylingay ir łangwiew turi iam atsidUot 236,9 (1); 2) ing… apweyzdeima atsid uokim 223,25; 1.ª pers. atsid uomi 237,18 (2).

alcanzar «llegar a»: ing žiwata ieytu kurio atsiekęs 251,12 (1).

retorno: duok meylesp atsigrįžima 22,19 (1).

volverse: atsigrįžieti sawęsp 57,24 (1).

volver: idant per tay tawęsp atsigrįžtu 250,16 (1).

quedarse «permanecer, estar»: neatsiliks ne wienas 96,19 (1).

descanso «reposo»: atsilsėjmo 173,16; atsilsėjma 38,25 (2); compárese atilsis y atailsis.

descansar: atsilsėjo diena sekma 5,6; atsilsėtu 108,19… (4).

cambiar «transformarse»: Nesang ką ane kalbeia negal atsimanyt 66,2–3; Teg atsimaynay 69,25… (3).

atsimuilyti (pol.) «equivocarse; cambiar»: O meyle tawa niekad notsimuylis pries mane 51,10 (pol. A miłość twoia nieodmienna bywa 51,11); compárese muilyti; || compárese atsimainyti.

atsiprovyt (dial.) «cumplir, hacer»: atsiprowis 222,9 (pol. się… odprawia 222,9) (1); compárese atprovyti; || compárese padaryti.

separarse: patis nuog draugistes atsiskiria 209,13; 204,12 (2); compárese atskirti.

enmendarse «corregirse»: Todėl atsitieskim /piktibiu perstokim 149,22 (pol. się przyprawmy 149,22) (1).

enviar: atsiusti tey kies sunu 157,22; atsiustas 155,9… (4).

refrescarse: atsiwasinkit manimpi 24,15; 164 11–12 (2); cf. enfriarse.

atsivydėti «mirar hacia»⟧: Atsiwizdek an to 136,20 (1).

separar: atskiriem ir ne prilaydžiam Wečerosp 208,17–18 (1).

apartarse: Walandoy smerties ne ats toki 37,25; 248,1; Ir ne ats tosim potam nuogi žodžio, tawo 73,22 (l. nie odstąpimy 73,22) (3)

rechazar: mažu nuog meyles savo… notstumia 195,1–2 (1).

attaisyti (=atitaisyti) (trad.) «cumplir»: aba kaip žemay giesmemis ataysita ira 29, 8–9 (l. odprawowane 29,11) (1).

attekėti (=atitekėti) «correr hacia, llegar» (referido a personas): Tay ir židay išpazino… kada miestan attekieio 166,17 (1); cf. llegar.

alejar (=apartarse): attolint 173,15; nottolinki 182,3; attolink 113,23; attolintas 234,13… (9).

attremti (=atitremti) «rechazar, eliminar»: manę nuog sawęs attremt 62,23; ne attremsi 57,4… (3); cf. atatremti.

atvaduoti «redimir, liberar»: kurs mus krauiu atwada 76,16 (1); cf. redimir.

atvalkioti (trad.) «aplazar»: turetu atwalkiot… ant kito čieso 249,3–4 (l. odwlaczać 249,3); atwalkiodinedami 81,16 (2).

atvečerioti (col.) «cenar»: atwecierioio 215,20 (l. odwieczerzał 215,20) (1).

abrir: hupas mana pats atwerti tey kis 63, 25–26 (l. otworzyć 63,25); 101,9; atweri rankas sawa 35,6 (l. otworzysz 35,6); atwers 115,14 (l. odewrzec 115,14); Sirdis musu atwersi 185,6 (l. naprawisz 185,6); atwertos duris 115,23 (l. otwarte 115,23) (6); cf. ataverti.

89

enfriarse: «Espera a que se enfríe el alma sumergida» 103,16 (1).

fructífero «cosecha» (?): dará… abundancia de buen fruto y extensión de buena cosecha 185,7–9 (l. wielkie mostwo dobrego owocu) (1).

Augustas: Augustas 153,5 (1).

oro: auksa 158,24; nom. sing. masc. auksu 246,4 (2). [auksza 154,7: errata de impresión; debería ser aukszta; véase aukštas.]

supremo usado como adjetivo y una vez sustantivado (80,2); auksciausias 16,8; auksciausiasis 127,7… (7).

en lo alto adv.: en el cielo, aukstzai 4,9; 107,11; 132,2; auksciaus 29,7; 84,12 (4).

alto: 1) «altura, elevación»: sea tu gloria… en lo alto, aukszta 155,25; 53,18; 141,16; 156,11; (4); 2) «alto, -a»: aukszton wietosn 66,17–18; 91,3; 122,10; 158,16 (4).

elevación: karalau aukstzibes 34,15; aukszti bey 115,5; gen. sg. fem. aukstzibes 81,8… (4); compárese aukštas.

hacia arriba adv.: Y alzad… vuestros corazones hacia arriba, aukstziniu pakialkit 218,9–10; 131,11 (2)

oído: y allí, en lugar del oído, kuszteima 205,27; ausis 69,4… (9).

alba: 1) «brillo del día»: auszsroy 67,9; 93,7 (2); 2) «país del este»: gen. sg. auszros 158,19 (1).

oveja «creyente»: protégenos, tus ovejas, de los enemigos 155,13–14; 36,15; 70,23; 81,15; 179,25; 209,15 (6).

carnero: No inclinarás al Señor ni bueyes ni carneros 46,10 (1).

corderito «señor»: awinelis 178,27; 246,7 (2).

oveja: 1) «cordero»: como oveja inocente sufre 112,22; (l. Baranek 112,21) (1); 2) «creyente»: nos alimentas como ovejas que el pastor reúne 116,10 (1).

B

Babilonia: Babilona 99,3; 99,11… (6).

hambre: muere de hambre 114,15 (1).

terminar: terminar siempre 183,8; 3.ª pers. sing. bayktu 45,22; 3.ª pers. sing. baigie 172,4 (3).

miedo: baimei 239,22; baymę 17,14; baymey 232,14… (12).

temerosamente adv.: baimingai 240,10 (l. bogoboynie 240,11) (1).

horrible «horror, violencia, tiranía»…: baysibe 212,1; baisibiu 79,15; 143,7… (10).

horror «violencia»: atlays iumus baysuma rustibes sawa 28,22 (1); cf. baisybe.

terrible, -ble «terrible, violento…»: baysus 103,2; baysu 44,21; baisuosiu 119,8; baysioy 116,22… (13).

voz: 1) se oyó una voz 178,16; cantemos con voces concordes 23,6…; 2) «melodía»: touiau balsu 150,4; 180,7… (23).

blanco, -a nom. pl. fem. baltos galwos 222, 6; 242,10 (2).

ídolo (Br.) «ídolo»: nom. sing. bafwona 107,10; gen. pl. bafwonu 208,19; bafwanu 228,26 (3); || cf. stabas BrB I Sam 15; DP 89.

rebaño «grupo de ganado»: los guía como ovejas y como su rebaño 70,24 (1).

disputa (-as) «discordia, riña»: acus. sing. barnia 90,22; acus. pl. barnias 141,21 y barnis 142,16 (3).

reprender: los reprende 195,7 (1).

pero (= pero): me abandonó, desdichado, /pero tú eres mi ayuda 54,9; pero, aun así, debemos castigar a ese 135,25; 211,6… (3); cf. bataig.

bataig (= betaig) «pero, sin embargo»: bataig 4,25; 57,5; 181,7… (46). En algunos lugares, en la misma página se usan bat y bataig (10,6 y 10,24; 65,23 y 65,8; 91,12 y 91,7).

bataiga (= betaiga): bataiga 123,18 (1); compárese bataig.

bažnyčia (lit.) «casa de oración; comunidad de creyentes»: Bažnyčia 133,3 (cf. Zbor 133,3); bažničios 162,8; bažniciey 73,13; bažniciey 143,26… (43).

be: esta preposición se emplea con el genitivo con sus sentidos actuales habituales (estar, hacer, sufrir… sin algo): be wisokio sirdies abeiojima 95,10; kente be kaltes 161,7–8; Be tawes nieko ne galim 167,14 … (17).

problema: beda 140,20; 149,19; 224,23… (7).

bediewis: genitivo singular bediewia 79,10; genitivo plural bediewiu 90,20… (4).

huir: tawęspi bekti 144,15; 113,9; 186,9 (4).

bernelis «niñito»: Bernelis 152,8; 95,16; 154,22… (4).

bernas «niño»: bernus 20,11; bernay 156,13 (2).

bespiečnai (pol.) «a salvo»: duok id bespecznay giwentum 143,12–13 (léase przespiecznie 143,13) (1); || compárese gudriai.

Betleem «Belén» 153,7… (3).

biaurybė «toda clase de vileza»: biauribe 133,13; acusativo plural biauribes 161,3… (5).

biaurinti: biaurina mokslu piktu 72,25 (1); compárese biaurėtis.

repugnarse: žmonems pisznomis tokias biauris 43,14; nesibiauretu 187,2 (2).

90

repugnar «sentir repugnancia»: Patiecha vž girekus gaylintiemus /ir ieys biauran­tiemus 26, 16–18; 28,17 (2).

repugnancia: apmazgot nuogi biaurumu 62,7 (1); cf. repugnante.

repugnante «sucio, malvado, inmoral»: biauraus 106 12; biauroia 109,18; biaurayseys 52,2 … (8).

Biblia: Biblios 222,7 (1).

pobre, -a (esl.) «sin recursos, menesteroso»: biednas 140,10; biedna 67,16; singular instrumental biednaia 66,22; plural vocativo biedniey 156,4… (15); || cf. rico.

temer (v.): biosiesi 91,17; biocia 51,4; nesibiome 61,15; bijotumbim 33,5; bijes 243,1; bijesi 249,9 nebijenciu 208,20… (29).

proceso judicial «proceso judicial»: plural genitivo bihu 87,12 (1).

byloti «hablar, decir»: biłoti 79,5; 2.ª persona biłay 57,23; 3.ª persona biła 60,14 y Biloia 4,2; Biłodamas 166,10… (24).

errar «vagar»: ir priwersk wisus blaudancius 118,4–5 (1. bledne y zlosciwe 118,4) (1); cf. descarriarse.

plato (biel.) «plato»: singular acusativo bluda 219,13 (1).

error (biel.) «desvarío, error; paganismo»: bludo 133,22; plural genitivo bludu 142,7; plural acusativo bludus 155,11 (3); || cf. desvío.

calumniador (bluznierius) (esl.) «maldiciente, difamador»: bluznieriaus 229,1 (1); || cf. maldición DP 173.

valioso, -a «de valor»: brangia 30,15; brangiausiu 30,18; brangiausioy 249,21; brangiausias 184,13… (18).

hermano «correligionario, compañero de ideas»: Bukite tada tikri mano mieli broley ir seseres 28,18; brolemus 235,2; broleis 179,6… (20).

fraternal: broliszką 220,17 (1).

tambor (biel.): bubnays 102,5 (1).

beso: bučiawimu 160,10 (1).

modo «modo de actuar, de trabajar; costumbre»: surinkima… tas budas ira 203,4; instrumental singular budu 215,19; budus 204,8… (19).

budavoti (pol.) «construir»: budawok murus 64,8 (1) || compárese construir.

vigilante, participio de budėti: que la conciencia de nuestro amor esté vigilante 39,2 (1).

vida «vida, edad»: durante toda nuestra buyti 32,14 (1).

buinas (dial.) «gordo, robusto»: buynas 58,19 (1. buyna 58,19) (1).

extraordinario «extraordinario»: regieia žienklą buklinga 137,7–8 (1).

boca: vsskimšta turi buti burna 67,25 (1).

bursavoti (pol.) «ser amigo»: Bursawoio dažnay su griesznayseis 121,4 (1); || compárese amistad.

hechizo «instrumento de adivinación»: ant rubu burtas mete 161,13 (1).

ser: buti 76,19; esmi 2,12; esi 2,19; es 73,15; est 8,4; esme 135,10; este 86,3; tes [= te-esie] 157,12; bucia 122,23; butumbim 118,13; ir 6,9; yra 6,4; ner 100,2; nera 245,4; esas 177,14; santi 64,17 [= esanti]; sancioia 107,12; sancios 31,18; sancius 180,15; sancieys 55,5; sant 162,12; budami 98,13… (654).

[butu 235,18: error tipográfico, debe ser budu; véase modo.]

presencia «permanencia»: prieg iam buwimą 183,20 (1).

C

capit. 33,12 [capitulum] «división»: latinismo ocasional.

[ciastis, ciastawok véase čestis, čestavoti.]

cielas (biel.) «sano, entero»: kelsis wel cieli 111,23 (l. cało 111,33) (1); || compárese con visas.

[ciertas, cieso…, cetwergie véase čertas, čėsas, čėtvergas.…]

cimbolai (esl.): dat. pl. cimbolu 102,8 (1).

Cipriionas 247,21 (1).

cnata (pol.) «inocencia»: dat. pl. ga. cnatas 17,15 (1); || compárese con dat. pl. ga. gamtas DK 3,3; nekaltybė DK 3.

cnatlyvas (pol.) «inocente»: dat. sg. masc. cnatliwi 51,23; 95,16; 243,1 (3).

Colossensump 248,18 (1).

creda (lat.) «exposición de las verdades de la fe»: nom. sg. Credoy 172,25 (1); compárese con tikėjimas.

Č

čertas (bált.) «diablo»: cierto 36,6; 37,19; 167,22… (9); || compárese con velnias.

čėsas (bált.) «tiempo, momento»: čiesas 247,9; čiesa 248,9; čiesai 121,5… (46); || compárese con metas.

čestavoti (bált.) «honrar»: Ciastawok 5,9; čiastawotumbem 235,22 (2); || compárese con garbinti, gerbti DK 23.

čestis (bált.) «gloria, respeto»: čiastis 34,5; 106,8; 197,14… (12); || compárese con šlovė, garbė.

četvergas (bált.) «jueves»: forma de un caso oblicuo, Cietwergie 160,4 (1).

aquí: Cia 75,14; aquí 101,23; 126,10; 230,16… (67).

čionay «aquí»: duot mums wisa giara čionay 21,8; čionay 98,11; 196,13; 220,20… (35).

čystas, -a (esl.) «limpio, inocente»: necistas 62,21; čista 145,17; cistumi 62,15; ne cisti 193,11… (16).

91

čystata (pol.) «pureza, castidad»: sg. gen. cistatos 177,19; sg. loc. cistatoy 110,18 (2); || cf. nekaltybė.

čiūpoti (esl.) «tocar, palpar»: rankomis sawo čiupavom 223,7–8 (1).

D

da- (esl.): ney wel dabaysi pažinti puwima 50,10 (l. dopuszcz); Negi dalaysk tu mumus pagal norą kładiet 114,6; dafayskit wayka-mus eyt manęsp 195,9; tesidaswiečii 216,11; daswiečia 217,12… (18); dasitirsti 180,3; dayesim 212,20; dasilayst 236,7;

dabar: dabar susirinko ant manęs wisos bedos 59,23; 125,21; 227,12… (20); cf. nū.

daboti(s) (pol.) «mirar, atender»: dabotis 204,19. Dabokimes 162,2; dabodamas 138,9… (10); cf. atsižydėti.

daeiti (híbr.): daeysim par žodi io szwentę 212,20 (1).

[dagans 8,5: error de corrección; debe ser dagaus (= dangaus)]

daiktas: 1) «asunto»: dayktas 230,20; 80,19; 2) «algún objeto»: Ne wok daykto artimoia 109,19; 3) «causa»: Delkurio daikto esi žmogus 3,6; 4) «lugar»: visame daykte saugotu 80,7 (33).

dalaisti (=daleisti) (híbr.) «permitir»: dalaysi pažinti puwima 50,10; dalayzdami 210,15… (6).

dalia (parte): 1) «tercera parte» 8,18 (l. część 8,19); ant daugiau daliu daliesi 18,10; 2) «destino»: Ne tures pikti dalos tokios 44,3; 3) kuriuo budu jos dalą apturesim 206,23… (12).

reparto: daliimu 220,21 (1).

dalininkas «partícipe»: tos szwentos We-ciarios dalininkais stoietes 222,13 (1).

dividir(se): daliesi 7,24; dalia 87,19… (4).

danguiejis, -a «celestial, del cielo»: tewas danguiegis 17,9; sg. gen. danguieia 38,9; danguieiam 250,9… (10); cf. dangujesis, dangujis.

dangujesis «que está en el cielo, celestial»: danguie-sis 15,15; 117,19; 251,14… (12); cf. dang-uiis.

dangujis: dangujis 22,3; 144,11; sg. gen. dangugi 143,19… (16); cf. danguiejis, dangujesis.

cielo: pilnas ira dangus žiame tawo szłowes 150,14; dangaus 158,12; dangun 170,1… (94).

Danielis 137,7; 244,8 (2).

trabajo: acabarás tu trabajo 4,25; para los trabajos 123,3; a los trabajos 28,9… (30).

hacer: hacer honor y dar gracias… apwaykscio-tumbim 207,9; darimop 222,19 (2).

hacer: hago con cariño 4,16; hago gracias 60,19; Paiuoką siempre hizo 88,6; hacer 123,6; hacer 231,19; hacer 64,8; haciendo 165,21; al hacer 107,19… (107).

darytojas: 1) buen hacedor 150,23; 2) «creador»: Tikuu... daritoją dangaus ir žiames 7,4; 8,5 (3).

daržas: darzie su savais buvo 160,4 (pol. w ogrodzie 160,4) (1).

granero: en el granero yace 153,21 (1).

dasilaisi (híbr.) (=dasileisti) «permitirse»: ney wel dasilayst priesz wirą tawa 236,7–8 (pol. przewłaszczać 236,8) (1).

dasitirti (híbr.) «experimentar»: O ten dasitirsi teyses teypag mela 180,3 (1).

dasižinojimas (híbr.) «conocimiento, experiencia»: klausineimą aba dasižinojimą 204,8 (1).

daswiečijimas (pol.) «confirmación, testimonio»: daswiečėima 206,11 (pol. doświadczę-nia 206,11) (2).

daswiečyti (pol.) «confirmar, dar testimonio»: 3.ª pers. daswiečii 216,12 (pol. doświadczyć 216,13); ne daswiečia 217,12–13 (2).

daug: mums daug palikt teykiės 28,24; 33,9; 44,11; 63,20; 141,18; 147,3; 162,6; 204,10; 212,3; 216,19; 229,3; 229,4; 224,15; 242,24; 250,14 (16).

daugau 221,8: error de corrección; debería decir dangaus].

daugesn «más»: daugiasn ne rustinkit 46,5 (1).

daugi «muchos», daugi silwartu attrėmsi 37,9; 44,9; 49,11; 49,12; 121,10; 122,21; 123,8; 138,4; 180,10 (9).

daugiaus «más»: ia daugiaus ne pažey-sumbim 27,11; 148,5; 236,22… (9).

daugis «muchos, multitud»: ant daugia dalia daliesi 10,10; daugia 48,2 … (4).

dauginti(s) «aumentar»: Buk tawo karaliste /teikis ią musp dauginti 116,10; daugintusi 72,10… (4).

dauksinti «aumentar»: dauksink bažnyčia szwen-tąją 118,8 (1); cf. dauginti.

David: sing. gen. Dawida 47,1 (1); cf. Dovy-das.

dádiva: turim isz szwenta dawima 155,22 (1).

a menudo adv.: perszokdami dažnay norą 26,15; 121,4; 210,13… (5); dažniaus 138,22 (1).

frecuente: dažname pažinime tawęs (l. wstawicz-nym 197,4) (1).

92

nube: una nube de tul cubre 172,5 (1).

combustión: por la combustión tendrías que haberlo llevado 233,11 (es decir, ypalienė 233,10) (1).

arder: no ardería en el fuego eterno 183,15; en otra copia, ardería 64,2 (2).

divino «divino»: Deywiszkam 224,2 (1).

divino, -a «divino, -a»: deywiszkian apweyzdejiman 39,23; en otra copia, mielasirdistes deywiskies 26,25; 211,1… (8).

divinidad «divinidad, carácter divino»: en otra copia, deiwistes 45,10; en otra edición, Deywistey 175,20… (6).

gracias a (dial.) «agradecimiento, gratitud»: asz jam padarisíu deka 59,17; en otra copia, deku 207,9; en otra edición, dek as 151,19 (cf. dzięki 151,19)… (13).

agradecimiento (dial.): dekawoima 183,21 (1).

agradecer (dial.); dekawot 231,17; Dekawoki-meg 17,5; dekawotumbim 34,17; dekawodami 15,18… (17).

[véase dektu en degti.]

por: 1) con genitivo, para expresar causa: o anis del silpnuma amžia ne gal wayksciot 195,22; 16,22; 101,3…; 2) con genitivo, para expresar finalidad (trad.): Del sawo szlowes sweika mane layka 50,24 (cf. dla swey chwały 50,24); 205,13; 207,23… (83).

delia «por» con genitivo, para expresar causa: delia sunaws tawa miela 20,17; dela 21,10; 56,21; 122,19; 144,2; 159,16; 164,3 (7).

delagi «por» con genitivo, para expresar causa: Delagi to dabar wisi ios waga arba 72,15 (1).

delgi «por» con genitivo, para expresar causa: Delgi to džiaugiuos linksmsay sirdii sawo 50,4; 56,2… (6).

cubrir «cubrir, proteger, ocultar (?)»: negi-deng… weyda tawa 54,3; nuog welnia ir pakusu dengia 112,13; idant ios perszokius kiestumeby 234,11–12 (3).

convenir: 1) «ser adecuado»: dera sirdis sawa… pakielti 141,7; 2) «acordar»: Derek su tawa presz-tarniku 247,11–12; 3) «llevarse bien, convivir»: tu wisada su žmogum ne deresi 178,10–11… (5).

armonizar «reconciliar, unir»: mus su tawim wisad derintu 185,16–17 (1).

armonía «paz, concordia»: dermę 158,17; 124,8; sing. loc. dermeyey 187,3…(4).

armoniosamente «de común acuerdo, armoniosamente», adv.: duokim szlowę wisi dermey 81,3 (1).

poner: biaurus daiktus dedam 120,8; dedamas 195,15 (2);

suceder «ocurrir»: kas čia žiamey destis 184,5 (1).

décimo: Desimtas 106,14 (1).

decena: desimti sawo prisakimu 105,13; pl. gen. desimtis 81,25 (2).

decena tukstanciu 79,20 (1).

derecha «mano derecha, lado, parte…»: se usa como sustantivo y adjetivo, p. ej.: sedi podesinei rankai 8,16; 91,15…; sedinciopi po desiney 131,11–12; 174,9… (21).

derecho «del lado derecho»: pirstzas desins 175,12 (1).

noveno, -a: Dewinta 106,13; Dewintoie 161,17 (2).

[Dideis 232,25 error de imprenta corregido: debería ser didelis.]

grandeza «grandeza, multitud»: garbinkite gi pagaley gausios didibes 101,24–25 (pol. wiel-kosci 101,25); duos kožną ciesą didibe way-siaus 185,7–8 (pol. mnostwo 185,8); 126,16 (3).

grandemente adv.: didei 114,18 (1); compárese didžiai.

grande: sing. acc. dideles 102,22 (1).

grande, -a «grande, -a»: didis 81,5; dide 61,3; sing. gen. didžioia 133,22; dides 143,6; sing. acc. didii 82,21; didę 56,4; sing. instr. didžiu 58,20; dide 180,2 y didžia 245,16; sing. loc. didey 104,14; diden 89,12; didespi 22,14; pl. gen. didžiu 27,25; 54,19; pl. instr. didžiais 139,12; didems 72,18; didžiuos 62,20; didesnis 139,6; didasnio 205,13; didžiausias 117,4… (81).

grandeza: según tu grandeza 62,5–6 (1).

grandemente adv.: grandey… dekawoiu 49,19 (1).

día: 1) al tercer día cambió 159,21; 111,3; 170,17…; 2) «tiempo, momento»: diens gaysinu sawas 90,21; 67,8… (74).

dios «bž.»: Diewas 64,7; sg. in. Diewun 65,18; Diewop 137,10, Diewiep 91,13… (477).

en vano «sin propósito, inútilmente»: Dikay saugos sargay nakties 93,7 (2).

trabajar «hacer»: dirbti 106,6; dirbk 109,18… (9).

disciplina (lat.): sg. gen. disciplinos 206,14; 220,14 (2).

divas (br.) «milagro»: rodis diwus išgi cierto macies 122,19 (1); || compárese con stebuklas.

divnas (br.) «asombroso, milagroso»: diwnas 149,11; diwn a 128,15; diwni 227,10… (5).

regalo: Tu septingeri dowana 175,12; dowana 23,4; grizdam dowanas paterosim 127,4; dowanos 76,25; dowanomis 29,16… (27).

gratis «en vano»: Ne praleke dowanay meldimas mana 55,24; 109,14… (5).

que se da como regalo participio pasivo: vž dowana grieku atfaydima 212,24 (1).

obsequio: ir dowanoima draugistes 224,8 (1).

93

regalar: sunu… mumus dowanoio 152,8; dowanoti 15,16; vn. na. dowanotay 185,22… (8).

David: Dowida 67,1… (67).

prenda «ropa»: drapana 193,16 (1).

valientemente adv.: drąsey 60,17; 79,5; 86,3… (6).

valiente adj.: drąsią 53,21 (1).

desgarrar: toda la noche atormenta… draskie 160,16 (1).

juntos adv.: draugia su Ponu musu 17,19; draugie 167,2; 170,11; 240,11… (10).

compañía «amistad, grupo»: draugiey žiamindamiesi po io akims 81,11; wisi draugieia wadinkit sawuoiu 102,14 (2); cf. draugybė.

amistad «amistad, grupo»: regit… draugibę …su Abromu 223,13; draugiben susieie 19,14; vn. vie. draugibey 127,19… (18).

amistad «amistad, compañía»: draugiste musu su kunu ir krauju 218,4; kursai ius tosp draugisteps paszawkia 238,3–4; 30,3; 223,11…(27).

prohibir: turi but su gieda nuog draugistes szwentos drausti 206,13 (l. hamowani 206,14); nedrauskit 195,10… (4).

dominarse «controlarse, conducirse»: žmogus… turi ramintis irgi draustis 58,8–9 (1).

temblar: Drebu alkanas budamas 88,25; drebeia 162,10… (4).

saqueador «expoliador»: dg. ki. dreskieiu 208,27 (l. łupieczcow 208,27) (1).

atreverse «osar»: dręsate 64,21; dręsa 142,3; ne dręsdami 210,9… (5).

dręsus «valiente»: dręsus 137,12 (l. przespięczeń 137,11) (1); cf. drąsi.

con fuerza «fuertemente», adv.: drutay 119,3; 186,17; (2).

fortaleza «fuerza»: pamink drutibes piktiui 69,23; (l. vilnosę 69,24); drutibe sanariu duok 251,4 (2).

fortalecer «consolidar, fortalecer»: vžų dayktą tikriausią drutinti 79,6; teyks drutint meyle sawa 146,3; 156,20 (3).

dos, dos: du 149,22; dg. ki. dwieiu 10,13; 105,14… (7).

polvo: apsigręžia ing dulkies ir ziame 35,10; 44,4; 84,26 (3).

duksė (¿dūksė?) «esperanza»: nes amžinop džiauksmop tamuy nera dukses 140,22; vn. vie. duksey 46,21 (2); compárese con duksis.

suspiro «suspiro»: duksegiimo 19,4 (1).

esperar «esperar, confiar»: iszklaukus Diewe tawimpi duksincia 47,10; kursay duksis teysibey 48,10; wienok łoskoy tawo mes duksim 146,22… (14).

esperanza (¿dūksis?) «esperanza, confianza»: duksis 53,9; 173,24 (2).

hija: dukte 5,2; dg. ki. dukteru 94,14; dukterimis 17,18… (5).

pensamiento (esl.) «pensamiento»: vn. ki. dumos 69,26; duma 191,18; vn. vie. dumoie 49,23; dg. ga. dumas 41,20… (13).

pensar (esl.) «reflexionar, pensar»: dumot 42,4; 2.ª pers. dumoi 115,20; Dumoia 103,10; Dumodamas 60,2… (3); || compárese con mąstyti DK 30.

hoyo: gilon duobena imestas 137,6 (1).

pan: Tu duona isz dangaus esi 130,21; duonos 13,7; duonaus 9,24 [error de imprenta, debe ser duonos]; dounoy 172,22… (24).

ofrenda «sacrificio, regalo»: dg. ga. duonas 63,27 (1)

dar (s) «entregar, destinar, regalar algo a alguien»: duoti 185,3; 1.ª pers. duomi 148,10; duomies 146,11; 2.ª pers. duosi 128,7; 3.ª pers. duost 194,3; dawey 53,27; duocia 63,27; duotumbei 179,8; Duokig 240,8; dawęs 63,18; duotas 208,16; duodamas 221,13; duot 42,10 [error de imprenta, debe ser duok]… (228).

puerta: Las puertas ya están abiertas 115,23; 83,4; durisna 115,13 (3).

suspiro: dusawima 103,15; 182,19 (2).

suspirar: como dusawau mielasirdistey tawo 47,19; (l. vfal 47,20) (1).

alma (pol.): 1) «alma, espíritu»: dusia 58,23; sg. gen. dusiey 44,11; dusioy 121,10…; 2) «corazón (?)»: dusiose 175,21 (l. w sercach naszych 175,21)…(90); || cf. siela DK 22.

asesino (br.) «asesino de almas, homicida»: sg. instr. dusiagubiu 90,19; 208,24 (2).

fortaleza (pol.) «fuerza, firmeza»: sg. gen. dužibes 83,3 (1); || cf. stiprybė.

corte señorial (esl.): dwaro 153,4; pl. gen. dwaru 46, 15; 94,19 (3).

espíritu: dwasia mano iszista 99,19; io dwasioy/piktui darbu ne randa Ponas 56,15; Dwasey szwentay 86,12; dwasiosp 176,18…(97).

espiritualmente adv.: dwasiszkay 126,23; 127,11; teyp gi priimsim dwasiszkay 131,12–13 (3).

espiritual adj.: ateimas… dwasiszkas 148,3; dwasiszkame 138,8; 217,25 (3).

alegría: džiauksmą 232,26; džiauksmą 76,6; džiauksmais 94,13…(29).

alegrarse: džiaugiuos 52,9; džiaugias 56,3; Džiaukitesig 58,15…(11).

E

Edomskus: acusativo singular de Edomskus 98,24 (1).

Egiptas: genitivo singular de Egiptas 71,23; Eghipta 4,5…(3).

ei (interj.): Ey 145,4; 146,2…(4).

94

eiti («ir»): paskuy gi nor eiti («después quiere ir») 25,3; eyme 183,5; 3.ª persona de eiti («ir») 49,12; eia 158,22, eytu 203,22...; formas del participio de raíz débil del tiempo presente: ent 39,19 [=einant]; entis 206,11; atencia 220,15; ataiančiame 200,21; paenčios 110,14; paenčią 111,12; nepriemusiemus 228,18; prientiemus 206,12...(43).

Eliošius: genitivo singular de Eliošius 161,19 (1).

Emanuel 156,23 (1).

ēmimas: acusativo singular de ēmimas 205,25 (1).

erelis: acusativo singular de erelis 83,24 (1).

espino: erszkiečiey 184,26; erszkiečius 72,5 (2).

[es, esme, este, esti véase būti.]

evangelista (esl.) «evangelista» bž.: Ewan-gelista 242,22; 13,13 (2).

evanelija (esl.) «evangelio» bž.: Ewanielios 24,9 (1).

evangelija (esl.) bž.: Evangelios 25,7; ewan-gelioy 24,20...(7).

Ezaiošius: Ezaiošius 152,20; 242,7 (2).

F

figura (esl.) «costumbre»: iszpiIdes figuras sanas 180,18–19 (l. figure 180,19) (1); || cf. costumbre.

G

gadinti «destruir»: gadina 72,20; 113,8 (2).

gallo: el gallo canta al amanecer 160,20 (1).

gailejimas «arrepentimiento»: gaileima 144,9; 247,10 (3).

gailet(i)s «arrepentirse, hacer penitencia»: gayleti 71,11; gaylis 84,15; nesiga y(e)ia 164,4; gaylimesi 28,2; gaylite 28,19; gayletumbim 125,27; gaylinčia 57,5; gailedams 145,4...(23).

gailintis «irritarse, enojarse»: gaylinas ant manęs /iszkiele rankas 87,2 (1).

gaišinti «destruir, malgastar»: diens gaysinu sawas 90,21; gaysinti 20,9; 184,26 (3).

gaišti «perecer»: isz meyles tawa badu gie ne gaysta 114,14–15 (1).

renovación: Sobre la renovación de las almas 116,14 (1).

gaivinti «reanimar, fortalecer»: dwasia sawo szwenta gaiwintumbey 225,9; gaywindamas 75,15; 169,13 (3).

galas «fin»: galas Psalmu 104,17; Ant galo girdeiot 218,3; temus tey kis galą padariti 73,3; O pab aygos musu galop 41,12; ateys tikras galas 138,19; sg. nom. gali 31,4; 141,21; 200,26; 203,28; 220,9; 251,6.

galėti: giesmes kurios gali but giedotos 40,18; negaleia nieks ant manęs pripulti 49,17; kad galecia taw duoti garbes 100,12–13; galiegu 6,15; galetumbim 127,14; sg. nom. galis 81,6; pl. gen. Negalinc iu 18,23; ga ledams 155,3...(72).

galiausiai «por último, finalmente»: galiausey pras isime 18,17; 229,22 (2).

galiausis, -ia «último, -a»: sg. gen. ga-lausi 30,18 y gal usia 42,4; gal ausiu 173,15...(4).

poder «poder, potencia, fortaleza, fuerza»: galibe 10,26; galibes 150,9; galibę 137,3; galibemis 114,9...(34).

Galilea: Galileos 172,16; 164,14 (2).

cabeza «parte del cuerpo; jefe»: kunas wisas esti nuog galvos redomas 234,3–4; idant butumbeyt gāva moteres tawa 233,23–24; galwomis 89,2...(19).

bastante adverbio: «suficientemente»: gana darote 231,20–21; 247,1; 242,16 (3).

pastizal: aweles io gieru ganiklu 81,15 (1).

pastor (trad.) «libertador» bž.: ganitoio 73,24 (l. pasterza 73,24) (1).

pastorear: 1) «guardar» bž.: Asz piemuo ius wisad gieray ganau 121,16; 2) ganidam piem enes 158,5; ganantiemus 153,26 (3).

gloria (=gloria): garba 35,13; garbos 227,22; garbą 163,14; garboy 151,8; garbona 172,6; garbas 92,10...(55); cf. gloria.

gloria «gloria, alabanza, respeto»: Garbe 38,2; garbes 52,7; garbemis 81,2...(16); cf. gloria.

glorioso adjetivo: garbingas 225,14 (1).

glorificar «honrar, alabar»: Garbink tewa motina tawo 108,21; garbinti 71,3; garbina 80,20; garbinkite 89,20; garbintumbey 235,23; n. sg. garbintas 225,16; garbindams 67,5...(56); cf. honrar DK 23.

adorador, -a arba balwanu garbintojos kokios ne imtu 228,26; 208,19 (2).

rebaño «rebaño, grupo»: Mums garduy tawa grumzdžia 141,19–20 (l. trozdie 141,19) (2).

[garga 36,15: error de imprenta, debe ser garda.

listo (pol.) «preparado»: esi gat aws mums padeti 184,6–7 (l. gotow 184,7); 192,10 (3); || cf. disponerse.

preparación (sl.) «preparación»: gatavvima 205,15 (1); || cf. disponerse.

gatavyti (dial.) «preparar, disponer»: tu gatavii stala mana 51,7 (l. gotuiesz 51,8) (1); || cf. rangtis.

gausi «abundante»: garbinkite gi pagaley gausios didibes 101,24–25 (1).

95

gausiai adv.: Tures gausey ant izskalbos zodzia 93,25 (1). gausinti «enriquecer, aumentar»: giara gausindama linksmin 113,4–5 (1). gauti: meylę tawa gautumbim 23,19; gaus 125,9; negaus 61,26...(6). gėda: gieda 89,9; tie neprietelus mano impuls diden giedon 89,12 (2). gėdėtis: Nesigiedes eit po akim suda 93,24; nesigededami 82,21...(5). gėdingai adv.: giedingay 161,5–6 (1). gėdimas «deseo, anhelo»: dažaydami... kunuy wisokią gėdimą 26,18 (1). geisti «desear»: malones tawa gieydžiame 21,5; mana dowanu ne gieydi 49,7–8; gieyzdami 192,22...(34). gelbimas «salvación»: gialbimo 141,11 (1) gelbėti: gialbet 146,9; 3.ª pers. Gielbti nuog nebespecznu ciesu 60,24; Gialbiem 52,18 [=sálvame]...(26). gelbėtojas «salvador» rel.: gialbetojas 162,2; gialbetoia 20,18; 86,13; 146,8 (11). Génesis 194,14 (1). geluo «gusano»: tas gieluo neingils 79,21 (1). geradėjas (trad.) «benefactor»: gieradejaw 30,5; gen. pl. gieradeju 49,15–16 (2). geradėjystė (trad.) «buena obra, bondad»: gen. sg. gieradeytes 8,21; gen. pl. giaradaystes 14,16; 26,16 (l. dobrodzieystwa 26,16) (24); || cf. gerybė. gerai adv.: darikig Pone sionui giaray 64,8; giera 120,16 (16); gieraus 19,8; 62,24...(8); gierausey 204,22; 210,7 (2); gierey 106,27 error tipográfico (= gieray). geras, -a gera: gieras 96,22; giaramuy 64,17; gierui 44,5; gierump 98,9; geriasnio 201,1; geriausiasis 31,24...(65). gerybė: Nes gieribey tawa paduksi turiu 47,22; gieribe 165,15; 193,14...(25). gėrybė (?): tawo gieribes marsina 20,4; gieribemis 196,2 (l. dobrodzieystwy 196,2); 70,17...(¿9?). gėrimas: 1) acción: gierimu 149,8; 2) «líquido para beber»: gen. sg. gierima 217,26; 217,27...(5). gerklė: gierkle mano tawe wisad szlowis 63,26–27; 89,17; 114,4 (3). gerti: winą isz kubkos giarem 223,9–10; Giarkit 13,26; te gier 216,13; 221,22...(10). gi partícula auxiliar: per kuri gi mus... iszwalvinay 30,13–15; kaip ir gi mes atlydžiame 118,22; Del gi to tey kies paszlawinti 108,17; kogi 50,17; aszgi 54,2; negidenk 54,3; tey kisig 251,17; irgi 58,9; izgi 74,15; negi 124,5...

La partícula gi se usa generalmente no separada, sino unida a otra palabra; a veces, gi se reduce a -g, por ejemplo: Dekawokimeg 16,2; Džiaukitesig 58,15; darikig 64,8; nuog 42,11... [gialbet..., giama..., giaras..., giarkit... véanse gelbėti, gimti, geras, gerti.] gydyti: gidžia wisas ligas 83,19; giditu 148,8 (2). gydytojas: Teykis but ligoniu giditoiu 31,27 (1). [gieda, giedia, giedingai véanse gėda, gėdėtis, gėdingai.]giedojimas: giedogimay linksmi 153,17 (1). giedoti: su Angiołais amžinay giedoti 144,7; 3.ª pers. giesti 150,12; giedotos 40,19; giedodams 106,18...(30). giedrus: kur est giedriuu pawersmes wandenu 50,22 (1). [gieyst..., gielbeti..., gieluo, giems, gier..., giera-deystes, gierimu..., gieruiu..., gierkle...véanse geisti, gelbėti, gėluo, jie gerti, geras, geradėjystė, gerklė.]giesmė: giesmes apie dwasią szwentą 174,12; Giesme 110,3; giesmemis 29,9; 202,1...(66). giesmelė: gen. pl. giesmeles 19,10; 98,11...(1); cf. giesmė. [gieszkau... véase ieškoti.]gilai adv.: wandeni giley 107,14 (1). gili adj.: gilon duobena 137,6 (1). gilumas (trad.): Isz giluma grieku mano 96,10 (l. Z. Głębokości 96,10) (1). gimdymas: Jiuos saw szužia gimdimop naujopi 75,21 (1). gimdytojai «padres»: gimditoiey 199,15; 200,1; 228,13...(7). gimdyti: Panna tureia sunu gimditi 156,21; gimditu 153,3 (2). gimdyva «madre»: gen. sg. gimdiwas 88,2 (1). gimimas «nacimiento; naturaleza; linaje»: stebuklingas gimimas 152,10; gimimu 152,17; pastiprina terp žmoniu swetima gimima 72,3–4 (l. zmocnili się bardzo mocnie w ludu cudzego 72,3–4); tatay del nuteysima wisokia žmoniu gimima 111,3–4 (l. To dla usprawiedliwienia wszego ludzkiego plemienia 111,3–4) (4). giminė «linaje, pueblo; generación»: Tu esi ana gimine 129,4 (l. plemię 129,4); Wisos gimines te tur sawimpi szlowingą 113,19–20 (l. narody 113,19); pamsties ant tewu... iki giminey kietwirtay 107,18–20...(91). gymis «rostro; imagen»: ir ta pateriotą gimi sawa sunump sawa mielasiasme sug­rą-

96

saber 30,12; la santa madre suspiró 160,16 (2).

nacer: naciste de María 151,3; nace 198,10; nacido 7,8… (17).

[gindive 54,8: error tipográfico, debe ser gim-diwe.]

gynej as: tu mano ginejas 67,10; 69,22; 91,7 … (7).

gynimas «defensa»: su wisu ginimu sawa pamete warguoli 54, 9–10; ginima 37,16; 99,25 (3).

ginklas: 1) «defensa»: idant po ginklu tawa giwent galetumbim 32, 17–18. (l. ob-roną 32,17); 54,10; 89,13; 2) «defensor»: Ponas sargu Ponas ginkhu 91, 13–14; 3) «arma»(?): ginkla sawo man pridawey 69,14;…(10).

Las palabras polacas obroncą (77,3), obrony (72,17), obronę (80,3), obroną (32,17) se traducen como ginklu; solo una vez obronę se tradujo como apgynimą (141,8).

defender: defender a su propia esposa 69,19; defiende 113, 6; defenderé 80,13; defenderías 234,1; defendido 234,4–5…(16).

gintis «no admitir»: niekada to nesigin-tumbey 181,15–16; gines 149,19 (2).

gintojas «defensor»: Gintoiau 37,18 (1).

oír: Darás a oír alegría 63,9; oiríamos 180,4; oído 178,17; oyendo 78,6…(19).

abrevar: Teypagi krauiu girdi [=girdai] mus 129,15; girdi mus malkais aszaru 71,18 (2).

«alabanza»: pl. acc. girius 233,14 (1).

«alabanza»: Esta es la raíz de tu vino, que te da una embriaguez placentera 130,25–26; 130,14; 161,13 (3).

alabar: debo alabar la bondad de tu Señor 47,24; alabas 239,5 (2).

borracho: pl. gen. borrachos 209,1 (1).

[gis… véase jis.]

vivo, -a «vivo, eterno»: vivo cantando te alabaré 100,18; ofreceré una oración a Dios viviente 60,5–6…(21).

vida: 1) «existencia»: y durante todos los días de nuestra vida 25,17; 50,13; 2) «casa, lugar de residencia; hacienda»: aquí está mi morada 90,19–20; qué dulces son tus moradas 75,3; 48,8…(16).

vivir: vivir 71,2; vivirás 148,24; vivió 130,9; vivirías 5,10; la que vive 113, 13…(76).

habitante: en el habitante 150,18–19 (1).

unirse «juntarse»: únete en unidad con nosotros 128,19 (1).

sauce: pl. gen. sauces 98,4 (1).

paladar: del paladar 98,18 (1).

proteger «cuidar»: como protege a sus hijos 19,18 (1).

ataúd (esl.): sg. gen. del ataúd 149,12; ataúd 162,25; 170,21…(8).

amonestación «estímulo, exhortación, recordatorio»: amonestación para hacer el bien 222,18; 38,6; 220,16…(5).

amonestar «estimular, recordar»: amonesta 216,18; amonesta a las personas para que recen devotamente 219,20 (lit. «recuerda») (3).

hermosamente adv.: gražey 65,5; 73,7; 84,11…(5).

belleza: Iszgadinta ios gražibe pirmoy 73,5 (l. krasa) (1).

devolver: lauka žiedus gražindams 153,23 (1).

devolver: žiwatop gražindams 138,22 (1).

rápidamente adv.: greytay 154,14; greyčiaus 204, 17 (2).

girar «dirigir»: ležiuwa ant pikto negręž-dams 48,13–14; 250,15 (2).

pecado (esl.) «pecado, culpa»: griekie 146, 24; griekamus 129,16; griekais 147,2; griekuosn 127,3…(103); || compárese culpa; pecado DK 13.

pecar (biel.) «cometer pecado»: griesiti 147,6; gresiom 147,3 …(4); compárese pecar.

pecador (biel.) «pecaminoso, culpable»: griesz-nas 66,12; griesznopi 148,19; grieszniemus 123,17 (l. grzesznikom 123,16)…(32); || compárese culpable.

pecador (biel.) «pecador»: griesniku 45,5 (1).

rechinar «hacer chirriar los dientes»: sutrink dantis griesniku ant mane griežencius 45,5–6 (1).

caer «desplomarse»: po desiney desims tukstan-čių grųs 79,20 (1).

volver: griszti 127,4; grįždam dowanas paterosim 127,4 (2).

torcer «deformar»: galwomis grįžiuoja 89,2 (1).

carta (biel.) «carta»: gromata 245,13; 13,15; 246,17 (13).

belleza: grožibes 236,5; 236,12; 239,24; 241,1 (4).

grumzdimas «murmullo, irritación»: nunca me hartaré de las quejas de los malvados 64,18–19; cf. grumzdėti.

grumzti «irritarse, amenazar»: el príncipe se enfurece con él 61,17; 141,20 (2).

gruntas (pol.) «fundamento»: grunta 98,26 (l. gruntu 98,26); 60,22 (2); || cf. pamatas Mž. 27.

gruntavnai (pol.) «fundamentalmente», adv.: gruntawnay 245,19 (l. gruntownie 245,20) (1).

7. Iš lietuvių leksikologijos ir leksikografijos

97

-gu partícula interrogativa: Galiegu tu ta prisakima...izspildit 6,15; Jautiegu tu sirdi savo 9,3; ilgaygu 45,20; Pagužistat 199, 5—6...

gūdra «medianoche, lo más profundo de la noche»: Dikay saugos sargav nakties gudros 93,5—6 (1); cf. gūdrumas.

gūdriai «con astucia, vigilante», adv.: serkti pats ir gudrey iaučia 112,14 (1. pilno 112, 14) (1).

gūdrumas «medianoche, lo más profundo de la noche»: gudrum nakties ir auzroy tawe atmindamas 67,9—10; gudrume nakties 153,27 (1. w połnocy 153,27) (2).

gukštinėti «pasear»: te gukštineisi wisada čia su pawargieleis 87,16—17 (1).

guldýti (trans.) «poner»: tawimp asz guldžiu nodieją 96,12—13 (1. Pokładam w tobie wfanie 96,12...); gulditumbim 176,16; guldinčius 173,24; guldidami 184,10; 114,18; 184,10...(8).

yacer: sin embargo, yace en el granero 153,21—22; yació 166,12; yaces 153,8; yaciendo 154,2; yacer 158,10...(10).

acostarse: Małda gultu ent 39,19 (1).

tentación: gundiman ne weski 123,18; 138, 8; 141,10...(8).

tentar: no tentaría 36,16; tentador 51,17; 134,10 (3).

lecho: yace en su lecho de paja 153,22 (1).

gvoltas (pol.) «coacción»: gwolta ne daritum bey 236,19—20 (1); || cf. priespauda DK 34.

gvoltavoti (pol.) «dañar»: istatimay szwenti io est gwałtawoiami 191,13—14 (1. gwałcone 191,14) (1). || véase dañar.

H

hadina (br.) «hora»: vn. ga. hadina 160, 21; hadinoy 161,17; 161,4 (3); || compárese con hora.

hadnai (br.) «adecuadamente, dignamente»: priimt hadnay 127,10; (1. godnie 127,20) 131,26; 203,8...(7).

hadnas, -a (br.) «adecuado»: nehadnas 216,21 (1. niegodne 216,10...) nehadno 217,4; hadnays 127,8; 221,3...(3); || compárese con reikėjamas AK 31.

hadnastis (br.) «idoneidad; valor»: dg. ga. hadnastis 132,15; idant mes pažine hadnasti musu draugistes 217,24; hadnastę 217,22 (1. godność 217,24)...(5).

Heli 161,18 eclesiástico (1).

heretikas (esl.): dg. ki. heretiku 208,21; Heretikus 41,4 (1. Heretiki 41,4) (2).

hetmonas (esl.) «jefe»: Hetmona 86,6 (1); || compárese con jefe Mž 247.

historia (esl.) «historia»: dg. ki. Historiu 229,4 (1. Historye 229,4) (1).

honbyti (pol.) «burlarse, avergonzar»: hónbit 142,21 (1. hanbić 142,21); || compárese con avergonzar.

Ch

Querubín 150,10 ecles. (1).

Cristus, Christusas ecles.: Christus 166,10; Christusas 29,18; Christaus 185,22; Christusa 13,6... (175). —Son más frecuentes las formas Christusas, especialmente la del genitivo (Christusa).

I, Į, Y

į: 1) En lugar de la preposición i, se usa en todas partes únicamente ing; 2) el prefijo į- aparece con mucha más frecuencia que im- o im-; véanse las palabras con į- (įsakymas, įsakyti...), in- (indėti, ingilti,...) e im- (impulti).

id «idant»: id más no pažeystumbim 27,11; 53,10; 80,6... (77).

En algunos lugares id e idant se usan en paralelo en la misma página (por ejemplo, id 25,6 e idant 25,16; 91,21 y 91,21); idant se usa ininterrumpidamente (excepto en 247,1) desde la p. 220 hasta el final; cf. idant.

idant: O turesime praszit idant... teyktus mus vžlaykit 39,3—4; teykis apszwies ak is mano drasey / idant ne vžmikcia smerčia vmay 47,11—12; 118,12; 171,19... (207); cf. id.

idante: idante hadnais butumbime 131,22—23 (1); cf. idant.

idantigi: idantigi 21,5; 191,15 (2); cf. idant.

entrar: no entrar en el mal 43,12; no entrará en la tierra 82,6; entró 154,21; etc. va. entró 83,4... (10).

[ies 134,19: error de corrección, debe ser ies].

buscar: no queramos buscar en el dinero 172,22; pequé 54,2; buscamos 129,19; buscó... (9).

Eva: Iewa 178,9 (1).

ik «iki»: 1) preposición con dativo para expresar tiempo: ik senibey tureki sawo maloney 70, 8—9; 169,18; 237,2... (9); 2) preposición con dativo para expresar lugar: palinkies ik žianey 88,23 (1); 3) preposición con dativo en expresiones: ik gali [=ik galiu] išznikint 141, 21—22. 4) conjunción: Tuskiankim durisna io / ik mumus atwers anas 115,13—14; 178,11; 209,2... (4); cf. iki.

iki: 1) preposición con dativo para expresar tiempo: nuoq dienos iki dienay 81,17; 85,10; 107,19; 186,25 (4); 2) preposición con dativo en expresio

98

se: hasta el fin de su vida 200,26; 203,18; 220,9; 251,6 (4); hasta vivir 214,10 (1); cf. ik.

įlaisti (= introducir): replantar, introducir en un tocón vivo… 186,13–14; 186,17–18 (2).

ilgai adverbio: durante mucho tiempo… desea olvidar 47,3; durante mucho tiempo-gu 47,5; 97,22… (11).

ilgas, -a: Daré una larga vida 80,17–18; 85,6; 120,6… (4).

ilipti «clavarse, hincarse»: se clavó en el cuerpo de su hijo 127,13–14; forma flexionada ilipiti 186,17 (2).

iltis: jabalí de grandes colmillos 72,18 (1).

ilgumas «nostalgia»: cantemos alegremente / sin ninguna nostalgia 153,17–18 (pol. tęsknośći 153,18) (1).

įmesti: arrojado al pozo 137,6; 136,26; 137,13 (3).

impedimenta 229,9: latinismo ocasional.

impulti (= lanzarse) «caer, precipitarse»: se precipitó en el cántico de alabanza 89,11–12; cayó enfermo 249,16; 67,18; 120,2 (4).

imti: 1) «tomar, recoger, apropiarse»: puede adquirir conocimiento 204,23; el hombre tomó sus fuerzas 101,22; tomamos 11,13; tomo 103,28; participio pasado emes 219,7…; 2) «mencionar» (traducción): No tomes en vano su nombre 109,14 (pol. Niebierz… 109,14…); 106,3… (52).

įnartinti «enfurecer, irritar»: quienes te irritamos 22,6 (1).

indėti (= poner): puso el cuerpo en la tumba 162,25–26; 158,3 (2).

ing «a, hacia»: se usa con acusativo para expresar 1) dirección hacia un lugar: el agua pura entrará en él 88,10; entró en su iglesia 83,5; 114,22…; 2) con los verbos inclinarse, unir, escoger, entregarse, dar en matrimonio: entonces muere al instante y se convierte en polvo 35,9–10; unió en un solo cuerpo 238,5–6; nos escogiste para… la dicha 142,6–7; 141,8; 142,23; 223,24; 118,26…; 3) con los verbos creer (muy frecuente), comportarse, confesar… (traducción): que veamos a muchos hijos creyentes en ti 33,9; 77,19; se comporta conforme a su santa palabra 67,22–23 (pol. się sprawują w imię święte jego 67,23); 200,12; 225,5; 238,14; 240,3; 244,15…; 4) ing kurio isodinay szakni 71,24 debe considerarse un error de corrección (= ing kurią)… (70).

ingi: ingi 63,20; 112,16 (2); cf. ing.

ingilti (= profundizar): ese canto no profundizará 79,21 (1).

adquirir (= adquirir): el hombre tiene que… ingit /aba pateriot 247,22–23 (1).

instrumento (lat.): instrumentu 102,9 (1).

especial, -al «particular, personal»: Ipacias uzgimimas… karalaus 152,14–15; 197,25 (2).

y: confirma la verdad /y nos ofrece abundantemente ese amor 16,26–27; 19–20; 20,25; 22,25; y dará caminos de todo tiempo/ y de él no caerá 43,17,19; Y los mismos no comprenderán 67,17… (844).

también: con el corazón inclinado y también humillado 64,6; 72,19; 78,21; 81,10; 95,25; 110,15; 138,15; 145,26; 176,3… (23); cf. y.

mandamiento: por tu mandamiento /que me libre de los enemigos 36,13–14; 92,9; según su propia ley y mandamiento 192,13–14; 201,2; 235,20 (5).

ordenar: Luego, y así, dígnate ordenarles 171,10; ordena 192,1; ordenó 105,13; ordenó 236,13… (13).

injertar (¿desinjertar?) (pol.) «injertar, implantar»: isciepiti 245,6; isciepiti 14,12; no injertado en el verdadero tallo 186,13–14… (5); || cf. dejar entrar.

entregarse «rendirse, implicarse»: ves que me entregué a tu arma, Señor 89,12; y que no os entreguéis a las desgracias carnales 234,22 (2).

asustarse (¿espantarse?): ¿por qué me asustaré /cuando el enemigo me acecha? 53,2 (1).

ramificarse (¿extenderse?) «echar raíces»: la rama se extendió /y se ramificó ampliamente 73,8 (1).

enamorarse (calco) «aficionarse»: para que el hombre, enamorado de la compañía… no viva él solo 233,6–8 (l. rozmiłowowszy się towarzystwa 233,6–8) (1).

convencerse (?): y quienes no me quieren /se convencerán todos, serán castigados 53,4–5 (1).

esconderse «ocultarse»: entonces el malvado se escondería /para no estar ante el Señor 149,12–13 (l. entonces el malvado querría esconderse 149,12) (1).

irrumpir: irrumpió allí el león 72,18 (1).

distinguir (?): No me distingas en el infierno junto con los ladrones 52,13 (1).

plantar: Será como árbol plantado 43,16; planté 71,24; 72,8 (3).

establecimiento (trad.): para que actuáramos según el establecimiento del Señor Cristo y conforme a la costumbre de los Apóstoles 191,7–9; 231,20; 236,19… (11); cf. establecer.

establecer: (trad.) «fundar, instituir, preparar»: Por eso instituyó la festividad 129,23 (pol. wstawił świątość 129,24); Instituyó su cena 215,4 (pol. postanowił swoją wieczerzę 215,4); 9,13; 191,23; 205,20; 207,20; 236,14 (1).

instituidor (trad.) «creador, preparador»: ¿Quién es el instituidor de la cena del Señor? 13,10 (pol. kto jest wstawcą… 13,10) (1); cf. establecer.

7*

99

de: 1. La preposición «de» se emplea con el genitivo para indicar: a) lugar: para que lo sacaras de las manos del malvado 103,12–13; sácanos de la garganta 114,4…; b) tiempo: desde la mañana alabemos 38,10…; c) causa: por la maldad se alzará contra mí 44,10; 59,26; 86,22…; d) modo: hagámoslo entonces de una vez 181,26…; e) separación: después, uno de los soldados le perforó el costado 162,15–16; 222,20…; f) calcos: y también su temor de su propio corazón 95,8 (pol. I boišie iego z serca prawego 95,8)…; g) diversos otros casos: Sácame de la gran aflicción 102,21–22; Y recibiremos ese beneficio de su recepción 126,24… (178).

2. En algunos casos «de» se emplea con mí, ti: Que no se alegre de mí 47,16; da de ti una garganta sana 130,25–26; 224,24; 239,21.

3. En los títulos «Sobre la resurrección de entre los muertos» (166,1–169,1), las formas de acusativo deben considerarse errores de corrección, pues antes (165,17) se emplea el genitivo.

4. La preposición «de» se emplea como prefijo (véanse las palabras con de-, por ejemplo, tener hambre, palidecer…). Además de «de», también se emplea, con el mismo significado (aunque con menos frecuencia), la preposición iż; a veces ambas alternan incluso en la misma página (isz 69,11 e iż 69,2; 166,25 e 166,5…).

arraigar «inculcar, hacer arraigar»: Digna de tu santa palabra para arraigarla en los corazones 31,10–11 (1).

tener hambre: apiádate de nosotros, tus siervos hambrientos 221,8–9 (1).

palidecer: palideceré como la nieve 63,7 (1).

ensuciar «ensuciar, mancillar»: para que los cerdos y los perros no lo ensucien 209,6; lo ensuciaríamos 194,5; plural, participio activo, ensuciar 193,12 (3).

expresar «decir, expresar»: por el amor expresado por él 119,18; 224,19 (2); cf. expresar, decir.

dispersar: Todos sus enemigos se dispersan por todas partes 87,21–22 (1).

quemar: carbones quemados por el fuego 90,17–18 (1).

enterrar: «dar sepultura» lo enterró en su tumba 162,24 (pol. pochował 162,24); el cuerpo… que fue enterrado 166,11 (2).

entregar: 1) «dar» (trad.): vż juos kuną iszdawey/ ir krauius sawus išzleiey 130,15–16 (l. za nie swe ciało wydał… 130,14); 207,22; 221,18; 223,22… (13); 2) «entregar»: vż trisdesimts pengiu… iszdawę 160,2–3; 215,10 (2); cf. ižduoti.

cruel «cruel»: nes žmoniu išzeda /ant musu gatwu pasikiele 71,5 (l. okrutny 71,5) (1); cf. akrutinykas.

salir «salir, surgir»: Nors isz swieta per smer­ti iszeysiu 122,6; 134,10; pameski ta afiera pats /kuri iszeis is wienu sirdies 64,10–11… (6).

salida: ans serkt tawo iszegima 91,23 (1).

estropear: Iszgadinta ios grožibe pirmoy 73,5 (1).

desaparecer «desaparecer»: del to gie iszgaisz 55,21 (1); cf. ižgaisinti.

salvación (trad.) «redención, salvación»: iszganimas 143,23 (l. zbawienie 143,25…); iszganimop 181,3; 224,13… (38); cf. ižganymas, išgelbėjimas.

salvar (trad.) «redimir, salvar»; iszganey 202,11 (l. zbawil 202,11) (10); cf. ižganyti.

salvador, -a «salvífico»: iszganitinga­me 197,4; iszganitinga 222,14 (2).

salvador (trad.) «salvador, redentor» ecles.: iszganitoias 242,17; iszganitoiau 202,7; 245,25…(7); cf. ižganytojas, išgelbėtojas.

salvación: del žmogaus iszgiaibema 163,20 (1); cf. išgelbėti.

salvar: nuog wisu grieku esme iszgiaibet 213,9; iszgiabliey 202,10; iszgiabietu 161,20.

salir: iszgi ginkla sawa 72,17; 153,3 (2); cf. iš.

[išgialbema, išgialbeti… véase salvación, salvar].

curar: O io ronemis melinomis iszgiditi esme 244,5; 251,17; 251,23 (3).

oír «escuchar»: iszgirsk… szawkientigi sawęsp 44,17; 76,11; 133,5… (6); cf. ižgirsti.

taladrar «desviarse, apartarse»: isz kalibės krik­sčionisz kos ne iszgręztumbei 234,16–17 (1).

derribar «derrocar»: Piktasias žmones wisas isz wietos iszgrawia 101,14–15 (1).

fatigarse «cansarse»: Kada dwasia mano iszilsta 99,19 (1).

sacar «extraer, liberar»: isz welno rankos izzeme 166,2 (l. wydal 166,2) (1).

quemar «calcinar»: widurius mano ugnia sawo izkaytink 51,17–18 (1).

partir «emprender el viaje»: Duok laymingay iškakt mums 144,3–4 (1).

excusa «justificación»: idant iszkalbos ne­rascia sawimp 63,2–3 (l. wymowki 63,2); Tures gausey ant iszkalbos zodzia 93,25 (2).

expresar: 1) «decir»: Iszkalbejes tatay /grau­dena žmones 219,19–20; 2) «narrar»: Vż tokias giaradeystes neizskal̄bamas 17,2

100

(l. niewymowne 17,21); por amor inefable 29,15; 30,9 (6); cf. izkalbėti.

iškammunikavotis (híbr.) bž.: iškammunika-woies 209,19 (l. exkommunikuia 209,19) (1).

iškelti «levantar; ensalzar»: iszkiele rankas sawas 87,2; serkti ir kieleywius /iszkieldams pawargusius 101,11–12 (l. wywyższając 101,11); 142,18… (6).

iškiai «claramente», junto al verbo: iszkley… piktina 204,24; 206,4; 213,25 (3).

soportar: iszkęsčia kalawiia kirtima 60,12 (1).

išklausymas: sobre tu dulce audiencia 135,6 (1); cf. išklausyti.

išklausyti «oír, atender, satisfacer»: id teyktumbeis iszklausuti 117,9; iszklausis 119,11; iszklausi 137,24; 184,22… (25).

iškoroti (híbr.) «castigar»: ne iszkorojęs 191,12 (1).

mantener: 1) išlaikit baymey… ir tikroy wieroy 199,10–11 (1); 2) sieymielę… patogtey… išlaikyt galetumbit 235,1 (1).

dejar salir (= dejar salir): palenkies sawo gawo /dusíą tuoy iszlayda 161,26–27; winnicia potam erszkiecius iszlaydo 72,5–6; Iszlaydo biaurus žodzius isz sawo piktibes 86,22 (l. puścił 88,23); O po pirmamuy ne išzlaiski isz gieribės 104,10–11; id galetumbi tiszlaisti waysiu 127,14 (l. wypuścić 127,14)… (6).

išliejimas: Krauiu sawa iszlegimu 130,27 (1); cf. išlieti.

išlieti: ir krauius sawus iszleiey 130,16; iszlietas 126,9; 131,7… (10); cf. išlėti.

išlyginti «comparar» (?): Praszome neizzlignintos gieribės tawa 29,13–14 (cf. l. niez-mierney 29,15) (1).

išliuosavimas (híbr.) «liberación»: iszluosawimas 143,25 (1); cf. išliuosuoti.

išliuosuoti (híbr.) «liberar, poner en libertad»: iszluosuot 224,7; iszluosok 77,18 (2); || cf. išvaduoti.

išmania «entendimiento, comprensión»: Duok iszmania noro savo 23,25 (l. zrozumienie 23,24) (1).

entendimiento «comprensión»: duoki tawęs iszmanimą 21,22; 217,19–20 (2); compárese entender.

comprender «entender»: idant galetumbit ismanit darbus ir hadnasti 218,11; iszmana 74,9; iszmanitumbei 239,25; iszmanik 233,21; iszmanita 195,24; neiszmanomas 206,8 (12).

ejercitar: sirdis… akmeningas tu pats iszmanksztinki 184,25 (1).

prueba «ensayo»: O tas wel iszmeginimas musu pačiu 217,16–17; 205,14… (4); cf. probar.

probar «poner a prueba, examinar, cerciorarse»: aba teypag nemoka iszmegint /te iszmegin gi kiti 204,21; Te iszmegin patsay sawe 205,1; 217,13… (5).

desechar: Y su gloria sea desechada de entre los hombres 87,25–26 (1).

ablandar «suavizar»: ablanda tú mismo los corazones duros 23,23 (1).

inteligente «sensato»: inteligente 2,13; los inteligentes 158,19… (4).

inteligencia: 1) «inteligencia»: muéstranos tu poder y la inteligencia del cielo 142,14–15; 62,24; 83,2…; 2) «conciencia»: para que pudiéramos vivir… con nuestra buena conciencia 32,17–20 (l. z dobrym sumieniem 32,19)… (8).

enseñar: Iszmokie mus to 184,12; iszmokia 9,18; 3 asm. iszmokitu 206,20; iszmokitas 200,26… (9).

aprender: iszmokim pakaros 155,4 (4).

despreciar: iszniekino dides io teysibes 120, 24–25 (1).

destruir: isznaikint wisas neteyes mana 62, 4–5 (1); compárese con desaparecer.

hacer desaparecer (aniquilar) «destruir»: wienok jusu griekus isznikisiu 122,7; isznikint 141,22 (2); cf. aniquilar.

confesión (verbo) «reconocimiento, declaración»: Ape ispažinima greku ir gaileima iu 144, 8–9 (199,14); Cia turi but ispažinimas wieros 199,14–15; 210,3–4… (16); cf. confesar.

confesar (verbo) «reconocer, declarar»: wieros… ne nor iszpažinti 209,9–10 (l. wyznać 209,10…); 220,8; ir žodžieys ispažista/iuog ir žmogus griesznas 205,2–3; iszpažinot 200,12; iszpažindami 210,1… (16).

censurar: iszpeykta ta szwenta sprowa 191,11 (1).

cumplimiento (trad.) «realización»: iszpildima wiso prisakimo 85,20–21 (l. wypełnieniu 85,22). 133,23 (2); compárese cumplir.

cumplir (trad.) «cumplir, realizar»: ką žadeiey wis iszpildey 24,21 (l. spelnił 24,21); iszpildęs 180,18… (7); || compárese hacer.

redimir: mus noredams iszpirkt /teykieys kūną priimt 151,2–3; iszpirkay 202,9; iszpirkta 16,24 (3).

arrebatar: wisą turta swetimi iszplesza 87,20–21 (1).

desbordarse «salir corriendo»: krauiey wanduo iszphudo 162,16 (1).

elegir: su wisays tays /kuriuos iszrinkay 156,5; iszrinktus 142,19; 180,18… (10).

101

desatar (trad.): Malžẽnstwą… tiktay smertis iszrisza 232,23–24 (1. rozwiezuje 232,25) (1).

herir (nibr.) «lastimar»: Kurie iaučiat sirdi sawo iszronitę 126,15; iszronitas 251,22 (l. zraniony 251,21) (2); ‖ compárese dañar.

expresar: iszsakiusiu tat Ponuy sawam 99,16–17 (1).

agotar: ne iszsemta wersme mėyles dides 146,2–3 (1).

ensalzarse «exaltarse, enorgullecerse»: dręsa kalbėti ir tuo isziskalti 142,3 (1).

significar «expresar»: Tas wardas /su mums Diewas/ iszsimana 156,24–25 (l. wykłądą 156,24) (1).

glorificarse (híbr.) «darse a conocer»: isislowiõ 166,22 (l. rozslawilo 166,22) (1).

desviarse (trad.) «extraviarse»: isz tenay sudit /neduokime neywenam iszsiwest 172,27 (l. zwodzić 127,27) (1).

recuento «cómputo»: Cionay turi but iszskaitimas reikahu surinkima 219,20–21 (l. wyliczenie 219,20) (1).

pronunciar «expresar verbalmente»: Atlaysk mumus musu kaltes /iž neiztariomos mėyles 22,17–18 (l. niezmierney 22,19) (1); cf. expresar verbalmente, proferir.

manar: Iztekiejo swietastis musu iszganima 162,18 (l. wyciekły 162,18) (1).

mancha «mancha»: iztepimas 192,25; 198,16; 251,21 (3); cf. manchar.

manchar «ensuciar, denigrar»: Iszwisk moteri sawo nuog Antikrista izstepta 133,26–27; 193,5; 246,6 (3).

destruir (dial.) «aniquilar»: iszterjot 141,21 (1); ‖ cf. aniquilar.

extender: isztiesęs… rankas 164,10 (1).

sobrevenir: kad weias didis isztinka /žiedas žiámen puolą 85,4–5 (l. wderzy 85,4) (1).

derretirse: kaip aliejus isztirps 88,11–12 (1).

sacar «estirar, rescatar»: ir isztraukey isz gierkles 89,17–18; isztrauktu 16,20; isztrauktum bey 103,12… (15).

desterrar «expulsar»: isztremey… wisus pahoni 71,25 (1).

liberar «libertar, redimir»: žmones iszwadawa 148,15; iszwadawęs 128,19; 152,18… (4).

guiar fuera (trad.) «sacar»: kurs iż wisu silwartu mane iszwadžioi 45,14–15 (l. wywodzić 45,15) (1); ‖ cf. sacar.

libertar (dial.) «liberar, rescatar»: mus iż… paskandina smerčia io brangia iszwalninay 30,15 (1); ‖ cf. liberar.

sacar: 1) iszwedziau tawe iż žiames Eghipta 4,4–5; 100,12; 107,6; 2) «dar fruto» (trad.): idant waysiu iz sawe iszwestu 239,21 (l. płod wywiedli 239,21); iszvezdamas 232,15 (2).

desarraigar: iżgi szakniu iszwerst 141,22–23 (1).

avistar «ver»: Duok iszwisti… pakaiu 96,4; iszwido 195,8; iszwidę 154,14… (14).

introducir: wiernuus ten iwedei 151,6–7 (1).

desarrollar: ir iwiste wistikłan 158,2 (1).

Isaías: Apszleski mane Izapu meites 63,5 (1).

Israel: Izraelaus 96,4; Izraelau 91,12… (5).

Isaac: Izoku 223,14 (1).

de: iż 6,8; 22,17; 42,6; 166,5; iż sawę 225,9–10… (48); cf. de.

esparcir (= dispersar): iżbarstis kielus piktuosius 44,7 (1).

huida (= escapada): ir ner wietos ant iżbegima 100,2 (1).

hablar (= decir): neižbilomą 34,18 (1); cf. hablar.

tesoro 1) «riqueza»: brangiausiu iżdu žodžio sawa szwento apidowanioy 30,18–20; 2) «tesorería»: iżda atawere /dowanas dides dawe 154,24–25 (l. skarby swe otworzywszy 154,24); 186,8 (3)

traicionar (= entregar): iżdawe 124,13; iżduotas 13,22; 126,8… (7); cf. entregar.

exterminar (= aniquilar) «destruir»: Nes wargios žiames tikray iżgayswintos 66,14–15; Iżgaysink iuos rustibey didey 104,14 (2);

defender (= proteger): vždenkt stipra o neižgaleta ranka sawo 39,13; (l. obronną 39,13) (1).

salvación (= salvamento): iżganimas 45,7; 73,14; 129,10… (5); cf. salvar.

salvar (= rescatar): iżganik 71,4; iżganitas 6,21; 67,21 (3); cf. salvar.

salvador (= redentor): vn. ki. iżganitoia 29,23; 64,18 (2); cf. salvador.

sobresalto (=susto): vžmirsę iżgąsties ir gieradeystes tawo 26,16.

salvador (=libertador): vn. ki. isgialbetoia 26,3; 28,14; 40,6… (5).

desde: iżgi 16,7; 19,12; 47,24; 57,4; 58,24; 68,15; 74,15; 83,13; 88,17; 94,18; 98,26; 100,12; 106,23; 122,19; 140,15; 141,22; 161,5; 167,19 (18); cf. desde.

[ižgialbetoia véase salvador.]

oír (=escuchar): iżgirski… maldas mano 55,6 (1); cf. oír.

exposición (=exposición) (traducción) «disposición»: Trumpą turim iżguldymą 106,20 (1).

marcar «señalar, marcar»: tesi teyk ius mieli waykialey iżimet 201,15 (1).

102

hablar (=decir): neizkalbetas 38,12 (1); cf. hablar.

derramar (=verter): ir krauiuose sawuose vž mus išlietuose 14,20 (1); cf. derramar.

confesión (=confesión): izpazinimas 7,23; 29,6 (2).

confesar (=confesar): Ižpažįstame 27,23; išpažincia 70,10; išpažindami 14,15... (4).

cumplirse (=cumplirse) (traducción) «suceder»: išsipilde per io vžgimimą 152,9 (en lituano antiguo spehilo 152,9) (1).

J

[jai, iai, jaigi, iaygi véase jei, jeigi.]

jalmužna (pol.) «limosna, ofrenda»: ialmužnos 225,23 (1); || compárese duosna, dovana.

Japas 138,15; 242,11 (2).

Jardonas: Jardona 59,22 (1).

jau adv.: Aquí ya empieza el paganismo de las casas 15,2–3; 71,10; 132,17; jaw 213,5; 245,5... (86). En algunos casos jau actúa como partícula enfática, p. ej.: toliau 20,21; toliau 250,20.

jaunybė «juventud»: nuog iaunibes mano szaukiu 69,10 (pol. mlodosći 69,9); 71,5 (2); compárese jauniškė.

jaunikis: 1) prometido (?): iaunikis 234,8; Jaunikop 233,12 (2); 2) «joven»: iaunikiu... (1).

jauniškė «juventud»: vi. ki. iauniszkes 242,3; 249,6; 249,10 (3).

sentir: te jaut malone 55,17; iaust 149,3; iaucia 67,16; Jautiegu 9,3... (15).

sentirse: iawcia 5,19; 109,5 (2).

si: kuriu iey mes neturesime /wisi amžinay prapulsim 135,14–15; iey kitaip tay manimp wietą turetu 98,21; 242,21... (61).

jeib «si»: ieyb 128,11 (1).

jeigi «si»: iaygi 242,14 (1); compárese jei.

jednočius (pol.) «conciliador, unificador»: jednočiaus 145,8–9 (pol. jednacza 145,8–9) (1);

jednoti (pol.) «unir, juntar»: O kad teypag mes amžiną paskandinimą del to ragawima iednoiem 217,1–2 (pol. dla takiego pożiwiania iednamy 217,2) (1); || compárese sujungti.

Jerusalén: Jerozolime 92,13 (1); Jeruzalem 64,9; 94,20... (9) (indeclinable); Jeruzalaus 158,21 (1); Jerozolimas 98,24 (1).

Jesús, Jezusas: Jezus 13,16 y Jezusas 159,15; Jezaus 166,26 y Jezusa 29,22... (64).

él, ella, ellos, ellas: gis 18,14; gi 153,9; io 2,20; ioia 4,27; ios 9,9; iam 64,5 e iamui 61,21; iey 200,26; gi 17,25; ią 183,7; iuo 119,13; iame 220,11; iop 149,5; iampi 115,6; iampe 251,9 (2), iosp 9,8; gie 114,15; iu 71,27; giems 101,11; iemus 171,4; iuos 74,13; ias 70,23; ieis 76,20; iomis 249,18; iuose 75,22; iump 158,7... (544). ies 134,19 debe considerarse un error de corrección (=ios).

También se usa con el significado de «él» anas (cf. anas).

él: gisay 88,14; 191,19; 231,17 (3).

que: Jog 13,16; cf. juog.

ninguno, -a, «ningún»: ne jokias dayktas nesiranda 230,20; neiokia 245,2; iokios 45,4; neiokiu 105,16... (22); cf. joksai.

ninguno: neioksai 192,24 (1).

Jacob: sg. gen. Jokuba 100,25; 239,16... (3).

Juan: Jonas 178,24; Joniep 244,17... (6).

animar «incitar»: ir gierump darbump wisada iudintu 28,9–10 (1).

Judá, Judas: Judos 186,19; Judosius 160,10 (3).

pues: Juk ir žwirblalis mažas... ne puola ant žiames 140,13 (1).

yugo: juog giaras dayktas est wiruy priunkt nuog iauniszskies wayksciot iunge 249,7 (1).

negro, adjetivo: sg. nom. iuoda 103,7 (1).

porque: del tawęs tat darome /iuog teykiesi mums atłaysti 116,21–22; ir isz daug kitu rodžiasi /iuog mes isz sawęs nieka ne turim 242,24... (98); cf. jog.

reír: ir iuokus te daray 89,7 (1).

hacer reír: kuri nuludusius iuokin 113,4 (1).

reírse: beda kursay iuokies 140,20; iuokdamies 45,19... (3).

cinturón: iuosta 88,13 (1).

ceñirse: tegul teypag ta iuosta gisay wisur iuosi 88,13–14 (1).

José: Juozapas 162,23; 153,6 (2).

vosotros: ius 98,8; iusu 199,25; jums 148,10 ir iumus 200,5; iumis 199,23... (100).

K

estar colgado «colgar»: ant križiaus... kaboia 112,21; kabanti 252,15 (2).

kač (dial.) «aunque»: kač 49,7; 166,19 (2); || cf. nors.

kačiais (dial.) «aunque»: kačieyb 59,22; 133,16; 194,11... (5); || cf. nors.

kačiaigi (dial.) «aunque»: kacieygi 62,21 (1); || cf. nors.

que: 1) «que»: Nes regite kad nauda iums eit izgi žiames 68,14–15; galibę tenay tawo pažina /kad per stebuklą tat rodey 137,3–4... (unos 125); 2) «cuando, mientras»: Kad juos wedu sandarion /kalawiius siekia 90,24; ir žadeiei mus wisad izklausit/ kad wardan io praszom 196,15–16; 246,2... (aprox.

103

47); 3) «si»: Kad kurią tiktay dieną griesznas žmogus pasimetavotų piktibey saway… tau dieną io grieku atmint ne noriu 248,20; 4) partícula enfática: o teyp kad jau iš wisokiu szalu reykalingi esme abginimu 135,13; 85,2.

kada: 1) «cuando: alguna vez; en algún momento»: idant tą walandą kada kunay musu atsilseyma ims… 38,24–25; nes nežina žmogus kada iop smertis ateis 149,4–5; Ponuy buk garba /kuriop kada szaukiau 55,23; atmindamas wisokius perszokius savus/ kuo tiktay kada Pona Diewa pažeyde 247,3–4; 153,9; 232,10; 234,16… (35); 2) «que»: idant mums duotumebey… žodi tawą/ kada gi giaray perminatumibim 176,13–15; 141,2–3; 142,4; 144,18; 179,18; 230,17; (7). A veces kad «cuando» y kada se usan en paralelo en la misma página, p. ej., 67,4 y 67,13; 139,26 y 139,27.

kadangi: kadangi 126,20; 191,11 (2); compárese kada.

puesto que: puesto que… tewuy musu pasidaboio 15,10; 191,3…; puesto que 172,20; 179,21 (12).

kaimynas «cierto tipo de siervo»: id naujeys butumbim io kayminays 120,11 (1).

kaip: 1) conjunción: kaip buvo pirm ir nunay /taip bus wisada amžinay 86,14–15; o tegul wisad stoiesi/ kaip tu pats nori 116,11–12; 123,22…; 2) comparativo (adv.): nuplausi mane kaip sniegas išzbal­s iu 63,6–7; 75,12; 88,22…; 3) «cuando»: Nes žmogus kaip jau numirs/ žiame praris 100,22; …(176).

kaipa, kaipagi: kaypa 47,3; kaina 117,4; kaipagi 6,21; 9,8; 209,13; 225,1 (6); compárese kaip. Ocasionalmente, kaip y kaipagi se usan en paralelo.

kaipo, kaipog: kaipo 34,6; 66,11; 98,11…; kaypog 138,14… (11); compárese kaip.

espada: Nes pigiaus isskėčia kalawiią kirtima 60,12; 67,18; 90,23 (3).

lengua: neteisus saway kalboy 65,20; Kalbos 90,17; 172,4 (3).

kalbėti: habla palabras a la gente en voz alta 219,7–8; kalbeti 142,3; kalbeiy 53,27; kalbancia 244,23; kalbeies 178,7; kalbedams 148,9… (62).

montaña: montaña 48,8; hacia la montaña 60,8; 91,3… (5).

kaltas, -a: 1) «culpable, pecaminoso»: kaip mes atłaydžiame sawiemus kaltiemus 10,23; Nesang gis persekioia nekaltagi žmogų 88,5–6; 199,16; 216,22…; 2) «deudor, obligado»:

«obligado, responsable»: ką buwam kalti tay darem 242,20; 235,17; 15,17… (23).

kaltė «culpa, pecado»: Pasikielė su kariu be wisokios kaltės 86,24; Atłaisk mums musu kaltes 118,21; kienteia del musu kaltes 110,22–23… (12).

kaltÿbė 1) «culpa, pecado»: Atłaisk mums musu kaltibes 165,16; 114,20; 120,23; 2) «deber»: kaltibę sawa girdieiey 235,8 (l. powinność swą słyszał 235,8); 231,1; 234,16… (6).

pecador: y a nuestros pecadores los perdonaremos 125,27 (1).

acusar: acusándose a sí mismos por sus culpas 125,23 (1).

pecador: y a nuestros pecadores los perdonaremos 125,27 (1).

acusar: acusándose a sí mismos por sus culpas 125,23 (1).

bridas: pero con las bridas y la hierba se calma enseguida 58,7 (1).

sufrimiento: Con gracia podrás aliviar todos mis sufrimientos 67,3–4; 163,4; 163,11 (3).

paciencia: grande es tu paciencia 164,26; 138; 169,18 (3).

paciente: etc., paciente 118,12 (1).

reinar (var.): karalaut 113,10; karalaw 20,19; karalauenti 207,14; karalaudams 184,4… (18).

reino (var.): karaliste 10,25; karaliste 18,13; karalistan 163,12… (31).

rey (var.): Karalus es muy poderoso 81,6; Karaluy 33,20; 150,25… (25).

guerrero «combatiente, adversario» (?): nuestro guerrero vence 120,27 (1).

combatir «luchar»: ayúdanos a combatir 141,17 (1).

combatiente «luchador, adversario» (?): Y danos fuerza para vencer a los duros combatientes 145,25–26 (l. boiowniki 145,25) (1).

guerra «guerra»: Se levantó con el ejército sin culpa alguna 86,23; 138,9 (2).

colgar «estar suspendido»: colgando entre ladrones 120,27 (1).

caliente, -a: išz pekłos karsztos 78,16; 58,20; dg. ki. szitansiu 205,20 (3).

calor: Karsztibes Saules niekad ne bijosiesi 91,17.

vez «ocasión»: ką artimam kartą žadeia 48,21, 160,21; 216,5… (8).

amargo, -a: kartu girkłą dawe 161,12; karcios 164,9; karčiausių 165,2; 171,27 (4).

qué: se emplea como pronombre interrogativo, relativo e indefinido, por ejemplo: todel tawe klawsiu

104

/¿quién eres? 2,10; y qué esperamos de él tendremos 38,17; acerca de qué no dudamos /que lo harás 197,18; qué 53,2; hacia dónde 218,3… (116).

qué, pues: kasgi 48,6; 243,13 (2); cf. kas

kastyria (br.) «jugador de dados; tramposo»: dg. ki. kastiriu 209,1 (l. kosterow 209,1)

catecismo (esl.) ecles.: katachizmas 7,1; 14,1; 29,7… (9).

katig(i) «que, pues»: Iszmokie mus… katigi ne kursay klausą žodžia est pagirtas /bataig kursay pildzia 184,12–15; katig 145,13 (2).

matar «asesinar»: dg. kl. kauienčiu 208,24 (l. zdraycow 208,24) (1).

hueso: Sutritni kaulay 63,10; 36,20; 88,11 (3).

maldecir «injuriar»: O širdie kiekvie 65,5 (1).

viajero: kieleywiui 146,5 (l. pielgrzyma 146,5); 32,3; 101,12 (4).

camino: Asz kiałas /teyse/ szwiesibe 121,20; kiałan 78,10; 95,5… (25).

viaje: kieliawimu 182,13 (5).

levantarse «resurrección»: nuog kielimo mano 66,10; 113,7; 165,23 (3).

tocón «tronco»: ing tikrą kielmą isciepiti 186,14; kielman 186,16 (2).

levantarse: o pirmiaus kad anksi kielasi 15,7–8; iey tikit /kad isz to wiso ne galim kialtis 198,14–15 (l. postwąc 198,15); Noris kiel-sis koksai musis 53,7–8; kialkigi 180,21; kialanti 154,5; kialdams 55,8… (36).

ganado: vienok daržiney guli /sawa kiältuwu guolij 153,22 (1).

sufrir: tey kies cionay kientieti dela žmogaus 159,16–17; kienteiey 147,12; kienči̇encios 242,11… (8?); cf. kęsti.

venganza: prapulsit izgi kierszto mano 74,15 (1).

sufrir «padecer»: kursay del io čia wargą nor kįesti 140,6–7; kienčiu 60,10; kiente 163,6; kies 201,1; kiestum bey 234,11; kiencias 84,8… (19).

extenderse «abrirse»: kur žialent žohe sawa žiedus kiacia 50,20.

proponerse «prometer»: Nesang tokiu wisada kietin Diewum buti 65,18–19; 113,7 (2).

de cuatro maneras adv.: kietweropay tay noriu atpildit 248,16 (1).

cuarto, -a: Kietwirtas 3,18; sing. loc. kietwirtoi 4,15; 33,11; 193,28… (12).

cuatro: Kieturi 3,15; kieturias 81,25… (6).

cuarenta 170,17 (1).

[kiacia, kiałas…, kiałtis…, kiałuwu, kiatu-riasdešimts véanse kęsti, kelias, keltis, keltuwa, keturiasdešimts.]

cerda: kaip kiaules… neiszbiaurintu 209,5–6 (1).

[kiekykė véase keikti.]

kiek: 1) cuánto: kiek tik tay ira musimp giara 212,13–14; 216,5; 240,25… (6); 2) cuidando cuánto espacio tienen los protectores 57,17 (2).

kiekas «cuánto»: tatay darikit kiekas kartu giarsit ant atminimo mano 15,5–6; 216,3 (2).

[kiekwieropas 148,2: error de corrección, debería ser kietweriopas].

cada uno, -a: cada uno 43,11; cada uno 102,11; a cada uno 95,21… (13).

Kiek ir wienas, -a… se escriben por separado.

[kielavimu, kieleywiui, kielimo, kielmą, kienteiey, kierszto, kįesti, kietin, kietwirtas, kieturi… žr. keliawimas, keleivis, kėlimas, kelmas, kentėti, kerštas, kęsti, ketinti, ketvirtas, keturi…].

kietas adjetivo: «duro»: kietas sirdis pats izmikstink 23,23 (1).

kirmelė «espantajo, dragón»: Tu Lawą ir kirmelę pamisi 80,10 (1).

kirtimas «golpe»: Nes pigiaus iszkiescia kawa kirta 60,12–13 (1).

otro, -a: no hay nadie más 65,14; a otro 115,4; a otra 186,17; a los otros 123,17… (41).

kitaip adverbio: kitaip 28,21; 206,9 (2).

distinta: para que tuviera otra alegría 98,21–22 (1).

kytras esl. «engañoso, astuto, sagaz»: kitras 178,8; kitroio 20,25 (2).

kytrastis (esl.) «engaño, trampa, astucia»: kitrastimis 39,10 (pol. chytrościami 39,9); 175,15 (2); compárese kytrybė; buklystė Mž 258.

kytrybė (esl.): kitribe 65,25; 19,21 (3); compárese kytrastis.

kitur adverbio: kitur 193,22; 243,7 (2).

error (=herejía⟧) «error, herejía»: o poner fin a aquellas herejías 73,2–3 (1); cf. errar.

errar (=desviarse) «equivocarse, vagar»: klaidet 114,7; 3.ª pers. kaysti 82,2 (2).

klapatas (br.) «pena, preocupación»: ramink tu musu klapatus 135,19 (pol. kłopoty 135,20) (1); cf. preocupación.

arrodillarse: klaupeši 207,3 (1).

[klausakimas 6,20 y 6,25: errores de corrección; debe decir klausimas; cf. 6,14 y otros.]

escucha: ir klausimop io pakauiju mus renki 30,20; 187,1 (2); cf. escuchar.

interrogatorio: ir klausimeima aba dasižinoimą 204,7 (1).

oyente: o labiausey klausitoiu sawo 204,9 (1).

105

escuchar: Tes pakaius io valos klausantiemus 157,12; que escuche al Señor hablando a sí mismo 149,20… (24).

preguntar: klausėgu 61,9; klauzdamiesi 154,16; 198,21… (10).

granero: klėtis pilnas turi 46,19 (1).

kloniotis (sl.) inclinarse: neturite giemus kloniotis 107,15; 4,11–12 (2); cf. humillarse.

arrodillarse «arrodillarse, ponerse de rodillas»: klūpauti 65,20; klūpawiamę 26,10; klūpaudami 81,12 (lė vpadaią 81,13) … (4).

kocerystė (pol.) «creencia errónea» ecles.: koceris-tę 134,3 (l. kacerską moc 134,3) (1); cf. herejía.

por qué: Kodėl tavę… žmogum sutwere 2,16 (1); cf. kodrin.

por qué, pues: Kodelgi 64,14 (1); cf. kodel.

kodylas (s.) «incensario»: dawe sawas dowanas auksą kodilą 158,24 (1).

kodrin «por qué»: kodrin 60,8; 65,9; 115,9(3); cf. kodel.

pierna: lutą kojoms sutrisi 80,11; koiump 225,1; 182,6… (9).

cuál, -a: koksay 53,8; koki 99,25; kokiuo 192,7 (13).

kolai (= hasta que): kolay me ridiculiza burlándose de mí 45,19; 100,18; 209,2… (6).

kolioti (pol.) «insultar, despreciar»: dg. ki. koloienčiu 208,20–21 (1); cf. maldecir.

kompunija ecles.: kommunios 205,20 (1).

corintios: Koritump 13,15 (1).

kornastis (pol.) «disciplina, rigor»: po kornoscía bažnicłos szwentos… pasiduost 209,10–11 (l. karanie… poddawaią 209,11) (1).

korojimas (sl.) «castigo, aflicción»: koroima 251,4; koromay 58,12; 134,10… (4).

koronia (-ė?) (pol.) «castigo, aflicción»: koronia 22,19; 135,22 (2).

koroti (sl.) «castigar»; koros 49,22; koroies 108,3; inf. pl. koroti 204,13 (4); cf. bausti DP65.

kozalnyčia (pol.) «púlpito» iglesia: kozalnėcios 222,7 (1).

kozonis (pol.) «sermón»: kozonies 23,13; kozoní 206,18; || cf. pamokslas.

kožnas, -a (br.) «cada uno»: kožnas 99,7; kožnamuy 115,24; kožnop 148,18; koznayseis 121,5… (56); || cf. kiekvienas.

kožnis (sl.) «castigo»: kozni 71,14 (1); cf. pabaudimas DP 559.

[knbka 215,19; error de corrección, debe ser kubka.]

libros (abreviatura): de los cuatro libros de Moisés 33,11–12 (1).

kratyti «mover»: drebu wisad kaip lapas kuri krata weiey 88,24 (1).

sangre: ir kraujeys sawa apgražinay 129,8–9; krauias 160,25; krauie 14,3; krauiuose 218,14… (59).

cargar: kraukit pokim tawa szauksmus sawo 122,12 (1).

kreivai (¿trad.?) «injustamente»: kreyway prisiekienciu 208,22 (l. krzywo przysięgów 208,22) (1); || cf. teisiai.

krikščionis (sl.): krikscionis 105,12; krikščionies 3,12; inf. pl. krikscionius 40,16… (21).

krikščionystė «cristiandad»: krikscioniste 150,19 (1).

cristiano, -a: krikscioniszkam 199,11; krikscioniskosp 234,8–9… (11).

bautizo (sust.): krikstzuy 129,7 (1); compárese bautismo.

bautismo «bautizo»: krikszitimas 193,1; krikszitima 162,20, krikszitimop 199,20… (23); compárese bautizar.

bautizar (sust.): kriksztiu 201,8; krikszitum-bit 192,4; además, en la misma variante, kriksztiemi 196,1… (6).

caer: ir žiedas krint žiamen 85,3 (1).

Cristo, Cristus: Kristus, 6,5–6, Kristusa 8,9… (4); compárese Christus.

agravio (sust.) «injusticia»: krivda 84,2; 169,17; 248,13 (pol. krzywde 84,3) (3); || compárese daño DK 27.

cruz (sust.): kriżiaus 124,13; kriziauspi 164,5; 222,1… (13).

temor «peligro; ¿aprensión?» krupawimą 99,17 (pol. nebespieczność 99,17) (1).

vivir: 1) «vivir, existir»: kurio galibe giwenam /krutame ir esame 212,16; 2) «trabajar, actuar»: krutes 43,19 (pol. czynić będzie 43,20) (2).

cruentamente adv.: kruwingay prakiaytawa 160,8 (1).

sangriento adj.: kruwinos 243,16; kruwina 250,7; kruwinoy 22 (3).

copa(s) (sust.) «cáliz»: kubkas 51,9; kubkos 216,21; 221,20… (14).

machacar «golpear, triturar»: Sukulkit kulkit nete iżgi grunta 98,26 (1).

cuerpo: kunas 66,12; kuns 164,17; kunuy 210,16; kuną 20,4… (104).

príncipe (germ.): kunigayksztis 61,16 (1).

sacerdote (germ.): 1) «pastor»: kunigay 160,23; kunigumpi 160,14… (5); 2) «príncipe»; ne duksekitesi tiem kurię ne gal

106

gialbet /a los siervos (cf. 1. książetach 100,21) (1).

a modo de sacerdote adv.: kuniszkay ne giwena 172,13 (1).

sacerdotal, -a: kuniszkas 148,2; kuniszkos 138,10; kuniszkuosna 234,21... (6).

cautela: Noris ant iu ateys sunkibes /irgi kokie kupravimay del iu slipnibes 57,11—13 (l. «zatrwożenie» 57,12) (1).

donde (pues): Kur jau Pona gimines pulkays tenay eiti 92; o duok wayksciot tawuosna pulkuosna /kur wisi wierni giwena 77,5—7; kurgi 144,14... (28).

quien (-es), -a, quienes: se emplea como pronombre interrogativo, relativo (con mayor frecuencia) e indefinido (raramente), por ejemplo: Pasławintas wiras kiek wienas /kuris ne ieit piktu rodon 43,11—12; kuriagi tada nauda yra 14,8; kurs 34,20; kursay 208,12; kuriop 55,23; kurie 203,17... (313).

susurro «murmuración»: o tatay wietoy ausin kuszteima 205,27 (1).

L

muy adv.: muy enojado 27,24; 214,16; 228,21... (38); más 164,14; 170,20; 86,22... (5); łabiausey 59,19; 200,23... (5).

fiador «garante» zinay iuog ten bus ne laida 115,20 (l. rękoymia 115,21) (1).

dejar (=permitir): par mierą szwiesę laydo 154,10—11; jau łask pakaiuw Pone 159,9 (2).

dejarse (=someterse) «rendirse, dirigirse» (¿trad.?): Ant tawa... szawkimo /drąsey wisi łaydźiamiesi 24,18—19 (l. smiele się my apuszczamy 24,19); ant io walos łaydesei 160,7—8 (l. na jego wolą puścił 160,7) (2).

mantener: tiesoy tikroy łaykiki 155,12; 187,3... łaykit 233,21; łaykiau 81,25; 187,3... (18).

suerte: łaymes 95,20; vn. vie. łaymey 94,23 (2).

[Laymasnia 232,17 véase laimus.]

abundantemente «copiosamente» adv.: duosti łaymiey saw iemus wierniemus čionay 94,22—23 (1).

felizmente adv.: laimingay tokiam pasi wes 42,2; 144,3 (2).

feliz: Laymingas 56,13; Laymingiausias 93,22; dg. ki. laimingu 93,22 (1).

afortunado «feliz»: Laymus 128,22; Laymasnia 232,17 [=laimesnio] (2).

revolotear: new wel strelų nakti łakio... 79,16 (1).

[łandanciams 103,22 véase listi.]

ligero (=liviano): o miega łangwa pridawey 19,21—22; 32,5; 183,14 (3).

ligeramente (= suavemente) adv.: malda... łangway kalbeta 39,18; łangwiew turi iam atsi duot 236,9 (2).

ligereza (=levedad): łangwibe 223,2; łangwibey 234,15 (2).

[łankienciosios 93,18=19 véase lenkti.]

łankiškai (=lenkiškai) priv.: con la misma voz que łankiszkay 23,14 (1).

łankti (=lenkti): Rankoy wira strełos łankienciosios 93,18 (=lenkenciosi) (l. flechas veloces 93,17) (1).

łanta (=lenta): Antroy toy łantoy raszita 105,17 (l. tabla 106,18); dg. ki. łantu 105,14 (2).

łapas: y no caerá de él ni una hoja 43,18; 88,24 (2).

łatras (esl.) «saqueador, estafador»: łatrą pas sawe ant kriziaus kabantį 252,14; karodams terp łatru 121,2 (2); || compárese con borracho, glotón.

łaukas: está con nosotros en el campo 61,22; 94,8; 114,13; el campo florece con flores 153,23 (4).

łaukti: e indicó que esperara en una ciudad 171,24; łaukiu 179,11; łauktumbim 112,5; łaukiancios 46,18; łaukdami 231,24... (22).

[łaupsay..., łaupsinti... véanse liaupsiai, liaupsinti.]

łaužti: tomó pan... lo parte 13,18—19; łauždams tawa prisakimus 173,13; łaužitas 215,16... (6).

[ława, ławaiti véanse levas, levaitis.]

leda (pol.) «siquiera, aunque sea»: idant mes ne leda kokiu budu kriksztiumubim 192,7 (1); || compárese con bat.

legalia 239,8: latinismo ocasional.

letybė «humildad»: Melskimes tewwy sawam pakaroy ir letibey 115,3—4 (l. en silencio) (1).

levaitis: ławayti /con el pie trituras al dragón (l. Lwię nogami y Smoka potrzesz 80,9—10) (1).

levas (esl.) «león»: Tu Lawą ir kirmelę pamisi 80,10 (1).

alabanzas «abundantemente» (priv.): que así me alabes con abundancia desde tu amor 50,18 (l. wiele 50,18); y que nos entregues ese amor abundantemente 16,27; 239,13 (3).

alabar «ensalzar, adorar»: mi lengua los alabará, Señor mío 50,5; ¡alabad! 100,17; alabando 53,24 (3).

acompañar: acompaña por el camino recto 54,11; acompañaré 57,26 (2).

liečijimas (sl.) «curación»: sing. ki. liečima 204,15 (1); || cf. gydyti.

liekas «undécimo»: en el primer libro a los corintios, en la undécima posición 13,16 (1).

liekorius (sl.) «médico»: liekoriau 251,17 (1); || cf. gydytojas.

107

[liektis 45,8 véase liktis.]

tronco «tronco»: y no de un tronco verdadero, sino como de un manzano torcido 186,15 (1).

mandato: y de mi mandato, de quienes me guardan 107,23 (1).

llama: para que no arda en la llama eterna 183,16.

ordenar: ordenó que tocáramos para nosotros mismos con las arpas 98,7; ordenando 124,18; 160,27… (116).

verter: vierto agua 201,5; vertiendo 201,6 (2).

lluvia: la tierra espera lluvia 103,17; lluvia 185,7; 59,25 (3).

lengua: 1) «lengua»: por eso mi lengua siempre te alabará 89,14; 50,5; 90,12…; 2) «idioma» (trad.); los paganos de lengua extranjera, sometidos, se unieron a la comunidad 174,18–20 (l. języki 174,19)… (14).

enfermedad: en la enfermedad impongo 249,16; enfermedad 242,11; 248,12… (11).

por igual «de manera semejante»: iguales como los ciervos 58,19; 85,2 (2).

comparar: No me compares, Señor, con los malvados 55,11; 55,5 (2).

enfermo: por los enfermos /que tienen muchas heridas en el pecho 12,10; a los enfermos 241,4; 252,9… (5).

igual: que sea igual a tu padre 61,9; igual 78,8; 103,22… (5).

permanecer «quedarse»: sobre tu pueblo permanecerá la bendición 45,8 (1).

guarida: Encerrado en la oscura guarida, te atormentas 103,5 (1).

alegremente adv.: Por eso se alegra el corazón 50,4; 147,19; 155,20… (6).

alegre, -a: alegre 53,23; más alegre 50,13; la más alegre 93,15… (13).

alegría: Pues en la mayor tristeza tuvo esa alegría 59,9; en la alegría 52,6; alegrías 140,4… (16).

alegrar: alegrar eternamente 144,5; te alegrarás 94,24; se alegraron 145,2… (18).

el que alegra: instr. sing. con el que alegra 18,25; 31,27; 175,6 (3).

derretirse: Ya seré igual a los que se derriten en la tierra 103,22 (1).

testimonio (testificación): testimonio 23,22; testimonio 180,25; 222,22… (6).

testificar (v.): trabajando, testificas que eres bueno 78,9–10; testificando la injusticia 54,15; 106,13… (5).

libre (germ.) «libre»: para que quedemos libres de los pecados 24,10–11 (1); || libre SiDi 359.

león (br.) «dragón, serpiente» (?): caminarás / aplastarás al león con los pies 80,10–11 (cf. Con el pie pisotearás al dragón 80,9–10) (1).

nido: no cae sobre el nido 140,15; al nido 75,19; 75,12 (3).

lobis «riqueza»: negieysk lobio swetimo 106,16; lobi 61,24; 109,21 (4).

lomas «sepultura, hoyo»: niekad ne mirszi dusios mano lome 50,9–10 (l. wgrobìe 50,9) (1).

łoska (pol.) «gracia»: łoska 205,16; łoskoy 38,23; łoskon 136,7… (11); || compárese con malonė

lova: yace sobre la cama 251,19; 252,2 (2).

[ludji, ludima žr. liudyti, liudijimas.]

Lukos̃is: Lukosius 242,22 (1).

lūkurnėti «estar al acecho»: Lukurnedams 103,15 (1).

[luosi žr. liuosas.]

lūpos: mi lengua y mis labios 70,16; 63,25 (2).

lupimas «despojo»: Lupimu irgi turtu 65,24 (1).

[luta žr. liūtas.]

M

macis, mačis, mačia (-ė) (esl.) «fuerza, poder, fortaleza»: macies 141,11; macij 156,8; macini 146,11; mačė 112,18; macia 231,6… (20); || cf. poder, fortaleza

mainyti «cambiar»: nunca cambia lo que ya promete una vez al prójimo 48,20–21 (1).

mailė (= meilė): mailei 2,20 (1); cf. meilė

rebelión: maysztay ir ant wisu szalu 74,11; mayszte 136,22 (2).

Maižiešius (esl.): Mayžiesaus 32,12; 84,4 (2).

majestotas (esl.) «majestad»: maiestota 26,13; Maiestotop 145,5; 208,3… (19).

oración: malda Pona 29,7; maldoy ir nuzia-mime 117,8; maldosp 15,4… (54).

Malchus: Malchaus 160,13 (1).

malkas «sorbo»: girdi mus malkais aszaru 71,18–19 (1).

gracia: Per malone ir mielasirdiste Diewa 6,23; maloney 36,12; en sg. inst. vie. maloneia 114,17; malonespi 22,15… (37).

benévolo, -a: maloningas Pone 36,11; 73,16; 165,11… (7).

amable, -s: malonus 34,8; 187,5…; maloniausias 239,1; 250,13… (8).

malžankai (pol.) «recién casados»: Malžankus 239,7 (1).

malženska (pol.) adjetivo «nupcial»: toi iu Malženskoi draugistey 239,10–11 (1).

malženstva (pol.) «matrimonio, bodas, nupcias»: malženstwa 229,15; Malženstwon 238,23; malženstwop 230,5–6… (34); || cf. moterystė DK 30.

maršingas «marašus»: žadeime sawa ne marsingas 184,3 (1).

maršinti «olvidar, hacer olvidar»: kuriomis musu niekad nemarsina 38,12–13; o ne

108

dar placer al diablo / multiplicar tus buenas obras 20,8–10; 20,5 (3).

Mateušas (sl.): gen. sg. Mateusza 106,21 (1).

mazgojimas «lavado»: Id mazgoimu wirszutiniu 180,25 (1).

lavar: Kieleši koies mazgoia 180,21; mazgotu 181,9; 181,17 (3).

mažai adv.: nemažay 239,4–5 (1).

manas, -a: O asz sunkume troszkume wedu dienas manas 65,2–3; manas 54,7 ir mans 54,7; manogi 98,16; mano 63,26 ir mana 63,25; manamuy 60,5; manasias 140,4; manose 49,5... (28?); compárese mano.

mano: kąc mana dowanu ne gieydi 49,7–8; tey kis apszwies t akis mano drąsey 47,11–12... (169?); compárese manas.

En algunos casos es imposible distinguir si se usa el acusativo del pronombre manas, -a o el nominativo y el instrumental singulares del femenino, o bien el genitivo invariable mana; por ejemplo: tu ant sawes imk nekaltibe mana 87,7–8.

mardavonia (pol.) «matanza»: mardawonios 114,3 (1. mordownia 114,3); || compárese žudyti.

Marija: Maria 110,17; 124,10... (10).

mares: Io esti marios ans jas sutwere 81,9; marias 101,4; 108,14... (4).

pequeño, -a: waykay maži 194,11; nemažas 66,16; 188,16... (12).

mažiaus «como mínimo» adv.: Idant mažiaus už dwieju nedelu... butu užakita Malženstwa 227,15–18 (1).

disminuirse: la fuerza santa disminuyera 72,11 (1).

mečius (abreviatura) «espada»: mečium 160,12 (1); || compárese con kalavijas.

medvysis «cazador»: Anas isztraukes isz spaštu medwisia 79,9 (1).

medžias «árbol»: bus kaip medis isodintas 43,16; medžių 95,17; 119,23 (3).

megti «amar, gustar»: kurie manim nemegia 107,21 (1. nienawidza 107,21); Megiu asien labai tays 92,3; ne mekit piktibe 65,23–24; 164,17; megančiuose 25,20... (11).

mėgumas «afición»: O teip mano nodie ia ir mano megumas 65,13–14 (1. kochanie 65,12) (1).

mėginti «probar, tentar»: reikia mums patiems pirm sawe meginti 125,7–8; pradėkay iusu mane megina 81,22 (1. kusił 81,22); 51,16 (3).

amor: tey kis drutint meyle sawa 146,3; betaig laukiu su meyla 179,11; meylenai 57,5; meylesp 164,27... (94).

meilingai «agradablemente, afectuosamente»: meylingay priimti 45,17; 114,19; 241,5... (9).

meilingas, -a «benévolo»: Tewe musu meilingas 225,18 (compárese con miłosciwy 225,18); meylinga 175,10; 197,11... (8).

mentira: ne tikiekit giems nes esti melas 122,25; melą 143,7; melus 54,16... (4); mehn 90,13 debe considerarse un error tipográfico (=melu).

meldimas «petición»: Iszklausik musu meldimą 21,20; meldimas 55,25; 19,3 (3).

azul: O io ro nomis melinomis izgiditi esme 244,5–6 (1).

rezar: melsimes Ponuy Diewuy 38,18; melstisi 107,16; Melskim esig 169,15; melstus 219,21... (13).

melsti «pedir»: tewą sawo melde 161,25; melsk 54,22; meldzami 186,28... (4).

mentir: kada bus meluota... ir wis pikta kalbeta 139,27 (1).

mes: Karsztibes Saules niekad ne biiosiesi /Ney wel szalčia Menesie 91,16–18 (1).

virgen: nacido de la virgen pura María 7,8; 109,5; Mergosp 235,11... (4).

nosotros: nos 10,3; 26,8; 194,5... (109); nuestro 31,20; 139,9; 196,24... (375); a nosotros 29,3; 33,4; 15,13... (101) y para nosotros 21,18; 46,14; 69,7... (73); nos 30,20; 37,20; 82,24; 159,5... (190); por nosotros 33,6; 130,19; 192,5... (14) y para nosotros 114,18; 125,12,28,16 (3); nosump 16,17; 97,13... (8); musimp 30,7; 185,13... (8); muspi 123,12; muspe 117,24; 132,9; musp 17,16; 116,9... (6); en total (779); mus 128,7 debe considerarse un error de imprenta [= nos].

Mesías (sust.): Jesús, Mesías de Cristo 245,26 (1).

echar: echó suertes sobre los vestidos 161,13 (1).

año (pl. -s): 1) «tiempo»; como entonces miraban todos los años con sus propios ojos 15,23–24; 31,8; 147,6... (4); 2) «años»: durante cuarenta años 81,25; 157,17 (2).

sueño: Oh, sueño, me diste descanso 19,22 (1).

dormir: El ojo empezará a dormir 37,14; no dormir 112,13; dormiré 46,22 (3).

querido, -a: Mis queridos paganos 90,21; querida 67,2; querida 32,22; a la querida 145,2; en la querida 197,10; etc. formas: querido 38,7; con el querido 93,23; el más querido 76,18; en el más querido 30,12–13; queridísimos 207,17... (99).

misericordioso, -a (trad.): misericordioso 29,12 (1. miłosierny 29,14); 84,2; 220,23... (15); || compárese benévolo.

misericordiosamente (trad.) «benévolamente» adv.: misericordiosamente 16,26 (1. miłosiernie 16,25) (1); || compárese benévolamente.

misericordia (trad.): misericordia 85,7 (1. miłosierdzie 85,7); misericordia 41,24; 214,13; 239,20... (34); compárese gracia.

109

mielasirdis «misericordia» (traducción): Pues tu misericordia es más apacible que el vino 67,2; mira el ojo de tu misericordia 182,20 (1. milosierdžia 182,20) (1); compárese con mielasirdystė.

mielės: y quiere entregar a Dios sus antiguas levaduras 249,11.

miera (br.) «medida, moderación»: quienes no tienen medida en su vehemencia 52,14–15; 154,10; 237,2 (3); || compárese con saikas BrPI 254.

miescianka (br.) «ciudadana»: Miescienkos 161,7 (1).

miestas (br.): ciudad 137,17; a la ciudad 166,17; en las ciudades 31,22… (14).

mylasnykas (br.) «amado, predilecto»: mylasnikay 174,10–11; milasnikams 115,10 (2); || compárese con mylėtojas.

mylėjimas: alabemos, pues, de corazón / por el amor y la redención 155,20–21 (1).

mylėti: 1) «amar»: para que te amáramos de veras 23,17–18; 17,25; también amaría 233,24; a quienes aman 174,5; 2) «gustar» (traducción): y de quienes aman otros vicios diversos 208,25 (1. mihuiacych 208,25); milima 50,11 (25); mileli 237,21 debe considerarse un error de corrección [= mylėti].

mylėtojas: multiplica… los amantes del mundo 142, 26–27 (1).

mylįsta (-ė) (esl.) «gracia»: milistos 49,6; milistes 84,19 (2); || compárese con malonė.

minėti: 1) «mencionar»: al mencionar mi nombre 115,11; minėcius 108,3; minetumbim 124,21 (6); 2) «recordar, rememorar»: Por eso y acerca de ello recordad / que nada le resulta más conveniente al hombre 232,8–10 (1. pamietaycie 232,8); 105,12; 186,10, 234,12 (4); compárese con at-minti.

minti «pisotear»: el jabalí… rompe / pisa 72,19 (1).

ministras (esl.) «maestro, predicador»: habla el ministro 222,10; 204,4; 219,7… (11); en el texto polaco, en todas partes, Minister (219,7; 220,5; 222,10…); || compárese con mokytojas.

myra: dio sus regalos: oro, incienso y mirra 158,24 (1).

miršti «olvidar»: pues no olvidarás a tu siervo 137,4–5; 50,9; olvidando 164, 15–16 (3).

mirti: entonces muere de inmediato 35,9; el que no muere 33,21; de los muertos 122,8; mientras moría 163,24… (11).

misĮis (pr.) «pensamiento, sensación (?)»: mislis 182,11 (1. mysl 182,11); pl. ac. mislis 120,4 (1. smysly 120,4); mislu 27,22; 242,2 (4); || compárese mintis AK 61.

mokėti «pagar, remunerar»: kožnam pagal darbu mokas 74,19–20; mokieia 145,14; mokies 79,24 (3).

mokėti «ser capaz»: aba teypag nemoka išmegint 204,20–21 (1).

enseñanza: porque enseña a los muchachos 2,4 (1).

enseñar: la palabra tuya teykis mokit 23,9–10; mokis 8,3; mokitumbei 240,3; mokikimes 17,24; mokidamas 121,5… (18).

mokytinis «discípulo»: laužia ir dawe mokitiniems sawa /biłodamas 13,20; 166,13; mokitinium 195… (5).

maestro (-is): mokitoją tey sies szwentos 23,21; mokitoy 173,5; mokitoius 24,3 (3).

mokslas: 1) «ciencia»: o dela iu mokshu /pakreips nuo mokshu mano daugi žmoniu 122,19–22; 72,25; 118,3; 133,21; 198,22; 199,11; 203,18; 204,23; 205,17; 206,18; 2) «enseñanza (?)»: abagi ant kozonies gata mokshus duost 206,18–19 (1. nauki 206,19) (1).

Morkus 195,3 (1).

mostis (esl.) «ungüento»: mostimis patepe 162,26 (1); || compárese tepalas SD⁵ 143.

motė: 1) «esposa»: Ir mote tawo namuose /bus taw waysinga waykiuose 94,9; Idant wisokia silpnihe moteres tawa ant sawęs primtumbey 234,9–10; 5,18; 87,15; 95,14; 106,15; 134,21… (13). 2) «mujer»: moteries 236,15 ir moteres 109,21; 208,26 (3).

moteriškas «femenino»: ką teypog moterizkas gali kalbet 237,14–15 (1).

madre: id io madre butu /nos daría a luz un rey 153,2; madre 109,16; 193,12… (10).

mučeln[y]kas (esl.) «mártir»: mušalnikay 150,18 (1); || compárese kankintinis SD⁵ 146.

mučymas (pr.) «tortura»: mučima 159,17 (1); || compárese nukankinimas DK 52.

mučyti (pr.) «torturar»: mučitas 110,21 (1); || compárese kankinti DP 205.

mudrai (ant.) «con astucia»: mudray 245,19 (1. mądrze 245,19) (1); || compárese con astucia, sabiamente.

mudras (ant.) «astuto»: mudrą 169,7–8; mudri 241,12 (2).

muilyti (pol.) «equivocarse»: tame nieka ne muiliam 110,12 (1. Na tym się nic nie mylimy 110,13) (1).

mūka (ant.) «sufrimiento»: mukos 163,11; mukas 163,19; 248,2… (7); || compárese sufrimiento.

muro (germ.): dg. ki. muru 92,16 (1. en el muro 92,16); murus 64,9 (2).

musyti (pol.) «deber, tener que»: toksay musia paskandintas buti 171,16–17; 171,16; mu-

110

si 138,7 (l. mušį 138,7); mušij 138,10; musis 61,21... (7); || véase deber.

mušis «combate»: Noris kielskis koksay musis 53,8 (l. bitwa 53,8) (1).

golpear: los que golpean el cuerpo 139,20–21; golpeaban 160,15; golpeando 160,27 (3).

N

destruir: que destruye 208,22 (1).

noche: la oscuridad de la noche 19,21; de noche 30,25; 142,14... (29).

casa (-as): y no hagas que tu furiosa cólera destroce mi casa 92,16–17 (l. w domiech 92,17); 51,11; 75,9; 94,8; 95,14; 151,18; Después todos entraron en aquellas casas 154,21; 76,18... (33).

doméstico «de casa»: Paganimas doméstico 15,1; 42,1... (27).

amo de casa: 1) «dueño de casa»: que debe cuidar de sus criados domésticos y de sus hijos 15,5–6 (l. gospodarz 15,5); 2) «miembro de la casa; integrante»: hagamos el bien a todos, pero sobre todo a los miembros de la fe 248,9–11; 209,15–16 (l. domownikom 248,10);... (3).

ira «furia, enojo»: Él perdonó nuestra ira a todos nosotros 124,11–12; no conduzcas a tu siervo a la ira 54,4 (l. gniew 54,4); 71,15; 127,5; 162,4 (5).

embarazada (=preñada): se dice de las señoras encintas con bendición, dando a luz fácilmente 32,3–5 (1).

boca: te glorificaríamos a ti mismo / con la boca te alabaríamos de corazón 117,21–22; 71,3; 86,20; 134,8; 223,8 (5).

proclamar «anunciar, comunicar»: Sobre esto anunciaron antiguamente los profetas / la venida de aquel, fortalecida desde los siglos 156,19–20 (l. Prorocy powiadali 156,19) (1).

viuda: cuidador de viudas y huérfanos 32,2; 101,13 (2).

viudez: Tú eres mujer en viudez 87,15 (1).

nota (lit.) «melodía»: notas 157,18 (1); || compárese voz.

beneficio: 1) «utilidad»: y por nuestra utilidad al prójimo 29,21; 68,14...; 2) «riqueza»: y que los criados se lleven su riqueza, su parte 87,18; le quitaron sus riquezas 169,8–9... (5?).

provechosamente adv.: semilla... para que tus cosechas se recojan provechosamente 185,4; de manera más provechosa 251,24 (2).

provechoso: sin embargo, somos siervos inútiles 242,21 (1).

nuevamente adv.: quienes profesan nuevamente la fe 220,4 (1).

nuevo, -a: nuevo testamento 14,2; gimdimop nauiopi 75,21; isz nauja atgimd(i)ti budami 14,12; 120,11... (10).

novedad: sakit... ir łabay linksma nauiena 171,8–9 (1).

renovar: ir liežuwis naupini 175,14 (1).

no: 1) la partícula negutukas se escribe normalmente por separado con los verbos (la predominancia es muy clara); con los adjetivos, participios, semiparticipios y adverbios se escribe aproximadamente igual de a menudo junta que separada, por ejemplo: ne ima 48,23; ne atmesk 63,15; 71,12; 93,10...; Negaliu 6,18; nebijos 53,7; 61,26...; nemirsztasis 33,22; netrugdomas 97,2; neteisey 106,13; ne baysu 44,21; ne pažindam 120,7; ne giray 203,19...; 2) ne- ante a suele traducirse como no- (véase nodboimas, nopikanta, nopilasy...), pero en algunos casos se conserva sin cambios (neabejoiem 197,18; 214,11; 222,11; 245,12; neabdoiem 164,20); neatmayniey 48,11).

ni: ni va con las formas de ninguno y uno y normalmente se escribe junto, por ejemplo: neiokia 4,8; newienas 87,22; newieno 102,25; 193,24...; pero: ne wienas 27,5; kadangi ne iokias dayktas nesiranda 230,21; 245,4.

desatención (pol.) «desatención»: nedboimas 229,27; 204,14 (2); || cf. prestar atención.

odio: nepikantą 90,14; nepikantoia 133,11 (2).

peligroso (pol.) «peligroso»: Gielbti nuog nebespesznu ciesu 60,24 (l. niebezpieczny 60,24) (1); || cf. peligro DK 52.

peligro (pol.) «peligro»: nebespiecni...tes 21,2; 216,20 (l. ni bezpieczeńści 21,1) (2); || cf. peligrosidad VE.

nečystata (pol.) «impureza»: nečistatos 232,13 (l. nieczystości 231,14); 239,5 (2).

semana (br.) 1) «domingo»: nedela szwęski 106,5; 108,6; || cf. Atmink atilsia sekmą dieną 108,5; 2) «semana»: pirm dwieiu nedelu 203,5; 227,15–16... (7).

neg: 1) «que»: pirm te pridžiuk liežuwis gomuriopi /neg asz turečia tawęs vižmirsztį 98,17–18; 60,13; 2) «contra»: praieway rodisis /neg ant susa desis 149,15–16; 139,4; 16P,20 (11); cf. negu.

negandas «maldad; orgullo; lujo; miedo; desgracia, apuro»: idant pateykawiman ir negandusna kuniszkosna neisiduutumbim 234,20–21; 27,24; 237,3 (l. próżnowanie 234,22; niedostatek 27,24; zbytku 237,4); (3); cf. negandumas.

negandumas: ateys tikras galas /tokia neganduma 138,19 (l. kwasu 138,20) (1); cf. negandas.

111

negi: 1) «que»: Ne est didesnis tarnas /negi patsay Ponas 139,6—7; 67,2; 124,5 (3); 2) «no»: Negi gyesyki artima tawa /namu ney wel moteres io 109,4—5; 114,6 (2); cf. neg.

nei: 1) conjunción: pero sobre el tercer lugar nada sabemos /ney wel raszte… encontramos 248,2—4; Ney giar ney pikta nepažista 58,6; 149,6; 178,20…; 2) partícula enfática: no dejemos que cualquiera se lleve 172,26—27; 24,25; 241,20; 242,7… (56).

nei aparece a menudo con vēl, por ejemplo: Ne iszmana ney wel girdi 74,9; 55,4; 79,15…

neigi «nei»: Welika szweskim ne senoje rukstie /neygi teypag ruksztiie piktibes 219,3 (1).

nekaltė «inocencia»: iszwisk nekaltę mano 51,14; 52,4; 52,17… (4); cf. nekaltybė.

nekaltybė «inocencia»: tatay drapana nekaltibes musu 193,16; niekaltibey 48,9; 87,8; 178,26… (8); cf. nekaltė.

nekuris (trad.): Ira taypag nekurie /kurie… ne nor iszpažint 209,8—10 (l. niektorzy 209,8) (1).

[nelam 117,19; error de imprenta, debe ser nekam (= en ningún lugar)].

nemeylė «odio»: Kad nemeylę regin nuo przestar niku 59,20 (1).

nepakajus (abreviatura) «inquietud»: Saugok mus tuose napakajuose 137,15 (1); || cf. ramumas; maistas.

desgracia: Las desgracias se irán como agua turbia 88,10; 237,22 (2).

nepasipūtimas «falta de orgullo»: nepasiputime 237,2 (l. nie w pysze 237,4) (1).

nepatogumas «incomodidad»: turi but attolintas wisokias smarkumas ir nepatogumas 234,14 (1).

nepigumas «dificultad»: Wisu nepigumu gi giabiesiu 80,16 (1).

nepoteyes: 109,20… [= ne po teysey «injustamente»].

[neprieiemusiemus 228,18 véase eiti.]

neprietelius (br.) «enemigo»: neprietelus 37,11; neprietelaus 93,20; neprietelue 88,15; 155,13 (36); || cf. prieštranykas.

[ner(a) véase būti: Ner 133,21; nera 134,2; 140,21… (9).]

nes conj.: Paiuoka wisad dare isz io sunkiu wargu / nes ans mega piktibe 88,6—7; 112,8; 122,25… (144); cf. nesang.

nesang(i) «porque»: O susimilk ant musu nesang es maloningas tewas 73,15—16; 104,5; 182,11… (36).

En algunos lugares, nes y nesang se usan en la misma página (p. ej.: 67,2 y 67,12; 88,7 y 88,5).

llevar: llevaré en el corazón pesadas aflicciones 88,21; llevaba 163,22—23; llevaría 80,8 (3).

cargar: para que lo ayudara a cargar 161,11; que cargue 65,14; cargando 65,16 (3).

nada (nada) nada haciendo el mal 138,23—24; 172,15; 172,19; 206,13; 214,10; en cada silvarte / hasta el final... nada 148,27—28 (6).

neteisė «injusticia»: ir iznaykint wisas neteises mana 62,4—5; Nesang neteises sawo pažistu 62,11; 63,6 (l. nieprawości 62,5; 62,11; 63,5) (3); cf. neteisybė.

neteisybė: neteisybę ludidami 54,15; neteisibiu 84,11; 147,2… (8); cf. neteisė.

neteisininkas «el injusto»: ne wayksciau su piktais neteisinikays 51,21 (l. niesłatecznymi 51,23) (1).

nevalia (esl.) «prohibido»: newalos 107,7; newalon 98,6; 103,10 (3).

nevdėčnas (pol.) «desagradecido»: iuog newdecniems atmindinėja /tat ka iemus dowanoia 186,10—11 (1).

nevdėčnystė (pol.) «ingratitud»: newdecnistes toli bekim 186,8—9 (l. niewdzięczności 186,9) (1).

nadie: aquí no eres nadie más 65,14; Sin ti no podemos nada 167,14; sin hacer mal a nadie 48,14—16… (42).

nunca: nunca son válidas las santas palabras suyas 29,1—2; 38,13; 148,25… (16); nunca 46,2; 65,26; 181,15… (9).

[nekaltibey 48,9 véase nekaltybė.]

en ninguna parte: ney niekur ant to swieto 78,7; 243,7 (2).

piadosamente: nobažnay 213,12; 219,21 (2)

piadoso, -a (esl.) «devoto, humilde»: nobažna 205,10; nobažnomis 23,3 (2).

[nodboimas 229,27; nodboime 204,14; nodboiu 59,26; nodboiem 164,20 véase neatbojimas, atboji.]

esperanza (esl.): nodieia 65,13 (l. nadzieia 65,12); nodieia 96,13; nodieioy 251,14… (24); || cf. duksis, viltis. DK 4.

[nopikantą 90,14; nopilaysi 141,3; noplays 141,15; 237,23; noplanks 200,20; nopmazgocia 181,21; nopsieszka 242,9; nopsisaka 209,18; nopiswayksciotumbei 250,24 véase neapykanta, apilaisti, aplaisi, aplankti, apmazgoti, apsieškoti, apsisakyti, apsivaikščio­ti.]

deseo: Duok iszmanią noro sawo 23,25 (l. woley 23,24); transgrediendo a menudo tu deseo y tu mandamiento 26,14—15; 228,12… (20).

En muchos lugares, el polaco wola se traduce como deseo.

112

querer: querría oponerme a ti 242,12; no querer 133,19… (71).

aunque: Aunque se levanten contra mí muchos, / no temerá mi corazón 53,6–7; 62,16; 122,6… (5); compárese con noris.

noris «aunque»: me guía por los caminos de la verdad / aunque camine con paso firme… 51,3; 79,18; 242,18… (5).

noravytis (pol.) «inclinarse, desear»: Norawikis teypag iosop 234,7 (1); compárese con norėti.

nota (lat.) «melodía»: Nota 95,2; notos 168,15; 202,3; (3); || compárese con balsas.

[notaiau 121,8; 121,12; notays 172,19; 244,26; notaime 193,25; notmaynancios 218,12; notmainomos 120,5; notłays 191,13; notsimulis 51,10; notstumà 195,1; nottolinki 182,3 žr. at(a)iti, atmainyti, atlaisti, atsimulyti, atstumti, attolinti.]

nū «ahora, en este momento, hoy»: Danos hoy el pan nuestro de cada día 9,24–25; y demos gracias siempre 17,22; 37,8; 90,10; 100,19… (30); compárese con nūnai.

nu: nu (siguiendo el modelo eslavo hau) se emplea muy raramente delante del grado superlativo de los adjetivos: junto a tay nu szwenciausey pašlugay 131,2–3.

destapar: Las tinieblas de la noche destapas 37,3 (1).

nudrūtinti «fortalecer»: y dígnate fortalecer nuestros corazones en tu amor 29,18–19; (lit. vmocnić 29,20); 54,22; 145,23 (3).

nudūmoti (esl.) «idear»: nudumojau 57,2 (lit. vmyšlilem 57,2); nudumos 89,9 (2); compárese con dūmoti

irse: que su alma vaya al infierno 20,15 (1).

nugarbyti «honrar»: cómo honraré a mi amada 80,17 (lit. wyielbkę 80,17) (1).

sumergir: La esperanza reanima el alma sumergida 103,16 (1).

quitar: fue bajado de la cruz 162,20 (1).

nukelti «derribar»: dígnate derribar a todos nuestros adversarios 174,2–4 (lit. zložyć 174,4) (1).

caer: y no caerá de él 43,19; 140,16 (2).

crucificar (esl.); nukriziawotas /muerto/ y sepultado 7,9–10; 8,13 (2).

descenso (= descenso) «bajada»: Como la salida del sol lejos es nufaydima 84,16–17 (1).

inclinar «inclinar hacia su propio lado»: Ne nulenks te to Pona iauciu ney awinu 46,9 (1).

aflicción: nuludimas 251,8 (1).

entristecerse: y cuando vuelvas tu rostro / ellos se entristecen 35,8; nuluda 251,23; Nuludus 75,8; nuludusius 113,4 (4).

apaciguamiento: por nosotros y nuestro apaciguamiento, muerto 221,6 (l. vblagania 221,5) (1).

suponer: kaypos tat numane 138,14 (l. skusit 138,14); numanay 31,15 (l. znasz 31,15) (2).

lavado: para el lavado de nuestros pecados 207,24 (1).

amar «querer, amar»: kurie teykies mus numileti 185,23; nes ans mus teip numileia 179,15–16 (l. vmilował 179,16); 194,23… (5).

morir: vź ius noriu numirti 121,14; numirst 87,13; numirtumbim 112,4; numirusiuy 103,7; numirę 249,27; numirusių 7,12… (23).

numirusių 166,1–169,1 (en los encabezados) debe considerarse error de imprenta (= numirusių).

martirio (dial.) «tortura»: numučimą [159,2; 129,21; 164,1… (8); || cf. sufrimiento.

torturar (dial.) «atormentar»: numučit 124,12; Numucitas 7,9; 8,12 (3).

ahora «ahora»: kaip buvo pirm ir nunay 86,14 (1); cf. nū.

de (desde): 1) esta preposición se usa con genitivo para indicar: a) tiempo: nuog iaunistes wayksciot iungie 249,6–7; 242,3…; b) lugar: o ne atmesk manes nuog weydo tawo 63,15–16; 121,21…; c) causa: wienoka nuog kamanu ir žąslu tuoy nurimsta 58,6–7; 63,7…; d) agente (en traducción): o nuog tawes wisokiu budu atlankiti 31,25 (l. a od ciebie 31,26; 9,12…); e) con los verbos defender, salvar, ocultar, etc.: slept weyda nuog manes 47,4–5; Teykis mane apginti o nuog liežuwiu zdrodnu 90,11–12…; 2) en varias ocasiones nuog aparece con las formas pronominales tave, save: Aptureti tai nuog tawe 42,11; 58,14; 72,14; nuog sawe 113,14; 193,20; 3) nuog se encuentra con mucha mayor frecuencia (183) que nuogi (14); en algunos lugares nuog y nuogi alternan en la misma página, p. ej.: 57,18 y 7,4; 120,22 y 120,14; 132,20 y 132,7…

venenos: Las palabras tuyas, como flechas, están impregnadas de veneno 90,15–16 (1).

préstamo «deuda»: No dar dinero a préstamo 48,22 (l. a usura 48,22) (1).

prestatario «deudor»: Y que los prestatarios disfruten de su parte 87,18 (1).

sinceramente adv.: siempre hace aquello sinceramente 48,12; 154,12; 155,121; 157,19 (4).

lavar: y seré purificado de la injusticia / me lavarás y quedaré blanco como la nieve 63,6 (1).

8. Iš lietuvių leksikologijos ir leksikografijos

113

caer «pecar, decaer»: pues tú, poderoso, te dignas levantar al caído 45,9–10; y ayudar a vuestros hermanos caídos 235,2; a los caídos 74,8... (8).

caída «desgracia, infortunio»: nunca lo abandona en ninguna desgracia 45,25 (l. en la adversidad 46,2) (1).

calmar «tranquilizar, amonestar»: Mejor puedes calmar todos mis sufrimientos 67,3; nuestro enemigo... tú mismo ya calma 71,21–22; 87,24... (5).

calmarse: sin embargo, al instante se calma de las riendas y el freno 58,7 (1).

consolar: para que consuele mi tristeza 59,17; 60,19 (2).

prever «anticipar»: en un gran apuro hay que prever con cuidado 229,9–10 (l. prevé 229,10) (1).

preservación «conservación»: para la preservación de la impureza 232,13 (l. de la fe 232,13) (1).

pecar «cometer una falta»: Confesamos que ya hemos pecado 35,21 (1).

descender (= bajar) «caer»: Como en invierno desciende 155,2–3 (1).

desanimarse: no te desanimes, sino busca tu esperanza en Dios 91,12; no nos desanimamos 96,23 (2).

consuelo (-imiento?) (pol.) «tranquilidad»: y el consuelo de vuestras conciencias 223,2 (l. sosiego 223,2) (1); || cf. calmarse.

calmarse: así se calma un poco mi corazón 66,23 (1).

protegerse «protegerse»: Bataig iu pigay nusiserģiste 123,4 (1).

fortalecerse «fortalecerse»: teyse io szwenta nusistiprინა 90,4 (l. se fortaleció 90,4) (1).

justificarse «justificarse»: Jay norecia nusiteisinti 242,12–13 (l. justificarse 242,13) (1).

escapar «escapar»: ir kur nusitekiet norime 243,6–7 (l. huir 243,6); nusitekame 22,14 (2).

enviar «mandar, enviar»: teikies musump čia ant swieto nusiųst sunu sawa 16,18; Nusiunte 120,22; 173,4... (8).

humillarse: Nusižiamina kaip tarnas 163,18 (1).

apiadarse «compadecerse»: tegul newienas žmogus niekad ne nuskundžia 87,22–23 (l. no se apiade 87,24) (1).

opresión «aflicción, opresión»: wisam nuspaudime prieg iam busiu 80,14–15 (l. en la aflicción 80,15); nuspaudimuose 90,8 (l. en la opresión 90,8) (2).

oprimir «apretar, oprimir»: id gi kit nuspaustu 87,10 (l. oprimidos 87,12); suda dara nuspaustiems 101,5 (l. a los afligidos 101,6); nuspaustasis 88,20; 143,8 (4).

fortalecer (¿traducción?) «fortalecer»: Asz pastasiu ir nustiprisu uszkalbi mano 194,16 (l. fortaleceré 194,16) (1).

santificar (¿traducción?) «consagrar»: wardą tawo nuszwęstumbim 118,2–3 (l. santificaron 118,2) (1).

justificación (¿traducción?) «justificación»: tatay del nuteisinima /wisokia žmoniu gimima 111,3–4 (l. de la justificación 111,4); 8,7; 121,9; 170,13 (4).

justificar (¿traducción?) «justificar»: Wiera musu nuteisinti 176,5–6 (l. justificados 167,6); 194,13; 213,6 (3).

escurrirse «huir»: maldoy... tewespi nutekame 117,8 (1).

desperdiciar (var.) «perder»: Tegul wis nuterioia prowoy nuogi bihu 87,11 (1).

nutikrinimas (trad.) «garantía, aseguramiento»: ape grieku atlaydimą nutikrinimas 206,7 (l. vpewnienie 206,7); 246,24; 249,1 (3); cf. laidas.

nutikrinti (¿trad.?) «garantizar, asegurar»: ir mahoney tewo ius nutikris 122,4–5; nutikrinay 142,11 (l. vpewnil 142,11); nutikrintas 246,22... (8).

nutrankyti «ridiculizar, burlarse (?)»: te nutrankay gie mani 89,6 (l. sikaluja 89,6); Ne vienam ne nutrankidams 48,13 (l. nie wrągaiac 48,13) (2).

nutrinti: prajekymas será borrado 94,16–17; 246,10 (2).

1 nutverti «capturar»: kaip nutwere gi židay 160,11 (1).

2 nutverti «construir una valla»: tworios pagadina /kuri... buvo giaray nutwerta 72,15 (1).

engordar: quiero engordar /saciar mi cuerpo con sangre 121,22 (1).

fatigar: estaba tan fatigado /que no podía caminar 161,9–10 (1).

nuveizdėti «mirar de reojo»: juos kitas isz szalies nuweizdi 204,18 (1).

nuvilkti (trad.) «retirar»: rustenibes nuog sawe nuwelkam 193,19–20 (l. zwłoczymy 193,20) (1).

nužemimas (?) «humillación, humildad»: ir nužemime tawespi nutekame 117,8 (l. pokorze 117,8) (1).

nužeminti «inclinar»: o pakialk nužiamintą wargią galwą mano 44,15–16 (l. wnizone 44,16); 64,6; 248,26... (4).

114

descender: Creemos que descendió a los infiernos 111,2 (1. zstapil 111,2…); 8,14; quien descendió del cielo 181,6… (4).

O

o: 1) interjección: En tus manos, oh Padre 32,13; 98,14; 127,7…; 2) conjunción: Temprano por la mañana se reunieron /y se juntaron en compañía 19,14–15; quien me ayudaría /y me defendería del enemigo 91,5–6…

o como conjunción e interjección aparece en total 384 veces.

manzana: de manzanas agrias 186,15 (1).

omnia 230,3: latinismo ocasional.

P

final: Y nuestro final, el final 41,12; hasta el fin del mundo 169,18; 186,25… (5); cf. finalización.

finalización «final»: y nuevamente al final de esta vida miserable 82,15–16; 42,5; 91,24 (3); cf. final.

terminar: terminarás tu trabajo 4,24; termina 108,7 (2).

humildemente (pol.) «con humildad, devotamente»: pabažnay 18,8; 22,20; 182,9 (cf. pobožnie 18,9…) (3); || cf. bajo.

humildad (pol.) «devoción, humildad»: pabažnistey 138,4 (cf. w pobożności 138,4); 144,21 (2).

huir: entonces el amado huiría / se iría a su infierno 20,14 (1).

construir (pol.) «erigir»: pabudawotus 92,6 (1); || cf. erigir.

despertar: para que no despertemos contra nosotros tu terrible ira 211,12–13; 214,4 (2).

despertarse: Me dormí… y desperté 44,20; despierto 169,6 (2).

padaboti (pol.) «mirar atentamente, advertir»: padaboies tai sawimp 241,19 (1); || cf. išvysti.

padaryti «hacer, crear, realizar…»: tey kis galą padariti 73,3; padarey 156,6; padaritumbite 242,18; Pagidarik 239,19; padares 215,11; padaritomis 196,3… (48).

padaugyimas, padauginimas «aumento»: meyley tawa padaugima 24,2–3; (pol. pomnożenie 24,2); 76,9; padauginima 9,9; 238,19 (4).

padauginti «aumentar»: ir meyley tikroy padaugint 23,10 (1).

padavimas «entrega» (?): Atpirkti esme nuog tusčia padawima tewu musu 246,2–3 (pol. podania 246,3) (1).

ayudante (-a): te he ayudado 70,3; ayudó 137,11; 167,9… (13).

padėjimas «ayuda»: bat nuog io padegimo kažnu čiesu łaukit 46,12–13; padeimo 200,27; padegimą 136,10; padeimu 237,7… (23).

padėkavoti (var.): Pagidekawokim 223,20 (1).

1 padėti «ayudar»: betaig esi gatavas mums padeti 184,7; padesti 101,9; nepad eia 82,24; padetumbit 235,3…

2 padėti «dejar, acostar…»: kur padetu waykus sawa 75,13… (24); padadamos 234,4 debe considerarse un error tipográfico (=padedamas).

padidinimas: buk apgineiu ir padidinimu 31,19 (pol. pomnożeniem 31,20) (1); cf. padauginimas.

padrūtinti(s) «fortalecer»: padrutint 27,8; padrutinosi… malone 90,3; padrutintu 187,12 (3).

padūksis (-ė?) «esperanza, consuelo»: giwent galetumbim ant garbes warda tawa ir ant padukses artimu musu 32,17–19 (pol. paciesze 32,18); tawimpi paduksi turu 68,20–21; (pol. vfanie 68,2); 135,25… (10).

empolvar: los empolva como polvo 44,4 (1).

paduoti: 1) «confiar»: Galiben tawo paduome 36,18; 58,10; 70,18; paduota 235,23; 236,1 (pol. podana 235,24; poddany 236,1)… 2) «transmitir»: tikiedami tawa žodžiu/ mums… paduotuy 24,20; 215,8… (1).

padžiūti «secarse»: padžius žole 85,3 (1).

[paenčios 110,14 y paenčia 111,12 véase etti.]

pagadinimas: pagadinimu 246,5 (=pagadinimui) (1); cf. pagadinti.

pagadinti: lo que daña, lo arruina 72,13–14; pagadintame sawa prigimime 233,10–11; 133,16… (5).

según (pagalei): Con esta preposición, que rige genitivo, se expresa aquello conforme a lo cual se vive, se paga, se perdona…, por ejemplo: pagal tawęs negiwonem 131,24; pagal walos tawa redik 177,2; idant pagal darbu wisems vžmokietu 169,21–22; 55,15; 74,19… En algunos casos, las terminaciones de los casos no permiten determinar si pagal se usa con genitivo o con acusativo (por ejemplo: pagal diduma malones tawa 62,5; pagal nora klaidet 114,6), pues, según el dialecto de los escritos de Petkevičius, estas formas pueden ser tanto genitivos como acusativos. Como se ve claramente que, en la mayoría de los casos, pagal (pagalei) rige genitivo, igual que en los escritos de Mažvydas, puede suponerse que en general pagal se usa con genitivo en los escritos de Petkevičius.

8*

115

Es más frecuente pagal (28) que pagalei (15); hay casos en que ambas formas aparecen en la misma página (por ejemplo, 84,10 y 84,11; 191,7 y 191,8).

ayuda (-a): praszom pagalbęs wieszpat 36,2–4; pagalbę 91,5; pagalbą 175,7–8; 178,21… (7).

paganymas (traducción) «instrucción»: Paganimas namikszias 16,1–41; (pol. Pasterstwo domowe 16,1–42) (26); Pagimas 15,1 debe considerarse un error de imprenta (=Paganimas); || cf. sermón.

pagarbinti «glorificar»: pagar bintas esti 101,2; 150,15 (2).

pagėdinti «avergonzar»: pogiedink… barnis /musu neprietelu 142,16; participio pasivo singular pagiedintas 241,9 (2).

parto: dado… łangwa pagimdima 32,5 (1).

pagimdyti: ten gi pagimda /ir rankosna eme 153,12; participio pasivo singular pagimdintas 200,1; pagimd us 157,23 (= pagimdžiusį)… (5).

dar de beber: papenet ir pagirdit 226,3–4; participio pasivo plural pagirdytos 90,16; 221,10–11 (3).

alabar: pokim… pagirt negali 243,4; participio pasivo singular pagirtas 151,23; participio pasivo plural genitivo pagirtos 233,7… (5).

pagyvenimas (traducción) «vida, sustento»: duok giarą pagiwenimą 118,18–19; (pol. pożywienie 111,18); pagiw enimo 15,16 (2); || cf. vida.

pagrebas (dial.) «bodega»: turi pilnus pagrebus wina 46,20 (1); || cf. bodega KN 208.

paguldymas (traducción) «sección, división»: paguldime 13,16 (pol. Rozdziale 13,16); 195,4; 245,9 (3); || cf. straipstis Mž 172.

depositar: 1) «poner, acostar»: prakarte gi pagulde 153,14–15; Asz duszą sawa vz jus paguldžiau 244,13; 244,19; 249,25 (4); 2) trad.: kame ira paguldita kalte to nehadno ragawima 217,3–4 (l. w czym jest położona wina 217,3) (1).

tentación «tentación»: Ne wesk mus ing pagundimą 118,26; 10,24; 138,13… (6).

pahonis, pahonka (esl.) «pagano, -a»: pahonies 228,27; pahonkos; dg. va. pahonis 113,22… (5).

necio: kuriump paykuiu eyti daugi žmoniu 49,12 (1).

cansarse: o dumos wisos toiuas io tenay pails 100,24; pailstančius 221,10 (2).

[paioprasta 98,17 véase paprastas.]

búsqueda (¿trad.?) «hallazgo»: kurie ne est su mumis ant pagieszkojima 43,8 (l. pozyskan iu 43,8) (1).

mover «provocar»: ir ne pajudintubim ant sawes /smarkios rustibes tawa 27,12–13 (l. a nie pobudzali … 27,12) (1).

burla «mofa, risa»: Ne duok welniuy ant pajuoka 42,3; Paiuoką wisad dare iš io sunkiu wargu 88,6; paiuokus dara 89,3 (3).

sentir: įdant galibe patiechu wisokiuose priepuoluose paiustu 240,5 (1).

pakajingas (esl.) «tranquilo»: Duok pakaingą užgimimą 37,7 (1); || cf. ramus.

1 pakajus (esl.) «tranquilidad, paz»: Tes pakaius io walos klausantiemus 157,12; pakainus 92,21; paka iopi 181,3; 153,11… (21); || cf. ramumas.

2 pakajus (esl.) «habitación»: įdant wisokius namus ir pakaius teyktus Ponas vždengt 39,11–12 (1).

en secreto adv.: įdant wis ems butu žinoma /ne papeykta /ne pakampi 227,18–20 (1).

valle «hondonada»: pakahey 51,3 (l. dolinie) (1).

humillación (pol.) «humildad»: pakara 153,19 (l. pokora 153,19); pakaroy 136,18; 231,24… (6); || cf. nužiaminimas ir nusižeminti.

humilde (pol.) «humillada»: pakarnomis 18,2 (pol. pokornymi 18,2) (1); || cf. humillar.

humildemente (pol.) «humildemente»: pakarnay 16,13 (pol. pokornie 16,14); 155,7; 214,2… (6); || cf. humildemente DK 172.

enterrar: numires /ir pakastas 7,10; 8,12; 112,23 (3).

levantar: 1) «elevar»: ne dręsdami akiu sawa pakialt 210,9; o sir dis… auksz tiniu pakialkit 218,10…; 2) «verter»: net pikta pakialdams 138,23–24; 3) «alzar»; tu gi ant koių teykis pakialt 251,19… (16).

elevación: už pakileimą tawa kieltusi 252,5 (pol. podźwignieniem 252,5) (1); cf. elevar.

elevar: Akis sawa pakileiau 91,3; pakilekim 131,10(2).

escuchar: Ewangelios pakłausukit 194,26 (1).

hacer arrodillarse: toy gi paklupdina 88,8 (1).

obedecer «escuchar, oír»: Pakhusek jau mane szaukima 100,8 (1).

hasta entonces (= hasta que): pa kolay 171,24; pakolay 247,17; 248,9… (6).

castigar (esl.) «sancionar»: pakerosi 62,95 (1); || cf. castigar DP 65.

bautizar: pakriksz titumbim 192,13 (1).

desviarse «apartarse, alejarse»: pakrips nuog mokshu mano daugi žmoniu 122,20 (1).

116

pakrutinti «mover»: kurs ne duos koių pakrutint 91,9 (1).

pakusa (pol.) «se mueve»: pakusos 20,25; (l. pokusy 20,25); pakusu 112,13 (2); ‖ cf. pagundýmas.

pakūta (pol.) «arrepentimiento»: pakuta 85,9; pakutosp 148,7; 171,19… (4); ‖ cf. pasigailimas.

pakūtavoti (pol.) «arrepentirse»: pakutawotumbim 147,6; nepakutawoienčius 205,22 (2); ‖ cf. gailėti(s).

palaidimas (= paleidimas): Luego, la liberación de las personas debe ser 226,12 (1).

palaima: no despojes a tus siervos de la dicha y la desdicha 237,22 (1).

palaimiai «felizmente»: Pałaymiey tokiam pasi wes 94,15 (1).

palaimus, «feliz»: Pałaimus 76,21; 94,19; 99,3; sing. nom. pałayma 152,22… (5).

palaisti (= paleisti): pues no los libera sin coronarlos 108,2; palayzdamas 225,24 (2).

palangė: y que pasen el pan por las ventanas 87,17 (1).

[palauk, palaus… véase palaukti, paliauti.]

inclinar: palęnk ausi sawa 76,12; 113,16; palenkęs 161,26; sirdi palenkta irgi nužiamintą 64,6… (7).

paliaujančiai adv.: nepalawiancey spauda 56,21 (1).

paliauti «cesar»: para que nosotros dejemos de pecar 147,6; palowe 115,14; ne palaudams 57,20… (12).

paly dėti: palideiau… a tu casa 59,11 (1).

palikoti (?) «dejar»: palikoia iumus pamokslą sawo 123,10 (l. zostawil 123,10) (k); cf. palikti.

dejar: dejar teykies raszte 28,24; dejó 207,11; dejando 87,14… (6).

alegrar: palinksmínima tewas danguiegis duosti 17,9; 134,25 (2).

alegrarse: mane… palinksmínay 70,12; palinksmink 78,11; palinksmintas 246,21… (5).

inclinarse «inclinarse»: palinkęs ik žiamey 88,23; palinkusią 64,23 (2).

pamačia (pol.) «ayuda»: pamačia 236,12 (1); ‖ cf. pagalbė.

aficionarse: pamegay ant amžių giwenti 71,2; pameksi 64,10 (2).

perder «dejar»: niekad io ne pameta kožname nupuoli 45,24; 54,7; 69,19 (4).

pametavonia (pol.) «arrepentimiento»: pametawoniosp 28,9 (1); ‖ cf. gailėjimas DK 97.

pisar: galibę io pamine 168,2–3; pamisi 80,10 (2).

morir «fallecer»: Kad turėsim pamirti 163,8 (l. pomrzeć 163,8); pamirsim 115,14–15 (2); cf. numirti.

sermón «enseñanza, doctrina; sermón»: Kad pamokshu tawo klausom 37,5 (l. nauki 37,5); bataig pamokslu iuose dabokim 186,2; pamokshuose 122,15; 148,22… (6).

pamsta (dial.) «ardiente»: ant pamstos sawo 27,14 (l. pamstę 27,13); pamstą 99,5; 211,14 (3); ‖ cf. kerštas.

pamstyti(s) (dial.) «vengarse»: pamstisis Ponas Diewas ant to (l. się mścić 4,20); pamstieși 107,18 (3); ‖ cf. kerštas.

pana (dial.): Anielas Pannay sakie 152,21; 155,10… (7); ‖ cf. merga.

panešioti (trad.) «soportar»: bataig turi wisa meyley ir langwibey panes ioti 234,14–15 (l. ale masz wszytko w miłości i łaskawości znosić 234,17) (1); ‖ cf. pakelti.

desear: Nepanorek namu artima tawo 5,17; 5,18 (2).

papeikimas: y por el reproche habría sido digno 229,20 (1).

papeikti: el corazón está quebrantado y humillado, no reprochado 248,27; reprochado 69,12; reprochados 132,20… (7).

pape neti «alimentar» el cuerpo y la sangre 131,21; 132,3; 221,8… (4); papeneytumbei 35,4 debe considerarse un error de imprenta (=papenetumbei).

papiktinimas: de quienes causan escándalo 209,1 (1).

papildyti 1) «llenar»: tú llénanos con tu Espíritu Santo 127,15 (l. Napełhże nas… 127,14…); 139,11; 175,5 (6); 2) «cometer» (traducción): No cometas un pecado abominable 108,26 (l. Nie popełnisz… 108,26) (1); ‖ véase daryti.

papirkti: puesto que los sacerdotes los sobornaron 166,19 (1).

paplatinimas, paplatymas «aumento, ampliación; multiplicación»: y también un buen aumento 185,8–9; después, mediante el aumento de nuestra fe 214,7; 252,2 (3); compárese paplatinti.

paplatinti «multiplicar; aumentar, ampliar»: Oh, ensancha entre nosotros tu reino 179,23; devuelve a ellos a ti, amabilísimo 239,17; 238,16… (4).

paprastasis «habitual, cotidiano»: olvidé el juego habitual 98,17 (l. zwyklego 98,17) (1).

paprotis «costumbre»: y haz puro el corazón, libre de toda costumbre 145,17–18 (l. od zlych naiętności 145,8) (1).

117

paprovymas (dial.) «corrección»: y una corrección a quienes prometen la vida 206,3 (1).

parašyti: como escribieron los profetas 133,24; parasita 106,22; 205,11... (5).

parduoti: vendido por treinta monedas 160,2 (1).

parėdyti (dial.) «ordenar»: En cuál todo se ordena 142,10 (1); || compárese con tvarkyti MT 204.

parėdkas (dial.) «orden, disposición»: Los cánticos… según su propio orden 43,3–5; establecer los órdenes de David 92,11–12 (l. wstawionie rządy Dawidowe 92,12); 105,3 (3); || compárese con tvarka DP 363.

parėdnai (dial.) «ordenadamente», adv.: para que todo se haga cómodamente y en orden 229,12; 229,15 (2); || compárese con tvarka DP 363.

paremti «fortalecer»: fortalece los corazones y la conciencia 21,21; 20,6; 63,18; fortalece a los caídos 74,8 (4).

paroda (dial.) «consejo»: cuyo consejo siento ya en mi corazón 49,20; consejos 205,25 (l. porady 205,24) (2); || compárese con pritarti.

parodyti: que te dignes mostrarnos 25,25; mostró 130,19; mostraríamos 192,19; muestra 87,8; mostró 73,25 (=parodyk)… (16).

parpulti «caer de bruces»: aunque mil se postren ante ti 79,19 (1).

pas: esta preposición se usa con acusativo para indicar lugar, por ejemplo: no temas estando de pie junto a él 61,11–12; Allí, estando junto al fuego 160,19; 166,16; 233,19; 252,15 (5).

pasakyti: Así dijo el primer ángel 166,7 (1).

pasaka «relato»: no cree en relatos falsos 48,16 (l. Nie wierzy powieściom złym 48,16) (1).

pasaulis: En todos los lugares de este mundo 86,9; 89,20; 158,17 (3).

pasavinimas: la adopción y el acuerdo... con la Iglesia 238,11–12 (l. poslubienia 238,11) (1); compárese con pasavinti.

pasavinti «tomar»: para que no sea prometida a otro ni adoptada 228,8 (l. zaręczona 228,9) (1). Pasavinti aparece en los escritos de Mažvydas, Bretkūnas, Daukša y otros, y significa «tomar, unirse, desposarse, adoptar».

sembrar: para que aquí sea sembrada tu semilla 185,3–4 (1).

temer «asustarse»: Pedro, temeroso, dijo 181,27.

agradar (pol.) «gustar»: tewuy musu pasidabojo 15,11 (l. spodobało 15,11) (1).

confiar «esperar, confiar»: Tiek patysi pasidukseiau kaip tawe regėjau 66,20 (1).

entregarse: 1) «encomendar»: O ing apginimą jo tikray pasiduot 141,8–9; pasidawiew 44,21;

45,11…; 2) «rendirse»: bat žodžiams cierto ans pasidawe 119,22; 220,14–15… (7).

sustento «subsistencia»: Ne uždirbsi saw pasielgima 93,9 (l. pożywienia 93,9) (1).

compadecerse: Pasigaylek teip sunkios tarnu mardawopios 114,2; 133,4 (2).

arrepentimiento «penitencia»: isz sawo piktibiu darit pasigailimą 57,2–3 (l. wyznanie 57,3) (1).

avergonzarse «abochornarse»: su kuriuo ne pasigėdetu pokim suda sudžios 241,14 (1).

alzarse «levantarse»: ant musu galwu pasikiele 71,5–6; (l. powstali 54,14); 86,23; 141,18… (7).

alzarse «alzarse»: isz piktenibes priesz mane pasikėlia 44,10 (1).

inclinarse (esl.) «humillarse»: sirdis iam wisad mano pasiklonios 55,25–26 (1); || cf. humillarse.

inclinarse: tu koump pasitenkey 181,5; 181,10 (2).

rememorar (pol.) «recordar y repasar los pecados»: griekuose guli /o nepasimetawoia 209,3–4 (l. nie wpamiętawaią 209,3–4); 248,21 (2); || cf. repasar.

multiplicarse «aumentar»: sawoy sekloi… pasiplatint 240,23 (1); cf. extender.

«pasipro(v)ymas» (dial.) «enmienda»: con verdadero propósito de enmendarse 126,2 (1); || compárese taisyti; prisitašyti y pirengti DK 97.

pasirėdyti (dial.) «prepararse»: O kadagi tuo budu pasiredisim 126,20 (1); || compárese prisitašyti y pirengti DK 97.

pasirodyti: ¿De qué manera tienes que aparecer ante nosotros? 241,5–6; apareció 90,2–3; 177,21; 229,26 (7).

pasispirti «apoyarse, fortalecerse»: o tai mačia dwasiuos s. kuria ramintusi ir pasispirtu 240,6–7 (1).

pasistiprinti «fortalecerse»: y se fortalece entre la gente de nacimiento extranjero 72,3–4 (1).

pasitėsyti (dial.) «recrearse, calmarse»: o pasitiesis tie sutrinti kaulay 63,9 (1); || compárese calmarse.

pasivesti (¿calco?) «tener éxito»: Įaymingay tokiam pasi wes 44,2 (pol. Szczęśliwie mu się powiedzie 44,2); pasi veda 92,14 (pol. powodzi się 92,14); pasiwes 94,15 (pol. się … wodzi 94,15) (3).

pasižinti: 1) «saber»: Pasižistam kad jau nusidėjom 135,21 (1); 2) «reconocer, comprobar»: Vżu tokiu stebuku žmones pasižino 162,13 (pol. ludzie się wznali 162,13) (1); 3) «confesar (?)»: kad anis ne pasi

118

žista «hace de ama de casa» 209,15 (1. sie... nie žiną 209,15–16) (1).

paskaityti (¿trad.?) «sostener»: ir vž gietus paskaityti 167,6 (l. policėni 167,6) (1).

paskandinimas: iż... paskandinima iszwalninay 30,14; 83,21; 198,11; paskandinimą 244,13... (7); paskandimą 22,6 (1); compárese paskandinti.

paskandinti «hundir, destruir»: toksay musia paskandintas buti 171,16–17 (l. potėpion 171,17); abagi wel pėkłoy ant amžiu paskandint 139,23; 242,14... (5).

asignar: pulkan wiernu asignar 151,13–14; asignada 161,14; asignar 92,11; 234,18... (5).

paskui: 1) adverbio de tiempo: O paskuy tat turi but kalbeta 199,16–17; 2) rige un acusativo como preposición, p. ej.: paskuy žmones eydami 149,20–21; 122,18; 216,20... (5)

paskutinė adjetivo: dienoy paskutiney 169,20–21 (1).

paslūga (pol.) «servicio»: pashugay 133,3 (l. poshugowaniun 131,3); || compárese tarnau­ti.

paslūšnas (pol.) «obediente»: ir iamuy pashuszni estė 86,2 (1); || compárese paklusnus DK 129.

paslūžyti (esl.) «servir»: bat ataiay wisiemus pašužit 121,13 (l. posłużyć 121,17) (1); || compárese tarnau­ti.

pasnykas (biel.): pasnikas 205,19 (1); || compárese alkinimas DP 52.

pasnykauti (biel.): pasnikaudams 88,26 (1); || compárese alkintis DK 37.

sentarse: pasodinay sawe stalopi 129,12; 71,27; 172,10 (3).

pasotymas «saciedad»: ant pasotima kunu 116,15 (1); compárese pasotinti.

saciar: kunu krauiu sawo saciar 121,18; saciaron 35,14; 71,17; dg. va. saciar 131,8 (4).

tender una trampa: man paspende žabangus 99,21–22 (1).

establecimiento «establecimiento, disposiciones (?)»: pertirė sawa sąžines pagal Pona pastatymu 127,20–21 (l. narządzenia 127,21) (1); cf. establecer.

establecer: 1) «fundar» (¿traducción?): pastatit tey-kieys karaliste id daugintusi 72,9–10 (l. wstawiles 72,10); 197,23; pastatitoie 240,9 (l. postanowionym 240,9); 2) «determinar» (¿traducción?): Asz pastatisiu ir nustiprisíu vzkalbi 194,16 (l. postanowie 194,15); pastatisime 126,5 (l. postanowimy 126,5); pastatitos 224,15 (l. postanowiony 224,16); 3) «construir»: duok id mes po tawa desiney /pastatiti butumbim wisi 174,9–10; 42,8; 92,10; 219,15; 251,20; 4) «preparar» (traducción): pastate wečiara sawo szwentą 124,17 (l. wstawil 124,19)... (12).

refuerzo: ir ant pastiprinimą... mumus 224,13 (1).

reforzar: tey kis gi pastiprint 251,18; pastiprinam 194,10; pastiprintumbit 231,19–20; pastiprinančiam 229,25; pastiprin­dami 214,6... (9).

huérfano desamparado: Te est mote naslistoy /waykay pastumdeleis 87,16 (l. sirotami 87,17) (1).

curación «sanación»: Negalincziu idant teyktusi buti pasveikinimus 18,23–24 (l. vzdrowieniem 18,24) (1).

paswiečyti (esl.) «dar testimonio»: paswiečitum­bit 214,1 (l. poświadczali 214,1); paswiečioim 223,6–7 (l. poświadczyli 223,7 (2); || cf. liudyti.

llamamiento 1) «situación, ocupación, estamento» (traducción): idant pagaley paszaukima iusu 234,24–25 (l. powołania 234,24); wisos žmones kožno paszaukima 89,22–23 (l. stanu 89,23); 228,20; paszaukime 229,5 (l. Rzeczypospolitey 229,5); 234,25... (4); 2) «invitación» (?); id pitkay ne vžiwotumbim paszaukima 82,9–10 (l. pozwania 82,10); 31,23 (2).

convocar «invitar»: kursay ius tosp draugisteps paszawkia 238,3–4 (l. powoła 238,3) (1).

alabanza, glorificación: paszławinimas 45,8; paszławinimą 24,10 (l. przeżegnanie 24,10); paszławinimu 40,11; paszlawinime 239,12 (l. błogosławienstwie 239,13)... (16); paszłowinimu 38,21 (1).

alabar: paszławint 40,8 (l. pożegnać 40,8); paszławin 33,13 (l. błogosławi 33,14); paszławintu 199,24; paszławink 21,15; paszławinta 223,13; paszławinti 94,3... (31).

consagración «santificación»: paszwentima 17,6 (l. poświęcenia 17,6); 24,2 (2); cf. consagrar y santificar.

consagrar: o mus wisus amžinay paszwentina 124,14; paszwentinay 72,9 (l. poświęcił 72,9) (2).

dedicar «consagrar»: o smerčia sawa brangiausia paszwesti 128,27 (l. poświęcić 128,27...); paszwentey 129,8; 162,19; 193,14; 196,8... (13); cf. consagrar.

lecho «yacija»: o patało negawo 154,19 (1).

enmienda «corrección»: pažinė griekus pataýsima gieysim (1).

patamkas (esl.) «heredero»: gen. pl. patamku 197,8 (pol. potomstwa 195,7) (1); || cf. tėvainis.

119

pateikavimas «holgazanería»: įdant pateykawiman ir negandusna kuniszkusona neisiduotumbit 234,20–22 (pol. prožnowanie 234,22) (1).

untar: mostimis patepe 162,1 (1).

pateriojimas (biel.) «perdición»: ir ant sawo amžino pateriojima ne walġitu 209,6–7 (pol. zatracenie 209,7) (1); || cf. pražūti.

paterioti (biel.) «perder, extraviar»: pateriot 247,23; paterioio 119,23; pateriotos 164,24… (6); || cf. pražudyti.

patiecha (biel.) «consuelo»: Patiecha 28,16 (pol. pociecha 28,15); patiechą 144,17 (pol. otuchę 144,17); patiechu 240,4–5; 249,17… (8); || cf. nuraminimas DK 174.

patiešyti (biel.) «consolar»: patiesik 71,20 (1); || cf. raminti.

patogiai «decorosamente, bellamente», adv.: įdant wisa butu darita patogiey 229,12 (pol. vcześiwie 229,11); 229,15–16; 234,27 (3).

patogus, -i «verdadero, bello, sincero»: o rodžiu giems meyle patogia 107,22; patogiasnio 205,13–14; 232,9 (3).

patremti «expulsar, eliminar»: juog tu patremey tamsibes 19,20; patremtu 39,9; patrems 45,25; patremtas 20,14 (4).

pats, patsai, pati: mihesi artima tawo /kaip pats sawe 6,12–13; patsay 24,25; pati 41,20; paties 46,5; pačiam 8,3 e pačiamuy 106,7; dat. sing. pačiu daiktu 239,18; pačiam 182,24; patis 194,9 … (129). Pats aparece con mayor frecuencia que patsai; en algunos lugares, ambas formas se alternan en la misma página (140,17 y 140,9; 114,12 y 114,4).

patiroti (biel.) «secundar»: swietuy labiaus paturoiom 164,13–14 (pol. folgować 164,15) (1); || cf. pritarti.

patvirtinimas «refuerzo»: o patvirtinimą dowanot 132,10 (1).

ave: pauksciey 67,20; pauksčius 153,24 (2).

pajarillo (=pajarito); pauksztaley 75,19; 114,13 (2).

pavadinti «invitar»: įdant ne kaip sudop pawa­dinti eiti 241,12–13 (pol. poz wani 241,12) (1).

imagen (=cuadro): pawaik­sło 2,14 (1).

atardecer «últimas horas de la tarde»: est nuimtas pawakares čią 162,21 (1).

pavalnas, -a (pol.) «obediente (?)»: wisame pawa­lni bukim 181,25 (l. powolnymi 181,25); pawalna 64,16 (2); || compárese paklusnus Mž 234.

pavargelis «mendigo»: 1) «mendigo»: te gukstinei wisada čia su pawargieleis 87,16–17 (l. zebrakami 87,18) (1); 2) «pobre»: ir su mumis teypag pawargieleis 252,7 (1).

cansarse: Nesang asz rudulis ir pawarges esmi 77,15; pawargusia 47,9; pawargusiam 89,17; pawargie 250,19… (11).

dirección «guía» (?): o tatay užu Dwasios szwentos pavedimo 9,14 (l. powodem 9,14) (1).

imagen: 1) «imagen»: juog mus ant paweik­sła sawa sutewerey 30,10–11; 212,19 (2); 2) «ejemplo»: id pawęksła imtu isz io 180,23 (l. przykład 180,23); 252,14 (2).

ejemplo «ejemplo»: mums paweizdą dawe 155,5–6 (l. przykład 155,5) (1); compárese paveikslas.

mirar «mirar»: Teikis paweizdet… ant Christusa 76,14; Paweizd 66,15 (2).

mirar «mirar»: Pawizdeia Die was isz dangaus 242,5; pawizdek 37,22; 46,15; 73,12; 78,21; 99,24; 133,8; 135,6… (9).

manantial «fuente»: vn. ki. paversmes 66,19; dg. va. paversmes 50,22; paversmiu 43,17 (3).

sombra «sombra»: Vž tos paweses stoje­si 91,16 (1).

pavietris (esl.) «peste»: vn. ki. pawietries 75,16 (l. powietrza 79,17) (1); || compárese maras Mž 384.

mover «mover»: kad iszwistu mane pawiskinta 47,18 (1).

ofender ir pažeydem maiestota tawa szwenta 26,13 (l. przewinili 26,12); pažeyde tawo gieribę 165,14 (l. obrażili 165,14); kurie nors vgnin imesti /nebuvo tenay pažeysti 136,25–27 (l. uszkodzeni 136,26); 177,19; 211,23… (11).

ofensa «agravio»: Anas isztrauks isz spąstu… ir juog pažeyzdos žmogaus bediewia 79,9–10 (l. y od zarazy 79,10) 6 (1).

reconocimiento «conocimiento, reconocimiento» (?): Ir ant kialo pažinties tawos 57,25 (l. uznania 57,25); 120,11; Idant prieg tawa pažintii wisad stowetumbim 179,19–20 (l. Abyśmy y tu w tey stałości /a w wierze mogli trwać 179,19–20) (3); cf. conocimiento.

conocimiento: kuri mumus tikrą pažinima grieku musu duotu 28,7; pažinimas 109,11 (l. poznanie 109,11); 125,22; 197,5… (8).

conocer: O mokimes tayp giara Diewa pažinti 17,25 (l. znać 17,25); pažisti 196,23; pagužistat 198,21; pažinėia 2,19; pažintumbim 179,2; pažine 211,9–10; pažindam 120,7… (65).

120

uso (pol.) «consumo, utilización»: Est draugiebey pažvojimas kuna ir krauia 13,5 (l. výžwanie 13,3); 216,22 (2); || cf. consumo DK 19. consumir (pol.) «consumir, utilizar»: Weciaria... pažiwot 207,20 (l. požywać 207,20...); pažiwotumbim 208,4–5; pažiwokim 131,3 (3); || cf. ragawiem 213,5 (l. pożywamy 213,5); || cf. utilizar DK 83. sello (br.) «signo, marca»: pecėtis 197,23 (l. pieczęć 197,24); pecėt ies 213,5; O pecieti ant wisa iums duosiu 122,2 (4); || cf. žymė DP 531; ženkłas Mž 153. sellar (br.) «marcar»: čionay per ragawima ios pecietitumbim ir pastiprintumbim 208,6–7 (l. pieczętowali 208,6) (1); || cf. marcar, señalar. horno (br.) «horno»: peciaus 137,2 (l. pieca 137,2) (1); || cf. žaidis BrB. Sal. XVII, 3. censurar: o peiki ir skandini neprietelia 239,5 (1). infierno (pol.) «infierno»: pekłą 52,13; pekłona 20,14; pekłosna 7,11 (l. piekłow 7,12); 139,23… (12); || cf. infierno DK 14. ganado «ganado»: pekus 5,3 (l. bydło 5,4); 108,11 (2); cf. keltuva. peregrino (pol.) «forastero»: Jay ataywiai aba pelgrimai kokie mieste butu 203,16–17 (l. pielgrzymi 203,17); || cf. viajero. alimento «comida»: o kaip dawey duona kunuy penu ant sotima 35,15–16; pena 116,17, 59,7 (3). alimentar «dar de comer, alimentar»: tey kis mus sawim peneti 128,4; penetumbey 130,23; penedams 116,10… (9). dinero (=penigas) (germ.): Ne duosti nuomon penigu 48,22; 160,2 (2). quinto: Penktas 106,8 (1). alimento «alimento»: idant anis to szwenta penukszla kaip kiautes ir szunes neiszbiaurintu 209,4–6; 217,26; 224,12… (10). por, a través de (207,12): esta preposición se usa con acusativo para expresar: 1) tiempo: teypag ir žmogus per wisus amžius turi ramintis irgi draustus 58,8–9; ir per wisą žiwatą musu 39,24; 25,16…; 2) lugar: Io neprietelus wisi per szalis iszblaszka 87,21…; 3) causa: o gi mes regime per wierą sawo 125,19; Nors išz swieta per smerti izseysiu 122,6…; 4) medio: tęsią per juos mums teikis duot 24,4; o dariti niekada ne palawia per sunu sawa mielagi 15,22…; 5) traducciones literales: per žodi sawa tiesą, nutikrina 16,22 (l. przez słowo 16,26); idant per galibe sawo nuog musu szalin patremtu 39,8 (l. przez moc 39,8); per Mateusza parasitą 106,21…; … (107).

rehacer (trad.) «reclamar, reescribir»: ir rustibę amžina… id mums perdaritu 16,21–23 (l. przeprawit 16,23) (1) llegada «llegada» (trad.): Welika musu aba pereimas 218,23 (l. przeście 218,23) (1). pasar «pasar»: Anksztu kielu pereyti wisus neprietelus 143,23–24; nakti pereiusią 20, 24–25; 25,13; 30,25 (4). victoria «victoria, triunfo»: duok ant ju pergalėjimo 119,8; pergalėjimo 166,25–26; 223,18–19… (5). vencer: padeki pergalėti mums neprietelus wisus 117,5; pergaleiau 47,14; pergaleia 120,27; 170,16; 183,6… (18). atemorizar: pergandink wisus piktuosius 142,26–27 (l. przestrasz 142,26) (1). trasladar: 1) «cambiar de sitio»: perguldit 98,22 (l. przekładać 98,22) (1); 2) «traducir» (trad.): kuriuos dabar trumpay perguldisim 227,12–13 (l. przełożyć 227,14) (1). dejar pasar (=permitir): 1) «perdonar» (?); ans nenor tokiam perlaysti /kursay teises ne atduosti 106,3–4; 2) «dejar» (trad.): Kodrin tatay perlaydo ans geriaus permąno 65,9–10; perlaisk 87,10 (l. Przepuść 87,11) (3). comprender «entender» (trad.): kada gi giriaway permanitum­bim 176,15 (l. rozumieli 176,15); permanno 65,10; 181,14 (3); cf. entender. esforzarse: pakaiuy ir łoskoy… permiegoti galėtumbim 38,25 (1). reescribir: Ans mums wisitems tewa naršą perprasie 124,11–12 (1). derrumbarse «caer»: kaip sieną palinkusią pusiau perpuolusią 64,22–23 (l. przepadła 64,23) (1). perseguidor (?): persekiotoias 47,17 (1); cf. perseguir. perseguir: Nesang gis persekiuoja nekaltagi žmogų 88,5; 100,9 (2). advertencia «advertencia»: vn. in. persergejimu 229,8 (l. przestrogą 229,9); 227,12 (2). advertir «advertir, recordar»: persergieia 245,20 (l. obwarował 245,20) (1). cesar: 1) «permanecer» (trad.): ir ant wisu amžiu su ieys perstosi 49,9–10 (l. Przestane z nimi 49,10) (1); 2) «cesar»: grieku perstoti 71,10–11; perstokom 149,8; 149,22; ne perstotumbim 225,13–14 (4). estorbar (pol.) «obstaculizar»: wienok wirszutiney mokslay nieka top ne perszkadiia

121

205,17–18 (l. przeszkadząją 205,18) (1); || cf. kliduyti DP 87.

transgresión (trad.) «delito, intrusión»: atmindamas woskius persokzious sawus 247,3–4 (l. przestępstwa 247,3); 234,11 (2); cf. peršokti.

transgredir: 1) «pecar, infringir» (trad.): perszokdami dažnay norą ir prisakimą tawa 26,14–15 (l. przestępując 26,14…); perszokdami 210,13 (2); || cf. incurrir, infringir; 2) «pasar»: sia perszokusja diena 38,9 (1).

examinar «investigar»: pertirę sawa sąžines 127,20–21 (1).

bendición (pol.) «bendición»: Pierżiegnoimas 240,18 (l. Pożegnanie 240,17); peržegnojimą 129,5 (2).

bendecir (pol.): 1) «hacer la señal de la cruz» (?): Peržieg nok… Desines tawo galibe 41,15–16 (l. Pożegnay… 41,15) (1); 2) «bendecir»: perżegnok 151,15 (1); || cf. bendecir DK 165.

transgresión (trad.) «pecado»: ir atłaysk mums tuos perżengimus musu 210,24 (l. występki 210,24) (1); cf. pecar.

transgredir (trad.) «infringir»: peržengiencius moksiu tawa kiala 63,19–20 (l. przestępce 63,18…); 205,21–22 (2); || cf. infringir.

desplumar «arrancar plumas»: wisą nakti wargina /pesie 160,15 (1).

Pedro: Petras 160,12… (8).

circuncisión «circuncisión»: ape piaustima Pona 157,15 (1).

pastor: como pastor de la casa 15,7; Buwo anoy szalie ganidam piemenas 158,5; piemenimus 153,26… (5).

mediodía: Canto antes del mediodía 35,2; 25,12 (3).

fácilmente «con facilidad» adv.: pigay nusisergieste 123,4; pigiey 246,20; pigiaus 60,12; 69,20 (4).

fácil «ligero, rápido»: pigiasnio atprowima 205,23 (1); cf. fácilmente.

malhechor (trad.) «malvado»: piktadeias 86,19 (pol. złośnik 86,21) (1); || cf. monstruo.

mal adv.: piktay po akims tawo padariau 62,13–14; 69,17; 82,9; 125,8… (6).

malo, -a: piktas 92,16 (pol. nieprzyjaciel 92,16); pikta stipribe 61,4; piktop 51,24; pl. acus. piktiei 88,27; piktuiu 44,22; piktiemus 67,24; piktuosus 142,27; pıkčiausia 184,17; piktasias 184,27… (89).

maldad «maldad, iniquidad, tentación»: piktenibiu musu wisokiu vźmirsztumeby 31,5–6; piktenibe 82,4; Piktenibey 62,19; piktenibemis 39,9… (10).

maldad «maldad, iniquidad»: mano piktibes regiedamas 56,23; piktihey 248,21; pik-tibesp 20,3; 184,21; 208,25… (25); cf. maldad.

irritar: surinkimą Diewo piktina 204,25 (1).

cumplir(se): 1) «cumplir» (trad.): iuog zokaną pildžiau 148,11 (pol. wypełnił 148,11…); pildinkit 148,12; pilditumim 107,3; pildžianti 83,9; 148,6; 184,15… (11); 2) «llenarse»: isz kurios pildžiesi žiame 237,7; o tatay kalbedams pildžia bludą 219,12–13 (2).

plenamente (trad.) «diligentemente, bien, de verdad»: nes paskuy dangun pilnay weyzda (pol. pilnia 172,14); Turim ape tatay pilnay rupintis 191,6 (pol. pilnie 191,6…); 61,3; 215,3; 234,24… (10); || cf. diligentemente, bien.

lleno, -a: 1) «lleno»: est pilni wisa giara 35,7; pilnus 46,20; 144,14; 151,22…; 2) «diligente, verdadero» (trad.): Ape pilną żodia Diewa klau: [= klausimą] 184,1–187,1 (pol. pilnym 184,1…); 183,18; 204,8…; (22); || cf. verdadero, bueno, diligente.

diligencia (pol.) «cuidado, diligencia»: Kur su wis didžia pilnasčia tie żodžiey nuog wierniu turi but wartioti 24,16–18 (pol. pilnością 245,17) (1); || cf. cuidado.

plenitud (trad.) «plenitud»: idant tikribe ir pilniste atliktu 245,22–23 (pol. doskonałość 245,23) (1).

Pilato: Pilotų 7,9… (4).

pirm: 1) adverbio: «antes, primero»: reikia mums patiems pirm sawe meginti 125,7–8; pirm neg gaidis pragida 160,20; 166,7; 203,14… (11); compárese pirmai; 2) preposición con genitivo para indicar tiempo, «antes, con anterioridad», por ejemplo: teyp kayp iemus pirm smerties żadeia 170,22–23; pirm dwieiu nedelu 203,5; 204,3; 205,19… (9).

pirmai, pirmiaus, pirmiausiai adverbio: tie ne ieis žiamena anona pirmay saw żadetona 82,6–7; 133,20 (2); Pirmiaus tat žinot reikia 203,3; 227,14; 230,10… (11); pirmiausey 86,10 (1).

pirmagimtoji (traducción) «primogénita»: ne kalba nuog wena grieka pirmagimtoia 246,10–12 (l. pierworodnego 246,10) (1); || compárese pirmgimė DK 12.

pirma adverbio: Pirma tamuy wisi turime tikieti 125,11; 139,7.

primero, -a: Primera parte 8,2; primera canción 110,3; primero 105,15; 139,7; primera 169,12; Primeros 10,14 [= los primeros]; al primero 104,10.

dedo: dedo de la mano derecha 173,12 (1).

122

pišna (esl.) «orgullosa, magnífica»: žmonems pizno-mis tokias biauris 43,13–14 (l. pysznych 43,14) (1); || compárese puikus Mž.

plačiai adverbio: plačiev isikiete 73,8; 178,16 (2).

plakti «golpear»: plakti babay liepe 160,27; plaka 138,22 (2).

agitarse: tu corazón se agitará de alegría 94, 12–13 (1).

palma de la mano: golpeando con las palmas, ordenó que profetizaran 160,17–18 (1).

platinti(s): 1) «extenderá»: platins /kaipo szaknis wina 95,14–15 (1); 2) «multiplicar»: Teykis sawa wier nus platinti 174,2 (l. rozmóżyć 174,3); platintumbimesi 197,6; 212,22 (3).

cabello: y ni un solo cabello de la cabeza caerá 140,14 (1).

pleme (br.) «linaje»: sg. loc. pleme 197,2 (l. splemieniem 197,2...); 197,9; 198,6 (3); || compárese giminė.

plyšti «romperse»: uolos plisza 162,8–9 (1).

po: 1) va con genitivo: Giesme po pietu 35,12 (1); 2) se usa con dativo para expresar tiempo, lugar y modo, por ejemplo: kada buvo po wéciaway 13,24; O po tiem sil-wartams 168,10...; sedi po desinei rankai 7,13; 89,16; 131,12... (muy a menudo); Ne ludik nepteysey 109,20; idant po sargibey butum 137,16; traducciones: po darbamus iu iuosgi pažinsit 123,4–5 (l. po vczynkach ie poznać możecie 123,4)...;...(33?); 3) con acusativo: po tris kartus praeidams 160,6–7; traducciones: ir po wisą swietą butu garbintas 225,15–16 (l. y po wszytkim świecie 225,15); Nes po wisas dienas giwenima musu turime słužit 249,12–13 (l. Bo po wszytki dni żywota... 249,12); 249,19; 252,6 (5); 4) con instrumental para expresar lugar, etc., por ejemplo: Ko dabar po akim tava gaylimiesi 27,25; 51,19; 81,12...; Po juoda ziame seney vžsuzasusiuy 103,7–8; priimk mus po sawa ranka 165,3; klupiaume po weydu 210,8...; traducciones: Nuogi to čiesa po grieku esme 120,14 (l. pod grzech 120,14); Mes wisi po sargibe tawo pasiduome 182,23 (l. Myć się pod straż 182,23)... (51?). Hay casos en que po se escribe unido a formas declinadas (dativo e instrumental), y esas combinaciones se convierten en algunos casos casi en adverbios, por ejemplo: poakim mano 4,6; sedi podesinei rankai 7,13; 8,16; ir Pawizdek mana podesiney 99,24; prigul teypag su jumis podraugiey ing surinkimą 200,2–3; 204,1; 238,14; Ne ludik nepteysey 109,20. Es especialmente frecuente pokim (Pokim przestarnikui tu gatawii stala mana 51,7; 58,11; 89,16...

(21), surgido por contracción a partir de po y akim y usado en paralelo con po akim (27,24; 30,9... (5), po akims 62,14; 81,12... (11), po akimis 85,13; 230,18... (7); incluso en la misma página aparece pokim (230,19) y po akimis (230,18). También es frecuente potam, usado como adverbio temporal (véase potam).

[para podesinei, véase po: podesinei 7,13; 8,16; 99,24 (3).]

[podet 247,18: error de corrección, debe ser padet; compárese con padėti.]

[para podraugei, véase po: podraugiey 200,2; 204,1; 238,14 (3).]

[para pokim, véase po: pokim 102,12; 122,12; 178,26... (21).]

pometis (pol.) «memoria»: id saw ant pomie-ties priwestu wisą giwenimą sawa 247,1–2 (l. pamięć 247,1); 249,18 (2); || compárese con atmintis.

pona (esl.) «doncella María, mujer»: Kad Ponna tureio sunu gimditi 156,21 (l. Panienka 156,21); Ponnos 112,20; Ponnay 110,17; poniomis 32,4... (7); || compárese con merga; viešpačia DP 485.

ponas (esl.) «señor»: Ponas Diewas 2,16; Ponuy ant Ponų 33,20–21; sg. gen. Poni 139,21; Poną 18,17; sg. ins. Ponum 110,11; sg. voc. Pon 47,25; Poniep 44,12; Poniemp 58,15; pl. gen. Ponų 31,21... (567); || compárese con viešpats.

ponavonia (esl.) «señorío»: O ne attolink tolaus sawos ponawonios 113,23–24 (l. Panowania 113,23) (1); || compárese con viešpatavimas DP 287.

ponavoti (esl.) «señorear, gobernar»: idant teypag wiras ponawotu o ne ana 236,16–17 (l. panował 236,19) (1); || compárese con valdyti; viešpatauti MP 68.

ponystė (esl.) «señorío»: ir žodžio tawo poniste 118,6–7 (l. panowanie 118,6) (1); || compárese con viešpatavimas DP 287.

adjetivo de ponas: sg. gen. poniszkos čístatos 177,18 (1).

ponstva (esl.) «señorío»: Panstwos ir majestotai 150,10 (l. Tronowie y Panstwo 150,10) (1); || compárese con viešpates DK 83.

pontskas (pol.) «de Poncio»: Numucitas po ponsku Pilotu 7,9 (l. Wmęczon pod Pontskim Pilatem 7,10); 8,12; po Pontsku Pilotu musitas 110,21 (3).

[popawia 85,2: error de corrección, debe ser papawia — del verbo papiauti.]

popiežius (pol.): pl. gen. Popiežių 20,6,8 (l. Papieskiey 206,9) (1).

[poponsku 7,9; 8,12 véase ponskas.]

123

potam (trad.) «después de eso, luego»: potam stoję pokim suda 115,15 (l. potym 115,15…); 3,16; 80,18; 118,19; 205,9… (51); || compárese paskui y po.

[poteisiai véase po: nepoteisey 109,20 (1).]

Povilas: Powilas 13,14; 215,5; 245,4… (6).

comenzar: Akis kad prades miegoti 37,14 (1); pradėt 207,2; pradeia 180,19; pradetas 62,20… (7).

pradkai (pol.) «antepasados»: pradkay 81,21 (l. przodkowie 81,22) (1).

perforar: szoną jam pradure 162,16 (1).

comienzo: ten pateriojo teysibes pradžią 119,23–24; 91,23; 227,20 (3).

cantar al alba: gaidis pragida 160,20 (1).

prajevas (biel.) «milagro»: praieway rodisis 149,15 (l. cuda 149,16) (1); || compárese stebuklas.

sudor: prakayte… duonos ieszkotu 234,18–19 (1).

prakalbėjimas «prefacio»: Prakalbėjimas su raginimu 227,4 (l. Przedmowa 227,4) (1).

pesebre: prakarte gi pagulde 153,14–15; 154,2; 158,10; prakartan (4).

[praklaytawa 160,8: error de corrección; debe ser prakaytawa.]

maldición: prakieykimas 94,16; prakieykimą 125,14; 213,7–8 (3); compárese prakeikti.

maldecir: Zinodams čia ant swieta prakeiykta žiwata 138,12 (l. nikczemni 138,12); prakeiyktei 161,18–19 (l. niecnotliwy 161,18); prakeiyktus 116,8 (l. przeklęte 116,8)… (6).

derramamiento: derramamiento de sangre 63,22; por derramamiento 128,12; 183,14 (3); cf. derramar.

derramar: y derramó sangre /dalýdo praliet 207,23–24; derramó 136,5; derramado 222,1… (6).

pasar «pasar»: Ne pralekie dowanay meldimas mana 55,24 (1).

profeta: 1) «profetizador»: pagaley pranaszu raszta 163,17; pranaszas 137,12; 148,14… (7); 2) «profecía» (?): pranaszay izsipilde per jo vžgimima 152,9 (1).

anunciar «proclamar, decir»: o wiernienus pranesze 133,24; 138,6; 152,20 (3).

imaginar «concebir (?)»: priimkit ką asz iumus pramanau 121,17 (1).

hacer perecer: Ne prapuldinki 55,12 (l. Nie zatracąy mię 55,11) (1).

perecer «desaparecer»: Ne duok prapulti wmay 73,17; prapuolusiu 167,23; 168,23… (6).

perdición «destrucción»: isztraukiey isz tos prapulties 70,12–13; 236,6; cf. perdimiento.

perdimiento «destrucción»: regiedams io prapuolima 163,20 (1).

profeta (esl.) «profeta»: prarakas 178,21 (l. Prorok 178,21…); 248,8; Prarakay 156,19… (9); || cf. profeta.

profetizar (esl.) «profetizar, adivinar»: prarakauti 160,18; prarakawa 178,3 (2); || cf. profeta.

devorar: o mus wisus prarit noretu 61,14; praria 53,3; 100,23 (1).

comenzar: Cia iau prasidest Psalmay 43,1–2; Prasideiome piktibės /teipag grieke 146,24; 110,13… (6).

regocijarse «alegrarse»: O Karalus prasidžiaugs tawim 67,21; 68,9; cf. alegrarse.

regocijarse: sirdis prasidžiuga 89,10–11 (1).

lectura «lectura»: himno después de la lectura del Evangelio 24,6–7 (l. po czytaniu 24,6) (1).

simple, -a (esl.) «sencillo»: prastą Iewą zdrodia 178,9 (l. prosta 178,8); prasti 58,17 (2).

vileza (esl.) «mezquindad»: wisą musu prastibę 84,25 (l. nikczemność 84,25) (1).

transgresión (trad.) «pecado»: prastojimus sawo regi 204,17 (l. występki 204,17) (1); cf. pecar; culpa.

pecar (trad.) «cometer pecado»: prastoiau 62,13 (l. zgrzeszył 62,18); prastot 106,18 (2); || cf. pecar.

petición: Klausik musu prasimu 142,25; prasimęs 146,14; 134,27 (3).

pedir: o turesime praszit 39,3; praszome 151,10; prasineia 87,18; Prasikimeg 18,12; prasituṁbim 117,22; praszanti 90,9.

pasar «transcurrir»: praszoka trečioi diena 159,21 (l. minął 159,22) (1).

exclamar «gritar»: Balsu mana Ponop praszuksziu 99,14; Praszuko 161,22 (2).

guía (biel.) «guía»: prawadnyku 18,27; 72,2; 175,17 (3); || cf. guía Mž 247.

perder «perder, quedar privado de»: kuri buwom pražudę 168,4 (1).

perecer: ir smerčia amžina pražut 244,22; pražutu 27,5; 211,5 (3).

acercar: karaliste sawo priartink 123,13 (1).

[pridasti 246,1–2: Ko dabar ir Petras szwentas pridasti; error de imprenta, debe decir pridesti ar pridruosti (l. dokłada 246,1).]

añadir: Pridedines daugi žodžiump mano 123,8 (1).

cubrir: Kurs tawe apigražina (mielasirdiste priedengia 83,22–23 (l. przykrawuie 83,23 (1).

de manera apropiada «adecuadamente», adv.: de manera apropiada y justamente veneran todas las criaturas 207,5

124

(pol. slusznie 207,5…); 231,15 (2); cf. priderėti.

priderėti: 1) «convenir, corresponder»: como corresponde 203,10; cf. va. priderantiev 230,6; 205,12; 228,21–22… (6); 2) «pertenecer»: las cosas que corresponden a nuestro Señor 31, 14–15 (pol. naležaycmi 31,16) (1).

priduoti «dar, conceder, regalar» (¿traducción?): me dio su arma 69,14; concede la vida eterna 70,20; cf. ki. priduotu 100,15; habiendo dado 199,19 (pol. Przydawszy 199,19)… (6).

pridrauginti «unir»: a los cuales hemos sido unidos por la fe 6,24 (1).

pridžiūti: que se te seque la lengua en el paladar 98,17 (1).

prieg, priegi 93,19; 131,15: 1) prieg con genitivo para expresar lugar y otros sentidos: y estar siempre junto a él 118,9–10; para que la gente nos reconociera por aquellas palabras brillantes 186,23–24; oración por el enfermo 250,12 (3); 2) prieg con dativo para expresar lugar, compañía, tiempo y otros sentidos: caerá ante ti 79,19; pues te tenemos con nosotros 143,18–19; junto a ello me guía por el camino de la justicia 51,2; para que permanezcamos junto al Evangelio 24,11; guardad vuestros testimonios según vuestras palabras 40,21–22; la tercera venida de cada hombre al morir 149,2–3; 148,3; 183,14… (¿38?); calcos: Por ello te rogamos humildemente 21,4 (pol. Przytym 21,4…); Y por ello, dígnate fortalecernos 27,7–8; 95,9; 211,8; 218,1; 246,26; dígnate darnos salud corporal / y toda buena cosa aquí 21,7–8 (pol. przy zdrowiu 21,7); en el asunto… se persigna al diablo, se pro-

inclina ante él 227,8 (pol. przy sprawie 227,8)… (¿6?).

En algunos casos, la traducción prieg tam se escribe en una sola palabra (217,21; 223,24) y puede considerarse un adverbio.

En las combinaciones de palabras: junto al santo bautismo 170,8; junto a la propia distribución… 220,20–21; debe estar al servicio 228,3 (pol. przy vzlugiwaniu 288,3): las formas krikssimu, daliimu, tarnawimu deben considerarse dativos con la terminación -u; cf. A. Bruckner, Archfsl Phil XIII, 566; cf. prieg vžiwogimy 127,17 (pol. przy samym užżywaniu 127,17).

[priegtam, véase prieg.: Priegtam 217,21; 223,24 (2).]

prieiti: 1) «acercarse»: tenemos que acercarnos a esa mesa 125,7; acercarse 125,9; acercándose 222,4; su deseo… de que ambas partes se acercaran a esa mesa 228,12–15; 223,16; acercándose a la mesa del Señor-

2) «alcanzar» (¿traducción?): a la cual incluso un pagano podría llegar 113,22; queriendo alcanzar la justicia 131,4–5 (pol. dochodząc 131,4); entonces podría llegar a la felicidad eterna 240,12–13 (pol. przyść mogli 240,13); 9,8; 138,23 (3); 3) «crecer, madurar»: para que no muramos antes de llegar a la edad adulta 228,17–18 (pol. w leciech nie dorosłych 228,18) (1).

priėmimas: 1) «aceptación»: y tomaremos ese beneficio de su aceptación 126,24; 193,19; 221,4; 2) «encarnación»: pues mediante tal nacimiento /y encarnación/ libera a la gente 152,17–19… (7).

[prientiemus 206,2, véase prieiti.]

priepuolis «suceso, desgracia»: dígnate defendernos con tu mano de toda desgracia 73,18–19; cf. ki. priepuolu 112,12 (pol. przygod 112,12; wady 229,19; nawałności 183,3); en las adversidades 251,7 (pol. przeciwnościach 251,6)… (9).

antes, enfrente de: esta preposición se usa con acusativo para expresar oposición, tiempo, etc., por ejemplo: Nesang muchos enemigos se levantaron contra nosotros 141,18–19; Sé nuestra diestra contra su terror 143,10; 224,25; 231,6… (22); Ve contra la ciudad 159,20; 234,5 (2); alégrate antes de la muerte 119,6; 159,17 (2); canto antes del mediodía 34,13.

Prieš también aparece como prefijo (véase contradecir y otros).

prieštarauti: para que se pusieran de acuerdo aquellos que querían contradecirte 78,25–26 (1).

prieštarnykas «adversario»: para que no dijera cosas malas mi adversario 47,8… (15).

prietelius (dial.) «amigo, compañero»: pl. ac. prietelus 162,26; prietelu 228,13; prietelamus 239,14… (4); || compárese con gentis DK 49, draugas DP 95.

prievaizda «tutela»: Tómame bajo tu tutela 72,26 (lit. bajo cuidado 72,26); priewayzdoy 77,18; 104,12 (3).

priežastis: Sin motivo [combaten] contra mí 45,4–5; 81,24; pl. gen. priežąsciu 203,7 (lit. przyczyn 203,8…) (3).

prigatavÿti (dial.) «preparar»: prigatawiev 214,12 (lit. preparó 214,12); prigatawia 17,12 (lit. dispone 17,13); prigatawita 111,26 (lit. seguro 111,26)… (5); || compárese con prisitaisyti DK 31, pireng­tis DK 99.

prigimimas «naturaleza»: Pues a mí me falta eso por naturaleza 6,18–19; prigimime 233, 10–11 (lit. naturaleza 233,10); 72,6; 114,22; 232,19 (5); compárese con prigimti.

125

prigimti «nacer»: norą prigimta 184,21–22 (l. przyrodzoną 184,22); 198,16; 242,11 (3).

priglausti «unir, acercar»: Priglaudey mus bažniospi 129,11; ne priglauskėt 65,26; 224,12… (4).

prigręžti «acercar»: Prigreszk manęsp ausis 69,3–4; 63,17 (2).

prigul dymas (trad.) «ejemplo»: Kuriu pri-guldimu sergiekimes 82,8 (l. przykładem 82,9)… (2); || cf. paveizdas y paveikslas.

prigulėti (trad.) «pertenecer, corresponder»: turi prigulėt surinkimuy 192,6; prigul 6,10; 156,9; 237,6… (10); || cf. priderėti.

aceptar: Ton meilen teikis mus priimt 32,20–21; kad mus vž sunus prieme 111,27; žo-džius tawa priimtumbim 23,18; priimkit 121,17; priemes 163,18–19… (40).

prijunkti «acostumbrarse»: priunkt nuoġ jaunisz-kes wayksciot iunge Pona 249,6 (1).

prikėlimas «resurrección»: szlawindami mey-ley prikielimą Christaus 168,18–19; 7,20; 167,11… (7).

prikelti «provocar, resucitar»: prikiele manimp fabay didę rustibe 82,4–5; 17,4; prikialtas 169,7 (3).

prikeldinti «despertar»: Prikieldink tarnus sawo 134,6 (1).

arrodillarse: Ir kad po kaławiu sawo gahwa prikłaups 67,18–19; žiemay prikłaupe 23,2 (2).

dejar pasar (= dejar entrar): pułkan wiernu prilałysti 116,23; ne prilaudžiam 209,4; prilaistu 186,23… (6).

prilyginimas «semejanza»: Nedarik sawi abro-za /ir neokia prilyginima 4,8–9 (l. podobienstwa 4,9…); 107,10; 133,21 (3).

prilyginti: 1) «hacer igual a alguien»: mani pri-liginta 105,16 (1); 2) «comparar, asemejar»: o medžui aliwos bus priliginti 95,17 (l. podobni bedą 95,18) (1).

recordar: Tatay čionay del to primenu 194,7 (1).

primusyti (pol.) «obligar»: Tay kokiuo budu ne butu primusitos małženstwop 228,9–10 (l. przymuszeni 228,11); || cf. priversti.

golpear «clavar»: clavado en la cruz 110,22; 164,5 (2).

llenar: y sus manos están llenas de riquezas ajenas 52,15–16; llena 219,15–16 (2).

priprova (esl.) «herramienta, instrumento»: y en toda clase de instrumentos jugarás para el Señor 102,3 (pol. przyprawach 102,3) (1); cf. arreglo DK 165.

priprovyti (esl.) «preparar, disponer»: pripro-wit 24,3–4; priprowio 85,16; priprowita 79,14 (3); || cf. prepararse DK 99, dispo-nerse DK 97.

ocurrir 1) «suceder» (trad.): nadie puede sucederme 49,17 (pol. przypaść 49,17); y alguna vez, si alguna riqueza le sucediera al mundo 65,25–26 (pol. przypadnie 65,26); para que no suceda algo malo 91,21 (3); 2) «caer»: cayó de rodillas 225,1 (pol. przypadys 225,1) (1).

atar: pues lo ató al poste 160,26 (1).

mandamiento (trad.): Mandamiento de Dios 3,15 (pol. przykazanie 3,17…); mandamientos 6,10; mandamientos 173,13; 210,13… (30); || cf. orden.

mandar (trad.) «ordenar»: como estaba en la ley… se ordenó 158,26–27 (pol. przykazano 158,27) (1).

acercarse «aproximarse»: acércate a nosotros 133,5 (1).

jurar: por eso juré que no irían a la tierra 82,6 (pol. przysiągł 82,6); de los que juran 208,22–23 (2).

refugiarse: refugiarse en tu amor 164,27 (1).

suceder (esl.) «ocurrir»: sucede en la extraña ocasión 227,10–11 (pol. przygadzać 227,11) (1); cf. ocurrir MŽ 462, PS I 21.

observarse «mirar por sí mismo»: miré por mi pobre ojo 66,22; miraría por mí 53,14; Miremos por nosotros 154,27… (4).

forzarse: danos fuerza para obligarnos 164,26–27 (1).

oprimir: oprimidos por las penas 139,12–13 (1).

abalanzarse: Se abalanzaron sobre él 160,9 (pol. Przypadli nań 160,9) (1).

consentimiento: habrá consentimiento vžu mus 136,3–4 (l. przyczyna 136,3…); pritarima 19,6 (l. przyczyny 19,6…); 251,14 (3); cf. consentir.

consentir «consentir, prometer»: ir žodžiu sawo pritarey 69,8; pritars 37,12; pritarta 228,8 (l. poslubiona 228,8) (3).

consentir repetidamente: vž mus ten pritarineia 111,7 (1); cf. consentir.

acercarse (trad.): werksman mane privažioio 59,6 (l. przywodzono 59,6); nutikrinimay est priwadžioiami 249,2 (2).

ser necesario «ser necesario, hacer falta»: tie ragi-nima ir lečima wisokia priwała 204,15–16; 208,2 (2).

tutor «protector, supervisor»: ko priweyzdetovey disciplinos pilnay turi sergiet 206,14; priweyzdetoiu 32,3 (l. opiekunem 32,3); cf. supervisión.

126

obligar: meilėn tawo priwersti 168,8; priwerstu 169,11; Priwersk 41,4; priwerstas 161,10–11… (8).

conducir: 1) «llevar dentro»: kurion mus teyks… priwest 250,6 (l. doprowadzic 250,7) (1); 2) «conducir»: kada gisay ius top priwede/ idant tą draugiste čia terp sawę daritumbit 231,17–18; 181,2 (2); 3) «llevar a cabo» (trad.): id saw ant pomieties priwwestu wisą giweni-mą sawa 247,1–2 (l. przywiodł 247,1…); 242,15; 249,18 (3).

engañar «desilusionar, engañar»: o niekad ne est priwilemi szwenti žodźiey io 29,3 (l. omilne 29,2–3); 212,6 (2).

engaño «desengaño»: priwilima 83,11 (1); cf. desilusionar.

proceso (pol.) «proceso judicial»: Tegul wis nu-teriorieja prowoy nugi bilu 87,11–12 (l. Niechay zawżdy od sądu skazany ustąpi 87,12–13) (1); || cf. caso.

salmo (pol.): Psalmas 43,10; psalmay 67,1; 69,1… (101).

orgullo (pol.) «soberbia»: manimp nieka ne ras neokios puykies 121,26–27; saugokimesi puikias 155,2–4 (l. pychy 155,4…); pagiedink puikias 142,16 (3); || cf. presunción.

tambalearse «caerse repetidamente»: padesti /tiems kurie puldineia 101,10 (1).

multitud (biel.) «grupo, multitud; reunión…»: pulkan 116,23; pulkay 53,6; pulkuosna 77,6; 141,25… (10).

caer: 1) «caer»: žiemen puola 85,5; 140,14; puolę meldes iamaw 158,23; ir wel ten wedi isz kur puole Adomas 173,12–13 (l. wypadł 173,13) (4); 2) «atacar»: Ir ant manes warguola teyp labai puolate 64,21–22 (1).

barro: que somos polvo y barro 84,27 (1).

puščia, puščia (esl.) «desierto»: puscios 81,20 (l. puszczy 81,21) 81,25; puscioy 81,25 (2).

a medias adv.: pusiau perpuohusia 64,23; pusiau dienos 79,18 (l. południe 79,18) (2).

pūstyti (esl.) «destruir»: ne duok pustiti 73,2; pustija 72,19; pustiančios 79,18 (3); || || cf. naikinti.

putrefacción: ney wel dałaysi pažinti puwima 50,10 (1).

R

probar: wiečierios Pona ragawa 217,12; ragawiem 213,5; ragautumbit 213,10–11; ragaujami 34,17… (6).

consumo: ragawimą 217,2 (l. pożywania); ragawimu 223,5; 208,7; 217,4 (4); cf. ragauti.

[ragimesi 15,13 véase regėti.]

estímulo «estímulo»: Raginimas 15,3; raginimą 227,4… (8); cf. raginti.

estimular «animar»: kurie mane ragin 92,4; ragina 247,11; 247,14 (3).

difamar «hablar mal de alguien»: piktu liežuwiu mane ki-tiems rayszo 88,16–17 (l. roznoszą 88,17) (1).

calma «tranquilización» (?): padare gi wer-kienti /ramdima neporonti 133,18–19 (l. ku tuleniu niechciwe 133,19) (1).

tranquilamente adv.: ramiey iau miegosiu 46,21 (1).

consolador, -a: ramintoios 187,8; ramintoia 150,23 (2).

serenidad «tranquilidad»: ramuma 111,13; ramume 53,23 (2).

tranquilo: nom. sing. neutro ramu 75,11; más tranquilo [=rames-nė] 67,2 (2).

mano: mano tawa 56,20; rankoy 67,16; ranku 103,12; rankons 163,9–10… (48).

ranktis (=prepararse): rankimes paskuy eidami 24,23–24 (pol. bierzmy ię za nim mocnie 24,23–24); rankitesis jopi 65,16 (pol. ciśnięcie się do niego 65,15) (2); cf. rangias DK 46; rangkimiesi KN 219.

rocío: rasa mano wersmės giwos 24,15 (1).

raskazius (esl.) «consuelo»: raskasiu persto-kim 149,8; (pol. roskoszy 149,8) (1).

encontrar: ne randam ney iokiem daykte ligaus 78,8; radau 91,8; nerascia 63,2; rastas 192,25; razdams 66,18… (21).

rastis «aparecer»: ne wiens nesiranda kuris iam duotu pagalbą 178,19–21; 230,21 (2).

escribir: isakie rasziti 153,5; rasitu 105,14; raszi-ta 100,17 (6).

escrito: Rodzia rasztas szwentas 147,23; raszte 229,3; rasztay 245,11… (15).

ratmistras (pol.) «jefe de una unidad de soldados»: Ratmistras 162,11 (1).

llorosa: izsklausik raudinga maldą mano 77,13–14 (1).

arruga (=pliegue): raukszła 192,24 (1).

llorar: teypag wisad rausti 140,20 (1).

razbainykas (esl.) «ladrón, asesino»: raz-bayniku 208,24–25; razbainikays 52,14 (2); || cf. išėda.

redas (biel.) «orden»: idant redu stalop pena prieytu 220,2 (pol. porządnie 220,2); 222,4 (2); || cf. tvarka DP 363, MT 204ᵇ.

rėdymas (biel.) «organización»: redimo 213,17 (1); cf. rėdyti.

regir(se) (ant.) «ordenar, gobernar»: rediti 149,27; reditis 235,7; reditumbey 234,2–3; redomas 234,4; 239,9… (29); || cf. valdyti.

127

regidor (ant.) «organizador; fundador» (?): reditoiu 18,26; 240,21; sing. gen. rėditoi 207,6–7 (3); || cf. taisvtojas DK 9,32.

ver(se): gieydžia wisad regėti 66,13; regiu 59,20; ragimes 15,13; regieia 137,7; regietumbim 149,27; Regiejes 178,25; regimais 13,6; regiedamas 56,23… (47).

[regzdams, reigždams véase rėkšti y reikšti.]

necesidad «asunto»: iai io reykia butu 220,17; 240,25 (2).

Este es un sustantivo arcaico que con el tiempo se convirtió en la tercera persona del presente del verbo; cf. GK 1937,166; E. Fraenkel, Spr. § 28.

asunto 1) «necesidad, asunto»: To tada iau ir reykalopi 152,23; reykahu 219,22…; 2) «artículo de primera necesidad»: Duok… wisu reykahu musu 118,16–17; … (9).

requerir «tener»: kurie to trokšta ir reykalauia 205,25 (1. potrzebuia 205,26) (1).

necesario: reykalingas 205,13; reykalingame 35,5; reykalingiausia 232,4–5… (4); cf. necesario.

necesitar: geriaus žinay ko mumus čia reykie 114,12; reykia 125,7;… (15); dg. ki. nereykiemu 45,20 (1).

necesidad «asunto»: nieks ne weyzd mano reykima 100,3 (1. potrzeby 100,3) (1); cf. asunto.

necesario, apropiado «necesario, adecuado»: Tokiam rodžies ir sapnas reykngas 93,13–14 (1. požadlivy 93,13) (1); cf. necesario.

significar: saldzieys reikszkie žódzieys 154,9; reisžkiem 114,17; reizgdams 97,20 (3).

claramente «de forma vívida, claramente»: Jau tatay po kim [=po akim] reyszkiey regiu 58,11 (1).

cosechar «cortar»: waysiu regždams medžia 119,23 (1).

religión (esl.): Religioy 203,18 (1. Religiey 203,18) (1); || cf. fe.

raro «poco frecuente»: riatas kursay… regi 204,16 (1).

ricierius (esl.) «caballero, héroe»: dg. va. ricierius 86,5 (1).

recoger: o teytes saw renka 101,11; 113,5 (1).

vínculo: sujung ing vieną kuna… risiu 238,6 (1).

atar «unir»: Cia šwentasciump iszganima ne reykia riszt 126,11 (1).

mañana: Giesmes iżgi rita 19,12; ritą 19,14; 38,10; 117,18 (4).

matutino: Maida Rytikscia 25,9 (1).

roda (esl.) «consejo; asamblea»: ir duosin roda id stotumb rodoy 57,27 (1. radę 57,27); Ro-

domis 31,20; 55,19; 69,25; 245,8… (7); || cf. sermón.

rodyti (esl.) «aconsejar»: Rodisiu ape giara 92,19 (1. bėde radžih 92,19) (1); || cf. mencionar.

mostrar: para que hasta el final pudieras mostrar tu amor paterno 31,4–5; muestro 107,22; muestra 245,14; te mostraste 93,13; que muestre 104,8; muestras 50,12; mostrar 46,10; no mostrando 103,6… (37).

paraíso (esl.): roiu 119,21; 178,2; Roiun 252,16 (3).

Roma 193,21 (1).

rona (esl.) «herida»: tonos 55,22; ronomis 244,6; 121,11 (3) || cf. herida MŽ 427,2; DK 140.

ropa (bált.) «prenda de vestir»: rubas 193,16; rubą 88,12; rube 138,7… (6); || cf. vestimenta.

rudulis «pobre»: Nesang asz rudulis ir pawargęs 77,15; 88,20 (2).

agriar «fermentar»: bat duonoy ne rugintoy 219,5 (1).

agrio (verbo) «levadura»: del to Welika szwes-kim ne senoie ruksztie 219,1–2 (1. w kwaśie 219,2…); 219,3 (2).

agrio, adjetivo: bataig iz obeles rukscios 186,15 (1).

cuidado sust. masc. 1) «preocupación»: su rupescia reykie pradet 229,18; 23,18…; 2) «protección»: nes rupestina tawo szwenton pasidawiav 44,20–21;… (8).

cuidador: rupintoiu manas / manęs tuien nepamesk 54,6–8; rupintoiu 91,19 (2).

preocuparse: Turim ape tatay pilnay rupintis 191,6; rupinuosi 108,24; rupinas 112,13; rupintumbitesi 238,9; rupindamos 47,6… (13).

severidad: atgrąžina smarkiė rūstenibę 87,7; 193,19 (1); compárese ira.

ira: ir ne paiduintumbim ant sawes / smarkios rustibes 27,13; rustibę 136,6; rustibiu 99,6… (12).

enojarse «enfadarse»: ne rustaut 220,19; rustawa 248,7 (2).

enfadar(se): Ne amžinay ans rustisis 84,9; ne rustinkit 46,6 (2).

S

decir «sermón»: szwenta żodžia sakimą 134,22–23 (1. kazania 134,23) (1).

decir «decir, proclamar»: sakit… labai linksma nauieną 171,8; sako 220,12; sakia 148,14; sakicia 70,9; sakidami 171,19… (12).

sacramento (lat.): Sakramentu 105,9; 220,12; 221,13–14 (3).

Salomón 229,7 (1).

128

dulzura: ing tikrą saldumą 240,3 (l. słodkości) (1).

dulce: saldus 75,3; saldžieys 154,9 (2).

criadita: sust. fem. samdinikies 5,19 (1).

articulación: 1) «miembro»: kad tas wisas musu surinkimas su wisais sanariumis sawo 192,21 (l. członkami 192,20); 192,12; 218,6–7 (3); 2) «punto, apartado»: tuose keturiuose sąnariuose tatay pažįsit 192,26–27 (l. członkach 192,27) (1); 3) «articulación»: tey kis malonę / mačį ir drutibę sanariu duot 251,3–4 (l. wymshu 251,3) (1).

[sanas… véase senas: sanas 180,19; sano 154,15 (2).]

concordia (-ia?) «armonía»: sandaros 145,7; sandaroy 12,17; sandarion 90,23… (5).

[sant, santi, sancìa… véase būti.]

sueño «sueño, dormir (?)»: idant sunkus sapnas ne vžgriutu 37,10 (l. sen 37,10); 93,13 (2).

guardián «protector»: idant musu sargu butu 36,4; 77,17; 91,14; sarguy 38,4; sargay 93,5… (7).

protección «vigilancia, amparo»: sargibey io ney nieko nebibiosiu 49,16 (l. w opiece 49,16); idant po sargibey butum 137,16 (l. strażą 137,16); sargibe 135,9; 137,16 (4).

proteger: Dumas szirdies teykis saugoti 37,15; sawgaia 19,17; saugotumbimes 211,11; saugoki 123,19; saugodami 191,9… (18); compárese con segėti.

sol: saule 162,3; Sauta 76,27; saules 84,16; 91,17 (4).

propio, -a: ing kuną sunaus sawoia ilipik 127,13–14; smarkią skolą taw tewuy sawam vžmokieia 251,1; sawamuy 83,6; sawą 26,11; sawuoiu 102,14; sawoy 53,17; sawame 14,18; sawop 24,24; sawiemus 10,23; sawąsias 98,4; sawuosiu 171,23; sawuose 14,20… (74); sawom 14,6–5 debe considerarse un error de imprenta (=savam); cf. sawo.

suyo: Ne del to krauia sawo praleia 135,5; Tatay wisa teykis padarit ir mumus duot iż meyles ir susimilima sawa 32,6–7; 135,6; 157,2; 159,8; 160,14… (435?). En algunos casos es imposible distinguir si se usa el acusativo del pronombre savas, -a o su nominativo y su instrumental femeninos, o el genitivo invariable sawa, por ejemplo: pawizdek sawa szwenta akia 46,15–16; garbinkime su džiaugsmu sawa sutweregi 152,6.

de sí, a sí…: sawęs 161,9; saw 25,33; sau 82,7; sawi 143,19; sawę 205,14; sawe 108,3; sawim 170,2; sawimp; sawesp 139,16; sawip 59,14; sawopi 144,16… (110).

9. Iš lietuvių leksikologijos ir leksikografijos

savavalnai (pol.) «por voluntad propia, libremente»: ir biauruose griekuose sawawahnay guli 204,14–15 (pol. swowolnie 204,15); kuri sawawahnay laykom 164,18–18 (pol. swowolnie 164,18); 205,23; 206,10 (4); cf. savavalnas.

savavalnas (esl.) «arbitrario, libre»: davazdami tamuy sawawhanam kunuy /wisokia wala 210,15–16 (pol. swowolnemu 210,16) (1).

conciencia y conciencia musu meyley io budru butu 39,2 (pol. sumńienie 39,2…); sąžines 127,21; sąžinę 21,21; 181,3; 205,26; 214,21; 251,8 (8).

sentarse: sedi po desiney 151,7; sedeiom 223,17; sedintiems 101,7; sedinčiopi 131,11; sededams 169,12… (15).

seguir, ir detrás: idant gi tame wisi sekiotu 108,18–19; sekioia 162,23–24; sekiódami 25,6… (4); cf. sekti.

semilla (-a): idant tawo sėkla čia paseta 185,4; sektes 194,17–18; sekloi 240,23 (3).

séptimo, -a «séptimo»: Sekmas 106,11; sekmą 108,5; sekmoy 106,7… (8).

sekramentas (lat.): Sekramenta 220,20–21 (1); cf. sakramentas.

seguir «ir detrás»: io sekti ne noreio 149,19–20; ne sektumbit 175,17; sekdami 164,15… (4).

sekti «desaparecer, secarse»: buwau spaustas teip kad siako smagienes kaulu 56,19–20 (alem. wemnie schnęły kości 56,19) (1).

viejo, -a: Dumoiiau ką darey senoy walandoy 103,10; senas 247,21; sano 154,16; 180,19… (7).

hace mucho adv.: seney vžumiršo 72,7; 103,7; 156,19 (3).

senectud «vejez»: senibey 70,8 (1).

senectud «vejez»: senistes 249,11 (1).

séptuple «séptuple»: Tu septinergi dowana 175,12 (1).

Serafín 150,11 (1).

guardar(se): teykis mane sergiet nuog smutka 57,8; serkt 91,18; sergietumbim 126,3; sergiesiegi 236,18; sergietas 229,17; sergiedamas 48,18… (23).

sentarse: Tengi sedos po desiney 172,8; sesiu 52,3; sesis 149,16; 149,11 (4).

sembrar: ne seia ney aria 114,14 (1).

hermana «hermana en la fe, compañera de ideales»: Pagužisti tatay miela sesuo 237,5–6, pl. gen. seseres 191,5; seseru 31,24; 211,22… (13).

[siako 56,1 véase sekti.]

plata: sing. instr. sidabru 246,4 (1).

agarrar «asir»: kalawius siekia 90,23–24 (1).

129

sieloti «compadecerse», «preocuparse»: ne siełok duszia mano 59,14–15 (l. nie frasuy się 59,14) (1); cf. «silvartas».

siena «pared de la casa»: siena 64,22 (1).

syla (esl.) «fuerza, poder»: kurie mus sila tawo gintu nuog neprietelu 40,2–3; silu 6,9; siloms 103,20... (8); ‖ cf. galybė ir stiprybė

débil: débil 251,18; débil 114,22; en el débil 37,23 (3).

debilidad: y nuestras verdaderas debilidades/ necesidades 252,12–13; débiles 35,17; debilidades 146,4... (7).

silpnumas «juventud» (traducción): o anis del silpnuma amžia ne gali wayksciot 195,22 (l. dla słabości wieku 195,23) (1).

silvartas (=sielvartas) «tristeza, dolor, desgracia...»: o silwarta neiszwi ant amžiu 96,3 (l. A smutku nie poznać 96,3); kad nuramins mano silwartus 60,19–20 (l. Frasunki 60,19); silwartu 45,14 (l.trudności 45,16; silwartamus 168,10 (l. kłopocie 168,10); silwartuose 175,8 (l. w tęskliwości 175,8...‖ (17); cf. sieloti.

afligido (=apesadumbrado): afligido 145,22 (l. preocupado 145,23); afligido 31,27 (l. triste 31,27) (2).

silvartuo­ti (=sielvartuo­ti): o wienok ne silwartuok manimp dusia mano 60,16 (l. nie frasuy 60,17) (1); cf. sieloti.

Simeonas 159,7 (1).

Simonas: Symonas 161,10 (1).

Sionas: Syona 98,9; Sioni 75,10; Syona 98,3... (7).

sirata (esl.) «huérfano»: Wargolui siratą sudik 74,6 (l. sierotę 74,6); siratu 32,2; 135,19 (3); ‖ cf. našlaitis DP 24.

siuntimas «misión de enviado»: id siuntimą pilditu 148,6 (l. poselstwo 148,6); 218,20 (2).

siuntinys «enviado»: siuntiniey 149,14–15 (l. posłowie 149,14–15) (1).

número: Sin contar las innumerables personas 143,16–17 (l. niezliczonych ludzi 143,16) (1).

hermoso: skaisiosp (=skaisčiosp) /Bažničiosp 55,9 (l. jasnemu 55,8–9) (1).

leer: skaytit 222,7 (1); cf. lector.

lector: y en aquel tiempo el lector debe leer qué 222,6–7 (l. Lector 222,7) (1).

generosamente «con generosidad», adv.: Dowans sawas skalsey jemus duosi 76,25 (l. z hoynością 76,25) (1).

sonar: o skambes ing ausis terp swetimu žmoniu 50,6–7; 102,9 (2).

condenar: o skandina gi Diewa żodis 61,18–19 (l. condena 61,18); 36,16; 20,4; 239,5 (4).

escudo (germ.) «fortaleza»: Abgineiu ir skida powargusiu 104,3–4 (l. Obronc... y twierdzo 104,3) (1); cf. protector.

agujero: o piktas namie tawa skilu te nedara 92,16–17 (1).

capítulo: 1) «distinción»: Idant wieroy skiriaus kokia ne butu 228,23 (1); 2) adv. «por separado»: O idant kožnam skirumi teyktusi buti 18,22–23 (1).

distinguir(se): kad tureio jau skirtis 115,9; 163,9; Nes tuo nuog kitu zwieru nekalbanciu skirresi 232,11–12; 161,16; nesiskirtumbey 237,10–11; Skirtumbim 218,1 (6).

líquido: skistas wanduo 88,10 (1).

deuda «deuda; culpa»: o te numirst palikdamas skolas 87,13–14; żdengdama musu wisokias skolas 136,10 (l. culpas 136,9); skolą 251,1; 183,12 (4).

hacienda (pol.) «riqueza»: skorbą 46,20 (1); ‖ cf. riqueza.

apresurarse: nesiskubintus 145,3 (1).

quejarse: neteysey ant io skundes 160,22–23 (1).

umbral (=quicio): gražiey pabudawotus atankims slankščius 92,6–7 (1).

ocultar: hace mucho que deseas esconder tu rostro de mí 47,4–5; no ocultes 55,4 (2).

agobiar «oprimir»: Este hombre malvado oprime mi alma 103,4–5 (1).

sliūžyti (esl.) «servir»: shužit wisame giarame artimiems musu 18,10; shužia 75,21 (l. służą 75,21); shužitum 143,13... (7); ‖ cf. servir.

cerebro «cerebro»: smagienes kaułu 58,19 (1).

avaro «persona codiciosa»: dg. ki. smalstu 208,27 (l. łakomych 208,27) (1).

enérgicamente adv.: smarkiey susiteka... wandenes 59,24–25; grumzdžia smarkiey 61,17 (l. strogo 61,17); 135,11; 161,6 (4); cf. enérgico.

crueldad: smarkibey 52,14 (l. okrućieństwie 52,13) (1); comp. enérgico.

intensidad: smarkumas 234,13–14 (l. strogość 234,15); smarkuma 162,5; 240,22 (3); cf. enérgico.

smarkus, -i «valiente, cruel, fuerte...»: Vž meyłe atgražina smarkią rustenibę 87,7–8 (l. niespodziewaną 87,7); iztrauki isz smarkios rankos neprietelaus mano 88,18–19; (l. srogiey 88,18); 137,13; 168,2; 169,3... (13).

mortal, -a (pol.) «mortal»: smertelna 249,16 (l. śmiertelną 249,16); nesmertelna 183,24; 51,3 (3); ‖ cf. mortal DK 186.

muerte (br.) «muerte»: smertis 149,5 (l. śmierć 149,5...); smerties 30,14; smerti 122,6; smercia 167,5... (62); ‖ muerte DK 34.

130

smūtytis (esl.) «entristecerse»: o werksme wel smutijasi 76,7 (1); || compárese con nuliūsti, silvartuoti.

smūtkas (esl.) «tristeza»: smutka 71,18 (l. žāhosčī 71,16); smutką 59,18 (l. frasunki 59,17); smutkie 103,9; smutkus 165,7... (6); || compárese con silvartas.

smūtnas, -a (esl.) «triste, mísero»: kada asz szaukū smutnas tarnas tava 55,7; smutną 45,16 (l. smutne 445,18); smutnoy 88,21... (8); compárese con nuliūsti.

nieve: como nieve blanquearé 63,7 (1).

sopulys «dolor»: sopulose 161,23 (1).

Sora (=Sara): Soros 236,24 (1).

sotymas «alimentación, saciedad»: o kaip dawey duona kunuy penu ant sotima 35,15–16 (l. ku żiwności 35,16) (1).

saciar: sacia con tu gracia 67,7 (1).

ala: bajo tus alas 67,12; 79,11 (2).

escrituras: Él sacó de las escrituras, medwisia 79,9 (1).

spaudimas: Visur neprietelus turim / nuog wisur spaudimą regim 165,6–7 (1); compárese con spausti.

azotar: no azotes a tus hijos 20,13 (1).

spausti: Kaip noresim taip gi spausim 69,21; buwau spaustas 56,19; spaudžia 84,3 (l. trapia 84,4); spauda 56,22 (5); compárese con sloginti.

spaviednis (esl.) «confesión»: spaviedgies 205,27 (l. spowiedzi 205,26) (1); || compárese con išpažinimas.

sprova (esl.) «asunto, cuestión, trabajo»: kad ragaujam surinkime... nuog tawe pastatitos sprowos 224,14–16 (l. sprawy 224,16...); ten pradėja sprowas naujas 180,19; spro-wose 245,9 (l. Dzieiach 245,9)... (20); || compárese con daiktas, reikalas.

sprovavoti (esl.) «preparar, realizar»: sprowa-wota węčiaria 206,16–17 (l. sprawowana 206,17) (1); compárese con prirengtis DK 99.

afligir (= afligir) «conmover»: Así, Señor, mi alma se conmueve en mi seno 59,19–20 (l. rozrzewnia 59,19) (1). E. Frenkelis (Spr. § 42) considera que es una errata en lugar de afligir.

mesa: puesto sobre la mesa 219,15; mesa 51,8; stalopi 125,6; staliepi 95,16... (15).

stalčius (dial.) «trono»: Tęnaygi pastatiti ira stalcius suda 92,10–11 (l. stolice sądowe 92,11); Stalčių 85,15 (2); || sostas DK 47.

stangauti «obstinarse, resistirse (?)»: ant puscios stangawiančiu 81,20–21 (l. vpornego 81,21) (1).

stangumas «obstinación»: Kuriu stangumas ir piktenibė prikiele manimp labai didę rustibę 82,4–5 (l. vpor 82,4) (1).

construir(se): y allí cantarás tu pensamiento / que pusiste en mi alma 69,26–27 (l. czynili 69,28); considerándose ellos mismos buenos 120,6–7 (l. dobrymi się zdali 120,7) (2).

stebuklas: kad per stebukłą tat rodey 137,4 (l. por un milagro 137,4); stebuklu 162,13 (2).

milagroso: nacimiento milagroso 152,10 (1).

stiprai (-iai) «con fuerza, firmemente, verdaderamente»: Stip-rey asz tikiu wisad maloney tava 51,15–16; tatay stiprey stosis 119,10 (l. en verdad 119,10); tam stipray tikime 141,5; 169,8... (6).

stiprybė «firmeza, poder»: stipribe 10,7; stip-ribey 85,20; 117,13; 150,9... (6).

fortalecer(se): calmas y fortaleces con aquellas palabras 248,18–19; fortalece a las personas 182,21; fortalecer 251,10; fortalecerse 249,18 (4).

stiprumas: Tarnay tikri tures stipruma 37,17 (1); cf. stiprybė.

stipras, -a (-us, -i): stipras 4,13 (l. fuerte 4,13); stipriosios 99,9; stiprą 251,7; stiprop 60,7; pl. ac. stiprus 137,19 ir stipri 85,19; stip-riemus 143,22; stipriasne 252,21... (116).

styrėti «ocultarse»: tawimp dumos mano stiri wisos 103,24–25 (1).

stoda(s) (dial.) «rebaño»: stoda ganantiemus 153,26–27 (l. stadom 153,26) (1); || cf. banda.

stoti(s): 1) «llegar a ser, surgir, ocurrir, suceder, aparecer, estar» (trad.): Stoiausi swietui papęyk tas 69,12 (l. llegué al mundo 69,13); Ir stoios po akims iu 158,6 (l. se presentó ante sus ojos 158,6); sto-da-mies nauiu sutwerimu 208,11–12 (l. al hacerse una nueva criatura 208,10); stotumbimes 212,19; sto-sienti 152,22...; 2) «ponerse, situarse»: wartuo-se... stosis musu koios 92,5–6; stotumb rodoy 57,27; 91,17; 115,15... (37).

estar de pie «estar de pie, mantenerse»: anas wisada stowi / po desiney rankay tawa 91,14–15; padek mums priesz gi stoweti 119,2–3 (pol. sprze-ćwić 119,2–3); stowetumbim 175,23; sto-winčiu 118,15; stowint 178,26; stowedami 140,24… (22).

flecha: ney wel strelų nakti łakioenciu 79,16 (pol. strzały 79,16); strelos 90,16; 93,18 (3).

strochas (esl.) «miedo, espanto»: nes kai žiame drebeia koks ten buwa strochas 162,10–11 (pol. strach 162,11); stroche 160,19 (2); || cf. miedo.

strūnos (esl.) «instrumento de cuerda»: garbin-kit gi bubnays / strunomis 102,5 (pol. w struny 102,6) (1).

stulpas (esl.): stulpopi gi pririsę 160,26 (1); || cf. tallo DK 47.

9*

131

empujar: pekłona ne stumtu 103,2–3 (1).

con: esta preposición se emplea con el instrumental con sus sentidos habituales actuales, por ejemplo: amžinay su mumis buk 25,12; Ne eik su mums sudan tawo 22,12; Ir dekawokim su džiauksmu 83,14–15; ney wel ligink su tays 55,14–15; siarn as su didemis iltimis 82,18…; traducciones: niekad negali stotis pikt su mano kunu 65,12; 54,8… (194).

subudavojimas (pol.) «edificación» (?); ir bažnicios sawa grožibės subudawoyma 241,2 (pol. zbudowaniu 241,1); 43,6; 197,15; 228,1 (4); || cf. sermón.

sūdas (biel.) «tribunal»: sudą dara nuspaustiems 101,5; sudan 102,23; sudop 241,12; pl. ki. sudu 74,10… (16).

suderančiai «armoniosamente», adv.: suderančay to gieyde 230,18–19; 240,11 (2).

suderėjimas «armonización, acuerdo»: sudereima Pona… su bažnica (pol. ziednanie 238,11) (1); cf. armonizar.

suderėti «ponerse de acuerdo»: o suderanczays balsays giedojime 19,10 (pol. jednostaynem 19,11); 23,6 (2); cf. armonizar.

suderinti «armonizar»: mus su Dieu wu suderinay 24,21–22 (1).

sūdyti (biel.) «juzgar»: Sudit 42,7; sudij 74,4; sudisi 96,18; suditu 62,16; Sudikim [=sūdiki mane]… 51,14 (20); cf. condenar Mž 107.

sūdžia (biel.) «juez»: sudžia 27,2 (pol. Sędzia 27,21); 74,18; 83,25; sudžios 241,15 (4).

secarse: labaay sudžiuwau 56,22–23; sudžiuwęs 88,26 (2).

sujėjimas «reunión»: kur ir szwentu sueimas 111,16–17 (l. obcowanie 111,17) (1).

capturar: O neprietelus ne sugautu 37,11; sugawęs 99,9; 69,21 (3).

[sugiespausti 65,15 véase suspausti.]

suglaudimas «unión»: tame musu draugistes suglaudime 214,8–9; suglaudimas 152,11 (l. złączenie 152,11); suglaudimą 239,3;… (5); cf. suglausti.

suglausti «unir»: Suglausk širdis in tikra meile 239,11–12 (l. Spoyże 239,12); suglaustus 239,8 (2); cf. sujungti.

devolver: pirmon łoskon sugrąžina 136,7–8; sugrąžinay 30,13 (2).

sugretinti «unir, acercar»: tasai gi jus te sugratin ir sujung ong vieną kuną 238,4–6; sugretinta 231,7–8; 230,23–24 (4); cf. sujungti.

sugriešyti (br.) «pecar, cometer una falta»: sugrešiom 131,24; sugriešzie 165,14 (l. zgrzeszyli 165,13) (2); || cf. nusidėti.

regreso: bat lauki io sugrįžima 22,10; 91,23; sugrįžimą 180,14 (1).

regresar: namuosna sugrįžo 154,26 (1).

unir: unir en un solo cuerpo 238,5 (1).

ensangrentar: ensangrentado 164,6 (1).

sukūlimas «golpiza»: bat weykiaus sulauks sawo sukulima Dukte Babilona ne apmulnay 99,2–3 (l. zburzenia 99,2) (1); cf. sukūlti.

sukūlti «romper, golpear»: Teykis sukult… priešternikus 137,18; kursay sugawęs tuos irgi sukuls 99,8–9 (l. pothłucze 99,9); sukulkit 98,26 (l. Zburzcie 98,26)… (5).

sulaisti (=suleisti) «unir»: su mumus sulaysta 126,25 (l. spojonego 126,25) (1); cf. suglausti.

esperar: esperar a eso / como tu amada misericordia 47,19–20; esperaré 54,18; 92,2; 94,24 (4).

destruir: «aniquilar»: silas wisokias… destruyó 36,9–10 (pol. poraził 36,10) (1).

comer: pauksciey zw eris sulas 67,20 (1).

igualar: Pues no podemos igualar silwartu… su… linksmibems 140,3–4 (1).

promesas (pol.) «votos»: Atmink ant suliubo sawo žadeima pirma 133,27–134,2 (pol. sluby 134,2); 132,18 (2).

prometer (pol.) «prometer»: teyp kaip tatay mumus sulubit ir žadet tekyies 211,2–3 (pol. zaslubic y obiecać raczył 211,2–3); tuos dayktus sulubia tam kožnam 80,19–20 (pol. slubie 80,20); sulubita 79,13; 115,8… (6).

destruir: sunaykint wisas netey sibes 145,16 (1); compárese destruir.

hijito: suneli gi pagimde 153,9; sunelu 94,24 (2).

destruir «aniquilar»: idant gundima kožna galetumbim sunikint 116,26–28; 64,24 (2); compárese destruir.

con dificultad adv.: sunkiey dara dusiey mana 78,17; 131,24 (2).

aflicción «adversidad; pena, desgracia…»: Idant tawesę sunkibe neat eytu 91,21–22; o welig piktiemus amžina sunkibe 169,23–24 (pol. pohanbienie 169,24); susimilk sunkibey mana 52,18–19 (pol. ciężkości 52,18); pawizdek ant musu sunkibiu 72,22 (pol. vćiski 72,22); sunkibese 179,9… (17).

pesado, -a «pesado, penoso, grande»: Idant sunkus sapnas ne vėgrintu 37,10; iszgialbeti mes nuog sunkaus suspaudima 73,20–21; sunkume gundime 141,10; Ir duok stiprey pergalet sunkius kariautoius 145,25–26 (pol. ciężkie 145,25)… (17).

132

hijo: sunus 29,18; sunaus 38,19; sunaw 176,16; sunausp 176,12; sunup 30,12; sunumus 21,19; snnu [= sunu] 8,9… (159).

comprender «entender»: ne supras kad ing pekta impuls 67,17; suprastu 164,2 (2).

resumen (trad.) «resumen»: Surakinimas (wieros krikščioniszkos 2,3–4 (l. Summa 2,3) (1).

ordenamiento (abreviatura) «arreglo»: suredimu dwa-sios szwentos 118,7 (1).

asamblea (trad.) «asamblea, sínodo»: susirinkimas 237,25 (l. zgromadzenie 237,27); susirinkimą 18,18; (l. zbor 18,18; obcowanie 8,26); susirinkimuose 195,20… (38); cf. susirinkti.

reunir: tuog mus draugie surinkt teykeisi 15,12; surinkta 111,16… (4).

atar: dumomis sawo suriszo 133,10 (l. zwia-zal 133,10) (1).

herir (dial.) «dañar»: vn. va. suronitas 244,4 (l. zraniony 244,3) (1); || cf. pažeisti.

reunirse «congregarse»: susieiom szitay po akimis 213,15; susieioł 45,21; susieia 44,9; dg. va. susieie 19,15… (5).

avergonzarse «avergonzarse»: idant susigiedetu tie 78,25 (1).

unión «unión»: susiglaudimą turi tawa 128,22–23 (l. złączenie z tobą maią 128,23) (1); cf. susiglausti.

unirse «unirse»: tey kies su mums su-siglausti 125,12–13 (l. złączyć 125,13); su-siglaudey 130,19 (2).

regreso: kad kieltus ir ans susigrisztus 144,21 (l. przyszędł ku sobie 144,20) (1).

reunirse: kaip pauksztaley lizdump susilakie 75,19–20 (1).

misericordia «compasión, misericordia»: mu-mus duot iš meyles ir susimilima sawa 32,7 (l. miłosierdzia 32,7); vn. n. susimilimu 28,21; 103,15; 129,3 (4).

apiadarse «tener piedad»: teykis ant mane bied-na dabar susimilti 45,15–16; 3.ª pers. susimile 84,21; susimilk 53,25; susimiltasis 30,4… (22); cf. pasigailėti.

reunirse «juntarse»: kurie tiktay čionay su-sirinkot 209,24; susirinks 78,5; susirinkę 158,14… (8).

confluir: 1) «confluir»: susiteka didziu lietu wandenes 59,24; 2) «reunirse»: o sztay priesz-tarnikay mano/ priesz mane susitekėia 69,16–17.

convertirse (trad.) «volverse»: Padeki mumus iau susiversti tawespi 71,9–10 (l. się na-wrocili 71,10) (1).

contar: del grieku nesuskaytomu 22,5 (1).

aflicción «opresión, angustia…»: Ne wesk mus ing… sunku suspaudima 118,27; suspaudime 141,9; 141,13… (4).

oprimir «abrumar»: Teykis but… suspaustu giabetoiu 31,26; sugiespam 65,5 (2).

aplastar: gimi szweta suspiaude 160,16 (1).

construir (trad.) «edificar»: namu nesusta-tis 93,2 (l. nie zbuduie 93,2) (1).

acuerdo «convenio»: Jay noras aba su-tarimas… isz abieiu szalu top prieytu 228,12–13 (l. przyzwołanie) (1).

[sutek 47,19: error de corrección, debe ser suteyk.]

[sutak 92,15: error de corrección, debe ser suteyk.]

encontrarse: Id cionay tatay mani wis sutiktu 98,20 (l. potkało 98,20) (1).

destrucción «aniquilación»: ir sutrinima wisu grieku musu 223,23 (1); cf. sutrinti.

destruir «aniquilar, aplastar…»: Sutrinįt teykis… ta żwerią markią 72,23–24; smerti teypag sutriney 151,5–6; sutrintumbim 118,13; sutrintas 244,5… (20).

ablandar: Dekawoiame tau szirdzia sutrupinta 30,6–7 (l. skruszonym 30,6); 64,5 (2).

creador (trad.) «hacedor»: sutweregi 86,7 (l. stworzyciela 86,8…); sutweriejaw 27,20; 110,4; 112,8… (7); || cf. darytojas.

creación (trad.): 1) «criatura, ser creado»: nupuołęs sutwerimas tawas 26,9–10; 135,7; 147,13…; || cf. criatura DP 35; 2) «creación»: už giaradeiste sutwerima musu 16,3–4 (l. stworzenia 16,4)… (24).

crear (trad.) «hacer, crear»: kurias teykieys su-twerti 116,11 (l. stworzyć 116,11…) sutwer-tas 2,14… (18); || cf. hacer.

creador (trad.) «hacedor»: sawo mielą sut-wertoią 97,6 (1); || cf. hacedor.

llamar: tawa meyłena suwadina 157,5–6 (1).

seductor (trad.) «engañador»: Tiesa tawa labay ankstay del piktu suvedėiu 133,2–3 (l. zwodniki 133,3) (1).

envolver: prakrate gulint wayką / rasit su-wistita 158,10–11 (1).

hacer perecer «perder, destruir»: iau sužudina mus 61,2 (l. potrawił 61,2) (1).

huésped: ir swiecias kurasai esti namuose tawo 5,3–4 (l. gość 5,5); sweciu 175,21; 108,12 (3).

sano, -a sweyka mane łayka 50,24–25; sweykas 19,23; 130,26; 230,5… (5).

salud: paduomi… sweykatą wisą 70,19; 118,18; sweykatay 21,7; 25,21 (4).

más sano comp.: swykiaus butu 251,25 (1).

curar «sanar»: teykis nuog grieku sweikint 146,19–20 (l. vzdrowić 146,21) (1).

133

svėstastis (br.) «objeto sagrado, reliquia»: familia «sirvientes»: waykus ir sieyminele įusu swetastis 133,10 (l. swiątości 133,11…); 234,26 (l. czeladke 234,27); sieyminelep swietasciump 126,10; 129,19… (8); ‖ cf. 15,5–6 (2). šventastis.

extranjero, -a: žiamey cionay swetimoy budami 98,12–13; swetima 72,3; swetimomis 208,26… (8).

sviecijimas (br.) «testimonio»: swiecijima 193,27; 201,1 (2); cf. liudijimas.

sviečymas (br.) «testimonio»: swiecima 5,16 (l. swiadectwa 5,18); 214,20–21 (2); cf. liudijimas.

sviečyti (br.) «dar testimonio»: swiecia 13,12; 243,22; 245,12… (11); cf. liudyti.

sviedkas (pol.) «testigo»: swiedkai 230,12; swiedku 237,25; 231,2 (3).

svietas (br.) «mundo»: Aunque el mundo estuviera lleno de demonios 61,13; swietą 243,12; swietan 243,12; 137,8; 149,20… (67); ‖ cf. pasaulis.

Š

rama: waisu duodama szakas laide 73,7–8 (1)

raíz: kaip szaknis wina waisui duodines 95,15; 130,25; szakniu 141,23… (5).

lado: 1) «región»: Buwo anoy szaliie ganidam piem enes 158,5; 2) «lado»: teyp kad iau iz wisokiu szalu / reykalingi esme abginimu 135,13–14 (l. strony 135,13); 165,4…; 3) «mitad»: abi szali žiengienti ing maźenstwą 229,23–24; 228… (17).

šalpė «poder» (?): rodik szalpe sawo 44,14–15 (l. możność 44,15) (1).

frío: szalčia Menesije 91,18 (1).

llamamiento «invitación, petición, apelación»: szaukimo 24,18 (l. zawolanie 24,18); 96,12; 100,8 (3).

clamor «petición, apelación»: iszklausik tu musu szauzkima 21,9–10; szauksmus 122,3; 99,15 (3); cf. llamar.

llamar «dirigirse, pedir, invocar»: kursay szaukia eykit wisi manesp 126,13–14; mes tawespi szaukiame 131,21; szauktumbim 196,14; szakientiemus 75,16; szaukdams 137,10…(40).

šciepyti (pol.) «injertar»: sciepik / ing kuna Sunaus 127,13 (1); ‖ cf. įlypyti, įšaknyti.

šefȯrius (pol.) «supervisor»: tarnu ir szefo-rium io budamas 201,3 (l. szafarzem 201,3) (1); ‖ cf. priveizdėtojas.

šeimyna «miembros de una comunidad religiosa»: Zwigterek… ant to surinkimo sieym in os tawo 196,17 (l. czeladki 196,18) (1); cf. šeimynėlė.

šeimynėlė «sirvientes»: waykus ir sieyminele įusu 234,26 (l. czeladke 234,27); sieym inelep 15,5–6 (2).

jabalí: siarnas 72,18 (1).

sombra: waikscioiu kaip siesielis palinkęs ik źiamey 88,22–23; siesielo 51,3… (3).

seis, -as: siesi 6,9; szieszas 4,24; 108,6… (7).

šeštas, -a: Szesztas 106,9; szesz tos 161,4 (2). [siarnas 72,18, véase šernas.]

šiaudas: guleia / ant siaudu 154,18 (1). [sieym inos, seyminele… véanse šeimyna, šeimynėlė.]

šienas: guleia ant siaudu ir siena 154,18 (1). [siesielis…, šiesis, siesz tas… véanse šešėlis, šeši, šeštas.]

širdingai «sinceramente», adv.: sirdingay… dekawokime 17,3; 123,21 (2).

širdis: sirdis iam wisad mano pasikłonios 55,25; sirdies 20,23; szirdzia 114,22 e sirdi 9,3; sirdin 148,17; sirdisna 31,11… (96).

este, esta: sio swieta 61,16; sia 18,6; siuo 191,3; sieme 229,5; siose 116,5… (34).

šitai «he aquí»: weyzdek sitay… ant pawargusia 47,9; 213,15 (2).

este: sito 78,16 (1).

škadlyvas (pol.) «perjudicial, nocivo»: szk adliwa 57,14 (l. szkodliwego 57,14) (1); ‖ cf. žala Mž 16.

eskariata: Szkariatos 159,22 (1).

glorioso, -a: szławinga 231,2 (1); szłowingas 133,18; szłowingo 166,26; 95,13; 113,20 (4).

glorificación, alabanza «adoración, buenos deseos»: Vź tatay iemus duos… szlawinimą 76,8–9 (l. dobrořecznie 76,8); 88,2; 72,2; 129,9 (4); alabanza eterna 143,26–27 (l. pożegnanie 143,27) (1).

glorificar, alabar: szlawint 40,10; szławincia 75,10; szławinkitegi 68,13; szławindami 97,16… (25); szłowin 150,6; szłowintumbim 34,18; szłowindami 97,13… (13).

gloria: szłowe 10,26; szłowes 20,8; szłowę 81,3; szłowey 151,14… (16).

glorioso «famoso, honorable»: regėia žienkłą buklingą / wisam swietui szłowint ingą 137,7–9 (l. znamienity 137,9) … (1); cf. glorioso.

costado: szoną iam pradure 162,15–16 (1).

he aquí interj.: sztay mes pawargusios 26,8; 166,11… (4); sztey [= sztay] 69,16.

perro: dg. va. szunes 209,6 (1).

santo, -a: szwentas 68,16; szwentamuy 83,7; szwentop 196,2; szwentasis 57,2; szwentoi 116,13; szwentiegi 85,19; szwenciausias 164,10… (333).

134

Las formas pronominales del adjetivo šventas, -a se usan a veces como sustantivos, por ejemplo: Teypag ir io szwentei meyle papilditi 139,11–12; 85,19.

šventastis (tr.) «santidad, sacramento»: szventastiu 9,12 (pol. świątości 9,12); 131,3 (2).

santidad: szwentibey ir teysibey giwentumbim 31,8; 145,21; 249,14 (3).

celebrar: szwęst el día festivo 108,5; tęsi baymey szwęstas 68,18; szwęstumbey 4,23–24;… (6).

švęstis (tr.): Szweskis wardas tawo 9,20 (pol. świećsie imię twoie 9,207); 10,16; 116,6… (4).

šviesė (?), šviesia (?), «luz»: Zwayzde szwiesi žibeio /per mierą szwiesę laydo 154,9–11 (1); szwiesios nerodidams kaip numirusiu 103,6 (pol. Światła 103,6); compárese šviesybė.

šviesiai adv.: Apszswięsk szwiesey vimas musu 175,9 (1).

šviesybė «luminosidad, luz»: Asz kelas / teyse / szwiesibe 121,20; szwiesibes 37,2; 169,5; 186,24… (7).

luminoso, -a: Zwayzde szwiesi 154,10; szwiesus 217,13.

T

entonces: 1) partícula auxiliar: ya entonces había hablado iop 178,6–7 (l. toč 178,6); 149,12 (2); 2) «entonces»: kurs tad nebuwa 170,20 (1).

entonces adverbio y conjunción: Estad, entonces, seguros, mis queridos hermanos y hermanas 28,18–19; y cuando quitas su alma de ellos / entonces mueren de inmediato 35,9–10, 96,18; 192,15… (29).

[tayiau 244,10… véase tas, -a, tai.]

tajemnyčia (pol.) «secreto»: taiemničios 181,11 (cf. taiemnicuy 181,11); taiemničia 238,10; 230,1 (3); || compárese slaptė DK 7.

taipag «también»: Ira taypag nekurie 209,8 (1); compárese teipag.

corregir: Teykis mus taysiti 149, 2,6; taisitu 18,14; taysik 40,14… (6).

camino: lidek taku tikruoiu 54,12 (1).

Tamošius (esl.): Tamosius 170,20 (1).

oscuridad «oscuridad»: tamsiose vayskciojančios 79,17; Zzėos tamsioy 93,8 (2).

oscuridad: Iszwesk mane izgi tamsibes / kad galėčia taw duoti garbes 100,12; tamsibey 74,10; tamsibese 121,22… (6).

oscuro, -a: Nakti tamsią 169,5; Tamsioy 103,5… (4).

[tana 153,7 véase tas.]

a menudo adverbio: maiestota… tankiey žieyde 252,4 (1).

transformación «conversión»: Negridetas tapimas kunu 152,13 (1).

decir «decir»: tarikime 25,5; taryta 247,15; 58,17 (3); compárese tarti.

tarnaitė «sirvienta»: dukte… ney wel tarnaite 108,11 (pol. słuzebnica 108,11); tarnaiteś 106,15 (2).

tarnalis (=tarnelis) «servidor»: szuzii wis iems / tarnalalnus pawargusiems 128,8 (2); compárese tarnas.

tarnas «servidor»: priimk maldas tawo tarno 78,3; tarnopi 60,14; tarnamus 239,14… (37).

tarnauti «servir»: tarnauia Malženstway szwentay 227,5–6; tarnautumbim 22,21; tarnaudams 128,20 (3).

tarnavimas «servicio»: pirm tarnawima Wečiarios Pona 204,3; tarnawimu 228,3; 231,5; 239,7… (9).

tarp: esta preposición se usa con genitivo para indicar entre qué cosas se muestra algo, está arrojado, etc., por ejemplo: parodik cia tarp žmoniu didę meylę sawo 68,6–7; tarp smarkiu žwieriu imestas 137,12–13; 133,9; 145,8 (4); compárese tarpu y terp.

tarpinykas: tarpinýkas 136,9 (pol. posrednik 136,8); tarpinyka 19,7; 122,11 (3).

tarpu «entre»: tarpu wisu giminiu 68,17; 87,26; 90,20; 93,22 (4).

tarti «decir»: tarkim wisi Amen 73,27; tardams 171,27; 215,12; 247,16… (19).

tas, ta, tai: Tas prisakimas… ant daugio daliu dalies 5,24; tasai 15,14; to 57,9; toiau 20,21; tam 26,17 y tamuy 56,17; tą 21,16; Taiau 178,15; tagi 157,22; tuo 248,11; tuog 128,78; tame 120,6; topi 65,27; tana 153,7; tie 78,25; tu 4,10; tiemus 73,3; tuos 5,21; tays 92,3; tuose 6,11; tump 227,5; ta 73,4; tos 14,13; toliau 250,20; tay 20,24; toy 106,17; tospi 97,15; tomis 130,10; forma sin género tay 28,14; 39,14; 101,4… (408).

Estas formas funcionan como pronombres demostrativos, relativos, etc.; a veces (muy raramente) tai se usa como partícula auxiliar.

tavas, -a: Diewas stipras tawas 107,6; tawos 30,24; tawame 41,2; tawoy 143,14; tawus 52,9; tawais 77,9; Tawuons 75,18;… (27?); compárese tavo.

tuyo: tendrá que vivir en tu casa 48,5–6; pues tat išz meyes tawo tengo 59,26; 107,2; tawa 75,20; 91,15… (380?).

En algunos casos es imposible determinar si se usa tavas, -a como acusativo singular del pronombre, o como nominativo e instrumental singular femenino, o si se trata del genitivo invariable tawa; por ejemplo: su ta tawa merga 233,18–19; malone tawa papildik 175,4–5.

135

te-: partícula de las formas del modo desiderativo ter se escribe casi siempre separada (p. ej.: te duod 33,18; te tur 87,12); solo ocasionalmente te aparece unida a los verbos (tes 157,12; tesi 156,11).

teg(i) «que» (tegul): Teg atsimaynay ju roda 69,25; tegi 68,8; 226,3 (3).

tegul (y tegulgi 238,25): Ir szłowe io isz žmoniu tegul bus izsmesta 87,25; 116,11; 123,13… (19).

inclinarse: Teykis mums nu padet 21,15; tey kies 28,25; teykisig 251,17; teiktumbeysi 239,10 (188).

teip «así»: Ne teip smarkios ir ne teip ir bayšios 93,17; 200,20,21; 229,4; 240,20… (128).

teipa (= teipo) «así»: teypa 60,9–10; 131,7 (2).

asimismo (= también): teypag ir tatay tawo akis regies 79,22–23; 82,13; 130,6… (119); teypagi 114,9; 129,15; 185,14… (4).

teipo «así»: teypo 46,11; 57,14; 98,10; 130,14… (9).

En algunas páginas, teypo y teypag se usan indistintamente (48,24 y 48,10; 130,14 y 130,6).

teisė: 1) «derecho» (?): o teyses pats serkti 101,5 (pol. prawdy 101,5); 51,20; 2) «justicia»: te-ysią szwenta neatmayney 48,11 (pol. Prawdę 48,11…); tokiems teysę darikit 74,6–7 (pol. sprawiedliwość 74,6); 79,13; 121,20;… (16); cf. teisybė.

teisiai, adverbio: nes taw tay priguli teysiey 21,23–24; neteysey 106,13; 160,22… (5).

teisybė: ir stowi teysibe Pona iki gimimu trečiamu 85,1; teysibes 22,13; teisybę 70,2; teysibiu 131,5… (20); cf. teisė.

justo, -a: tu nes esi sudžia teysus 74,19; Teysu-sis 159,7; neteysam 89,18; neteysum 86,20; teysume 41,3; teysiegi 100,13; neteysiuiu 74,11; teysumis 120,6; teysiausias 163,6… (23).

fluir: teka wersmes 50,14; tawęspi wisi tekame 22,10–11; 135,9 (3).

tekti «bastar»: sihu… netenka 6,19; ne teks 50,17–18 (2).

telias, «ternero»: sg. gen. telus 64,12 (1).

temnyčia (arcaico) «prisión»: temniciou 101,7 (1); || cf. kalinė DP 523.

allí: Porque allí encontré una morada tranquila 75,11; allí 66,21; allí 92,5… (28).

tengi adverbio: Tengi 172,8; 172,24 (2).

allí: tenay iau patis 100,24; tęnay 92,9; 122,11 … (15).

tenaigi adverbio: Tenaygi 92,10 (1).

136

terioti (arcaico) «perder»: tat terios 89,9 (l. stracą 89,9) (1); || cf. pamesti.

terp (= tarp): 1) esta preposición rige el genitivo y expresa entre qué cosas se encuentra o se fortalece algo, etc.; por ejemplo: Kurs teip stowi terp sunu miehu 93,23; 121,2; 148,23; 194,17… (14); 2) a veces terp se usa con las formas pronominales mane, tave, save, por ejemplo: terp tawę ir manę / ir terp sekles tawo 194,17–18; 231,19; 238,7; cf. tarp.

terpu «entre»: terpu sawa muru 92,15–16; 179,23 (2); cf. terp.

[tes, tesi véase būti.]

testamentas (pol.): testamentas 14,2; 71,25… (5); || cf. įstatymas.

padre: tewas 16,16; tewo 155,9; tewą 148,12; tewop 161,22; tewamus 239,14… (168).

tėvainis «heredero»: tewaynimi 252,16; teway-niey 198,3; tewaynimis 17,19 (3).

tėvainystė «herencia»: tewaynyste 200,13 (l. dziedzictwo 200,13); 200,19 (2); cf. tėvainis.

paterno: tewiszku 40,12 (1).

tėviškis, -ė (2) «paterno»: ir apweyzdegima tawa tewiszkia 30,22–23 (l. Oycowską 30,24); tewiszki 251,4; meylę sawa tewiszkia rodit 31,4–5; tewiszkiey mielasirdstoy 25,12; 25,18–19; 31,4 (5).

tiek (81,21) [= tieg(ia)] «dice, afirma». Se usa únicamente la forma de tercera persona singular del presente.

tiekt «solamente»: fueron… escogidos / solo ellos no quisieron conocer 186,20 (1).

tiektai «solamente»: Tiektay no miremos solo las palabras mismas 185,25; 34,11; 66,20 (3).

verdad: verdad 133,2; verdades 102,20; en verdad 135,2; 232,25… (11).

tiesus (-as?): por medio de su palabra verifica la verdad 16,26 (1).

tiesiai adv.: por el cual… entraría directamente en la vida 251,11–12 (1).

tiesy (br.) «tranquilizar, consolar»: tiesit 140,9; tiesiu 103,14; tieszitu 134,3; 145,22 (4); || cf. raminti.

tikėjimas: Oremos siempre con gran fe 141,13 (l. dowiernością 141,14); Y permaneced en esa fe 122,26 (l. wierzeniu 122,26) (2).

creer: creer 7,25; creer con juramento 119,12; de los creyentes 141,3; creyentes 157,3; creyendo 24,19… (78).

tikėtis: y lo que esperamos de él lo tendremos 38,17 (1).

tykoti: el enemigo acecha 53,2–3 (1).

silencio: en silencio 236,8; 237,2 (2).

tylėti: No calles, pues sufro 86,18; tilomos 206,8 (2).

en silencio «silenciosamente», adv.: tilomis sekioi 93,7 (1).

verdadero, -a «justo, verdadero, fiel»: Diews amžinas ir tikras 34,22; tikrosios 176,21; tikragi 139,26; tikruoiu 54,12; netikruu 49,11; tikresni 194,25; tikriausia 145,9… (10).

verdaderamente adv.: tikray tawo akis iszwis 79,22; 141,8; 172,20; 184,8… (106).

verdad: ir kalba wisad tikribey 48,10–11 (l. w szczerości 48,11; pewność 245,23); 219,5; 245,22 (3).

tikt «solamente»: tikt 65,14; 90,14; 91,7 (3); cf. tiktai.

tiktai adv.: tiktay taw ant garbos giwent 128, 24–25; tiktey [= tiktay] 43,19; 133,14; 192,16… (31); cf. tiektai.

tiktis «suceder»: Nesitiks taw isz silwarta niekas 80,4 (1).

perezosamente adv.: ne tingiey mes / duokim dekas 82,19 (1).

[tn 4,16; tnrime 36,19; error tipográfico, debe ser tu, turime.]

tablilla (pol.) «tabla»: Ant pirmos tobļicos ira kieturi prisakimai 6,3; 6,1–2; 6,9 (3); ‖ cf. lenta.

perfecto: tobulame musu pažinime 217,18–19 (1).

por lo tanto: todel 70,15; 97,8; 216,11… (18); cf. todrin.

todrin «por lo tanto»: todrin 26,20; 60,9; 81,11 81,16; 130,2; 131,10 (6); cf. todėl.

tal, tal cual: wiras… tokias 43,14; toksay 171,16; tokios 44,3: Tokiamuy 95,21; tokiuo 222,21; tokiemus 74,6; tuokio [= tokiuo] 152,17… (40).

lejos adv.: 1) «lejos»: cia arti ir toli sančiu 31,25; 84,16; 186,9 (3); 2) «mucho» (trad.): Toli daugiau… tau turi but wartota 241,15–17 (l. daleko więcej 241,15) (1).

toliaus «más adelante» adv.: ginti io tolaus palowe 69,20… 113,23; 128,123 (3).

«más lejos»: cuanto más lejos, más 225,7–8 (1).

«trinidad» (pol.): traycey 41,21 (1).

«atraer»: kursay mus nuog sawes traukia 20, 2–3; 216,20 (2).

tercero, -a: trečias 3,18; Trečia 8,18; nom. m. treciamu 85,11; treciai 159,21… (23).

«expulsar, echar, rechazar»: niekada nuog sawe ne tremki 113,14–15; 186,7 (2).

tres: tris 10,14; 148,22; 160,6… (5).

treinta: trisdešimts 160,2 (1).

trompeta (instrumento de viento) «tubo para soplar»: Balse linksmu triūbu 102,2 (l. trąb 102,2) (1); ‖ cf. tubo BP 150; MP 125.

«desear»: 1) «querer»: didžiu noru dusia mana trokšta 75,5; trokštame 123,21; trokždami 128,23… (11); 2) «tener sed, ahogarse»: troszka isz didžio troszkuma 164,6–7; 119,7 (2).

sediento: tuogi nusiramina troszki sirdis mana 66,23–24 (1).

«asfixiar»: Tamsiay lindiney uždaręs troszkin 103,5–6 (1).

sed, deseo: «deseo, concupiscencia»: idant troszkumas ir meyle kožnos moteries butu wirop 236,14–16 (l. żądza 236,17); troszkumā 58,24 (l. żądliwości 58,24); troszkuma 130,26 (l. pragnienie 130,26); 164,7… (5).

«romperse»: Užudangas… truka 162,8 (1).

«faltar»: ataik netrugdamas musump 97,2–3 (1).

brevemente adv.: kurios dabar trumpay perguldisim 227,13 (1).

corto, -a: te tur trumpą žiwatą 87,12; trumpame 138,18; trumpiemus 113,8… (4).

trvolas (pol.) «duradero, estable»: o wierieo tikray trvolas 182,4–5 (l. istým 182,5) (1).

tu: tu 9,3; tawęs 28,6; taw 5,11; tawi 19,19; tawe 33,9; tawim 32,9; tawęsp 45,13; tawimp 29,17… (355); cf. tujen.

tujen «tú»: tuien 54,7; 79,12; 80,2; 106,25; 113,17; 234,5 (6); cf. tu.

tūkstantis: tukstantis 79,19; tukstanties 44,21; gen. pl. tukstančiu 79,20… (5).

tūlas: «variado; frecuente (?)»: tułays griekay perszokdami 210,12–13 (l. rozlicznymi 210,12); Ir tulais griekas, gresijom 147,3 (l. częstokroć 147,2); 26,14 (3).

tūlingas «variado»: liezuwieys tūlingays 174,18–19 (l. roznymi 174,19) (1).

tuoj adv.: tuoy nurimsta 58,7; 161,26 (2).

tuojaus adv.: tuojau ir apsigręžia ing dulkies 35,10; 82,11; 100,23… (7).

turėti(s): 1) «tener»: kantrumą tureti gundime kožname 138,8–9; turim 137,22; tureiey 136,24; turečia 98,22; turedams 141,15…; 2) «deber»: Ką tada dariti turime 243,6; 227,13; 230,8…; 3) «aferrarse»: manęs turekis 244,24–25;… (228).

turtas: pripultu koks turtas ant swieta 65,26; turta 87,20; gen. pl. turtu 52,16; 65,24 (4).

tusken­ti «llamar a la puerta»: Tuskiankim durisna io 115,13 (1).

vacío: Hemos sido redimidos de la vana conducta de nuestros padres 246,3 (1).

tvirtai «firmemente» adv.: twirtay… kes 200,27 (1).

tvirtybė «resistencia»: twirtibey 85,20 (l. stałości 85,21) (1).

137

fortalecer «reforzar»: dw Asia sawo mus twir-tinki 119,4 (1).

cerca: tvorą įos pagadina 72,13 (1).

U

pobre (dial.) «mendigo»: vbagu 225,23 (l. ubogich 225,23); vbagamus 235,1–2 (2); || compárese con mendigo DK 50.

mendicidad (dial.) «mendicidad»: vbagiste 234,22 (1).

učėlystis (pol.) «honradez»: včzčiwscia 203,10 (l. včzčiwoscįa 203,11) (1); || compárese con conciencia.

ūgyti «cultivar»: waykielus vgis 94,11 (1); compárese con hacer crecer.

fuego: vgnia sawo išzkaitink 51,17; vgnin 115,21; 136,26… (7).

ū̃kis: Vkia… ne giesyi artimoja 109,21 (1).

ūma (-as?) (dial.) «mente»: Apszwi es k szwie-sey vmas musu 175,9 (1); || compárese con mente Mž 459.

ūmai «de repente, inesperadamente» prev.: vmay 47,13; 73,17; 154,23; 249,15 (4).

roca: sobre la uola, fuerte y rocosa, 99,10; 162,8 (2).

uparas (pol.) «obstinación, contradicción»: sing. instr. vparu 209,9 (l. vporem 209,9) (1).

uparnai (pol.) «obstinadamente, de forma contradictoria»: vparnai 209,19 (l. vparnie 209,19) (1).

río: Kada buwom ant vpiu Babilona 98,2 (1).

uredas (bielorr.) «servicio, cargo»: tatay ant jusu ir ant ureda iussu vzgul 199,7 (l. vrząd 199,6) (1).

[vszkalbi, vszturet, vszdrutinkit… véase užkalbis, užtūrėti, uždrūtinti.]

už, užu: 1) usados con genitivo, expresan a) tiempo: Idant mažiaus vž dwieiu nedelu 227,15–16 (l. pszed 227,15); 162,13 (2); b) lugar: vž io sedem 223,17; kacėiyb vž lordana giweni 59,22; 91,16; 159,20; 223,17 (5); c) «por» (traducción): vž tawo pademigo galetumbim sunikint 116,27–28 (l. Za twoim wspomoženiem 116,27); Ką mes nu užu pademio tawo Tewe mielausias darem 224,16–17 (l. Za pomocą twoią 224,17); iey nor ilgay but vž manes 108,21–22; 9,13; 55,21; 162,13; 198,17; 199,13; 200,27; 212,21; 212,22; 212,24; 218,9; 224,16; 240,23 (15); d) vž pahonies… wayka sawa małžentwon ne duotu 228,27–229,3 (1); 2) la preposición už (užu), usada con acusativo, indica: a) sustitución: vž ius noru numirti 121,13–14; prasismė… vž visas žmones 18,17–19; ir del krauia vž mus iszlieta 130,6–7…; b) causa, fundamento y similares: Dekawokimeg teypag vž giaradey ste 16,15; vž tat tawe garbinsiu wisas dienas 67,8–9…; c) aquello por lo que algo se recibe, se tiene… por ejemplo: giedą ims vž algą 89,9–10; emey mus sawi vž sunus 117,19–20; vž tiesą teip turim 117,14–15…; d) afirmación: Vž tiesą vž tiesą kalbu jumus 244,13–14 (l. Zaprawdę 244,10)…; … (95).

En algunas páginas, už y užu se usan indistintamente (16,15 y 16,4; 30,9 y 30,22; 206,2 y 206,16; 212,22 y 212,12); už es mucho más frecuente (118) que užu (15).

criar, «hacer crecer, educar»: įdant waysiu isz sawę iszwestu / ir gi vžauklintu 239,21–22 (l. wychowali 239,21) (1).

detener: 1) «retener»: Siloms ir dusiey biednay kłią vžbek 103,20–21 (1); 2) «evitar»: Todel vžbegdami tam wisam 227,11 (1).

extraviarse (dial.) «perderse»: vžbhudit 244,21 (l. zabłądzić 244,18) (1); || compárese užklysti.

encender: Kaip lietaus laukia žiame vždė-ginta 103,17–18 (1).

encender: meyles vgni teykis iose vždekti 174,17–18; vždektu 184,11; Vždekta 73,4 (3).

cubrir, «encender; proteger; pagar (traducción)»: vždengti mus nuog wisu priepulou 183,2; ranka tawa… vždentubey 25,18–19; (l. zaszczycił 25,19); wistikłays vždentkagi 154,3 (l. powitego 154,3); vždeng-dams musu wisokias skolas 136,10 (l. pokrywaiąc 136,9)… (7); compárese uždengti.

poner: ant io vždėdams kalti bes musu 120,23; vždeia 244,2 (2).

ganar: Ne vžd irbsi saw 93,9 (1).

endurecer «endurecer»: ne vszdrutinkit sirdžiu sawu 247,15–16; ne vžd rutintumbim 81,19 (2).

encontrar (traducción) «hallar»: Ten berneli vžeio 154,22 (l. nalezli 154,21) (1); || compárese rasti.

[vznegie… véase užžengti.]

[vzetema 162,3; error de corrección, debe ser uzutema.]

apagarse: o iay vžgies zarios 49,21 (1).

nacimiento: vžgiminimas 152,14; vžgiminimą 157,2–3; 167,3… (13); cf. nacer.

nacer: esti ant to swieta vžgimes 156,16–17; 155,10; 159,4 (3).

afilar: ant sawęs narsą… wel vžgręsim 127,5–6 (1).

sobrevenir: Idant sunkus sapnas ne vžgriutu 37,10 (1).

incumbir (trad.) «pertenecer, corresponder, apoyarse»: kas vžgul mokieti 3,13 (l. co należy vmięć 3,14); Pirmey tris vžgul ant garbos 10,14–15 (l. należą 10,14); musu izm intis… ant

138

to vžgul 2,7–8 (1. należy); 106,7; 199,7… (12); cf. incumbir; || cf. corresponder.

uso (pol.): vži wogimu tos wečiaros 14,13 (l. vžywanim); vži wogima 124,3; vži wogimuyu 127,17 (3); || cf. uso DK 19.

usar (pol.) «usar, emplear»: su linksmi be vži wokim 127,23–24 (l. vžvayamy 127,24…); 231,24; vži wotumbim 82,9… (6); || cf. usar DK 109.

enganchar: vzkabinę widuia ant guosniu / sawąsias Arfas 98,4–5 (1).

acuerdo (trad.) «conversación, acuerdo»: ir nustiprisu vszkalbi mano terp tawę ir manę 194,16–17 (l. wmonę 194,16) (1).

alzarse (?): nes wisos galibes welno / ant musu smarkei vžkielo 135,10–12 (l. sburzyly 135,12) (1).

taponar: vzikimsta turi buti burna 67,24 (1).

extraviarse «perderse, desviarse»: o newienam ant szalies vžklisti ne duosi 68,11–12 (l. zablądzit 68,12…); tasay tamsibese vžklista 121,22–23; 24,25; 66,16; 146,5 (5).

preservar (¿trad.?) «mantener»: gindamas ir vžlaykidamas wisame giarame 18,20–21 (l. zachowvwiąç 18,21…); teykyviesi vžlaykit nuog wisą pikta 25,13–14; vžkvitumbim 25,23… (12); cf. užulākyti.

asignación (pol.) «designación, propuesta»: Potam turi but vžliecawoi mas mużnos 225,22–23 (l. zalecanie 225,22) (1).

asignar (pol.) «designar, proponer»: vžliecawoia 217,23 (l. zaleca 217,23); užliecawo iama 218,4 (2).

empapar: con lluvia… vžliesi 185,7 (1).

dormirse: dame un sueño apacible ante la muerte 183,15; 37,7 (2).

dormir: vžmigau… y desperté 44,19; vžmike 47,12 (2).

olvido: ¡Oh, ceguera de los hombres y oscuro olvido! 115,18 (1).

olvidar: dígnate no olvidarme 70,7; vžmirsz tumbey 31,6; vžmirsie 210,14; vžmirstas 116,2… (16); cf. užumiršti.

pagar: Vžmokiek… según sus obras 55,15–16; vžmokiecia 251,1; 169,22 (3).

matar: no vžmuszk 106,10; vžmusztas 244,10; 221,6… (6); cf. užumušti.

llevar: te lleva a lo alto 53,18 (1).

encierro (trad.): como si Cristo estuviera en prisión 122,27 (pol. vzamknieniu 122,26) (1); cf. encerrar.

encerrar (trad.) «expresar»: En palabras los encierra 6,6 (pol. zamknął 6,6); 6,12… (2).

ordenar: 1) «prohibir» (trad.): apriima vžsa kie 149,4 (pol. zakazal 149,4); 123,6–7 (2); 2) «anunciar»: Wecieria… vžsakita 203,6; 227,17 (2).

mantenerse: y prometo mantenerme fiel 237, 19–20 (1).

merecimiento (abreviatura) («ganarse»): vžslužima 243,19; 224,9 (12); cf. servir.

merecimiento (abreviatura) («ganarse»): vžslužimas 243,16; vžslužima 19,6; 223,18… (8); cf. servir.

merecer (abreviatura) («ganarse»): vžslužio 55,18; vžslužijom 22,6; 71,13… (5); cf. užsłūžyti; || servir.

entristecer (abreviatura) («afligir»): vžsmutiey 70,11 (pol. zasmučil 70,11) (1); || cf. entristecer BPs 33.

adormecerse: no se adormecen el Señor esos 91,9–10 (1).

proteger: El hijo protege de los enemigos 93,20–21 (1).

helarse: Se heló en su cuerpo 67,19–20 (1); cf. helarse.

interceder «interceder»: intercede por nosotros, tus siervos 173,23 (1); cf. interceder.

salida del sol: salida del sol 84,16 (1).

adelantarse «adelantarse»: adelantándose con gloria a tu rostro 81,2–3 (1).

asfixiarse: deseando… mi alma se asfixia 69,18 (1).

obstrucción «impedimento»: para la ayuda, no para el impedimento 236,3–4 (l. zawadzie 236,4) (1); cf. obstrucción.

obstrucción «impedimento»: sin impedimento siempre las ganancias 95,19–20 (1); cf. obstruir.

impedir «impedir, obstaculizar»: quien impidiera aquel matrimonio 230,2–3; 230,21–22 (2).

conservar «mantener»: pues no podemos nosotros mismos, ni tus dones, conservar 224,23–25 (l. zadżierżeć 224,25) (1).

cobertura «cubierta»: Cobertura… de tela / vellón 162,8 (1).

cerrar (= cerrar): cerrando la puerta 103,5 (1).

cubrir (= cubrir): cubriéndolo con sus alas 79,11; 172,5 (2).

poner encima (= poner encima): cargó nuestros pecados sobre sí 126,26 (1).

entrar (= entrar): Ya han entrado las tinieblas 36,3 (1).

«cultivar» «hacer crecer»: ir aną baymei… vžugint galetumbit 240,23–24 (1).

pertenecer (= «estar bajo») (traducción) «corresponder»: be abioima vžuguli Diewuy tewuy 192,21

139

(1. należy 192,21…); 217,17 (2); cf. «estar bajo»; || corresponder.

conservar (= «guardar») «mantener» (¿traducción?): sweykus užulaikyey 19,22–23 (l. zachoval 19,24), 16,10–11 (2).

olvidar (= «olvidar»): ne nori čia musu užumiršti 184,5–6; vžumirso 72,7; 98,16; 101,13… (8).

matar (= «matar»): Neuzmuszki 5,12; vžumuszt 54,14 (2).

sellar (= «sellar») (pol.) «marcar»: tesi toyk ius mieli weykialey iżimet ir vžupečetiet 201,14–15 (l. zapieczętować 201,14); vžupečetiey… (2); cf. marcar.

cerrarse con llave (= «cerrarse») (¿traducción?) «esconderse»: kurio rankose vžurakinosi žiames / ir kalnu didžu wisos auksztybes 81,7–8 (l. W ktorego są ręku każde skrytości ziemskie… 81,7–8) (1); cf. esconder.

atar (= «atar»): akis vžurizso 160,16–17 (1).

sentarse (= «sentarse») (traducción) «tomar asiento»: aba kur anis podraugiey su wiresneys vžuses surinkime 204,1–2 (l. zasiędą 204,1–2…); užusest 204,7 (2).

oprimir (= «oprimir»): To idant musimp newienas dayktas ne vžuslektų 213,2–3 (l. zatłumiła 213,3) (1).

merecer (= «merecer») (esl.) «ganarse»: kurią mes buwom užsłuźhije 16,22 (1); || cf. servir.

congelarse (= «congelarse»): Po juoda žiame seney vžuszałusiey 103,7–8 (1).

interceder (= «interceder»): ir piktas žmones vžutarsit 74,5 (1).

interceder por (= «interceder por»): idante mus užtaritum-bey 173,3 (1).

ahogar (= «ahogar»): manęs vžutroskinti susieot bayktu 45,21 (1); cf. ahogar.

conducir (trad.): 1) «desviar»: ne vžvesiu tawęs 244,25 (l. zawiodę 24,23) (1); compárese extraviarse; 2) «introducir»: kurie newalon vžwede 98,6 (l. zawiedli 98,6) (1).

envidiar: «tener envidia»: teypagi meyley vžwidis 107,18 (l. zawisny 107,18); 3,13 (2)†

vestir (trad.): «tomar para sí»: wardana io eˢ kriksztiemi / aną ant sawę… vžwelka 196, 1–4 (l. przyobłaczą 196,4) (1).

ascensión: «subida»: ape Dangun vžžiengima 170,5 (l. wniebowstąpieniu 170,4); 171,1; 172,1; 174,1… (7).

ascender: «subir»: dangun vžžengie 112,24 (l. wstąpił 124,24); vžžienksiu 122,11; 169,10; 172,5… (7).

llamar: 1) «dar un nombre»: kurs liepes wadinti tewu 110,5–6; wadinam 110,9; wadintas 139,8…; 2) «convocar»: widina mus tewop sawop 24,24–25; wadindams 180,11…; … (16).

conducir (¿trad.?) «levantar»: wadži odami barnias 141,20–21 (l. wiodąc 141,20) (1).

surco: wisi ios wagas arda 72,16 (1).

ladrón: dg. ki. wagiu 208,27 (l. złodziei 208,26) (1).

caminar: o anis del silpnuma amžia ne gali waikšcioti 195,22–23; waykscioia 137,2; waykscioiančios 79,17; wayksciodams 103,27… (26).

niño: tas waykas budamas pagimdįtas 200,1; waykay 87,15; wayk amus 193,2; 199,15… (32).

niñito: taw mielus waykielus vgis 98,11; waykialis 200,15; waykialo 201,4; waykieley 201,15; wayki eluose 94,10; waykialump 15,6… (17).

corona: 1) «guirnalda circular»: waynika kiele Pons ant galwos 161,2; 2) «corona»: wadina… wainiku nuog Diewa padaritu 233,1–3 (l. koroną 233,3).

fértil: waysinga waykieluose 94,10; waysingais 238,16 (2).

fruto: idant waysius wieros musu sawimp galetumbit iaust 225,11; waysiaus 185,8; waisu 95,15; ir duos waysiu wisokiu ciesu 43,17–18… (10).

dar fruto: naudą giarą wdysa 186,4 (l. Panu się upodobają 186,3); idant waikialus waysitu 233,8–10 (2).

lamentación: escucha la lamentación de los fieles 133,5–6 (1).

ayer adv.: ayer 247,18 (1).

tarde: y en esa hora vespertina 38,18 (l. wieczornego 38,18); 40,20… (3).

vespertina adj.: Giesme Wakarine 36,2 (1).

hora: 1) «intervalo de tiempo de 60 min.»: esperemos un poco más de una hora… 250,20–21 (l. godziny 250,20); 148,27; 2) «tiempo»: en aquella hora en que nuestros cuerpos empiezan a descansar 38,24–25 (l. czas 38,25)… (6).

gobernar: redit ir waldit teiktumbeysi 239,10; gobierno a todo el pueblo 58,3; gobierna 41,20; walditu 178,6… (9).

poder: allí quitas el poder de otro 87,13 (1).

comida, acto de comer: alimenta a nuestros prójimos y nuestras comidas 34,15–16; no volvamos a agobiar nuestros corazones con la comida 149,6–7 (2).

comer: walgą 128,22; comiéramos 124,20; comed 13,20; al comer 94,6… (21).

140

voluntad: Hágase tu voluntad 9,22; no entregues a nuestro cuerpo a la voluntad 118,14; voluntad 183,6; voluntades 160,14... (28). [Walik 92,13 véase tirar.] valnai (esl.) «libremente»: wahạy 163,23 (1). valnas, -a (esl.) «libre»: bataig ir nuog papeykima butu walna 229,20–21; walni 21,6 (2). valninti (esl.) «liberar»: walnink 69,10 (1); || compárese liberar. valnyste (esl.) «libertad»: Walnistes 49,15; walniste 101,7 (pol. wolnosć 101,7) (2) valnumas (esl.) «libertad»: waṇumą 63,19 (1). agua: wanduo 88,10; wandeniu 192,3 y wandenim 181,7; caso singular locativo wandeni 4,11; wandenes 59,25; wandenius 240,2... (2). nombre: Szweškis wardas tawa 10,16; warda 29,20; warduy 83,6; wardu 28,5; wardan 29,4; 195,26... (74). aflicción: wargas 139,26; wargą 140,6; wargie 140,8; wargus 163,16; warguose 161,24... afligido «afligida», adjetivo: ant tos wargios žiames 66,14; wargiey 44,12; wargią 44,15... (3). afligente: forma singular acusativa warginga 82,16 (1). afligir: wisą nakti wargina 160,15 (1). órganos (alem.): wargonays 102,6 (1). desdichado: vzkidau asz warguolis 66,17; warguola 64,21; warguolus 165,13... (7). puertas: wartuose... stosis musu koios 92,5 (1). reflexión «consideración, recuerdo»: wartojimas 217,5 (pol. rozsądzenie 217,8); 217,14 (3); compárese reflexionar. reflexionar «pensar, considerar, recordar, tener presente»: todel turi su sawim su ruspeščia wartot 233,16–17 (pol. rozmyslać 233,17); kozna nakti wartokit darbus sawa dienu 46,6–7 (pol. rozbierajcie 46,8; rozmyšlayčie 232,3; rozważaycie 218,8); wartotumbim 218,2 (pol. rozsądzali 218,2); wartodami gieradeytes tawa 25,24–25 (pol. rozważając 25,24); doble acusativo wartoti (pol. wważane 229,11) (20). verano (vert.) «año»: Kadangi terp ligu / kaip paszaukimų / teyp wasaromis labay prideranti malžens twa esti 228,20–22 (pol. laty 228,21); wasarump 228,17–18 (2); || compárese año. vdečnas, -a (pol.) «agradecido, -a»: wdecni 17,2 (pol. wdzięczni 17,2...); 185,21; 195,18 (3). vdečnai (pol.) adverbio «agradecidamente»: wdecžnay 220,18 (1). vdečnastis (pol.) «gratitud»: wdecžnasties 224,25–26; 194,4 (2); compárese agradecimiento.

cena (esl.) «cena»: wečieria 13,3; wečiarios 14,13; wečiaray 13,24; wečiaia [=wečiaria] 132,1; wečierosP 208,18... (44); || compárese vakaryne DP 192. cenar (esl.) «cenar»: wečieroia 180,17 (1). ved (alem.) «pues»: wed tatay pats mums žadeiey 69,7 (1); || compárese pues. guiar: Kuriuos žwayzde est wedus 158,20–21 (1). rostro: 1) «parte delantera de la cabeza»: ne atremsi nuogi weydo manes gaylyńčia 57,5; 81,3; 143,6; 2) «apariencia»: Ir prieme weyda kaip tarnala 120,26 (pol. I wziął na się sposob służebnika 120,4); 81,3;... (21). actuar «trabajar»: lieps dariti / ko asz jums užsakiau ne weykti 123,6–7 (1). rápidamente «enseguida, deprisa»: budawok murus... weykiau 64,9; 103,19; 175,7; weykiaus 98,15; 99,2 (5). mirar «mirar»: ko teyp labay weyzdite ant dangaus 172,16–17; weyzdesime 111,24; weyzdėkim 185,25; weyzdedams 52,10... (19). viento: žiedas krint žiamen / kad didis izstinka weias 85,4; weiey 88,24 (2). otra vez: nei wel juos garbinsi 4,12; 19,4; 80,5; 107,15... (48). de nuevo, otra vez «otra vez»: welgi 72,8 (1); wel 108,11; 109,2 (2); welig 169,23 (1). Pascua, Pascuas (alem.): welika musu aba pereimas 218,23; welikos 159,18–19; 219,1 (3). desear (alem.) «desear»: mums giara weldiams 153,25 (1). endemoniado «poseído por el demonio»: buvo welnaičiu wadintas 139,7–8 (pol. opętanym 139,8) (1). diablo: welno 135,11; welniuy 249,10; welną 20,2; welnius 116,8... (19). hacer volverse: Ne werčiau piktop sirdies 51,24; werčia 20,3 (2). esclavo: Wergais sawi mus padaris 37,13 (1). esclavitud «esclavitud»: iszwedziau... iż namu wergistos 4,5 (1). llanto: Pasotinay mus duona smutka irgi werksma 71,18; werksmu 55,8; werksman 59,6... (7). lastimeramente adverbio: werksmingay 56,22 (1). llorar: čia kieštu ir werktu 140,12; werkienti 139,18; werkia 159,18;... (4). manantial: amžinu džiauksmu teka wersmes giwos 50,14–15; 58,20; 146,2 (3). guiar: wieniben mus weda 113,6; Ne wesk ing pagundimą 116,4; Jay nori potam ziwatą nobażną west 205,9–10 (pol. wieść 205,9); wedu dienas manas 65,2–3 (pol. wiode 65,2);

141

guiarg 78,10; wedeim [= vedei mane] 52,19; westas 161,6… (28).

torre (alem.) «torre»: singular instrumental vežia 57,16 (pol. wiezą 57,16) (1).

interior: Dwasia tikrą widuy manęs atgawink 63,14–15; 74,3; 137,2… (5).

centro: atnesiet ing widuri susirinkima 199, 21–22; 134,9; 196,21 (23).

interiores: widurius mano vgnia sawo išzkaytink 51,17–18 (1).

uno, -a: wienas musu 34,11; que ningún hombre se queje jamás 87,22; newiena 91,7; newieno 102,25; newienam 68,11; wieną 91,7; wiename 171,24; wienoy 249,21… (64); wienasis 41,21; wienoja 19,7; wienagi 112,7… (5).

único «único»: ir del ano wienatija sunaus sawa 27,2; 211,2; wienatigi 30,7; 147,21… (8).

unidad: kurs su tewu wienibey esi 132,6; glaudies wieniben 128,20… (10).

sin embargo: o wienok aną teip raminu 59,21–22 (pol. wszakże 59,21…); 60,16; 139,3… (29).

de todos modos, en todo caso «sin embargo»: wienoki 135,25; wienokig 61,15; 138,16 (3).

fe (alem.) «religión»: wiers 247,24 (pol. wiara 247,23…); wieros 229,6; wierą 9,4; wieroy 200,18; wi erop 41,4… (64); || compárese creencia

fiel, -a (esl.) «fiel, creyente, verdadero, justo»: wiernas 244,27 (pol. wierny 244,25…); wiernasne 232,21; wiern am 76,10; wiernagi 23,22; wierni 77,6; wier nay 75,18; wiernuiu 103,12; wiern iemus 146,7… (48); || compárese verdadero, justo.

fielmente (esl.) adverbio: wiernay tarnautumbim 22,20; 192,16; 211,19 (3); || compárese con fidelidad.

gobernar: ant wisu žmoniu wieszpataus 85,17–18 (1).

señorío: sg. gen. wieszpatawima 86,9 (1); cf. señorear.

señor «señor, soberano; libertador; dios»: que esté siempre ante los ojos del señor 88,3–4 (pol. Boga 88,4); Naprosnay ieys rupinas wieszpatis 93,3–4; No tomes en vano el nombre del señor Dios tuyo 4,19; alabemos… a nuestro señor 34,18–20 (pol. Pana 34,20)… (28).

lugar: sztay wieta kur ans gulėja 166,11–12; wietos 71,27; wietą 61,21; wietoy 86,8; wieton 20,9; wietospi 97,15; wietosn 66,18 (33).

vestir: te tur tatay už rubą / kuriuo wisad wilki 88,12–13 (1).

vino (abreviatura): winas 67,3; wina 46,20; 219,16… (9).

envolver: Wistikłays gi winioio 153,13–14 (1).

viña (arcaísmo) «viñedo»: winnicia 73,4 (pol. winnica 73,4); 71,23; 72,4 (3).

hombre «persona de sexo masculino; cónyuge de una mujer»: Paszławintas wiras kiek wienas 43,11; Idant wiruy sawa ne isakutumbey 236,20; wirop 236,16; wiray 191,4… (29).

mayor, anciano sust.: ant io skundas wiresniey ir kunigay 160,22–23; wiresniu 208,23; wiresnius 31,21; wiresneys 204,2; 204,5 (5); Wiriausiu gruntu 60,22 (1).

varón «hombre»: wiriszkiS 237,14; Wiriszkiey 222,5 (2).

hacer llorar: kołay mane wirkdisite 45,19 (1).

parte superior: kołay duos wirszu presztarnikams mana 47,7–8; wirszu aptureiau 47,14 (pol. moc mam 47,14) (2).

superior: Id mazgoimu wirszutiniu 180,25; wirszutiney 205,17 (2).

todo: 1) «siempre» (?): Tegul wis nuterioia 87,11 (pol. zawżdy 87,12); 2) partícula: Id cionay tatay man wis sutiktu 98,20 (1).

siempre: Ir wisad gi prieg saw vžłaykitumbim 25,23–24; 73,21; 122,15… (62); wisada 15,18; 70,16; 99,8… (43).

En algunas páginas wisad y wisada se emplean indistintamente (48,25 y 48,19; 67,10 y 67,26; 88,15 y 88,3; 120,4 y 120,3).

todo, -a, toda: wisas džiauksm as mano 67, 12–13; wisu 10,25; wisam 47,4; wisą 32,14; wisu 80,16; wisame 18,10; wisi 22,10; wisu 9,24; wis iemus 33,6; wisus 40,15; wisays 38,14; wisuose 65,21; wisump 83,9; wisa 2,7; wisos 6,8; wisay 193,3; wisa 183,4; wisoms 83,18; wisas 17,15; wisomis 39,9; wisose 196,13; wisa. 224,18; wis 24,21… (35).

Ocasionalmente todo, -a tiene el significado de cada, -a, por ejemplo: wisam nuspaudime prieg iam busiu 80,14–15 (pol. w każdym 80,14); wisoy wałandoy 95,5 (pol. wszelkiey 95,5).

visgalis «omnipotente», adjetivo: Diewe wisgalis 76,11 (1).

visogalis «omnipotente», adjetivo: Diewas… wisogalis 78,21; wisogalis 127,7; wisogalinčia 79,4; wisogalinčiamuy 34,6; wisagalinti 168,12; visogolincio 8,16–17 error de corrección (=wisogalinčia) … (41).

de toda clase (visoks), -a: turi but atitolintas wisokias smarkumas 234,13–14; wisokio 95,10; wisokios 232,14; wisokią 26,17; wisokiu 43,18; wisokiame 237,1; wisokioy 237,20; wisokius 38,11; wisokieys 239,3; wisokiuose 251,7… (54).

142

pañal: ir inwiste wistiklan 158,2; wistik-łays 153,13; 154,3 (3).

en todas partes, adverbio: wisur 88,14; 94,7; 165,7; 192,23…

descendiente (esl.) «descendiente»: gen. pl. ki. wnuku 94,14; wnukus 96,3 (pol. wnuki 96,2) (2); compárese descendiente DP 72.

llamar (esl.) «llamar, atraer»: meilingay mus wobii saweⁿp 179,5–6 (1); || compárese llamar.

robar: Ne wok 106,12; ne woksi 108,27; 5,14; 109,19 (4).

revolcarse: wisada woloams grieke 120,3 (1).

Z

Zacheušas (esl.): Zacheuszas 248,14 (l. Zacheusz 248,15) (1).

zakonas: zakone 158,26; cf. zokanas.

zaria (esl.) «amanecer»: o iay vźgies zarios 49,21 (l. zorze 49,21) (1); cf. aušra.

zbaras (esl.) «asamblea, sínodo»: Zbara 132,13 (l. zborze 132,13…); 142,1; 143,1… (15); cf. susirinkti.

zdraja (pol.) «escudo, protección, armamento»: bus kaip zbraia stiprey priprowita 79,13–14; be kuniszkos zbraios 138,10–11 (l. zbroie 138,11…); zbraioy 160,9 (3); cf. uždangas.

zdroda (pol.) «engaño, infidelidad, fraude»: zdrodas 56,16; zdrodą 55,14 (2).

zdrodyti (pol.) «engañar»: źaltis prastą Iewą zdrodija 178,8–9 (l. zdradził 178,9); 106,13; 160,10–11 (3); || cf. privilti.

zdrodlyvai (pol.) «engañosamente»: zdrodliway 65,21 (1); || cf. apmulnai.

zdrodlyvas (pol.) «engañoso»: Ką sawo mełu gausi lieźuwi zdrodliwas 90,13–14 (1).

zdrodnas (pol.) «engañoso, mentiroso»: dg. ki. zdrodnu 90,12 (l. zdradnego 90,12) (1).

zerkolas (biel.) «espejo»: zerkalo 106,18 (1).

zlastis (pol.) «ira»: zlasties 120,8 (l. złości 120,8) (1).

zokanas (esl.) «ley»: zokane 43,14; 104,4; 148,11 (3); || cf. įstatymas.

Z

trampas: tendió trampas 99,22 (1).

promesa: recuerda tu promesa 96,14; a la promesa 119,12; en las promesas 120,20; 212,2… (17).

prometer(se): contigo… vivirás prometiendo 235,14–15; prometer 27,3; prometéis 200,25; prometes 220,18; al prometer 206,3–4; prometiste 141,2; prometido 82,7… (31).

instrumento «interpretación musical»: sg. gen. instrumento 98,17 (pol. grania 98,17); (1) cf. tocar.

tocar «interpretar, hacer sonar»: nos ordenó tocar nosotros mismos el arpa 98,7 (pol. grać 98,7); tocad 98,9; 102,4 (3).

verdear: los árboles… reverdeciendo 43,17 (1).

soldado (pol.) «soldado»: pl. instr. soldado 162,15 (1); || soldado DP 353.

culebra: la serpiente muestra una fe vana 178,8 (1)

bridas: por las riendas y las bridas pronto se calma 58,7 (1).

bendecir (pol.) «bendecir» bž.: bendícenos con tu bendición 129,2 (pol. Poźegnay 128,27) (1).

bendición (pol.) «bendición»: sg. gen. bendición 129,2 (1).

herir: la piedra no herirá tus pies 80,8–9; sin herir al prójimo con palabras 48,15–16; 252,4 (3).

florecer: la hierba floreciendo produce sus flores 50,20 (1).

humildemente «a poca altura; con humildad» adv.: te rogamos humildemente 73,17–18 (pol. pokornie 73,18); y los que están humildemente sobre la tierra 4,10; más humildemente 26,20; 155,2; 252,21… (12).

tierra «tierra; mundo»: lleno está el cielo / de tu gloria en la tierra 150,14–15; no cae a tierra desde su nido 140,14–15; en la tierra 98,12; a la tierra 85,5… (48).

humillarse: cuanto más debes humillarte 236,22–23; Que siempre te alabemos 183,9–10; humillándose 81,11 (3).

avanzar: el Señor avanza hacia el cielo… 171,22; a los que avanzan 231,12; 228,5… (6).

signo: ve un signo mágico 137,7; con signos 174,18; con signos 13,6–7… (6).

señalar «marcar, significar»: con esa obra santa señalamos 125,16–17; señala 154,11; señalado 199,25; 193,8 (4).

broma (pol.) «chiste»: żiertus 60,13 (pol. żart 60,14) (1); || cf. burla.

[žialent, žiamay, žiame… žiamintis, žiankła, žianklina… véase želti, žemai, žemė, žemintis, ženklas, ženklinti.]

brillar: Zwayzde szwiesi źibeio 154,10; participio plural de presente žibinciaia 76,27 (2).

judío (esl.): židay 161,18; židump 247,13…(7).

judía (esl.): żidawkoś 228,25 (1).

anillo: el anillo cae al suelo 85,3; anillos del campo 153,23; 50,20… (4).

[žiegno(n)ia, žieide, žiemay, žiemes, žiengima, žiengie… žienkla, žienklina, žiertus véase žegnonė, žeisti, žemai, žemė, žengimas, žengti, ženklas, ženklinti, žertas.]

143

marca «signo»: rodik žimę macies sawa 78,23 (1).

saber: tat žinoti turime 16,5; žinam 139,2; nežinome 248,3; žinotumbime 118,24; Zinokiteg 231,22–23; žinancios 227,16; Zinodama 179,14… (67).

vida (esl.) «vida»: Potam but amzina žiwata 7,21 (l. żywot 7,23); žiwatas 125,4; vn. na. žiwati 214,10; žiwatop 212,25… (65); || cf. vida, subsistencia.

penumbra «crepúsculo»: vn. ki. Zleios 93,8 (1).

humanidad: gime žmogistey 152,17; 152,11 (2).

persona: duokim dekas wisos žmones 82,20; O ius wisı piktiegi / vzumirsę žmones 45,18; kunigams žmonemus 100,21; žmogus 149,4; žmogaus 3,12; žmoguy 87,8; žmogum 2,16; žmoniump 219,8… (149).

palabra: O skaudina gi Diewa žodis 61,19; žodžio 30,19; žodžius 4,3; Zodziuose, 6,6; žodziump 123,8… (76).

hierba: žolę 84,27 (1).

matar: Ne žudik 52,12 (1).

žvgines 160,21: error de corrección [= vžgines] o variante dialectal [= užugynes].

perecer: žūstančius… priimk saweṣp 165,12 (1).

estrella «estrella»: žwayzde est wedus 158,20; 154,9; 154,16 (3).

bestia: žweri smarkia 72,24; dg. va. zweris 67,20; žweru 137,12; 232,11 (4).

echar un vistazo: zwilkterek ant musu 71,7; 196,16 (2).

gorrión (= gorrioncito): žwirblalis 75,12; 140,13 (2).

II. Naturaleza y alcance del léxico del PK

Los escritos de M. Petkevičius son enteramente religiosos: catecismo, himnos, salmos, etc. En general, constituyen una recopilación de temas religiosos, en la que casi no es posible encontrar reflejos ni ecos de la vida de la época del autor; sin embargo, en su léxico predominan los «asuntos terrenales». En efecto, la tarea principal del PK consiste también en iluminar ciertos fenómenos de la naturaleza y de la vida social a través del prisma de una religión determinada, así como en indicar y enseñar cómo deben vivir y comportarse las personas en la tierra. De este modo, se alude indirectamente a objetos y fenómenos de la naturaleza y de la vida social. Por ello, en general, también en la literatura religiosa (salvo en los escritos específicamente teológicos) predomina el léxico de la esfera secular, y no el de la esfera puramente religiosa.

En el léxico del PK, los términos puramente eclesiásticos (por ejemplo: altar, ángel, apóstol, amén, iglesia, catecismo, kočilas, comunión, cristiano, cruz, mirra) constituyen una parte insignificante: hay algo más de 50 entre unos 2.300 vocablos. Todo el resto del léxico comprende palabras de la naturaleza (por ejemplo: gusano, lluvia, tilo, nido, levadura, llama, manzano, entrañas, tierra, sol), de la agricultura (por ejemplo: arar, rebaño, huerto, pastizal, corral, kleitis, campo, sembrar), de la vida social (por ejemplo: salario, partícipe, alquiler, ayuda, amiga, costumbre, subordinado, criada, sirviente, intermediario, servidumbre, unidad), del derecho (por ejemplo: caso, lego, fiador), de la psicología (por ejemplo: duda, memoria, espíritu, ingenio, sabiduría, prueba, venganza, furia), de la pedagogía (por ejemplo: enseñanza, maestro, alumno, ciencia), de la guerra (por ejemplo: guerrero, espada, batalla) y de otros ámbitos. Pero el léxico secular del PK también es escaso, porque el texto en sí es breve, su temática no guarda relación directa con la vida terrenal, es poco variada y se repite constantemente. Así pues, el PK nos ofrece una pequeña porción del léxico lituano del siglo XVI, hasta donde este pudo aparecer en una obra de extensión limitada y contenido religioso pobre. Los escritos de J. Bretkūnas (la Biblia) y M. Daukša son incomparablemente más ricos en vocabulario que el PK.

En el PK, algunas palabras aparecen una o dos veces (por ejemplo: ceguera, lamentar, vestido), mientras que otras se encuentran con bastante frecuencia (por ejemplo: dios, ir, hablar). Como cabe esperar, la palabra más frecuente del texto (exceptuando las conjunciones) es ponas («dios, noble, hidalgo»). Aparece 567 veces, mientras que su equivalente lituano viešpats aparece 28 veces. Esta es, en conjunto, la palabra más característica de la época feudal.

144

PK, en su léxico, predominan los verbos; a continuación vienen los sustantivos abstractos, los adjetivos, los adverbios y las palabras auxiliares.

En el PK, de carácter religioso y abstracto, apenas vinculado con la realidad concreta, las palabras son inertes, inexpresivas, exangües. Solo de vez en cuando, en frases aisladas, emergen imágenes y matices emocionales en las palabras; esas expresiones son vivas, gráficas y cercanas al habla popular. Por ejemplo: id welns iš rustibes sawa /ne spawditu wayku tawa 20, 12; ir ne pajudintumbim ant sawes /smarkios rustibes tawa 27, 12 (1. niepobūdzai 27, 12); O cierta pikta pats sutrink 37, 19 (1. sthumič 37, 19); sukulk prieš­tarnikūs /su tokia iu baysibe 45, 3 (1. pothum 45, 3), lėžuvia ant pikto negrėždams 48, 13; widurius mano vgnia savo iszkaitink 51, 17 (1. iako zlota w ogniu chieley nię sprobowad 51, 19); kunigayksztis sio šwieta iew grumėdžia smarkley 61, 16 (1. groži nam strogo 61, 17); Iszlaydo biaurius žodžius isz sawo piktibes 86, 22 (1. I puščit na mię wszczypki 86, 23); te gukstinei wisada čia su päwargieles 87, 16 (1. tułaią się 87, 17); piktiei galwomis grįžuoja 89, 2 (1. kiwaia 89, 2); Akis sawa pakileliau /ant, aukštu kalnu stowedams weyzdeiau 91, 3; tawo sirdis džiauksmais plästes 94, 12; Piktasias žmones wisas isz wietos iszgruwia 101, 14; Sztay piktas žmogus dusią mano slogin 103, 4 (1. trapi 103, 4); tawimp dumos mano stiri wisos 103, 25 (1. tkwia 103, 25); norus musu sutrintumbim 118, 13 (1. vmartwil 118, 12); smerti teypat sutrinew 151, 5; prašzoka trecioi diena 159, 21 (1. minął 159, 22); kraujey wanduo iszpludo 162, 16 (1. wypłynęła 162, 16).

III. Composición del léxico del PK

PK tiene una composición léxica diversa. En ella se pueden distinguir: 1) un núcleo de palabras lituanas que también se usaban en otros escritos; 2) numerosos préstamos, en especial polonismos; 3) dialectalismos; 4) neologismos; y 5) arcaísmos.

Resumiremos brevemente cada estrato léxico.

1. Núcleo estable de palabras lituanas. El léxico de los primeros escritos lituanos presentaba muchas vacilaciones y variaciones. Para designar una misma cosa, sobre todo conceptos de la nueva fe, se empleaban a menudo varias palabras; por ejemplo: esperanza, dūksis, padūksis, nodieja; fortaleza, druktybė, galybė y macė; fe, tikybė y vierą; conciencia, prijauta, prisijautimas, žinia, sumenė; culpa, kaltybė, pecado, nuodėmė, nuodžia, griekas, etc.

Esta variación léxica está relacionada tanto con la búsqueda constante de equivalentes al traducir de otras lenguas, como con el deseo de agradar a lectores de distintas variedades de pronunciación, con los esfuerzos por hacer que la lengua fuera prolija y rica, con la fuerte influencia de otras lenguas en las traducciones al lituano y con la falta de normas léxicas consolidadas.

Aun así, en el vocabulario cambiante de la lengua de los escritos del siglo XVI, el núcleo lo forman palabras lituanas de uso estable. Una proporción considerable de ellas aparece también en el PK (alrededor del 80%). Son nombres de objetos y fenómenos de la vida cotidiana y algunos términos religiosos; por ejemplo: piedra, caballo, lágrima, oído, amanecer, corderilla, oro, descanso, hambre, miedo, huerto, puerta, gallo, cabeza, dios, cielo, etc. También en este léxico fundamental encontramos palabras variables empleadas en paralelo, que pueden considerarse sinónimos, variantes derivativas o paralelismos de significado cercano. Es posible que algunas sean dialectalismos. Por ejemplo: ceguera y aklystė; reanimar y revivir; espanto y horror; boca y fauces; trabajar y hacer; amiga, compañerismo y amistad; drū-

10. Iš lietuvių leksikologijos ir leksikografijos

145

fortalecer, reforzar y afianzar; parturienta y madre; atraer con engaños y persuadir; correr y fluir; espanto y miedo; culpa y culpabilidad; guerrero y combatiente; proponerse y prometer; afortunado y feliz; súplica y petición; suplicar y pedir; pronunciar y decir; adversidades y adversidad; inocente e inocencia; odio y aversión; injusticia e iniquidad; fin y término; ayuda y auxilio; fortalecer y reforzar; dicha y felicidad; bendiciones y buena fortuna; alimentar y saciar; levantarse y ponerse en pie; llamar y nombrar; manantial y fuente; mirar y contemplar; maldad y perversidad; golpear y azotar; acercar y acoger; lamentarse y llorar; ira y cólera; destruir y dificultar; derecho y justicia; cierto y abundante; demora y retraso; dificultades y penoso; hombre y masculino, etc.

En PK se puede observar cómo el léxico lituano se duplica mediante préstamos tomados del texto polaco contiguo o también de otras fuentes, por ejemplo: statyti y budavoti, mokytojas y ministras, kerštas y pamsta, privalėti y musyti, sylv artas y smūtkas, etc. (véase también la sección sobre préstamos).

2. Préstamos de PK. Desde el punto de vista del origen, la composición léxica de PK es la siguiente: de 2311 palabras utilizadas, 1841 son lituanas, 128 polacas, 113 bielorrusas, 123 tomadas del ruso, el polaco o el bielorruso, 31 de diversos orígenes (latín, germánico, etc., pero llegadas al lituano a través de las lenguas eslavas), 11 latinas, 8 germánicas y 54 nombres propios. Si se añaden varias decenas de calcos, los préstamos constituirán alrededor del 25% del léxico total.

Se encuentran préstamos en todo el texto de PK, en cada página. Abundan especialmente en las «sprovos», cuya traducción es completamente servil, casi palabra por palabra. Algunos préstamos se utilizan una o dos veces (apčystymas, apeka, apėkūnas, apsviečyti, atprovymas, etc.); otros se repiten a menudo en el texto (por ejemplo, ponas aparece 567 veces, griekas, 103, y dūšia, 90 veces). Los préstamos menos numerosos son los antiguos préstamos culturales, por ejemplo: agurkas, aliejus, asilas, arfa, būbnas, dėkavoti, disciplina, instrumentas, liudyti, liudijimas, liūtas, miestas, testamentas, etc.

En PK encontramos sobre todo polonismos eclesiásticos y préstamos bielorrusos. Los préstamos de este tipo eran, en su mayoría, dobletes innecesarios para el lituano, incomprensibles y ajenos al pueblo. Alternándolos, el propio M. Petkevičius utiliza a veces equivalentes lituanos, que pueden encontrarse en distintos pasajes del texto. Por ejemplo: afiera y duosna, apeka y priev aizda, atboti y atsiveizdėti, budavoti y statyti, čestavoti y gerbti, čėrtas y velnias, čėsas y metas, dyvas y stebuklas, čėstis y garbė, dūžybė y stiprybė, griešyti y nusidėti, hadyna y valanda, hanbyti y pagėdinti, išronyti y žeisti, išt erioti y išnaikinti, išliuosuoti y išvaduoti, jalmūžna y auka (duosna), kač y nors, klapatas y vargas (rūpestis), kloniotis y nusižeminti, kožnas y kiekvienas, kozonis y pamokslas, leda y bet, latras y girtuoklis (išėda), liekorius y gydytojas, macis y galybė (stiprybė), loska y malonė, mylista y malonė, mūka y kančia, musyti y privalėti, nodieja y dūksis, pakajingas y ramus, pakajus y ramumas, pakara y nužeminimas, pakusa y pagundymas, pakūta y pasigailėjimas, pamačia y pagalbė, pamsta y kerštas, pana y merga, pūstyti y naikinti, pasimetavoti y vartoti, pasit ešyti y nusiraminti, paslužyti y tarnauti, pelgrimas y keleivis, padėti y ženklinti, pekla y pragaras, prajevas y stebuklas, primusyti y priversti, smūtkas y sylv artas, skorbas y turtas, slūžyti y tarnauti, stoda y banda, strochas y baimė, sugriešyti y nusidėti, sulūbas y žadėjimas, svietas y pasaulis, tiesyti y raminti, tobyčia y lenta, vobyti y vadinti, žyvatas y buitis (gyvenimas).

A veces, en la misma página se emplean tanto un préstamo como una palabra lituana, por ejemplo: hanbyti (142, 21) y pagėdinti (142,16),

146

mūka (163, 11) y kančia (163, 4). La abundancia de sustitutos lituanos demuestra que, en la mayoría de los casos, era fácil encontrar equivalentes lituanos al traducir y que tomar palabras de otras lenguas del texto polaco solía ser innecesario y perjudicial, pues hacía que la lengua escrita se volviera jergal, difícil de entender y artificial.

En PK no encontramos equivalentes lituanos para los préstamos culturales mencionados anteriormente, algunos términos religiosos y otras palabras. Por ejemplo: abrozas «ídolo», altorius, apkrikštymas, būbūnas, bliūdas, cimbolai, dėkavoti, dvaras, evangelija, gromata, grabas, ızapas, komunija, krikščionis, bažnyčia, knygos, levas, liūtas, liudyti, malžankai «recién casados», miestas, myra, mislis, mostis, mūras, nedėlia, nevdečnas «desagradecido», pagrebas «sótano», pahonis, parėdkas «orden», pasnykas, pulkas, paturoti, pavietris, pečius, pečetis, rotmistras, rojus, škadlyvas, sviedkas, traičė, vėžia «torre», etc. Hay alrededor de un centenar de préstamos de este tipo. Así pues, aproximadamente uno de cada cuatro préstamos de PK carece de equivalente lituano. Para algunos préstamos pueden encontrarse equivalentes lituanos en otros escritos antiguos. Por ejemplo: balvonas — stabas BB I Sam 15; cnata — nekaltybė, gamta DK 3; dūmoti — mąstyti DK 30; dūma — mintis AK 61; malženstva — moterystė DK 30; pečius — žaidis BB Sal XVII, 3; pavietris — maras Mž 384; rėdas — tvarka DP 363; rona — žaizda Mž 427; stulpas — stiebas DK 47; stalčius — sostas DK 47; tajemnyčia — slaptė DK 7; temnyčia — kalinė VEE 17, etc.

En general, los préstamos de los escritos religiosos fueron un fenómeno regresivo y reaccionario en la historia de nuestra lengua escrita. No enriquecieron el lituano con nuevos conceptos ni palabras, sino que, en la mayoría de los casos, sustituyeron palabras lituanas por polonismos y otros préstamos que pocos entendían o que eran completamente incomprensibles. Con el tiempo, este tipo de préstamos fue cada vez más abundante en nuestros escritos eclesiásticos, y el ejemplo más destacado de lengua jergal es «Broma atverta ing Wiecznastį» (1753), de Alšauskas (Olševskis).

Al comparar el léxico del Catecismo de M. Daukša, amante y promotor de la lengua lituana, con el de PK, se observa un gran retroceso. M. Daukša utiliza de manera sistemática: viešpats dievas, merge Marija, pasaulis, nuodėmė, kančia, metas y muchas otras palabras lituanas, mientras que en PK predominan ponas, pana, svietas, griekas, mūka, čėsas, etc. Por otro lado, cabe recordar que M. Petkevičius todavía emplea apvaizda, apšlėkti, išmėginti, įžymėti, pasigailimas, priežastis, ragauti, strėla y otras palabras lituanas, mientras que posteriormente aparecen en los escritos y en la lengua viva los préstamos apeka, apkrėpyti, paprabavoti, pažnōtyti, minavoti, pakūta, pričyna, kaštavoti, vylyčia, etc.

Algunos préstamos proceden del antiguo ruso, por ejemplo: krikščionis, krikštas, krikštyti, etc. Los latinismos del texto son ocasionales (creda, absoliucija); la mayoría de ellos probablemente se tomaron de las lenguas eslavas (disciplina, instrumentas, sakramentas, religija, testamentas), al igual que algunos germanismos y otras palabras (por ejemplo: asilas, angelas). Hay pocos germanismos y son los tradicionales, frecuentes en los escritos antiguos (išliuosuoti, išliuosavimas, kunigas, kunigaikštis, liuosas, penigas, skyda). Hoy en día hay pocos préstamos que se consideren internacionalismos: disciplina, intrumentas, religija, testamentas, etc.

3. Dialectalismos de PK. Por la lengua de los escritos de los siglos XVI-XVII y posteriores se ve que están redactados en dialecto. Esto se aprecia ante todo en sus rasgos fonéticos y morfológicos. No cabe duda de que también se emplean en ellos palabras dialectales, es decir, dialectalismos léxicos. Al buscar voces dialectales en los escritos del siglo XVI, primero habría que prestar atención a los paralelismos léxicos que aparecen en los márgenes y en los textos, abundantes sobre todo en J. Bretkūnas

10*

147

y en los escritos de M. Daukša, y que debían hacer comprensible la lengua a los hablantes de diversos dialectos.

Sin embargo, por ahora resulta difícil, y a menudo imposible, determinar cuáles palabras de los escritos antiguos pueden considerarse dialectalismos. Mientras no se haya recopilado y registrado el léxico completo de los antiguos monumentos lingüísticos y de los dialectos actuales, mientras no dispongamos de diccionarios históricos y regionales (dialectales) de la lengua lituana, será imposible seguir la distribución y la geografía de palabras concretas; hasta entonces, el examen de los dialectalismos de los escritos antiguos carecerá de la base lingüística necesaria. Por ello, hay que conformarse con llamar la atención sobre aquellas palabras de PK que, según los datos reunidos en el fichero del «Diccionario de la lengua lituana» y en mis encuestas complementarias, se usan hoy en dialectos concretos y pueden ser examinadas, en primer lugar, como posibles dialectalismos. En PK pueden encontrarse varias decenas de palabras de este tipo. Entre ellas cabe mencionar:

atpentui «de nuevo, otra vez» aparece en PK una sola vez. Sus variantes atpent(i), at-penč(iui) se encuentran en los escritos de M. Mažvydas, J. Bretkūnas, M. Daukša, los calvinistas y otros. Hoy atpent (apent) se usa únicamente en algunos hablares samogitios. Es una palabra antigua, conservada solo entre los samogitios dounininkai.

gymis «rostro», «imagen» se usa en BB, DP, SP, MP y otros; no se ha observado en los escritos de M. Mažvydas ni se encuentra en los hablares samogitios. Es una palabra aukštaitia.

girklas «bebida, líquido para beber» aparece también en SD, KN, Ch y otros. Actualmente solo se ha registrado entre los aukštaitios orientales septentrionales (Brž, Jnšk, Slč, Ps, Všk), y tiene además el significado de «cerveza mala».

gukštinėti «vagar, andar errante» se ha registrado únicamente en PK. En unas pocas respuestas no verificadas a la encuesta, se documentó en localidades de los aukštaitios orientales (An, Pbr, Pmp).

keltuva «animal, ganado» aparece en Mž, BB, SD, SP. Hoy esta palabra es conocida en los hablares de los aukštaitios orientales.

malkas «trago, bebida» aparece en DP, SD, K. Donel, J y otros. Actualmente esta palabra se usa sobre todo entre los samogitios septentrionales y sus vecinos, y puede considerarse una forma samogitia.

naminykas «dueño de casa» aparece en DP, SP, MP, Ch y otros. Hoy la palabra se usa ampliamente entre los aukštaitios orientales y puede considerarse una forma oriental.

nū, nūnai «ahora» se encuentra en Mž, BP, DK, SD, SP, MP y otros. Hoy esta palabra se usa entre los aukštaitios orientales, sobre todo entre los dzūkai meridionales.

pakampus «secreto; indecente» se ha registrado únicamente en PK. En respuestas locales no verificadas también se documentó entre los puntininkai (Dbk, Jž, Ppl).

reiškiai «con claridad, claramente» no se ha encontrado en otros escritos. En respuestas no verificadas se documentó entre los orientales (Kp, Ob).

ruginti «fermentar» aparece en SD, de donde probablemente pasó a los diccionarios de D. Sutkevičius, F. Kuršaitis, G. Neselman y otros. Los aukštaitios orientales todavía la usan hoy.

smalstas «avaro» aparece también en MP y, según datos no verificados, actualmente se ha encontrado en algunas localidades orientales (Kp, Rgv, Rm, Vžns).

telias «ternero» aparece en DP, SD y otros. Es una palabra aukštaitia, mientras que los samogitios usan veršis.

tėvainis «heredero» aparece en Mž, DP, KN, SD, MP, Sut, K, N, Vaižg y otros. Actualmente esta palabra solo se ha encontrado en el folclore recogido en Vaškai. Probablemente sea una palabra oriental (como tėvonis).

tuskenti «golpear» aparece en Mž, BP, SD, MP, KN, Ch y otros escritos antiguos. Ahora, a juzgar por datos de encuesta no verificados in situ, esta palabra solo se conoce en algunos lugares de los dialectos orientales del aukštaitiano (Lnkv, Sv, Všn y otros).

ūgyti «criar» aparece en SD, KN, J. Actualmente se usa en los dialectos orientales del aukštaitiano.

148

Los ejemplos presentados muestran que, con excepción de atpентui y malkas, se trata de palabras que hoy se usan en los dialectos orientales del aukštaitiano. Por el momento, es imposible determinar cuál era su distribución en el siglo XVI. Solo provisionalmente podemos suponer que eran palabras dialectales.

En PK pueden encontrarse también muchos otros sinónimos de significado muy parecido o equivalente, que pueden asociarse a dialectos particulares, por ejemplo: apjuokas y juokas, blaudyti y kleidėti, dauginti, daukesinti y gausinti, dovana y duosna, veikiai y greitai, garbė, šlovė y liaupsė, dūksis, padūksis y viltis, dirbti y krutėti, kaboti y karoti, rudulis y varguolis, graudenti y srudinti, stangauti y prieštarauti, tankiai y dažnai, užauklinti y užauginti, entre otros.

4. Neologismos de PK.

Con la aparición de la literatura lituana en el siglo XVI, la traducción de diversos libros de contenido religioso desde otras lenguas hizo muy urgente la creación de términos religiosos y de otra índole, así como de palabras en general. Por ello, junto con los primeros escritos aparecieron en la lengua numerosos neologismos. Estos aún no se han recopilado ni estudiado a partir de los textos del siglo XVI; tampoco disponemos de un fichero léxico completo de ese período, por lo que, de momento, la cuestión de los neologismos de PK solo puede plantearse de manera provisional. Únicamente esas palabras raras, acuñadas y similares de PK que no figuran en el fichero del «Diccionario de la lengua lituana» como documentadas en escritos anteriores o en la lengua popular pueden considerarse, de forma condicionada, neologismos. En PK se encontraron pocas palabras de este tipo, apenas algunas: apsiriejėjas, ištepimas «mancha», pastatymas «establecimiento», perėjimas «venida, Pascua», prilyginimas «semejanza», reikimas «necesidad, asunto».

El neologismo perėjimas (según el polaco przejście) es un calco evidente. En PK hay varias decenas de palabras traducidas similares. Su contenido y estructura son préstamos, pero su forma es lituana. He aquí los calcos más característicos de PK: apieškoti «engañar», apsieškoti «engañarse», apsisakyti «confesar», apsivaikščioti «comportarse», apturėti «obtener», atguldyti «aplazar», atpirkti «salvar», atrišimas «perdón de los pecados», atvalkioti «perdonar», attaisyti «cumplir», ganytojas «libertador», geradėjas «benefactor», gilumas «grandeza», guldyti «poner», įsimylėti «tomar afecto», įstatyti «fundar, establecer», įstatytojas «fundador, instituidor», išduoti «entregar», išganymas «salvación», išganytojas «salvador, redentor», išpažinimas «declaración», išpildyti «cumplir», kreivai «injustamente», liežuvis «lengua», mylėti «amar», mielasširdingai «benignamente», mielasširdingas, mielasširdystė, nekuris, nutikrinimas «fiador», paganymas «sermón», panešioti «soportar», papildyti «hacer», pasivesti «abrocharse», paskaityti «mantener», perguld(y)ti «traducir», peršokis «delito», peršokti «delinquir», prastojimas «delito», prastoti «delinquir», pripulti «suceder», prisakymas «mandamiento», užeiti «encontrar», uždengti «pagar», užgulėti «corresponder», užrakinti «expresar, abarcar», užsakyti «prohibir», užvesti «inducir a error». La mayoría de los calcos empleados en PK se encuentran en los escritos de M. Mažvydas, M. Daukša y otros autores antiguos, por ejemplo: apturėti «obtener», įstatyti «fundar», išpildyti «cumplir», liežuvis «lengua», mielasširdingas «benigno», perguld(y)ti «traducir», prisakymas «mandamiento», surinkimas «asamblea», etc. Por tanto, estos calcos no pueden considerarse neologismos de PK, aunque M. Petkevičius pudiera haberlos formado por cuenta propia siguiendo palabras polacas, pues seguía ciegamente el texto polaco. Por ahora es imposible determinar cuáles de los otros calcos mencionados, además de perėjimas, son o no atribuibles a M. Petkevičius, mientras no se hayan documentado todos los calcos de sus predecesores.

149

También se pueden buscar neologismos semánticos en PK. Su identificación es igualmente imposible mientras no se hayan estudiado los neologismos de esa clase en los escritos anteriores. Aquí solo se ofrecen ejemplos de PK para examinar la cuestión en el futuro. Se trata de casos de cambio de significado de las palabras (desplazamiento, ampliación, etc.), en los que, al leerlos, puede percibirse que en la lengua escrita se amplían los límites de uso de palabras populares y que estas adquieren un nuevo matiz de significado. Por ejemplo: ištepima prigimta negali atmazgot 198,16; Todėl atsitieskim /piktibių perstokim 149, 22; sirdis musu attw ersi 185, 6; nuog welnia ir pakusu dengia 112, 13; glaudies wenieben su mumis 128, 19; Zodi sawa szwentą teykisi iszaknint sirdisna 31, 10—11; ir gierump darbump wisada iudintu 28,9—10; ne pabudintum-bim ant sawę baysios rustibes tavo 211, 12—13; paremk sirdis ir sąžinę 21, 21 (l. Posil 21, 22); Sekiodami balsą tykrą szwentos Ewangelios 25, 7 (l. našlūjać 25,6); ir pažeydem maiestotą tawa szwentą 26, 13 (l. przewinili 26, 12); tada mirsztą tuoi aus ir atsigręžia ing dul kies 35,10 (l. obroca się 35, 10); isz piktenibes prieš mane pasikileia 44, 10 (l. powstali 44, 12); nes rupestina tawo szwenton pasidawiau 44, 20 (l. porucžil 44, 21); nes tu galibe teykies pakielt nupuousi 45,9 (l. podnieść 45, 10); Ne mulenkste to Pona iaucui ney awinu 46, 9 (l. błagayıcie 46,12); Ne werciau piktop sirdies 51, 24; ne wesk narsan tarna sawa 54,4 (l. nie skłaniały 54,4); sirdi palenktą irgi nužiamintą 64,6 (l. pokornego 64,6); žmoniu iszeda /ant musu galwu pasikiele 71,5; Ir ne atstósim potom nuogi žodžio tawo 73,22 (l. nie adstępi-my 73,22); kurs mus krauiu atw adawa 76,16 (l. sprawił wykupienie 76,16); prikiele manim labai didę rustibe 82,4 (l. Przywiodło 82,5); impuls diden giedon 89,11 (l. popadną 89,11); prakiėykimas bus nutrintas 94, 16 (l. zgładzone 94, 17); pakrips nuog mokshu mano daugi žmoniu 122,20 (l. odwioda 122, 20); gis musu kuną priemę 124,9 (l. wcielić 124,10); teykies su mums susiglausti (l. złączyć 125, 13); mus amžinay sugriatina 136, 6 (l. ziednoczył 136, 6); giaras dayktas est wiruy priiunkt nuog jauniszkes waykszciot iungie Pona 249,5, entre otros.

5. Arcaísmos de PK. En esta sección se tratan palabras lituanas de PK que hoy se usan rara vez o casi nunca, ni por escrito ni en la lengua viva. Casi todas ellas (excepto tiek «dicen, afirman») aparecen ampliamente en los escritos del siglo XVI y, por ello, desde la perspectiva del uso de aquella época no pueden considerarse palabras obsoletas. Se volvieron arcaicas a lo largo de los siglos, pasando gradualmente al léxico pasivo, cediendo el primer plano a las palabras vivas y, finalmente, desapareciendo por completo o sobreviviendo solo en algún dialecto. He aquí algunos ejemplos.

La palabra pekus «ganado, rebaño» se usa ampliamente en los escritos de los siglos XVI–XVII, alternando con banda y keltuva. A partir del siglo XVIII se encuentra con menor frecuencia. Vaižgantas todavía la empleó ocasionalmente en sus escritos. En la lengua viva (los dialectos), se documentó en 1914 en Zietela y en 1939 en Tauragnai (pėkas).

La palabra liaupsinti «venerar, elogiar» también es frecuente en los escritos antiguos (Mž, DP, BP, SD y otros). K. Donelaitis también la emplea. Más tarde se vuelve muy rara. Hoy vuelve a cobrar vida (en el periodismo y otros ámbitos) con un significado nuevo e irónico: «elogiar y ensalzar en exceso».

La palabra idant «que» tiene hoy un matiz arcaico. Se encuentra no solo en los escritos antiguos, sino también en los de principios del siglo XX y posteriores; además, ha sobrevivido en algunos dialectos (Kv).

150

Solo la forma de tercera persona del presente de un verbo *teigti «afirmar, decir» que debió de existir, tanto [=tieg(ia)] puede considerarse también fosilizada, rara y arcaica en los siglos XVI–XVII.

De PK pueden señalarse unos veinte vocablos que, desde la perspectiva del uso actual, pueden considerarse arcaísmos: ašmas «octavo», idant «que», išbyloti «expresar oralmente», ing «a», liekas «undécimo», liaupsė «honor», liaupsinti «honrar, glorificar», medvisis (¿medvišis?) «cazador», nete «incluso», nesang «porque», pekus «rebaño, ganado», reikia «asunto», sandara «concordia», sekmas «séptimo», tiek [=tieg(ia)] «dice, afirma», todrin «por eso», etc. Algunos de los arcaísmos mencionados (ašmas, sekmas, sandara, etc.) todavía son utilizados de vez en cuando por personas mayores en expresiones fosilizadas. Se conservaron durante mucho tiempo también en textos religiosos (libros de oración, himnarios, etc.).

Entre el léxico de PK también se encuentran hoy raramente estas palabras: dermė «concordia», dovanas «que se da como regalo», duksėti «esperar, tener esperanza», gyrius «elogio», liukurnėti «merodear», laimus «afortunado», paklusėti «escuchar», persergėti «advertir», sloginti «oprimir», etc.

6. Palabras oscuras. En PK aparecen una docena de palabras dudosas, de fonética, morfología y significado poco claros. Aquí se enumeran en orden alfabético. No se incluyen entre ellas los errores evidentes de corrección, que se presentan junto a las palabras correspondientes o por separado.

dariūu dekas 60, 19 (l. vėžnyė 60, 19): forma dariu de significado incierto. Según el texto polaco, debería ser darisiu [=darysiu]. Puede suponerse que se trata de un error de corrección, pues la forma dariju «hago» no se encuentra ni en otros textos ni en los dialectos.

dręsus (137, 12) «valiente» solo se conoce por PK; WP contiene el adverbio dręseiai. Cabe suponer que, junto al verbo dręsti (Gr, Erž), también puede existir el adjetivo dręsus.

goploti (goploia 19, 18) «proteger» aparece en textos calvinistas y puede considerarse un error de corrección que pasó de PK a otros textos calvinistas. O bien esta palabra está relacionada (solo lo impide la diferencia entre las consonantes b y p) con gobti «envolver, acoger, proteger» (cf.: Jei tu mane patremsi, o kas mane prigobs DK 44). No se ha encontrado esta palabra en los dialectos.

liaupsiai (kad man teyp laupsey duost iż sawo meyles 50, 18 – 19: l. wiele 50, 18) solo está registrado en PK.

įsitikie visi atpuls 53, 4 – 5 (l. otrąćiwszy «habiéndose golpeado, encontrado, topado con un obstáculo» 53, 4): la palabra está impresa defectuosamente (i separado) y es oscura.

kuprawimas (Noris ant ju ateys sunkibes /irgi kokie kuprawimay del ju silp-nibes 57, 11 – 13: l. zatrwożenie «temor, desasosiego» 57, 12) probablemente debe considerarse un error de corrección en lugar de krūpavimas.

medvisis [= medvyssis?] aparece en PK una sola vez (79). En otros textos antiguos encontramos medvišius [=medvyšius?] (MP, SE), medvišas [=medvyšas?] (Ch), medžiavišis [=medžiavyšis?] (SD). No está claro cuál era el segundo componente de la palabra medvišis (-visis o -višis, vyssis o -vyšis), pues resulta difícil determinarlo a partir de la ortografía de los textos antiguos.

nutrankyti, empleado con los sentidos inusuales de «ridiculizar, insultar», aparece en varios textos antiguos (te nutrankay gie mane 89, 6: l. sikalułą 89, 6; Ne vienam ne nutrankidams 48, 13: l. wrągąic 48, 13). Es posible que se trate de una innovación semántica.

151

sylvartas, sylvartingas, sylvartauti son, probablemente, formas samogitias que aparecen en Mž, DP, etc., junto a formas con siel- (siela DP, sielvartas SP, etc.).

šalpė (rodik šalpę savo 44, 15: 1. okaż moznósť swoją 44, 15) debe significar «ayuda, asistencia» y relacionarse con la palabra šelpti (cf. šalpa «ayuda» Grg, Ml).

Esa palabra (al igual que pagalbė, šviesė), con la terminación -ė, es inusual y no está atestiguada en otras fuentes.

En PK aparecen también otras palabras de origen no del todo claro y de forma inusual. Cabe esperar que algunas de ellas se expliquen a medida que se sigan investigando los escritos antiguos y los dialectos.

IV. Diferencias en los significados de las palabras de PK

El léxico de PK posee escasa riqueza de significados. Por lo general, las palabras tienen un solo significado y solo ocasionalmente dos o más. Esta pobreza semántica se explica porque la mayoría de las palabras se emplean apenas una o unas pocas veces y, por ello, su semántica no pudo quedar reflejada.

Es difícil determinar el significado de algunas palabras, pues ni el contexto, ni el original del que se tradujo, ni otras fuentes ayudan a comprender su sentido. En el glosario, los significados dudosos de estas palabras se indican con signos de interrogación.

Lo más difícil de entender para el lector actual son los préstamos de PK, muy ajenos a él (p. ej.: kačeib, kastyria, nevėdčnas, etc.), y los calcos (p. ej.: apieškoti «engañar», apsivaikščio­ti «comportarse», etc.).

En el texto religioso de PK, algunas palabras tienen también un significado específico. Por ejemplo, brolis, sesuo significa también una persona que comparte la misma fe o idea; avis, avelė, un creyente; avinėlis, Jesucristo; dangaus tėvas, el Señor, Dios.

En PK encontramos palabras cuyos significados difieren de los que tienen en la lengua literaria actual. Entre ellas cabe mencionar: atitekéti «venir a la gente», gailintis «enfurecerse, enojarse», gardas «rebaño, tropa», gudriai «con destreza, diligentemente», iždas «riqueza», narsas «ira, enojo», vartoti «ponderar, reflexionar, recordar», žaisti «tocar, tañer» y otras.

ABREVIATURAS DE LAS FUENTES

(según el «Diccionario de la lengua lituana»)

AK = catecismo anónimo de 1605.

An = Anykščiai.

BB = J. Bretkūno Biblija (1590).

BP = J. Bretkūno Postilė (1591).

Brž = Biržai.

Ch = Biblia de S. B. Chilinskis (1660).

Dbk = Debeikiai.

DK = M. Daukšos Katekizmas (1595).

DP = M. Daukšos Postilė (1599).

E. Fraen = «Estudio lingüístico, especialmente sintáctico, del catecismo calvinista lituano de Melcher Pietkiewicz de 1589» de E. Fraenkel (1947).

J = Литовский словарь А. Юшкевича (I–1897, II–1904, III–1922).

Jnšk = Joniškėlis.

Jž = Južintai.

K = Diccionario lituano-alemán de Friedrich Kurschat (1880).

KN = Libro de la nobleza cristiana (1653).

152

Kp = Kupiškis.

Kv = Kėdarna.

Lnkv = Linkuva.

MP = Postilla Lietuwiszka… (1600).

MŽ = Mažvydas. Monumentos antiguos de la lengua lituana hasta el año 1570… (1922).

N = Wörterbuch der Littauischen Sprache von G. H. F. Nesselmann (1851).

Pmp = Pampėnai.

Pbr = Pabiržė.

PK = Polski z Litewskim Katechism… (1598).

Ps = Pasvalys.

Ppl = Papilys.

Rgv = Raguva.

Rm = Ramygala.

SP = Šyŕwids Punktay sakimu… (I—1629, II—1644).

Slč = Saločiai.

Sut = Žodininkas Letuwiszkai-Lotiniskay-Lenkiszkas… (1848).

Sv = Svėdasai.

SE = Suma o breve explicación del Evangelio… (1653).

SD = Diccionario de tres lenguas… (1713).

Vaižg = Obras de Vaižgantas.

Vln = Enchiridion, epístolas y evangelios de Vilentas (edición de F. Bechtel de 1882).

WP = Postilla de Wolfenbüttel… (1573).

Všk = Vaškai.

Všn = Viešintos.

Vžns = Vyžuonos.

LÉXICO DEL CATECISMO DE M. PETKEVIČIUS DE 1598

И. КРУОПАС

Resumen

Como resultado de la lucha económica, política y religiosa, en Lituania surge en el siglo XVI una literatura religiosa lituana, que predominó hasta finales del siglo XVIII y desempeñó un papel importante en el desarrollo de la lengua literaria lituana. Los monumentos más importantes de esta literatura son fuentes fundamentales para estudiar la historia, la dialectología y el léxico de la lengua lituana. Una de esas fuentes es el Catecismo de M. Petkevičius de 1598.

El trabajo presenta todo el léxico del catecismo en forma de diccionario y caracteriza sus principales estratos léxicos: 1) léxico tradicional lituano, 2) préstamos, 3) dialectalismos, 4) neologismos y 5) arcaísmos.

El diccionario muestra que su volumen es relativamente reducido: apenas unas 2300 palabras. Aunque el catecismo es de carácter religioso, los términos eclesiásticos (por ejemplo: altorius, bažnyčia, katekizmas) constituyen solo una pequeña parte del léxico (alrededor del 5%). Las demás palabras se refieren a la naturaleza (kirmėlė, lietus, saulė, entre otras), la agricultura (daržas, ganykla, žemė, pasėti, entre otras), la vida social (alga, dalininkas, nuoma, paprotys, entre otras), el derecho (byla, neteisininkas, laidas, entre otras), la psicología (abejojimas, atmintis, išmania, entre otras), la pedagogía (mokymas, mokytojas, mokytinis, entre otras), el ámbito militar (karias, kalavijas, tūšis, entre otras) y otros campos. En el léxico del catecismo se encuentran muchas palabras paralelas, inestables y ocasionales, que no llegaron a arraigar en la lengua literaria; sin embargo, el núcleo del diccionario (alrededor del 80%) lo constituye el léxico tradicional lituano.

Una parte considerable del léxico (alrededor del 20%) está formada por préstamos del polaco, el bielorruso, el ruso, el latín y el alemán. La mayoría de los préstamos son palabras de origen eslavo (por ejemplo: svietas, griekas, dūšia, sirata, entre otras). Junto con las palabras prestadas, el propio Petkevičius emplea a veces también sus equivalentes

153

lituanos (por ejemplo: afiera y duosna; čertas y velnias; dvas y stebuklas; liekorius y gydytojas, entre otras).

En el catecismo también se encuentran dialectalismos, es decir, palabras que hoy se usan en dialectos concretos de la lengua lituana. Las palabras atpenti y malkas se usan solo en el dialecto žemaitiano, mientras que en el aukštaitiano oriental se usan girklas, keltuva, naminykas, nū, nūnai, ruginti, telias, tagyti, entre otras.

Entre los neologismos de M. Petkevičius pueden incluirse las siguientes palabras: apsirijėjas, ištepimas «dema», pastatymas «pustatymas», perėjimas «atėjimas, velykos», prilyginimas «panašybė», reikimas «reikalingumas, peikalas», entre otras.

Entre los arcaísmos, es decir, las palabras que ya no se usan actualmente ni en la lengua escrita ni en la oral, cabe mencionar: ašmas, idant, ing, liekas, nesang, pekus, reikia «reikalas», sekmas, toarin, entre otras.

El diccionario elaborado a partir del catecismo de M. Petkevičius de 1598 y el análisis de su léxico ayudarán a estudiar la lengua literaria lituana del siglo XVI y serán una fuente importante para la creación de un diccionario histórico de la lengua lituana.

Document details