scieee Science in your language
[lt] (orig) [en] [de] [fr] [it] [es] [pt]

Sinoniminių dvižodžių terminų struktūrinis semantinis nuotolis

Abstract

Straipsnyje pirmą kartą nagrinėjamas lietuviškų sinoniminių terminų tarpusavio nuotolis, kuris atsispindi jų struktūroje. Tyrimo objektas – dvižodžiai sinoniminiai terminai, užfiksuoti dviejuose terminų žodynuose. Sinonimai gretinami pagal šaknis (formalusis kriterijus) ir besiskiriančiais dėmenimis einančių žodžių reikšmių artimumą (semantinis kriterijus). Bandoma išsiaiškinti leksiškai eksplikuojamą dvižodžių sinoniminių terminų semantinį nuotolį ir jo sąsają su sinonimų tipais.

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Sinoniminių dvižodžių terminų struktūrinis semantinis nuotolis

Author: Asta Mitkevičienė
Year: 2023
DOI: 10.35321/all89-07
Source: https://journals.lki.lt/actalinguisticalithuanica/article/download/2282/2353
S aipsniai / A icles 145
ASTA MITKEVIČIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
ORCID id: o cid.o g/0000-0001-5508-1555 Las di ecciones de
in es igaciones Cien í icas: e minología, e minog a ía.
DOI: doi.o g/10.35321/all89-07 El Consejo de Adminis ación y Adminis ación de la Unión Eu opea (CEEA) ha decidido ap oba el Reglamen o (CE) n.o
SINONIMINI BÍLOJI
TERMIN STRUCTŪRINIS El Consejo de Adminis ación y Consejo de Adminis ación
SEMANTINIS NUOTOLIS También
S uc u al Seman ic Dis ance
Be ween Synonymous Two-Wo d Te ms
ANOTACIÓN el
S aipsnyje po p ime a ez se examina Li u iškų sinoniminių e minų ecip ocio dis anolis,
que se e leja en su es uc u a. Obje o de in es igación d ižodžiai sinónimos é minos,
зафиксированы в двоею терминов словниках. Los sinónimos jun aban según šaknis
( o malusis c i e ius) y besillo iančiais dėmenimis enančių palab as signi icamien os
p oximumą (seman inis c i e ius). In en a acla škin i leksiškai eksplikuojamo d ižodžių
sinoniminių e minų seman inį nuo olį y su sąsają con sinónimos ipais.
ESMINIAI VOZŽIAI: compues o é mino, sinónimai, seman ís ico dis ancia,
a ian iškumas, semán ica.
ANNOTATION
El a icle discu e he dis ance be ween synonymous e ms in he Li huanian language and
how his dis ance is e lec ed in hei s uc u e. The s udy ocuses on wo-wo d
synonymous e ms lis ed in wo e minological dic iona ies. The compa ison o synonyms is
based on wo c i e ia: hei oo s ( o mal c i e ion) and he simila i y in meaning o he
wo ds ha di e en ia e synonyms (seman ic c i e ion). An a emp is made o elucida e
he lexically explicable seman ic dis ance be ween wo-wo d synonymous e ms and i s
co ela ion wi h he ypes o synonyms.
KEYWORDS: complex e m, synonyms, seman ic dis ance, a ia ion, seman ics.
ASTA MITKEVIČIENĖ
146 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
ĮVADAS
Na a y as sob e e minos sinonimía, y más ampliamen e sob e a ija imą,
a ian iškumą, en e minologías occiden ales más que dos los úl imos décadas es
cambięs. Te minos a ian iškumas (apiman is y sinonimiją) se conside a un na u al
enómeno del lenguaje, espec i amen e analizados lingüibias, cogni i inias y
nikaciniai a ian iškumo mechanizmai. Te minologijos da bo s anda e (ISO
komu704:2022) aúnė a en a izada (y p ecisamen e, u in omenyje es ánda zacijos
con ex ą) que ideu caso uno concep o la in oduya un é mino, en es udios de
e minología sinonimía y e minos a ian iškumas en un sen ido más amplio
ac ualmen e ocupa una de las cen ías posiciones como obje o o aspec o de
in es igaciones1. Sob e lie u iškų e minų sinonimiją lie u ių kalbo y oje ien el
úl imo dešim me į esc i a ambién bas an e bas an e can idad (p z., Mi ke ičienė
Aukso iū ė 2018; Vaskelai ė 2021 i k ., ž . i en nu ody ą li e a ū ą bei y imų
2015, 2020; esumen). Apa e menė inas ecien e abajo Ramunės Vaskelai ės
mokslo s udija (2022), en la que de alladamen e se analizan las causas de sinonimía
Li u ias economía e minijoje.
En es e a ículo se examina á aún no es udiada aspec o de la sinonimía de los
é minos Li u iškos la dis ancia ecip oca de los e minos sinonimicos,
a lo ándose en su es uc u a.
Fundamen al eó ico. Los é minos no solo į a dija, sino y signi ica los nomb es p opo cionan
in o mación semán ica di igiendo a concep o en cie a mane a y ex eikšĮ a dijamosios o mas
dami (eksplikuodami) ik a ink us seman inius požymius (F eixa 2006: 67).
cambios pueden a ec a concep os, po que o ien a audiencia en cie a pe cepción. Ellos pueden
esal a y comple amen e o a pe cepción de concep o, y su iles cambios de signi icado, que con
di icul ad se pueden a a como cambios de concep o (F eixa, Fe nández-Sil a 2017: 168). Teniendo en
cuen a las consecuencias del consumo (denominacinio) de e minos a ijados2 , posible e ec o a lo,
como des ina a io su oks concep o, dis inguido e minos a ijándose sin cogni y ines
consecuencias y e minos 1 Li u ian e minologijoje e mininai, į a dijan ys ą pačią są oką,
pap as ai laikomi i adinami sinonimais, a a ian dažniausiai sup an amas siau ai como o he same
e m, nedidelių a ian as ski amas ne iena eikšmiškai (samišiai ž 2009 Milii ė), adija e minologijā
o malių ( ašybos, one inių, mo ologinių, sin aksinių) ski umų u in i e mino a maina. Tai a-
dicinis i dominuojan is požiū is, ku io laikomasi i šiame da be. Ki a e us, kalbo y oje e minas
ne ienaja a ian u. En gene al, a ija imas, a ian iškumas u ilizada y lib emen e como į ai ación,
į ai o ė.
2 En es e a ículo se e isan la li e a u a ex anje a u ilizando los concep os de a ian o,
a ian izidad, a ijamien o, pa a no dis o siona el signi icado y nekil ų concep os de con usión (pa ez
que incluso y en es os abajos a ija imas se en iende desiguodai, además no siemp e es posible
de e mina con p ecisión aba cí de concep os en abajos cien í icos).
S aipsniai / A icles 147
Sinoniminių d ižodžių e minų s uk ū inis seman inis nuo olis
a ija se con cogni y inėmis consecuenciasm. El p ime ipo de é minos ansmi e la
misma in o mación sob e el concep o, sus signi icados no di ie en, po ejemplo, sea
p oduc y ma ine p oduc , y del segundo se acen úan di e en es a ibu os del
concep o, las mismas é minos di ie en de signi icados, aunque se inicia el mismo
concep o, po ejemplo, ma ine p oduc y ishing p oduc (Fe nández-Sil a, F eixa,
koncep ualaus nuo olio (angl. concep ual dis ance) a p į a dijamųjų a ian ų
Cab é 2009: 2223). Reconociendo que la de e minación sigue siendo un desa ío, la mayo
dis ancia se obse a cuando las a ian es es án compues as de di e en es unidades
lexicónicas3 (F eixa, Fe nández-Sil a 2017: 168169). Sabela Fe nández-Sil a (2016, ambién
éase 2022) p esen ó e minos de a ijamien o clasi icación según a ian as
seman ís ico dis anolį (angl. seman ic dis ance) desde el é mino p incipal, es ablecida
compa inan a ian ais (jų aiška) ansmi ida la in o mación concep ual. Ella
dis inguió es ca ego ías de dis ancio seman ino: 1) mínimo seman inio dis anolį, 2)
medio seman inio dis anolį y 3) máximo seman inio dis anolį, las cuales aba can ocho
ipos de a ian es. A minimalaus dis ancia seman ino de a ijamien o a ibuye
o malusis a ija imas y sinonimija. Aquí hay que en a iza que o malusis
a ija imas (kiek se puede comp ende de el explicación y mencionados ejemplos)
aba ca ía las a ian es dis inguidas en e minología li uanas sen ido es eu ąja (ž .
1 iznašą) y bend ašaknius sinónimos, así como é minos y sus ab e ipas, a sinonimija
sólo nebend ašaknius leksinius sinonimas, incluyendo sinónimos cuyos dėmenys
exp esa nebend ašakniais sinónimos. Minus (ben no ce o) de la dis ancia semán ica
seman iškai lygia e čiais, nes jais neiš eiškiami koncep ualaus u inio pokyčiai.
a ian es S. Fe nández-Sil os se conside an La dis ancia semán ica media se elaciona
con el dėmens secunda io, y el maximal […] con los cambios del dėmens p incipal. Mediano
ski iama edukcija, neapib ėžiančio požymio poky is i apib ėžiančio požymio
poky is, maksimalaus nuo olio – ka ego ijos poky is, hipe onimo a ba hiponi-
seman ino de dis ancia a ija imui p imo escogimien o, concep ualiosas
con igū aciones cambi. Es a clasi icación basada en el es udio de e minos ex inas
a osenes, y el é mino y sus a ian es asociamos con el mismo e e en e, pe o
necesa iamen e con la misma concep oka. Se puede pensa que de media y maximalaus
dis ancias semán icas a ian es co espond ían sinónimos con ex uales, a ian es
ex uales o a ian es en sensas amplias. Po o o lado, de los ejemplos p esen ados
po la in es igado a queda cla o que en e ellos exis en y de la misma noción
nomb amien os, como e.g., al ipo de pa como HIV/AIDS y HIV/AIDS disease se asigna a
los máximos ejemplos de dis ancia semán ica ( a ijamien o ipas cambio de ca ego ía,
añadido po la palab a disease en a izada pe spec i a de clasi icación). No seman inio,
sino kogni y inį e minos dis anolį (angl. cogni i e dis ance) S. Fe nández-Sil a analizó jun o con Koen Ke emans (2011). Cogni y inis
3 Apo an se ejemplos de e minos compues os, en los que ski ingom leksemos enunciado uno de
dėmenos.
ASTA MITKEVIČIENĖ
148 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX dis anolis ía en ia in es igación se explican
como e mų koncep ualiosios in o macijos ski umai, los cuales e leja e minų
es uc u a. Ellos examina on las simili udes y di e encias de las co espondien es
eškinosi a ijuojan es o iginal del idioma (galisų) y la aducción del idioma (anglų)
e minos elación, enuncišando sus kogni y inį nuo olį es ci i olis, 1 mínimo de
nėmis e ėmis (0 – nė a kogni y inio nuo olio, 0,5 – dalinis kogni y inis nuo-
con o midad). Sob e e minos e minologico dis ancia (angl. e minological
dis ance) esc ibió Edwa das Clay (2022), solo él ambién es udié no a ian os o
sinónimos, y ingles y i alias lengua e minos ecip ocio dis ancia. Él dis inguió
jopą e minologico dis anolį seman inio, mo osin aksinio y kono acinį, es e
úl imo segu amen e lėmė i as e minos suje ikinés a e as mig aciones
speci ica. Lo que se conside a seman inio dis olio y cómo él se de e mina, no
nepaaixkin a. Nu ody ieji abajos impulsó oma compa a lie u iškus
sinoniminius e minos según sus seman inio lygia e iškumą. Vale la pena acen ua
que esos es udios sólo e lei un pun o de pun o, po que en es e abajo se
analizan sis eminiai sinónimos, y no a ian es en el sen ido más amplio (así is o de
la e isión, ellos ing esijama nebū emen e la misma noción) o co espondimenys.
Así e minos ca ego ía de dis ancia aquí po p ime a ez se in en a adap a en
sinónimos la misma concepción į a dijimos en un idioma. Po supues o, y el p opio
pobúdis de la ma e ia in es igamía equie en cuán o o ipo de acceso discu iósi
in es igaciones basan se ex ine e minos a osena, y en es e a ículo
analizándose da os e minos dicynos. Obje o de in es igación y me odología. El
a ículo analiza d ióodzy é minos sinónimos de dos nue os nue os dicciona ios de
é minos de g an olumen Aiškinamojo psichologijos e minų žodyno (PsichŽ, 2019) y
Biblio ekininkys ės, in o macijos i knygo y os (BIK) lie u iųanglų kalbų e minų
žodyno (2021). Es o de ciencias sociales son abajos de s i a. El p ime dicciona io
da os publican LR e minos banke (LRTB), y del segundo Lie u iškų e minų inkinių
po ale. PsichŽ sinónimos seleccionados au omá icamen e desde LRTB. De es e
dicciona io LRTB e minos de las comunicaciones cauke como sinónimos se
p esen an y a ian es así san umpos. De BIK sinónimos colecciona según
e e encia, éase, ja, como a i mada p oda a mėje del dicciona io, susie i
sinónimos (además, como is o de p opio dicciona io, y a ian es en sen ido
es eu ąja y algunas eces é mino y su ab e ipa). Es a es uc u a del dicciona io
se dis ingue en que al é mino p incipal su sinónimo (nuo odinis e mas) ya no se
apo a (esasa pa e a eximčių). Así, BIK no mición más es ic o que PsichŽ, ya que
sinónimo é mino a ículo no ixeado (plg. p a a mę: siūloma consumi o o
acos umb a o io o más no ma i as de la lengua li uanas co espondien e e min
(BIK iii)). Sinonimas, зафиксировать в терминографии, а не в текстах, выбрать
анализировать целеобразно. Así se e i ó dudas sob e e minos sinonimiosidad
(ne ecibió esol e con ex i as sinonimía cues ión), ambién y sob e e miniosidad
A ículos A icles 149 /
Sinoniminių d ižodžių e minų s uk ū inis seman inis nuo olis
(s a s y i, si la unidad lingüís ica es é mino o no). Es as son las p incipales y
p oblemiškiausi cues iones de selección de ma e ial en in es igaciones de e minología, po las cuales necesi a ayuda de dalykininkų.
Ty imui im i ik ienodo dėmenų skaičiaus e minai4 siekian susi elk i ies
lexís icas y seman ís icas di e enciasidades y desdešalyje deja pa a é minos
ab e iamien o y alganimien o cues iones, que neiš i ios examinando dėmenos
núme o po besisci iančius sinónimicamen e usojamus e minos. Apsi ibada
d ižodžiais e minais5 (analizuojanas 222 pa es de ellos). Los é minos
compuė inos elegi con p ecisión: ellos p edominan en cualquie iliación
e minológica, en su compues o a menudo en éngana una ozy é minos, además,
p ecisamen e ejemplos de e minos compues os suelen ilus oja se e minos
a ian iškumas (León A aúz, Cabezas Ga cía 2020: 214). Se c ee que a los é minos
compues os les ca ac e iza más a iija se que a o os conjun os cons an es,
po que los p ime os son más débilmen e lexicalizados (ibid, 212). Obje i o del
a ículo a e iguškin i leksiškai eksplikuojamo d ižodžių sinoniminių e minų
seman inį nuo olį y su sąsają con sinónimos ipais. Se busca compa a sinónimos
según dos pa áme os o malųjį (šaknį) y seman inį (dėmenų eikšminį bend umą).
In en ada de e mina , qué lemb a mayo es y meno es e minos sinoniminos
seman icos di e encias, e alua su seman inio lygia e iškumą. El mé odo
p incipal del es udio analí ico desc omasis. Aplicando oposiciones mé odo a
sinónimas (yas besiski ian es dėmenys) se compa an mu uamen e. Sob e las
seman ías di e encias se esuel e no de un é mino compues o signi icación, y de
sus es uc u ales es imenos palab as semán icas. Los signi icados de las
palab as se de e minan basado dicciona ios. In es igimas cuali inis, quan i ibines
analeses seekis nekel as. Nag inėjando emas semán ica de subjec i idad es di ícil e i a , ad los da os cuan i a i os pod ían se neben ap oximexlamen e.
Aunque en ambos dicciona ios la misma noción á in a dijancios e minos
eiliškumas según eik inumą cla ous, en es e es udio los sinónimos no
geg e inami según lingbinį y e minologinį adecuamumo, ellos se examinan como ligia e čiai concep o á in a dijimas.
1.FORMALUSIS OPOZICIJOS CRITERIUS:
ŠAKNIES (NE)TAPATUMAS
Lie u ių e minologijoje ya se ha con e ido habi ual (nes pa anku) dise a sinoniminius e minos
según šaknies (ne)su apimą. G e a e minos dėmenos núme oos es 4 Ta p sinónimos, que no se
dis inguen dėmenos núme o, mayo g upoé BIK cons i uye d ižodžiai e minai, a PsichŽ jednažodžiai.
A ello iene in luencia no sólo ciencia y su e minología especí ica, sino y dicodyno pobūdis, e minos
seleccionkos y pa eikimo c i iei, au o es in encia y o os eks aling is iniai c i iei.
5 Las palab as auxilia es en sepa ados dėmenimis no se conside an.

ASTA MITKEVIČIENĖ
150 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
ienas bend iausių sinonimų ski ybių k i e ijų. Nuo o, a sinonimų šaknis su-
llega, o no, depende, cuales o os sinónimos c i e io de oposición ak ualús. Dado
que el obje o del es udio é minos dicynos (yas suda y ojos seleccionada y (o)
p opues a e minija), como y se podía espe a , en e los sinónimos de d ižodžių
e minų aki aizdžiai p incipalmen e de aquellos, cuyos besiski ian ys dėmenys son
nebend ašakniai (negiminiški). El ma e ial in es igable pe mi e dis ingui cinco
d ižodžių sinonimų po ipius según šaknies opoziciju: 1) nebend ašaknis uno dėmuo
pas i iamojoje medžiagoje); 2) abu dėmenys nebend ašakniai; 3) nebend ašak-
nio pusė dėmens; 4) nė a nebend ašaknių dėmenų; 5) bend ašak niai, be ski iasi
(gausia išaknų skaičiumi (ž . 1 abelę).
Nebend ašakniam sinóniminos é minos ca ac e ís ico mayo léxic seman ín
dis ancial que cod ašakniam. Los úl imos unen la misma aíz, da ybiniai
elaciones, además, ellos pe enecen i pachia eminea pa adigma, a
nebend ašakniai nebū inai i pačiai. Así, guiándose solo šaknies c i e iomi, se
puede a i ma , que cuan o más nebend ašaknių dėmenų, an o ese dis ancil
g andėja. Co esponden emen e la lexic semán ica dis ancia según po ipius
aumen a en es a o den: 4, 3 y 5, 1, 2.
5-asis sinónimos po ipis e leja e minos leksinės sanda os (dėmenų skaičiaus)
c i e ious y šaknies c i e ious išsisky imą sudu iniu dėmeniu exp esškiama más
signos del concep o que co espondien e no nesudu iniu. Es e po ipis
conside í inas in e mediinio a ian u en e idénodo dėmenos núme o y di e en e
dėmenos núme o de e minos sinonimías. Co espondien emen e ales sinónimos
léxico semán ico dis ancia es mayo que o os bend ašaknių sinónimos, o a
e us, y es a g upo sinónimos no es unaa ūšė. En e ellos p incipalmen e ales
pa es de sinónimos, cuyos en e sí se dis inguen con dėmenimis a nesinoniminas
com ashokniai palab as (cogni y ioji psico e apia y kogni y ioji e apia, izinė
p iklausomybė iziologinė p iklausomybė PsichŽ), y ales e minos sinónimos
nis nei ų, ku ių besiski iančiais dėmenimis eina sinoniminiai žodžiai (g e u inis
seman inis dis anolis dides eks as lygiag e is eks as BIK).
Sug e inus sinónimos según šaknį, izc iskėjo, que uno de los e minos p incipal dėmeno
puede se comun ašaknis sinónimo al dėmeni secunda io, ej.: psicologinė ge o ė buena
sa ijau a, g a omo o inė ap aksija ap aksinė ag a ija, liekamasis gi dėjimas
gi dimasis po aizdis PsichŽ y k . Tokie sinónimos es uc u almen e y semán icamen e
alejados uno de o o, ellas ansmi en desiguoda in o mación sob e el sus an i lis) no
są oką, o kadangi pag indiniai dėmenys (seman inė dominan ė i klasi ikacinis
son sinónimas, į a dija no la misma noción sinónimos dis ancia conside á inas máximo
(ž . 2.2 c.).
Como se e de ejemplos 1a abla, oposición en pa es sinónimos o man an o las
accesiones secunda ias, como p incipales, y d ižodžius sinónimus lemia y
co espondien es é minos uni odžius elaciones sinóniminas (pe mis, laida →
A ículos A icles 151 /
Sinoniminių d ižodžių e minų s uk ū inis seman inis nuo olis
suplemen y asis pe mis, papildy oji laida; subse ija, se ijėlė → subse ijos da os,
se ijėlės da os). Según S. Fe nández-Sil os ipología de a ian es, ales
com aš años sinónimos se ían a ados como a ian es de mínima dis ancia
semán ica ( o malaus a ija imo ipas). Nuncia , cuyos comun ašaknių dėmenos
p incipales o secundu ines sinonimía lemia mayo mayo pañas e minos seman inio
dis anolį (i iz is, a lemia), o malaus c i e ius insu icien e. 1 LENTEL. D ižodžių
sinoniminių e minų opozicija según besigi ian es dėmenų šaknį
Tipas Pa yzdžiai
nebend ašakniai sinonimai 1) p iedėlinė an aš ė al e na i ioji an aš ė, es uc u a
web web medis BIK, emocional cons an o umas emocional s abilumas, kogni y ioji
nede mė kogni y usis disonansas PsichŽ
2) agnosia isimoji psicínico ceguema PsichŽ 3) in e ase inis elacionis
in e ase inis elacionis BIK bend ašakniai sinonimai 4) pa en e pa aiška
pa en inė pa aiška, suplemen y asis leidimas papildy oji laida BIK
5) kogni y ioji psicho e apija – kogni y ioji e apija PsichŽ,
g e u inis eks as – lygiag e usis eks as BIK
2. SEMANTINOS CRITERIOS OPOZIJOS:
DMEN LEKSINIO TURINIO
(NE)ARTIMUMAS
Tal cie a eksplici inė pa e del concep o, signos del concep o eme yškėja de
é mino dėmenų leksinės eikšmės, é mino s uk ū os, mo y acijos. Mo i ación
e minologías, como es conocido, es signi ica i a, po que ayuda a ealiza se
exac i ud y sis emabilidad equisi os pe aišką y pe mi e implemen a
e ek y umo (pa eikumo) i loginio sis emiškumo p incipus. Mo y uo i e mi-
nai a e ia du is į są okų sup a imą, nes leidžia g ei ai i eiksmingai jas iden i-
ex aling is inos ikuo i (Fe nández-Sil a, F eixa, Cab é 2009: 24), lo que es i in
ak uali pa a é minos compues os odos los é minos compues os conside y ini
mo i ues (Gai eny ė 2000: 20). Vale la pena acen ua que hay que sepa a la
mo y ación e minologica ( e mino como e minos sis ema na io) y kalbinę
mo y aciju (uni inio lexinio, que cumple é mino o é mino dėmens unciju)
ASTA MITKEVIČIENĖ
152 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX y mo i uado, y no mo i uado palab a. Los
é minos compuė inos ca ac e izan es uc u alé (mo ologinė, sin aksinė) y
seman inė mo y acija y sus combinaciones6. Con el in de a e igua si
sinóniminos é minos compues os exp esaba el mismo signo del concep o, y más
p ecisamen e si el concep o ing esa am po el mismo mo i o, po el mismo
aspek u, sob e odo de e minadas besiski iancies sinónimos dėmenimis enan es
palab as de signi icancia leksnica delid ybės y ski ybės. De es a mane a
iden i ica 3 ipos de sinónimos: 1) é minos sinónimos con apañas o muy
ce canos leksinės eikšmės (i. i. sinoniminiais) besiski iančiais dėmenimis, 2)
é minos sinónimos, exp és i de di e en es lexinės eikšmės besiski iančiais
dėmenimis, 3) é minos sinónimos con elacionadas leksinės eikšmės
besiski iančiais dėmenimis (ž . 2-ą len elę). Co espondien emen e di ie e y
dis inguidos ipos semán ico dis ancia el más pequeño en e 1-oyo ipo, el más
g ande en e 2-oyo ipo sinónimos. 2 LENTEL. D ižodžių sinoniminių e minų
opozicija según besis igan es dėmenų leksinio con enido elaciónį
Tipas Pa yzdžiai
mo y aciju. Te minu o su dėmeniu puede con e i se semán icamen e sinónimo con
co idianaė psicología nep o esionalioji nelegia e čiai signi icaciones dėmenimis
e minai
emocional cons ancia […] emocional es abilidad, iguala e čiai sinóniminiais a ga sio
psicología, gene alis in elec as gene alis e mininai ak o ius, clásico
dėmenimis
memo ia aidinė memo ia PsichŽ; semán icamen e sinónimos con di e en e
condicionajem Pa lo o condicionajem PsichŽ; papel de o icina papel de imp en a
žinių isuma – žinių uni e sumas, s ačiasis
sudės ymas – e ikalusis sudės ymas BIK
en išimo pegable besiūlis en išimo, obje i o hesau us secunda io hesau us BIK
aseso amien o pun o de aseso amien o, g a inė in o mación isual in o mación
sinónimas con elacionado obje o de juego p o esional juego, signi icaciones
BIK
dėmenimis concep ual pensamien o ca egó ico pensamien o PsichŽ; luga de
2.1. Sinonímicos é minos, exp esados sinonímicos es imenimis, į a 6 Exis a de di e sas
dija uos pačius są okos požymius. Pagal S. Fe nández-Sil os ipologiją jie
mo y acijos clasi icaciones (apj algas é Gai eny ė 2000, G i ėnienė 2006 y k .). Ex endida
ipología de mo i ación es compues o el e minólogo Johanas Myking (ž . Myking 2009, ambién
Myking 2020). Él ambién señaló que los concep os de mo i ación a ían, y el p opio é mino
mo i ación ep esen a al menos cua o concep os (Myking 2009: 41).
A ículos A icles 153 /
Sinoniminių d ižodžių e minų s uk ū inis seman inis nuo olis
asignables a minimalaus dis ancia semán ica a ijamien o. Tales sinónimos se
pueden o dena po o igenmę sug e inus sus besdi e en es dėmenis: lie u iškas
dėmuo skolinys (emocinis pas o umas emocinis s abilumas), lie u iškas dėmuo
lie u iškas dėmuo (guía del usua io manual del usua io), skolinys skolinys
(au en iška ašyba o iginalili ašyba)7. Mon ina, que sólo es a g upo sinónimos
oposición es signi ica i o un c i e io de o igen de palab as. Sinoniminiais
dėmenimis a no sólo leksiniai sinonimai, sino y aquellos, que, es ic amen e
mi ando, a leksinių sinonimų nebū ų a ibuidos nebend ašakniai būd a dis o
būd a diškas la palab a y daik a a džio kilmininkas, como an ai, isuomenės
no ma socialinė no ma PsichŽ. Sinonimos en lingüo y a se conside an palab as de
la misma pa e de la lengua (LHomme 2020: 17), así como simila es unciones
g ama icales desempeñan es no de la misma pa e de la lengua (Jakai ienė 2010:
122), o sin aksiniais sinónimos es habi ual conside a idén icas (o casi idén icas)
leksinės sudė ies sin aksines cons ucciones (Valiuly ė: 3; Župe ka 1998 2012: 47).
Así ales sinónimos como no ma de la sociedad y socialinė no ma es leksinių
sinonimų y sin aksinių sinonimų maišinys (nei pu nai leksiniai, ni sin aksiniai
sinonimai). Sin emba go ales sinónimos no solo o malmen e, sino y
semán icamen e más alejadas uno de o o. Nu ody oje pa en conjunción con
kilmininku yškesnė signi icado de pe enecimien o, y con būd a džiu ūšinė.
Hanici, sinoniminių e minos seman ico dis ancia no es nulo.
Reg esando a mo i ación, no puede a i ma se que sinóniminías dėmenimis
einan ys palab as son mo i uo i homodai, plg. bega sis película nebylusis película
(nebylus ‘2. p k. ylus, no hablan an is DLKŽ), nuesmeni los da os anonimiza los
da os BIK y k . En ep ales sinónimos esama seman ines di e encias. Sin
emba go é minos de la sinonimía con ex o nole pa ece ap opiado con inua
leis yn p o und y analiza compues os de é minos de los componen es de la
mo i ación. Nenegiando ales compuños seman ino di e enciación, signi ica i a,
que sinóniminos e minis, exp esš os sinóniminiais dėmenimis, concep o
į a dijama po el mismo aspek u, jais exp esškiamas al mismo señymis.
Como se ha dicho, sob e sinonimínicos e minos explíci inio concep o de la
iden idad del signo se esuel e de besisci ian es dėmenos leksinės signi icación.
Cuando ais dėmenimis, especialmen e especies a ibu inos, a más p opilé de la
lexicica gene al palab as (ís imousis indeksa as de allusis indeksa as), ellos
eiškiamo señim del concep o nocuedamen e se puede pe cibi y noin in in de
emas de conocimien os conc e os. Tokių sudė inių e minos sinonimía basada a
niu dėmeniu į a dijamas są okos požymis eiškiamas siau os (ap ibo os dalyki-
de la lexicica gene al sinonimía. Kai especies de en es) a osenos especialías
lexicicos une u, especialmen e in e nacionalinu (hap inė 7 P ie skolinių aquí p isk ibian y hib idiniai palab as, u in ys skolin ą šaknį.
ASTA MITKEVIČIENĖ
160 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
BLKŽ Bend inės lie u ių kalbos žodynas, ed. kolegija D. Liu ke ičienė, D.
Mu mulai y ė, V. Sakalauskienė, A. G i ėnienė, A. Gaidienė, D. Daugi dienė, L. Jonušys,
y . ed. D. Liu ke ičienė, Vilnius: Lie u os kalbos ins i u as, 20132022. P ieiga en
In e ne : h ps://ekalba.l /bend ines-lie u iu-kalbos-zodynas/ [ isualizado ab il 2023
m. mes.].
Cabezas-Ga cía Melania, León-A aúz Pila 2023: Te m and Concep Va ia ion in Clima e
Change Communica ion. The T ansla o 28(4), 429449. Edwa d Clay 2022: A Co pus-Based
App oach o Examining Te minological Va ia ion in EU Law. In e na ional Jou nal o
Language & Law 11, 142162. La Comisión conside a que las medidas adop adas po el
Es ado miemb o no cons i uyen ayuda es a al en el sen ido del a ículo 107,
apa ado 1, del T a ado. acceso en In e ne :
h ps:www.languageandlaw.eu/jll/a icle:// iew/136. DLKŽ Daba inės lie u ių kalbos
žodynas, y . ed. S . Keinys, 8as enmiendas. y suplemen . edición, e. a ian as, Vilnius:
Lie u ių kalbos ins i u as, 2021. P ieiga en In e ne :
h ps://ekalba.l /daba ines-lie u iu-kalbos-zodynas/. E many ė I ena 1995: P iešybė como semán ico y lógico undamen o an onimía. Li uáneos lingüo y os cues iones 35, 931.
Fabe Pamela, León-A aúz Pila 2016: Specialized Knowledge Rep esen a ion and he
Pa ame e iza ion o Con ex . F on ie s in Psychology 7(196), 120. Accesible en
In e ne : h ps:www. on ie sin.o g/a icles/10.3389:// psyg.2016.00196/ ull.
Fe nández-Sil a Sabela 2016: The Cogni i e and Rhe o ical Role o Te m Va ia ion and
I s Con ibu ion o Knowledge Cons uc ion in Resea ch A icles. –
Te minology 22(1), 5279. La Comisión conside a que las medidas adop adas po el Es ado miemb o no cons i uyen ayuda es a al en el sen ido del a ículo 107, apa ado 1, del T a ado.
Fe nández-Sil a Sabela 2022: Cogni i e App oaches o he S udy o Te m Va ia ion.
Theo e ical Pe spec i es on Te minology: Explaining Te ms, Concep s and Specialized
Knowledge, eds. P. Fabe , M.-C. LHomme, Ams e dam, Philadephia: John Benjamins
Publishing Company, 435456.
Fe nández-Sil a Sabela, F eixa Judi , Cab é M. Te esa 2009: Mul iple Mo i a ions in
he Denomina ion o Concep s: The Case o P oduc ion A ea in he Te minology
o Aquacul u e in F ench and Galician. Te minology Science &
Resea ch 20, 2138.
Fe nández-Sil a Sabela, Ke emans Koen 2011: Te minological Va ia ion in Sou ce
Tex s and T ansla ions: A Pilo S udy. Me a 56(2), 318335. ¿Qué es lo que quie e deci
es o? Acceso en In e ne :
h ps:www.e udi .o g/en/jou nals/me a/2011- 56-n2-me a1821316/1006179a /. F eixa
Judi 2006: Causes o Denomina i e Va ia ion in Te minology: A Typology P oposal. Te minología 12(1), 5177.

S aipsniai / A icles 161
Sinoniminių d ižodžių e minų s uk ū inis seman inis nuo olis
F eixa Judi 2022: Causes o Te minological Va ia ion. – Theo e ical Pe spec i es
on Te minology: Explaining Te ms, Concep s and Specialized Knowledge, eds. P. Fabe ,
M.-C. LHomme, Ams e dam, Philadephia: John Benjamins Publishing Company, F eixa
399–420.
Judi , Fe nández-Sil a Sabela 2017: Te minological Va ia ion and he Unsa u abili y o
Concep s. Mul iple Pe spec i es on Te minological Va ia ion, eds. P. D ouin, A.
F ancœu , J. Humbley, A. Pic on, Ams e dam, Philadephia: John
Benjamins Publishing Company, 155–180.
Gai eny ė Jolan a 2000: Sudė inių izikos e minų mo y acija. – Li uanis ica 3/4(43/
44), 19–25.
G i ėnienė Au elija 2006: Augalų pa adinimų mo y acija šiau ės pane ėžiškių
pa a mėje, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as.
ISO 704:2022 Te minology Wo k P iciples and Me hods. Jakai ienė E alda 2010:
Leksikologija: lib os de es udios, Vilnius: Vilniaus uni e si e o publykla.
León-A aúz Pila , Cabezas-Ga cía Melania 2020: Te m and T ansla ion Va ia ion o Mul i-Wo d
Te ms. Análisis mul idisciplina del enómeno de la a iación aseológica en aducción e
in e p e ación Mul idisciplina y Analysis o he Phenomenon o Ph aseological Va ia ion in
T ansla ion and In e p e ing, MonTI Special Issue 6, ed. P. Mogo ón Hue a, 210247.
LHomme Ma ie-Claude 2020: Lexical Seman ics o Te minology: An In oduc ion, Ams e dam,
Philadelphia: John Benjamins Publishing Company. Lonča Maja, Os oški Anić Ana 2014:
Eponymous Medical Te ms as a Sou ce o Te minological Va ia ion. Languages o Special
Pu poses in a Mul ilingual, T anscul u al Wo ld, P oceedings o he 19 h Eu opean Symposium
on Languages o Special Pu poses, eds. G. Budin, V. Lušicky, Vienna: Uni e si y o Vienna, 3644.
Maskaliūnienė Nijolė 2013: An oniminis e imas, Vilnius: Vilniaus uni e sidadas.
Myking Johan 2009: (Ye Ano he ) Taxonomy o Mo i a ions. – Te minology
Science & Resea ch 20, 3953. La Comisión conside a que las medidas adop adas po el Es ado miemb o no cons i uyen ayuda es a al en el sen ido del a ículo 107, apa ado 1, del T a ado.
Myking Johan 2020: Te m Fo ma ion Is The e a S a e o he A ? Te minologija 27,
6–30.
Miliūnai ė Ri a 2009: Ac ualmen e Li huanian language a osenos a ian es, Vilnius,
2009. Mi ke ičienė As a 2015: Algunos aspec os de la sinonimía de é minos. Te minología 22,
39–60.
ASTA MITKEVIČIENĖ
162 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
Mi ke ičienė As a 2020: A e minos sinonimía es un de ec o. Bend iné habla 93, 118.
Acceso en in e ne : h psjou nals.lki.l /bend inekalba/a icle:// iew/899/1112./ ND
Miliūnai ė Ri a, Aleksai ė Agnė. de las lenguas Lie u ių naujažodžių duomenimisynas.
Con inus inis conocimien o online desde 2011 m., sud. y a s. ed. R. Miliūnai ė, Vilnius:
Lie u ių kalbos ins i u o. P ieiga: h ps://ekalba.lki.l /naujazodziai [žiū ė a 2023 m. ab il
mėn.].
Nuopponen Ani a 2011: Me hods o Concep Analysis Tools o Sys emic Concep
Analysis. LSP Jou nal 2(1), 415. La Comisión conside a que las medidas adop adas po
el Es ado miemb o no cons i uyen ayuda es a al en el sen ido del a ículo 107, apa ado 1, del T a ado. Acceso en In e ne : h ps: auli.cbs.dkindex.php/ lspcog/a icle/ iew/3302/3500.
Nuopponen Ani a 2022: Concep ual Rela ions: F om he Gene al Theo y o Te minology o
Knowledge Bases. Theo e ical Pe spec i es on Te minology: Explaining Te ms, Concep s
and Specialized Knowledge, eds. P. Fabe , M.-C. LHomme, Ams e dam, Philadephia: John
Benjamins Publishing Company, 6386. TŽ In e nacional de palab as dicciona , ed. D.
S e ikienė, Vilnius: Alma li e a, 2013. azón de aiška, Vilnius: Mokslo y enciklopedijas
Valiuly ė Elena 1998: Daba inės lie u ių kalbos sin aksiniai sinonimai. Vie os, laiko i
ins i u o edi o ial. Vaskelai ė Ramunė 2021: Sinoniminės aiškos as ologijos e minijoje
azones. –
Te minología 28, 192223.
Vaskelai ė Ramunė 2022: Mac oekonomikos e minija: sinonimijos p iežas ys,
Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. Acceso en in e ne :
h plki.l /wp-con en /uploads://2023/05/Vaskelai e_Mak oekonomikos_ e minija.pd .
Župe ka Kazimie as 2012: S ilis ika, 3-iasis pa ais. y suplemen . lanzamien o, Šiauliai:
VšĮ Šiaulių uni e si e o publikla.
S uc u al Seman ic Dis ance
Be ween Synonymous Two-Wo d Te ms
SUMARY
The a icle deals wi h a p e iously unexplo ed aspec o Li huanian e m synonymy he seman ic
dis ance be ween synonymous e ms, as e lec ed in hei s uc u e. The s udy ocuses on
wo-wo d synonymous e ms ex ac ed om wo dic iona ies: he Explana o y Dic iona y o
Psychology (2019) and he Dic iona y o Lib a ianship, In o ma ion and e iden in hei s uc u e.
Book Science (2021).
A ículos A icles 163 /
Sinoniminių d ižodžių e minų s uk ū inis seman inis nuo olis
The esea ch e ealed a spec um o seman ic dis ances among synonymous e ms,
The o mal pa ame e o he synonymic opposi ion, speci ically he (non-)iden i y o he oo ,
dis inguis be ween common- oo and non-common oo synonyms. Non-common- oo synonyms
exhibi g ea e seman ic dis ance due o he absence o a sha ed oo and, consequen ly, a
simila lexical composi ion. Howe e , i s no jus he (non-)iden i y o he oo i sel ha holds
signi icance; he numbe o
(non-)iden ical oo s also plays a c ucial ole.
La opposi ion o synonymous e ms acco ding o he seman ic pa ame e he closeness o he
lexical meaning o he wo ds by which he wo-wo d synonyms a e dis inguished has shown ha
synonymous e ms designa e a concep bo h on he same basis (cuando synonymous e ms
cons i uen s a e lexemes o synonymous meaning), and on a di e en basis (cuando
synonymous e ms cons i uen s a e lexemes o di e en meanings) al oge he . The la e
synonymous e ms aspec ual synonyms a e complemen a y denomina ions o he same
concep , and hei di e ence lies in hei cogni i e basis. The dis ance be ween aspec ual
synonyms is much g ea e han ha be ween synonymous e ms wi h synonymous
cons i uen s. Be ween hese wo ypes o synonyms e ms wi h synonymous lexemes and
e ms wi h lexemes o di e en meanings e ms wi h lexemes o ela ed meanings a e
posi ioned in e ms o he deg ee o synonyms seman ic dis ance. These lexemes a e linked by
hype nymy/hyponymy, me onymy o associa i e (including con e sion) ela ionship, so ha he
synonymy o e ms can be explained by me onymy. Synonyms exhibi di e en combina ions o
synonym ypes based on he oo and meaning o hei componen s, a ying in e ms o he
head, modi ie , o bo h. The esea ch he seman ic dis ance be ween hese e ms is a i s
suppo s he no ion ha when he heads o synonymous e ms a e no hemsel es synonyms,
maximum.
Į eik a 2023 m. julio 28 d.
ASTA MITKEVIČIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uania
as a.mi ke [email protected]