D. MURMULAITYT. Vedinių pa eikimo
sis emiškumas Bend inės lie u ių kalbos žodyne 71
DAIVA MURMULAITYTĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
VEDINI PATIKIMO SISTEMIŠKUMAS
BENDRINS LIETUVI KALBOS VOZYNE
ESMINIAI VOZŽIAI: edinys, aškinamasis
ā dynas, sis emiškumas, pama inis
ā dys, ā dyninis a ikulas.
El dicciona io se llama no cualquie , sino lexicog á icamen e su u ky as conjun o
de palab as, que p opo ciona a su usua io la in o mación esencial (KTŽ 240). Los
ocodiños di ie en des ino, alcance, selección de da os, sus na u aleza y
me odología de p esen ación, modo de uso y k . Según la o ma ex e na se
dis inguen adicionales (spausdin iniai, papie iniai) y elec ónicos dicciona ios;
los úl imos, po su pa e, ambién dis ingui á dos ipos: compu ado izados
imp usdin iniai dicciona ios (elec onicas papie inių žodynų e siones) y bases de
da os (Jakai ienė 2005: 3840; 293296) basado o iginalūs dicciona ios elec ónicos.
Bene más impo an e odos los dicynos uni ican e cuojas es sis emiškumas. La
sis ema ización léxica es una de la con empo ánea p ác ica lexicog a ía
unciones (Морковкин 1993: 37). Especialmen e en la lexicog a ía elec ónica,
besi emiancing bases de da os, sis emiškumas es uno esminių lexicog a ías
p incipios y p incipales equisi os, plan eados a buen dicciona io. Sis emiška iene
que se an o mic os uk u a del dicodino, como mac os uk u a. A las úl imas
pe enece y es cómo se p esen an i ula es palab as en sepa ados a ículos o
edinos una u o a o ma incluyendo en base palab as a ículos (Jakai ienė 2005:
35). En los dicciona ios acla amucios (muchú más p usdin iniuose, así como
elec ónicas en sus e siones) es habi ual algunos edinos, especialmen e
egula íos, pone del i i i ula es palab a a ículo (quizás ambién se llama y
lizdu, aunque es o anaip ol no es del i ula es palab a de nes ing, po que en ella se
p esen an no ye odos del i ula es palab a de da y nepa odoma elaciones de
esos mu uos). Al a ículo de o a (básica) unidad léxica se incluyen:
• accionesmajodžių y a dažodžių abs ac a nomb es de acciones y
peculia idades, • ac o es o a dažodinės peculia idades enedo es
nomb es, • p ie eiksmiai, Aquí a iasolika ejemplos de a ios de la lengua
li uanas explškinamųjų dicynų. De ellos se e que en el mismo a ículo puede
72 KOLBOS
CULTÜRA | 85
• sang ąžiniai eiksmajodžiai y daik a a džiai, •
deminu y ai, • palab as con neiginías y k .
se de a ias especies incluik inių edinių (pijzijos ellos pab auk i1): gé i,
gẽ ia, g ė
1. i i lys į, malšin i oškulį: Ka ė gẽ ia desde kibi o. G. andenį, pieną. Bẽ iamas
puedelo (de lo cual ge ia). Po able agua (ku į bo ia, ap o pa a bebe ). p k. : Dulkes,
humomus, sma ę g. (k ėpuo i). Tabaką g. (šniauk i, uos y i). 2. consumi e igiuosos
bebidas, bo au i: Kai neg ęs, es buen homb e. Él aún gẽ ia. 3. auk i, siu b i;
sk e b is, sunk is: Kempinė gẽ ia andenį. Víos kiau ai gẽ ia (pe pučia). | sng . : Vaduo
en a ena ápidamen e gẽ iasi.
G. p šo (apie kiau us ba us).
bebe jas, ~a dk . (1) gė kas, ~ė dk . (2) bebidas (2) bebidasmasis (1) [DŽ6e];
k ėpúo i, k ėpúoja, k ėpã o ks. (1)as) inspi ép i y exhalep i: Kamba yjè
mucho dmų, nė à kuo espėpúo i. ° Él suñkiai k ėpúoja. • neig. nekpúo i
espėpãamien o dc . . (1,1) [MLKŽ]; klausý i, klaũso, klaũsé in . K; SD343,279, R,
BPII157, M [...] 4. e . acep a i, suside in i: Pad e con chicais nesiklaũso Rm. [...]
[LKŽe]; áiškus, ~i (3)
1. bien isible, sh iesus, gied as: ~i sh iesa. Á. cielous.
2. bien iden e: ~ios ojos.
3. ácilmen e pe cepokiamos, comp endamos: Á. aš as. Á.
a imas. Á cues ión. ~u como día. ~u como en delno (muy
ob io). 4. ácilmen e pe cepokiendo: Á. in el. ~i cabeza.
~iai p .: ~iai š ie ė mėnulis. Viską ~iai išdės y i.
~n p .
~ýbė (1)
~ùmas (2) [DŽ6e];
mãžas, ~à (4)
p š. d i d e l i s.
1. mencas su olumen im, dydžiu (aukščiu, ilgiu, pločiu): M. niño. ~os pa a as. M. kamba ys, ja dán,
ciudad. ~o ūgio homb e. M. upelis. Él cuán ~ėlèsnis. ¿Qué él ~u ùkas, ~u lis, ~u ėlái is! ~Is salióbėgo,
didžių nepa ijo ( s.). 1Cuando se ci an los a ículos dicciona ios se hace es ue zo po man ene
o iginalia su o ma, las pa es omi idas de los a ículos se ma can [...].
D. MURMULAITYT. Vedinių pa eikimo sis emiškumas Bend inės lie u ių kalbos
žodyne 73 2. pocoug amžiaus u in is, nesaaugęs: Vaikai da ~. Saliko ~iukùs,
~u ėliùs como chi e blius. A iduok cuilį, nebūk m. (nesie zink). 3. negausus: M.
bū ys. ~à šeimyna. ~A a aquí abajo! Del g an nube m. llu is
( ds.).
4. nesma kus, lapnas: M. šal is. M. dolo mas. 5. insigni icbus, nežymus,
ne eikšmingas: ~à e o . ~à doana. ~ nuopelnai, laimėjimai. ~à bèda, que nocos
ap ensas. 6. el desconocido de la posición social: M. būdamas, con mayo es ponais
nesigalynėk ( s.).
Be ~a ko (bemaž, casi). ~a qué (no impo a, nada no signi ica). Bū i ~esniám
(nusleis i). ~a (maždaug).
~a p .
~n p . : Salud a ~ỹn (mažėja).
~ùmas (2) [DŽ6e];
ob s . (3) [...]
1. [...] i adois casa, pi kia: [...] Gy enamoji ob NdŽ. [...] Fue pamiškėj obelý ė Sk.
Mažon obelùkėn jy i e Kb. [...] T obalę sulipino aquí pa suk i o, suplyšo, supu o Yl.
[...] Tu iam Kazimie uo da o i [dalies] obalẽlei pasis a i i K . Fue de ė iškės ie a
ecibusi, pasis a ė okią obalìkę Pln. [...] Va yk ese lemes, ligi donde quie oj, sólo mis
obikės nenu e sk Pž l. Fue a ias obìkés, y aho a ka expplė é, la ciudad g ande
pasida é Vdk. Susi úpusi oby ẽlė Š s. T obulãlė (menk.) Š s. Toki na u a an ai
obu ẽlė y[ a] cons ua y a Lž. Aquí pasis a é obùkę Al . [...] Senukas cons uyó
obelùkę D skŽ. Pasis a ía obùžę en el agua JD20. T obeliūkš ẽlė menkiausia Kl Ž.
Pasiun iniai delan e de sus ojos enía simplemen e iokingai mažą, i žąsų ga delį,
ke i ainę obely ę Vaižg. [...] [LKŽe]; solpùs, ~ (4)
1. ácilmen e solps an is: Ne ipios con aminaišos. ~ (~ióji)
ka a. 2. el cual ápido, ácilmen e lydosi: Taukai . daik as.
~ùmas (2) [DŽ6e].
O os lenguajes dicciona ios ambién es habi ual di e sos edinius inclui en undamen os
de palab as a ículos. En ellas hay y no menė ų especies incluuk ines de palab as, es o
depende de la conc e a lengua g amá ica y doybos peculia idades po ejemplo,
dicciona ios de lenguas usas y polkų a ículos de sucesio eikslo eiksmažodžių no a as
eces se p esen an y eigos eikslo eiksmažodžiai. Cua o ejemplos de: līdzīgs -ais,
līdzīga -ā, īp. ; simila men e aps . 1. Tāds, com y ap oximadamen e esas mismas
p opiedades, señalias kā (kam) ci am. Mei a i līdzīga mā ei. Igualmen e ca ac e u i.
Viņām y iguales ozis. Igualmen e geog á icas ci cuns ancias. 2. Equi alen , adecuado
(pa as i mu uamen e). L. pa ne is. Runā como līdzīgam o līdzīgu. // Vienāds (pēc
magnuma, alo es). Sag iez o i līdzīgās daļās. Sadalī igualamen e. Līdzīga nauda
sa . suma del dine o, que p ecīzi co esponde al alo del pago. līdzīgums . lie . [MLVVe];
74 KALBOS KULTūRA | 85 ābOLS . Ābeles auglis. Sulīgs, salds, skābs, sā s ā. Ābola
se de, sēklas, miza. Ābolu sula, ie ā ījums, kompo s. Žā ē i āboli. Sā s kā ā.
aquel, a quien y eselīga k āsa, o eselīgu sā umu (pa as i pa aigiem, seju).
Acs ā. acs p incipalá componen e, apaļš ķe menis acs dobumā. S īda ā. s īda
cēlonis./ ābolī is, -ša; ābol ēns; ābol iņš. [LVV];
ДЕД, -a; m. 1. Отец отца или матери. 2. azg. S aj y człowiek, s a yk. 3. mn.
: dédy, -o . Pe son, i iвшие в старину, ancki. Dedos e p adeds; pa ces e
dedy (p eski). [...] < Дéдка, -и; mn. géne o. -, dok la echa. -dkam; m. Lask. (12
zn.). Дéдкин, -a, -o. Дéдов, -a, -o. Дéдовский, -aя, -oe. D. modo ( iejo,
испытанный). Dedók, -dká; m. azg. (2 zn.). Dedýlja, -i; m. Lask. (12 zn.).
Dedýlin, -a, -o. Déduška (см.). Po-dédo ski, нареч. [BTsRYA];
СЛОВА’РЬ, -я’, м. 1. Собрание слов (обычно в алфавитном порядке),
устойчивых выражений с пояснениями, толкованиями или с переводом на
другой язык. Толковый с. Энциклопедический с. Фразеологический с. Двуязычный
с. Терминологический с. Словари синонимов, омонимов, антонимов. С. морфем
(толкующий значимые части слов). 2. ед. Совокупность слов какого-н. языка,
а также слов, употреблённых в каком-н. одном произведении, в произведени-
ях какого-н. писателя или вообще употребляемых кем-н. Богатство русского
словаря. Поэтический с. Пушкина. Он изъясняется по-английски с трудом: его
с. очень беден. ǁ уменьш. слова'рик, -а, м. (к 1 знач.). ǁ прил. слова'рный,
-ая, -ое. Словарная статья (главка словаря, посвящённая отдельному слову
или фразеологизму, вынесенному в её заглавие). С. запас. [ТСОШ];
СТРО’ИТЬ 1, -о'ю, -о'ишь; -о'енный; несов. 1. что. Возводить, создавать
какое-н. сооружение, здание, а также конструкцию, машину. С. дом. С. пло-
тину. С. корабли, локомотивы. Ломать - не с. (посл.). 2. что. Созидать, со-
здавать, организовывать. С. новый быт, новую жизнь. С. своё благополучие на
чём-н. С. семью. 3. что. Мысленно создавать. С. планы. С. разные предложения.
С. гипотезу. С. себе иллюзии. 4. что. Организовывать, основываясь на чём-н.
С. доклад на точных данных. С. свою тактику на чём-н. 5. что. Выражать,
формулировать. Правильно с. фразу. С. систему доказательств. 6. что. Вы-
черчивать на основании заданных размеров (спец.). С. треугольник. С. усечён-
ный конус. 7. что. Делать что-н. (в соответствии со знач. следующего далее
существительного) (разг.). С. гримасы (гримасничать). С. глазки (кокетничать,
играя глазами). С. рожи (гримасничая, придавать лицу какое-н. неестествен-
ное выражение). 8. кого (что) из кого. Представлять, изображать себя или
кого-н. кем-н. (разг. неодобр.). С. из себя простака, дурачка. С. из ребёнка
вундеркинда. ǁ сов. вы'строить, -ою, -оишь; -оенный (к 1 знач.), постро'ить,
-о'ю, -о'ишь; -о'енный (к 1, 2, 3, 4, 5 и 6 знач.) и состро'ить, -о'ю, -о'ишь;
-о'енный (к 7 и 8 знач.). ǁ сущ. стро'йка, -и, ж. (к 1 знач.), построе'ние, -я,
ср. (к 1 устар., ко 2, 4, 5 и 6 знач.) и постро'йка, -и, ж. (к 1 знач.). ǁ прил.
строи'тельный, -ая, -ое (к 1 знач.). С. сезон. Строительные материалы.
Строительная площадка. [ТСОШ];
D. MURMULAITYT. Vedinių pa eikimo
sis emiškumas Bend inės lie u ių kalbos
žodyne 75 kaba e
1. spek akl sa y yczno- oz ywkowy; ambién: local, w k ó ym odbywają się akie
spek akle
2. absu dalna lub su ealna si uación
• kaba e owy • kaba e owość • kaba ecik • kaba ecia z, kaba ecis a [SJP];
pacha
1. wgłębienie en e in e na s oną amienia a bokiem kla ki pie siowej 2. o wó na
amię w ub aniu; ambién: pa e ub ania encon ado a se w luga wgłębienia pod
amieniem
• pachowy • paszka [SJP]; spić dk Xa, spi y spijać ndk I, ~any 1. upić kogoś do
niep zy omności 2. pijąc zeb ać płyn, especialmen e jego gó ną wa s wę: P aki
spijali osę z lis ków. spić się spijać się upić się alkoholem, być pijanym [NSJP];
a · en· i e [...] adj. [...] 1 paying a en ion; obse an 2 conside a e, cou eous,
de o ed, e c. [an a en i e husband] syn. h o u g h u l a · en ́ i e|ly ad . a · en
́ i e·ness n. [WNWD]; hai ·s yle [...] n. a special s yle o hai d essing, o en dis inc i e
and ashionable hai ́s yl ́ing n. hai ́s yl ́is n. [WNWD]. De los ejemplos se puede
e que ediniai en los a ículos de palab as básicas se incluyen p esen ándolos:
• como sepa adoą leksemą (p z., sang ąžiniai eiksmažodžiai), • como
sepa adoą signi icaciones a spal į (p z., sang ąžiniai eiksmažodžiai), •
ilius aciniuose a osenos ejemplos (piez., deminu y ai, palab as con
neigin), • a ículo, po oda la in o mación sob e el í ulo palab a (p z.,
eiksmažodžių y a dažodžių abs ac s, nomb es de ac o es,
p e eiksm); a eces (mujniau en los dicciona ios elec ónicos) ellos se
esc iben de nue a líneau és.
del idioma Li uano ins i u e aplicando nue os mé odos inaliza p epa a se
Bend inės lie u ių kalbos žodynas ( oliau BŽ), cuyo concepción acen úa el
p incipio sis emiškumo (Liu ke ičienė 2010: 141). De él se es ue za segui y
p esen ando edinos, que según leksinio sa a ankiškumą son lygia e čiai a
o as i aš iniams leksiniams unedums. Po lo an o, la in o mación sob e
ellos debe se no menos comple a, a ii ápide y p ecisa, y es o es o imposible
log a en ninguna de las mencionadas mane as de p esen ación edín inclusi e. Así:
• abs ac os (p.ej., miáuk elėjimas, p iglaudmas, paskiẽpijimas, b oliã
ima sis, aud ingùmas, aukš ýbė, b angýbė, b olỹs ė),

76 KALBOS
CULTÜRA | 85
• deminu y ai (p z., ausẽlė, balandlis, namùkas),
• p ie eiksmiai (p z., áiškiai, nuoseklia, aiškỹn, ga sỹn),
• nomb es de ac o es (p z., g iežkas, áuklė ojas), • neiginį u in ys palab as
(išsky us eiksmažodžius, ej., neda nà, nedaũ ge lis, neddelis, neblõgas, nebloga,
negiñčijamai) y o os ediniai (išsky us sang ąžinius eiksmažodžius y p iešlio
ne eiksmažodžius) se p esen an analógicamen e a odas las o as BŽ. leksiniams
uni ám, y y se les esc ibió a ículos sepa ados. En ellos ediniai se ele an po
i ula es palab as, po lo an o cae en abėcėlinę de odas las unidades leksinių
seką y son habi ualmen e encon ados2. Sis emiškumas se man iene y al
p esen a in o mación sob e edinių ki čia imą como y en el caso de o os
a dažodžių, se indican sus ki čiuo ės; cabe señala que incluidos deminu y ai
gene almen e suelen p esen a se sin ma ca imin sus ki chiuocios, aunque las
úl imas a menudo di ie en de las palab as básicas, en cuyos a ículos
deminu y ai, ki chiuocios (ž . ci o us mãžas, obà a ículos de DŽ6e y LKŽe)
incluidos. BŽ en los a ículos edín basados a osena se dis inguen y se
disponen co espondien emen e odas las p e is as da sus signi icanzas, cada
leksema señalima adecuadas g ama icales, leksicales, es ilis inas, de consumo
ámbi os y e c. y ilus ación ma cada ca ac e igais de a osena ejemplos,
mos ančiais su seman inio y sin aksinio junglum. Así la in o mación sob e
edinos no se limi a sólo su yšio con el undamen o palab a ijsa im, los da os
edín son an an comple os y di e sai apusiai como y o os an aš ines leksinių
iene ų.
Lo más impo an e solo en el a ículo se puede da la es uc u a semán ica edino,
signi icamien os y su e lejalos je a chía, ecip ocos enlaces así como in e conec es con
undamen os palab as signi icados (abs ak os caso). Inclusiona io edino p esen ación
noaaiškina, noskleidžia su semán ica (o insu icien emen e, noexacsliai ella explica). Ta kim, los
nomb amien os de pe sonajes a menudo se basan no en odas, sino sólo en algunas
undamen ales accionesmajodžių signi icados. El usado de la palab a lo no conoció, si edinys
sólo se esc ibe al inal del a ículo de la palab a base, ej.: daik a a džius ėjjas, ėjja, que bassi
5-a, 6-ąja o okaziąja en el signi icado del e bo e i, pod ía imagina se sólo como ak ualionalizmo:
23 La p esen ación de las unidades lexicónicas en o den abėcėlės ya no hay als en la lexicog a ía
elec ónica, po que su paie es ealizada po o denado . Sin emba go, en dicciona ios
imp esdin a ios algunos en los a ículos de palab as básicas incluidos ediniai son a sidū ę
olokai de esa luga , en la que debe ían se esc i os man eniendo abėcėlės (p.ej., mezgėjas, -a,
mezgimas y mezgimasis a sidu ia en e megzdin i y megz inis a ículos, o ėjas, -a, o ikas, -ė
y o imas en e au as y au inis a ículos y pan. [DŽ4]).
D. MURMULAITYT. Vedinių pa eikimo
sis emiškumas Bend inės lie u ių kalbos
žodyne 77 e i, ena, jo
1. i se de luga a luga a pie, paso: E. keliu. Él no jo, sino co ió. Aquí kelelis pésčių
enamas. Ek chalin. Ename egy i, bail i, caza . E. p o du is, po campo, a escuela,
miškan. [...]
5. iaja : T aukinys, au obús ena. 6. slink i (apie iempo): Los días,
meses ena. 23. [...] se odomam: Hoy ea o ena Ski gaila. Buena
película jo. Ek ek (se dice so p endi se, negando).
ėjjas, ~a dk . (1).
ėjmas (2) [DŽ6e].
Además, al esc ibi sepa ado á edinio a ículo se e i a ocu í cio de su
p esen ación a ias eces, plg.: bend ýbė (1) comúnas asun o: Li u ias y
la ias lengua ienen muchos ~ių [DŽ6e];
1 beñd as, ~à (4)
1. pe enece a odos: B. pa imonio. ~à cocina. 2. simul om, e ec uado: B. abajo. B.
ida. ~oms con los es ue zos ha emos. ~óji giminė (g am. comp ende palab as, la
misma o ma us ojamus y a iškąja, y eme iškąja gimine).
3. igualodas, panašus: ~ siekiai.
4. esumen: ~à suma.
5.ab an is ko no s undus: ~ojo la inimo escuela.
~a p .
~ýbė (1).
~ùmas (2) [DŽ6e];
bend ýbė dk . (1) lo que es común, común cosa, peculia idad, cuojas: Bend ýbė y a s
ki ýbė ( il.). Li uù y lã ias lengua bend ýbės. Mẽs con a im ù ime dau gia
bend ý bių nei ski ýbių. • an . a ski ybė, ski ybė. [BŽ].
G ũynieji abs ac a ( eiksmų o peculia idades denominainimas) BŽ se p esen an
indicando pama inio accionmažodį o a dažodį así co espondien e a la úl ima
signi ices nume į, a leksikaliza se de iniesiami o (i ) aiškinami sinónimos. Pa yzdžiai
( oda ía puede se edaguados, po que dicciona aún p epa i): giedójimas dk . (1)
1. → giedo i 1: Hmno giedójimas. 2. → giedo i 2: A sibùs i desde paũkščių giedójimo.
bend ininkã a dk . (1) dos o más pe sonas yčinis común pa icipación en
deli o ime: Bend ininkã gãli b i ealizúo as ne eikimù. 2. → bend ininkau i 2: Keli
ieškõ ų [a sakõ ų] bend ininkãuación ci liniame p oce sè. P o cè si nis
cod ininkãuación. P i ãlomasis [ akul a y ùsis] cod ininkãuación.
78 KALBOS KULTÜRA | 85 cla oùmas dc . (2) 1. → cla ous 1: P ezideñ o mẽ iniame
comunicimè pasges a cla ùmo. Kol nė à cla ùmo, usẽna il s. Įman ùmas keñkia
s liaus [kalbõs] cla où mui. 2. → cla ous 2: Ga baũs ámžiaus p o èso ė s ẽbina p õ o
cla umù. Lga apsuñkino kabą, pe o no mókslines min iẽs cla ùmą. 3. → cla ous 3:
Ta iẽs cla où mui ugdý i y à isókių p a mų. 4. → cla ous 4: Kóks ý o cla oùmas
dangujè nė de be s lio! 5. → cla ous 5: E ẽliai [kã ės] ga sja egjimo cla umù.
baikš ýbė dk . (1) g ande, ex ao dina io baikš umas, bailumas, baugumas: Kàs pe
baikš ýbė ako! • an . da ąsidad.
In o malmen e p esen ando abs ac os izc iskó algunos p oblemas, con las cuales quizás no ue
en en ado p epa ando de o a es uc u a de dicciona ios. Una de ellas pe o y unicaskai inius
g ama inės pažymos. BŽ s engiamasi nuosekliai žymė i ne ik daugiskai inius,
daik a a džius. Las g amá icas de la lengua Li uania a i ma que una de unaaskai inių daik a a džių
especies son daik a a džiai, eiškian ys imposibil con a čiuo i abs akčias concep os (LKG 1965:
175; plg. DLKG 1996: 66; Valeckienė 1998: 219). Sukonk e ėję, adqui idę nue o signi icado o nue o
signi icado a spal į ellos pueden se consumidos y o ma plu aliskai os. Tokia a osena posible y
es ilis ís icos sume imien os. Es as leksemas, como mencionada, BŽ se p esen an de inidas o
explicanadas sinónimos, a anspoziciniai ediniai ( . y. ales, cuyos da ybos y leksinė signi icanzas
su ampa), o, en o a palab a, p ynieji abs ac a, se indican en undamen a leksemą. A e ie a, que
los úl imos, no léxikalizados, abs ac us nomb es de acción o ca ac e ís ica debe ían se
ma cimi su inio ns. (singaskai ino), sin emba go ola g ažu no cada sepa ado a ículo en suyo
abs ac leksemą puede así señala se3. F ecuen es casos, cuando abs ac ačiai leksemai muy
complicada su o mula la leksikog a inę de ini į (es a ca ac e ís ica anspoziciniams
ediniams, po lo que ellos y se expliquen e e odiniu mane a), y a eces pa a ojamas y
habi ualmen e sonambančios plu iskai neas sus o mas indican al menos ya comenzėjusią
leksikalizació. Pa y inėjus accionmajo idad abs ac o bėgiojimas a oseną, encon ada
mul i ud de ejemplos, en los que se u iliza muchasiskai inė de es a palab a ( odos es p e is os
BŽ p opo ciona signi icmėmis) o ma: Aunque juegos, camineosjimas o bėgiojimas mejo an shuns
igu a y no pe mi e p iaug i peso, es muy impo an e que shuo depo eodamas nope kais ų. Ka ės
noc inos animales: día p incipalmen e išsipa pia, y noche á odo empieza: bėgiojimas, miaukimas,
juegos. Regula es y iniai bėgiojimai Lond es, independien emen e de las condiciones climá icas.
Ne no icia hose sus [seimūnų] bėgiojimai de 3 Sob e abs acakciones daik a a džių daugiskai ą
da . consul diskusinį Ramunės Vaskelai ės a ículo Abs akcijų daik a a džių daugiskai os uso en
el lenguaje de economía y no ma en es e Talbos kul u omo, p. 190215.
D. MURMULAITYT. Vedinių pa eikimo sis emiškumas Bend inės lie u ių kalbos
žodyne 79 ienų pa ijų į ki as. Cada ez, cuando hay que conduci a
comandi uo é, comienza bėgiojimai y pe iinėjimai, que alguien animalesna
p onos ica ía. Muchasiskai inas o mas abs ac s de loik a a džių pueden se
u ilizadas pa a e o za el signi icado, mos a la in ensidad del enómeno,
ęsimąsi, e ojimąsi o conc e os loik a a diamen e pe cibidas cualidades o
acción de la apa ición (LKG 1965: 178181). Impo an e y de base palab a semán ica.
Ta kim, las acciones ísicas pueden se epi iéndose, con abilizadas, po lo que
sus nomb amien os plu ali a es habi ualτερη, ej., mencionadosi bėgiojimas y en
ci adas sus ilus aciones pasipikę o os ac osmajodžių abs ac os (miaukimas,
p ašinėjimas, caminchojimas). También: Los conduc o es nespėja susižino i,
donde budi policías o iciales, y nebegali sob e es o líbin ų blyks elėjimais
ad e i o os. Algunos esiden es cos e os dicen pe emp ą ma ę sob e 90
ayo lashks elizaciones. Polka con pa epsėjimais. Ya pao é de k aus ymųsi,
quie o ene mi p opia casas. Sin emba go de psichinę ac i idades o di e sos
es ados de es ado, elaciones eiškiančių eiksmažodžių hace abs ac os
daik a a džiai plu iskai ines o mas, espe able, įgauna más s ilis iniais
sume imais y sus pasabaiko ečiau, ej. : Cuán gal os an o gal ojimien os. Po
longos els imien os y gal ojimien os del abajo nu a ía no cambia . odas us
planeaciones ue on al pe o po el aodego.
Del ejemplos se e, que e aluando abs ac o p esencia uniscai iniu daik a a džiu mucho
que depende del conc e o undamen o accionmajo io semán ica. Exis iendo abs ac o
mul iskai nejne a osena ejemplos de o al menos aki aizdžiai al a osena posibilidad
(pa em ai analogiškos seman icos ejemplos), abs ac us BŽ ese en pue a de a a
ma ca ė i su umpinimais pp . ns., a k eipiando a ención, que gene almen e, pe o no
siemp e, se u ilizan unasaskai inas o ma del palab a señalado, ej.: b angmas dk . pp .
ns. (2) → b ang i: Degal b angmas skã ina nusikals amù mą. Bù o alquomas ca angmas.
Li uõs bs o inkà me ùs p adjo b angimù. Va liù ų iñkoje b angimùs iksã o JAV
dòle is y Japònijos jenà. bójimas dk . pp . ns. (1) → bėdo i: Da enas dãžnas bėdójimas
debido pol i nės kul os s okõs. Įg so pe manen enis bėdójimo, llamo, queixmasis po
meñknie kių. Besakiai bėdójimas e pesims ines núo aikos apa au iniù b úožu.
paugnimas dk . pp . ns. (1) baugin i: P e a a gãli b i no sólo zinė, pe o y psi chològinė:
baugnimas, g asnimai, ýčiojimasis. | sng . : Is è ija, baugnimas y bau gnimasis nė à o iõs
laikýsenos póžymis. paáiškinimas dk . (1) pp . ns. → explica 1: Jenkl paáiškinimas. 2. sng .
pp . ns. → explica 2 (sng .): Papldomas aisỹklių pasiáiškinimas. 3. sng . pp . ns. →
explica 3 (sng .): Neį kinamas pasiáiškinimas. 4. sng . al unciona io se p esen a una
ca a, po el cual se explican nubižengimo azones, po lo quequie a abogadoamasi:
Debido lšų š as imo js pà eikė pasiáiškinimą.
86 KALBOS KULTÜRA | 85 unidades de da os, e elados sus sin aksiniai
conexiones, junglumas, que igualmen e bien se puede mos a abiem
sang ąžinių eiksmažodžių p esen ación modos an o sa a ankišku, an o
inkluuk iniu. P incipales des en ajas de la inclusión sang ąžinių eiksmažodžių
en los a ículos undamen ales eiksmažodžių: 1) la mayo pa e sang ąžinių
eiksmažodžių BŽ no iene i aš inių (pag indinių) o mas; 2) sang ąžinių
eiksmajodžių leksemos mu uamen e nesuda o seman inės s uk ū as,
po que undamen ales simples de eiksmajodžių a ículoniuobūda según
sang ąžinių eiksmajodžių leksikalizacijos g ado. Debido inclusi o sang ąžinių
se išdės omos ne nuosekliai, iš eilės, o pagal seman inį yšį su pas a ųjų
leksemomis; 3) pa s į auk inis pa eikimas y a ne ienaly is – keli minė i
eiksmažodžių p esen ación de mane a no sis emá icamen e ( u in en la
cabeza oda dicciona io) se p esen an y sus abs ac s. Apa e a ículo
añadiéndose sólo aquellos sang ąžiniai daik a a džiai, que, como y pama iniai
eiksmažodžiai, no iene nesang ąžinių a i ikmenų, p z., džiaugmasis,
juokmasis. O i sang ąžiniai daik a a džiai se incluyen en los co espondien es
no sang ąžinių daik a a džių (así que en es e caso ni siquie a de las palab as
básicas) a ículos y usua io no e sus o ma os de i ulación (pag indinių),
neben sang ąžinį daik a a dį debe ía ambién inclui en i ulación del a ículo
debido a dis inguido ki čiación (Liu ke ičienė, Ninienak ė, Vosyly ė 2010: 246).
P z.: a naũjinimas dk . (1) 1. → ac ualiza 1: Sen badų a naũjinimas. 2. →
ac ualiza 2: Kompiù e ios a naũjinimas. 3. → ac ualiza 3: Tesmo p ocèso a naũ
jinimas. | sng . : Lė nio inges imo a enuyujinamien o. iebčiãmien o dc . (1) 1. →
calščiuo i 1: Ligónio calščiãmien o ùko keliàs dienàs. Váis ai del calščiãmien o.
2. sng . → ka ščiuo i 2 (sng .): Ka ščiã imasis nie ka dà nedúoda naudõs.
mušmas dk . mušmasis sng . (2), (1) 1. → muš i 1: Mušmas handà [di žù]. Bu aũ es as po
duk es mušmą. Ne alià baũs i [áuklė i] ako mušimù. Muši mù p õ o neįk si. No ek
mušmo, kek ėkmo ( lk.). | sng . : Mušmasis e p asi a djiã i mas ódo ako ag esi ùmą.
Musmusi adolesclia isleja enè gías pé ek lių. [...] 13. sng . → muš i 20 (sng .): Mušmasis en
mókslą [į aukš úomenę]. 14. sng . → muš i 21 (sng .): I k ókiu sà o mušmusi con i ena?
Vėlesnios BŽ publicaciones, especialmen e elec ónicas de sus e siones, del
undamen os simples de accionesmažodžių debe ía sepa a de ellos pada y us
sang ąžinius. Los úl imos, como y sus abs ac s (sang ąžiniai daik a a džiai), ambién
ansmi ini po a ículos sepa ados. En onces sang ąžiniai palab as debe ían se
encon adas como y odas o as BŽ leksiniai unidades, es deci , ambién
sis emá icamen e se ía es u u ū in i y sus da os. Sólo al o ecimien o edinių BŽ
se ía posible conside a sis emišku.

D. MURMULAITYT. Vedinių pa eikimo sis emiškumas Bend inės lie u ių kalbos
žodyne 87 una o o a mane a incluídos en sus pama inių (a giminiškų)
BAIGIAMOSIOS PASTABOS
1. Aiškinamuosiuose žodynuose, ypač adiciniuose, ediniai ne e ai
palab as de a ículos. Tokio g aciasimo exis a no sólo Li uáneos, sino y de
o as lenguas dicciona ios. Más a menudo undamen ales palab as
a ículos se p esen an egula a ieji ediniai (abs ak ūs acciones o
denominaciones de peculia idades y e c.), kokie p ecisamen e depende de
cada lengua palab as de doybos y peculia idades g ama icas.
2. Vedinos conside ando ales mismas su a ankiškais leksiniais unidades
como y sus pama iniai así como o as i i i i ula es palab as, sus
da os hay que p esen a an de alladamen e y p ecisamen e como y las
la e os. Tam no si e incluuk inis edinių pa eikimas. Vediniams o muo ini
sepa ados a ículos dicyniniai. Sólo de es e modo se puede e ela la
es uc u a seman ina de la palab a y desc ibi lo con odos los demás
(g ama iniu, ki čia am, s ilis iniu, ámbi os de consumo y . .) aspec os. 3.
Bend inesa del dicciona io de la lengua li uanas concepción acen uado
p incipio de sis emismo. De él se es ue za segui y p esen ando edinius.
Es o sucede no en odos los casos, po que el dicciona io ue comenzado
c ea como adicional, imp usdin ino. Su p epa ación en ando a la e apa
inalizan e, coje algunos edín de p esen ación me odiká no es acionalu.
Sin emba go, incluidos de edín no debe ía queda se en las pos e io es ediciones BŽ, especialmen e en las elec ónicas de sus e siones, que en la p epa ación debe ía cis i y la es uc u a de da os BŽ.
4. BŽ en sepa ados a ículos se án p esen ados accionesmažodžių y
a dažodžių abs ac os, deminu y ai, palab as con nega i as (išsky us
eiksmažodžius). Veiksmažodiniai p iešdėlio ne ediniai, buscando demasiadog
noadidi i olodyno olum ies, ese en upu quedanados pama inių eiksmažodžių
a ículosenios. Sang ąžinių eiksmažodžių y daik a a džių p esen ación
ambién pe manece desigualy is, la g an mayo ía de ellos se p esen an
undamen ales a ículos de simples eiksmažodžių. In e pusa ío, como
sepa ado y peculia g upo lexikos, sang ąžiniai eiksmažodžiai BŽ se p esen an
eniendo adicionalína (DŽ1) sis ema, sin emba go es a sis ema nede a con el
p incipal equisi o sis emiškumo, aplicableomo oda es e aiškinamojo
dicciona io leksikai uniodai exac amen e p esen a y de allamen e explica
(ypač seman iškai) odos los lexinius une os. 5. Vienodinando o malųjį edinių
pa eikimą con on a con imp e is os p oblemas de ca ác e emá ico, su
u no ambién obs aculizando consecuen emen e segui el p incipio
sis emiškumo. Po ejemplo, solo a un de alle es udando unisci a ia y polinci a ia
abs ac s de a osená, ellos en es e aspec o suklasi ica us y es ic amen e nus ačius me odiká de p esen ación, se ía posible espe a que
88 KALBOS KULTūRA | 85 Woodyne ienaskai iniai y ambas o mas de núme o
u in ys abs acakčias concep as žymin ys daik a a džiai son
co ec amen e ma cados. Es e p oblema iz yškėjo sólo iškėlus abs ac os de
undamen ales eiksmažodžių y a dažodžių a ículos y necesi ukus
señala se sus peculia idades g ama icales, aigi a ando sis emá icamen e
p esen a odos BŽ leksinius une os. Ella puede se esuel a sólo su elguch
dicynhei os, g ama ikos, no min ojos y o os especialis as de lengua. 6.
Teniendo en men e que an es o más a de apa ece á y elec ónica BŽ e sión,
sis emá ico edinių p esen ación ayuda ía a e i a p oblemas con las cuales
se en en a in o ma isando adicional dicciona io, cuando hay que ene en
cuen a a mul i ud de nesu ienodin ų o malaus emas de p esen ación de
da os. Vedinos a ando como o as lexicinius unidades y espec i amen e,
sis emá icamen e ellos p esen ando, da os del dicciona io se pueden más
p ecisamen e aslada a base de da os. Tiksnė, menos excepciones
p e a an i úl ima es uc u a de da os cons i ui ían más posibilidades
di e soam su es udio, neabejo inai ikslesnė se ía es adís ica análisis de
da os. Es o se p e é implemen a en la p epa ación de pos e io es pe misos
BŽ.
7. Sis emiškumas ue y pe manece BŽ o ganizado es aspi aamidad.
Comple amas elabo a dicciona io en algunos aspec os se á sis emíkamen e
más que sus p edeceso es. Algunos de los desis emios de apa iciones ue
imposible e i a desa ollando dicciona io no base de base de da os
elec ónica. El uso sis emá ico más su ilizados de sus da os en el u u o
pe mi i ían e i a muchos de o males e o es y ne ikslumos así como
consis en emen e mejo a ya pa eng ą dicciona io, ambién sob e su base
pa eng i obulesnes, a ii eses, moksliškai kokybiškesnes medios de no mmin, enseñanza y ap endizaje de la lengua Li uania.
ŠALTINIAI
BŽ – Bend inės lie u ių kalbos žodynas ( engiamas).
DŽ1 1954: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. A s. ed. J. K uopas. 1 leidimas,
Vilnius: Vals ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla.
DŽ2 1972: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. A s. ed. J. K uopas. 2 leidimas,
Vilnius: Min is.
DŽ4 2000: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. Vy . ed. S. Keinys. 4 leidimas,
Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as.
DŽ6e 2006: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. Vy . ed. S. Keinys. 6 (elek o-
ninis) leidimas, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as.
LKŽe 2005: Lie u ių kalbos žodynas 1–20 (elek oninis a ian as). Vy . ed.
G. Nak inienė. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. P ieiga pe in e ne ą:
<www.lkz.l >.
D. MURMULAITYTĖ. Vedinių pa eikimo sis emiškumas Bend inės lie u ių kalbos žodyne
89
LVV 1987: La iešu alodas ā dnīca, Rīga: A o s.
MLKŽ 2010: M. No kai ienė, R. Šepe y ė, Z. Šimėnai ė. Mokomasis lie u ių
kalbos žodynas, Vilnius: Bal os lankos.
MLVV 2003–2008: Mūsdienu la iešu alodas ā dnīca. Red. D . philol. I. Zui-
ce na. LU La iešu alodas ins i ū s. P ieiga pe in e ne ą: <www. ezau s.
l /ml >.
NSJP 2002: Nowy słownik języka polskiego, Wa szawa: Wydawnic wo Naukowe
PWN.
SJP: Słownik języka polskiego, Wydawnic wa Naukowego PWN. P ieiga pe
in e ne ą: <h p://sjp.pwn.pl>.
WNWD 1988: Webs e ’s New Wo ld Dic iona y o Ame ican English, 3 d college
edi ion. Edi o -in-chie V. E. Neu ield. Cle eland and New Yo k: Webs e ’s
New Wo ld.
БТСРЯ 2002: Большой толковый словарь русского языка, Санкт-Петербург:
Норинт.
ТСОШ – Толковый словарь русского языка С. И. Ожегова и Н. Ю. Шведо-
вой. P ieiga pe in e ne ą: <h p://slo a i. u/de aul .aspx?s=0&p= 244>.
LITERATūRA
DLKG 1996: Daba inės lie u ių kalbos g ama ika. Red. V. Amb azas. 2 edición,
Vilnius: Mokslo y enciklopedijas edi o ial.
Jakai ienė E. 2005: Leksikog a ija, Vilnius: Mokslo y enciklopedijas ins i u o
de publicación.
KTŽ 1990: K. Gai enis, S. Keinys. Kalbo y os e minos dicynas, Kaunas: Š iesa.
Liu ke ičienė D. 2010: Bend inės lie u ių kalbos žodino es uc u a, obje i os
y pe spec i as. Cul u a de la lengua 83, 141150. Liu ke ičienė D., Nak inienė G.,
Vosyly ė K. 2010: Veiksmažodžiai y sus abs ac s Bend inės lie u ių kalbos
žodyne. Lexicog a ía y lexicología 2, 235251.
LKG 1965: G amá ica del idioma Lie u ių 1. Vy . ed. K. Ul ydas. Vilnius:
Min is. Valeckienė A. 1998: Funkcinė lie u ių kalbos g ama ika, Vilnius:
Mokslo y enciklopedijų leidybos ins i u as.
Морковкин В. В. 1993: О предпосылках системного лексикографиро-
вания. – Прагматика словаря. Под ред. О. Ю. Богуславской. Москва,
31–39.
Recibió 2012 08 29
90 KOLBOS
CULTÜRA | 85
THE SYSTEMATICITY OF THE PRESENTATION OF
DERIVATES IN BENDRINS LIETUVI KALBOS OKDYNAS
(DICTIONARY OF STANDARD LITHUANIAN) Los Es ados miemb os deben espe a las no mas y los equisi os es ablecidos en los a ículos 1 y 2.
Summa y
The Li huanian language ins i u e is using new me hods in p epa a ion o Bend inės
lie u ių kalbos žodynas (Dic iona y o S anda d Li huanian) he concep o which
emphasizes he p inciple o sys ema ici y one o he main equi emen s o a quali y
dic iona y. This a icle discusses how success ul he a emp s o apply his p inciple
ha e been when p esen ing de i a es in his dic iona y and wha di icul ies ha e been
aced. Di e en de i a es a e esea ched: e bal and nominal abs ac s, diminu i es,
de i a es wi h he nega i e p e ix neand e lexi e e bs. The compa ison wi h o he
dic iona ies o he Li huanian language (Daba i nės lie u ių kalbos žodynas (Dic iona y
o Con empo a y Li huanian Language), academic Lie u ių kalbos žodynas (Dic iona y o
he Li huanian Language), e c.) and explana o y dic iona ies o he o he languages
(La ian, Russian, Polish, English) is made and he main p inciples and me hodology o he
p esen a ion o de i a es in Bend inės lie u ių kalbos žodynas a e in oduced. The main
p inciple is ha de i a es (excep o e bs wi h he p e ix neand he majo i y o
e lexi e e bs) a e p esen ed no in he en ies o unde lying wo ds, bu as sepa a e
en ies. In such en ies he p esen a ion o abs ac nouns ( o ins ance
miauk elėjimas, p iglaudimas, paskiepijimas, b olia imasis, aud ingu mas, aukš ybė,
b angybė, b olys ė), diminu i es ( o ins ance auselė, balandėlis, namu kas) and wo ds
excep o e bs wi h a nega i e p e ix ( o ins ance neda na, nedaugelis, nedidelis,
neblogas, neblogai, neginčijamai) is analogous wi h he p esen a ion o o he lexical
uni s. Di e en meanings a e sepa a ed acco ding o hei usage, each lexeme has
app op ia e g amma ical, lexical, s ylis ic, usage ield and o he ma ks and illus a i e
examples o usage which e eal he seman ic and syn ac ic alency a e p esen ed.
T ansposi ional de i a es and abs ac s (names o quali ies o ac ions) a e p esen ed
wi h hei unde lying nomen o e b and he numbe co esponding o one o he
meanings. Lexicalized abs ac s a e de ined o (and) explained h ough synonyms.
The non- o mal p esen a ion o abs ac nouns aised a numbe o p oblems which
we e p obably no encoun e ed when p epa ing dic iona ies wi h a di e en
s uc u e. Fo ins ance, g amma s sugges ha abs ac nouns a e usually used in
singula , hough no e e y lexeme o an abs ac noun p esen ed in a sepa a e en y
can be ma ked as ns. (sing.) qui e a lo depends on he seman ics o a pa icula e b.
This aspec o abs ac noun p esen a ion is s ill being discussed. The e a e wo ways
o p esen ing wo ds wi h he p e ix nein Bend inės lie u ių kalbos žodynas. Nouns,
adjec i es and ad e bs a e p esen ed in sepa a e
D. MURMULAITYT. Vedinių pa eikimo sis emiškumas Bend inės lie u ių kalbos žodyne
91 en ies and e bs in he en ies o he co esponding unde lying e bs as hei
illus a i e examples. La consis en e aplicación de he p inciple o sys ema ici y
and he p esen a ion o such e bs analogicamen e o he p esen a ion o o he
pa s o speech which ha e a nega i e p e ix would enla ge he olume o he
dic iona y subs an ially and ex end he e m o p epa a ion. I would ake e en
longe i a he inal s age wo old p esen a ion (inco po a ed and sepa a e) o
e lexi e e bs was changed. Thus in he mean ime an excep ion is made o hese
wo g oups wi h he hope o e u n o his issue and o sea ch o al e na i e
solu ions in u u e edi ions.
KEYWORDS: de i a e, de ining
dic iona y, sis ema ici y, unde lying
wo d, dic iona y en y.
DAIVA MURMULAITYTĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
[email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed]