V. Labu is. Rygiškių Jono Lie ujų
kalbos sin aksės pa yzdžiai 19
VITAS LABUTIS
Vilniaus uni e si e as
RYGIŠKI JONO LETUVJ KALBOS
SINTAKSS PAVYZDŽI
ESMINIAI VOODŽIAI: Jonas Jablonskis, sin aksė, exemplos, on es, pa eikimo
modos. Não ão há mui o empo succou 100 anos, quando apa eceu Rygiškių
Jono (Jono Jablonskio) Li ujų kalbos sin aksė, I d. (Seinai, 1911) 1911. Užsimoję
discu i os exemplos des a g amá ica i in b íchas sua aužą e íamos is o
ão dize sob e as ci cuns âncias em que o am esc i os aqueles nossos
sin aksės mokslui e mokyklų ado ėlių aidai ligi šiol signi ica i o abalho2.
Sis eminio oda desc ição sin aksés da língua li uãs não pa eikusios nem
XVIIXVIII a. p imei as nossa g ama ica, nem XIX a. segundo a me ade c iada
cien í ica g ama ica (Augus o Šleiche io, 1856 m.; F yd icho Ku šaičio, 1876 m.;
An ano Ba anausko Kalbamokslis lie u iszkos kalbos, 1896 m.; Kazimie o
Jauniaus Lie u ių kalbos g ama ika, hek og a uo a 1897 m.) e ou as meno es
signi icações g ama icas.
J. Jablonskis a pa i p imei os agões g amá icas da língua li uãs ba os pe cepê, kokie kie i,
pik žolėmis apaugę sin aksės di onai. Já em 1890, ecenzuando kun. Mykolo Miežinio Lie u išką
g ama iką, ele en a izou, o p imei o p eciso iman ando al abalho: pačiam en ende eg as de
mūsų dainų, mįslių (minklių), p iežodžių, pa a lių (JR IV: 3). Kelis ac s sin aksės da língua li uânica J.
Jablonskis изnag inėjo 1893 m. Va pe exp essodin ame a igo Medega sin aksiui. Pa edaguo esse
a igo en ou e em J. Jablonskio 1901 m. Li u iškos g ama ikos sky ių Keli sin aksio įs a ymai (JRR I:
158177). 1 Ją ci a emos a pa i mais acessí eis aos lei o es J. Jablonskio Rink inių aš ų I omo
(suda ė Jonas Palionis), p. 436548, e o nome ab e ia emos em J. Jablonskio Sin aksė ou simplesmen e
Sin aksė. 2 A c iação e publicação de sin aksês são desc i os po J. Palionis Jono Jablonskio
Rink inių aš ų į ade J. Jablonski e seus li os didá icos de língua li uanas. Pa icula men e
de alhadamen e udo isso oi discu ido A. Pi očkino es údio J. Jablonskis bend ines lie u ių kalbos
puoselė ojas (1978), es e e aquele i yškin a A noldo Pi očkino p epa u e Jono Jablonskio laiškuos
(1985) e não em um único seu a igo. J. Jablonskio Sin aksės exemplos impo ância é mencionada e
desc e iamuosias em abalhos de his ó ia da língua li uanas (Pe o Joniko, Jono Palionio, Algi do
Sabaliausko, Zigmo
Zinke ičiaus e k . ).
20KALBOS KUl ūRA | 85 lIE UVI KALBOS VADOVlI POREIKIS J. JABLONSKIO
SINTAKSS PRETEKs as A ga us Li u išką spaudą, Li u ians kalba p adėjo
skin is kelią į mokyklas, ad iškilo gy as eikalas suda inė i lie u ių kalbos
p og amas i ašy i ado ėlius. Pa a es es abalhos en ol eu e J. Jablonskis:
ele c iou p og ama de língua li uãs pa a escolas p imedamosi3 e pa a a
Pane ėžio moky ojų semina iją s ojan iems u u os mes eis des e
assun o, consul ou elemen o ių au o ius (Po ilą Višinskį, Ksa e ą Sakalauską
e k .),pa icipou elemen o ių concu sos de a aliação. P. Višinskio e K.
Sakalausko elemen á ios en a am ealiza J. Jablonskio anunciado men is,
que di igêlios p imei o p ecisa basea -se i aja língua e au osaka. po ém
comple amen e adequado li os de língua li uanas não hou e nem pa a escolas
p imedamí ias, an o mais ais li os al a am a classes mais al as.
J. Jablonskis p e endia p epa a no a 1901 m. edição g ama ical, onde sin aksê
de a o se sepa ada da mo ologia e aíip mui o que edi b a (ž . Palionis 1957:
3233). No en an o, em 1909 J. Jablonskis decidiu esc e e sepa ada o sin aks da
língua li uãs. naquele empo lhe pa eceu necessá io o mais sis emigo manual
de sin aksês. Os p a ican es da língua ambém mui o ca eciam de eg as de
sin axe assis idas sem elas e a di ícil espe a na edução de e os nes a
á ea4.
CAIPVO RÁSOMA E SKElBIAMA
J. JABlONSKIO SINTAKS
Desde 1908 m. au ens J. Jablonskis abalhou gimnazia de B es o p o esso de la ynas
língua. Ele, acla au am pedagógico abalho, edaga usiam Žemai ės apon ismos e
ocupėmusiam ou os abalhos, a sidė i lie u ių kalbos sin aksei neleng a oi encon a
empo. Nebe p imei a ez c ia i a J. Jablonskis ezeosa sac i ica e ão de é ias. po ém
ainda sėgė keblūs s y uojančios g a ybos e neaiškūs lie u iškų g ama ika os e minų
pasi inkimo ūpesčiai. Aqui p a a u 3 J. Jablonskio o p og ama de línguas li uanas escolas
oi ap o ado e publicado em 1909 m. Lie u os ūkininko anexo Mokykla (Bui ydienė 2012: 189). 4
Respondendo a Vado ėlių comissão p eocupações J. Jablonskis cons a a a a al a de mui os
bons escola es di igí eis e seus pensamen os eziuma a assim: Como manualê o eik ų
esc e e , o que al a aos a uais mui o di ícil ques ão. Con e sa se iamen e, que manuais
ago a são mais necessá ios, pode emos decidi , que manuais são mais necessá ios (JR V: 236).
V. Labu is. Rygiškių Jono Lie ujų kalbos sin aksės pa yzdžiai 21 1 PaV.
Nuo auka de 1909 m. ou ub o 5 d. ilius uo o Li uães c is ãos-democ a as
sa ai aščio Šal inis (N . 39)
22KALBOS KUl ūRA | 85 e ias língua e a es e abalho nu a ê inclui J.
Jablonskį. Vá ias ezes os sace do es chama am pasi a imus em um em
bu o susi as i pa a ėjų i alkininkų. okia p oga pasi aikė ne ikė ai: kai
ku ie jaunosios ka os kunigai pagaliau susi ūpino ap aly i lie u iškų po-
1909. no início Punske pasik i ė e J. Jablonskį, e depois de alguns meses
Vilniuje em ou o pasi a ime pa icipou já não só Jonas Jablonskis, mas e
Kazimie as Būga, Juozas Balčikonis, Ju gis Šlapelis
(ž . Pi očkinas 1978: 6263)5.
m. asa ą á ios Seinų kunigai com kalbininkais J. Jablonskiu, K. Būga, J.
Balčikoniu e J. Šlapeliu su edaga o po e ių kalbą 1909. Kalbininkai ėmėsi and
Li huanian language synaksės da bų (ž . 1 ig.). Aqui J. Jablonskis com
alkininkais discu iu as p e is as Sin aksês esc i a e os p incipais e mos6.
Seinuas en ão ele conseguiu esc e e não é a maio pa e de sua Sin aksês. J.
Jablonskis a con inuou a kū ė ainda odos os anos. T abalhou com p essa, não
cuidando de saúde. ca as a Kazimie Jokan con essou, como du amen e
abalhas, nepailsėjęs (Pi očkinas 1985: 160). A g ande pa e Sin aksės, ma y ,
esc i a 1910 m. asa ą Puziniškyje, Pe ke ičių d a e. G eičiausiai ela ainda
esol eu e ol ado pa a B es ą. J. Jablonskio Sin aksės ex o oi
p incipalmen e imp esso J. laukaičio edaguojamame mês aš em pa a os
sace do es Vado as 1910 m. udenį po dois numé ios (Pi očkinas 1978: 69)7.
Pa a se ao público acessí el, Sin aksė inha de se publicada e
sepa adamen e publicações. m. no início apa eceu a p imei a pa e daquela
publicação, e daqueles mesmos anos junho início 1911 Seinuose laukaičio,
D a anausko e Na jausko kompanija publicou já oda Rygiškių Jono Lie u os
kalbos sin aksė (ž . 2 ig.)8. isso oi publicado no jo nal Vil ie e o p óp io au o
dela (JR IV: 64). aquele abalho J. Jablonskis conside a a p imei a a sua
sumany o Sin aksės ado ėlio pa e e p ome ėjo em pouco empo espalhada a segunda linksnių i p ielinksnių mokslą. In elizmen e, ela apa eceu só depois de 17a ano.
5 Seinuas abalhou pela comissão kalbininkų ei as algumas o og a ias. Uma delas publicada em
1909 m. Šal inio 39 n . (ž . 1 igu a.). En e a in e essan e sob aquela o og a a in o mação, que
aqui J. Jablonskis esc e eu e Sin aksę e como abalhos se pa iliję lá pa icipa am kalbininkai.
Um daqueles abalhos o ganiza o ias oi sace do e Juozas laukai is. Ele an e io men e oi
ecê abalha A. Ba anausko y . p.ėjėju, e depois Seinos seminá ios de sace do es lecciona e
Li uães língua. Além disso, ele s eigê e a ou ca alikos publicações Vado ą e Šal inį. J. laukai is
sabia sob e J. Jablonskio abalhos de linguagem e sen ia lhe a o acidade. 6 P oclamação no
inal au o ag adeceu aos seus ajudan es, especialmen e K. Būgai: kad não K. Būga, não o seu
da bš umas, não o seu a sidėjimas ciência ao asun o [...] abalhoelis se ia ainda apnes. 7
Plačiau kun. J. laukaičio biog a ia desc i a em li o ecen emen e edi ado Lie u os ko ų
e pe uose (sud. Kai iūkš y ė, Gudony ė 2009: 164168). 8 Depois de ês anos não esquecendo,
como seiniškiai Sin aksę spė iai spausdinę e ainda ją pagy ę, J. Jablonskis com ši dgėla
pap iekaiš a o: Seinų esc i o es aquela sin aksės pelo menos esimoko, assim pelo menos
de e ia decidi da a ual […]Šal inio e […]Vado o linguagem (JR III: 54).
V. Labu is. Rygiškių Jono Lie ujų kalbos
sin aksės pa yzdžiai 23 2 PaV. Rygiškių Jono
Lie u osjų kalbos sin aksė (Rygiškių Jono Lie u os kalbos sin aksė)

24KALBOS
KUl ūRA | 85
A si e ęs J. Jablonskio Sin aksę, apimančią 110 puslapių, skai y ojas u i
pe skai y i gana in o ma y ią 4 puslapių „P akalbą“. Čia au o ius labai kuk-
liai chama sua publicação de p úsubos e gado abalho: não odas aquela pa e pa elas
uni o memen e apalizadas, [...] não odas uni o memen e comp ehensi amen e esc i as. E,
lemb ando-se des a Sin ase ou a a e aí, o au o diz igu adamen e que isso se á à língua
esc i a só kaiš is, que não lhe mui o u ilizeiksiąs9. J. JABlONSKIO SINTAKSS PAVYZDŽI ŠALTINIAI
Minė os P akalbos sob e ês qua adelhas Sin aksės exemplos e suas on es a discu i .
Au o iaus achada que isso é ex emamen e impo an es assun os. Aqui diz: Medžiagą ( êio
e i icado pa yzdžių (ž . 3 ig.) inkau quase oda ( isus) de língua dos pessoas. (JRR I: 437).
Apibend in ai žmonių kalba chama-se não só selecionada imo pessoas adicionalinė šneka, mas
e au osaka não só au o iaus gi dė a, mas e omada de con iamen os записнаятожных
сборников. aqueles g upos de on es da língua en am localiza de aco do anões empos
li u iamen e alan es k aš ų adminis a i as bo das. Aqui o au o e e que en en a com
não poucas di iculdades, como ca o empos go e nias e cí culos ha moniza com a mėmis.
Šal inių Sin aksėje usada bas an e mui o: deles sunume uo ų 51 indicada, po ém po mui os de
san umpų slypi po d i ou kelias localidades, p z. : Kp. (22) inclui Kupiškio, Šimonių, Skapiškio
apylinkių šnek as, e ao lado ainda p ig e inamos e Kp.d., . y. Kupiškio dainos. aigi exempla es
on es, ma y , pode inspeciona duplica an o ou ainda mais. Šal iniai a ibuem-se em duas
g upos p incipais: p imei ai a ele i pessoas šnekamosios linguagem e au osako exemplos,
segundai aš ų kalbos. Es i amen e eles nãoa ibu i, po que J. Jablonskiu aqui ossem mais
impo an e exemplos qualidade e con iimidade, e não isso, que a qual g upo pe ence.
signi ica i os e isso, pela qual em eile on es desc e e , segundo isso eles sunume oam.
aquele núme o baseando-se, o lei o em que escla ece , o que signi ica abb e iação na
seguin e ap esen ada abėcėliniame lis as de on es, po que no ex o exemplos inham só
sin umpą e numbe į. An ai abėcėliniame są aše andame No. 19 isso en e Š obiškio e Joniškio
esąs a aldeia Ne ekonys da p o íncia de Kaunas local ap aše10. 9 No en an o, J. Jablonsky
aquela Syn ax epe idas ezes aconselhado a gen e le a le a a en amen e (ž .
abaixo).
10 J. Jablonskis jun o a exemplos às ezes e num ou o a igo o nece as mesmas ab e iações
de on es.
V. Labu is. Rygiškių Jono Lie u ių kalbos sin aksės pa yzdžiai 25 Pa yzdžių šal iniai
Sin aksėje começam a desc e e a pa i P ūsų lie u os. é e a p imei a on e P .11. Ele
ab ange bas an e mui os e di e sos exemplos de: des e país šnekamosios línguas, dainos,
mįslių, p iežodžių; além disso, aqui se classi ica ambém o que é i ado do dicioná io e
g amá ica de F yd icho Ku šaičius, da g amá ica e ch es oma ijos de Augus o
Šleiche io12. Sky ium ap esen adas Vilkyškių 11 Sin aksėje exemplo do nome da on e
ap esen ado cu sy u ligei amen e ambém assim mesmo e sua ab e iu a.
12 Ul ima oji es e é A. Šleiche io li o Handbuch de li auischen Sp ache (P ag, 1857) segunda
pa e, in i ulada Li auisches Lesebuch und Glossa . 3 PAV. Jono Jablonskio Li uãos linguagem
sin akses P akalba (co igida au o iaus). (leidinys conse amos ins i u o de li e a u a e
au osacos Li uãos biblio ecaos
J. Jablonskio coleção.)
26KALBOS KUl ūRA | 85 canções (Vlk. 2), g a adas Augus o leskyno. Aqui
p idu iam e K is ijono
Donelaicius esc e e (Dn. 3).
Su alkiečių língua exemplos de indica qua o on es: Naumiesčio apsk i ies
Rygiškių kaimas, Ma ijampolės e Vilka iškio apsk i ies ( iesiog), S
Liud ina o dainos (Ld.d.)13, Ga lia a pasakos e dainos (G l.d., G l.p.), kadaise
compiladas p o . Ka lo B ugmano14. en e eles inse us a Seíns dzūkų on e.
Ši aip en e su alkiečių la gada sen idoja (pagal Su alkų gube niją)
a sidu ia e su alkiečių es eu ąja sen idoja (pagal a mę) šal inis e Seinų
dzūkų in a pas.
Gausia exemplos de on es da ex-p o íncia Kauno, abėmusios a maio pa e
Zemaičių, Vidu io e Ry ų lie u os anų laikų Kauno, Raseinių, elšių, Pane ėžio,
Šiaulių, Ukme gės apsk ičių i Za asų kampo apylinkių. Aqui em e e ências
sepa adas dada a é 17 on es. Daqueles luga es são p óp io J. Jablonskio
su ankio a mui a coisa de exemplos, nemaža deles obu a e de ou os
kalbininkų ou pessoas, com os quais o au o e e con a o: Juozo Balčikonio,
Kazimie o Būgos, Kazimie o Jauniaus, Ju gio Šlapelio, Pe o A ižonio, Jono
Šliūpo e k . De G ūzdžių (daba G uzdžių) e Žaga ės d igubu šal iniu (Sln.,
Sln.d.) ma ca em Ma o Slančiausko o nece šnekamosios linguagem e
exemplos de canções publicadas.
Do Vilniaus gube nia exemplos de e u ė a mažoka só de Š enčionių e akų
apsk ičių, po ém o úl imo on e ab ange mesmo cinco áli as
deseniba sčiusias a edinkes: Žaslių, Onuškio, Punios, Jiezno, Valkininkų.
Fo nece exemplos e de li uani pe enusiusių lazūnų (Ašmenos apsk .) e Zy elos
(dab. Zie elos) (Slanimo apsk .). Às ezes de luga es especí icos J. Jablonskis não-
nu odo, o a oja apibend in us šal inių pa adinimus: Žemaičių (Žm., Žm.d.
35), Ry ų Lie u os (R . 36)15.
Rašomósio baseia-se em exemplos da língua mui o cau elosamen e. Aqui sepa a XIX a.
on es e senobės esc i os. Dos p imei os, sem já mencionados K. Donelaicius aš us, mini
Mo iejaus Valančiaus, Simono Daukan o, Žemai ės aš us, Anykščių Šilelį, Šiaulėniškį Senelį,
Lie u ių pasakas, Visuomenės įnamius, An ano 13 1873 é m. es emun ina a apylinkėse
(en ão Cal a ijos apsk i yje) Filipo Fo una o o e Vse olodo Mile io po ašy os lie u ių
liaudies dainos, ki ilica imp esso em Moscou (1872 e m.).
14 Publicados po ele com A. leskynu em compilação edi ada Lie u ių liaudies dainos e con os de
P ūsia e Li uânia ( okiečių k., 1882 m.). 15 J. Jablonskio Sin aksėje mais ou menos exemplos i ados
de cada maio ada més; deles quase não e e apenas de aka inių dzūkų (daba inių Aly aus,
D uskininkų, lazdijų e k .
a edo es).
V. Labu is. Rygiškių Jono Lie u osjų kalbos sin aksės pa yzdžiai 27 Juškos
Dainas ( s.) e Žodyną i k . Às ezes a on e de esc i os é ma cada
simplesmen e R. 45. En e senobês esc i os indicam-se Mikalojus Daukša,
Kons an inas Si ydas e de não quais ou os esc i o es abalhos. U ojado e
ab e ia u a do on e R . 51 (a pa i do exemplo do con eúdo pode-se acha
que se a a simplesmen e esc i os eligiosos).
al bas an e di e si icado, a é ma gas, não isu es i amen e
di e enciuio ado e de inido lis a de on es pe mi e supo , que J. Jablonskis
amos as escolhęs mesmo desde es udos empos e u ėjęs alguma qual
deles ka o eká. e dade, em uma J. Jablonskio ca aške K. Būgai modlamen e menciona apenas sob e seus exemplos
k a inho (Pi očkinas 1985: 89).
Pa yzdzes gausa
J. Jablonskio Sin aksėje gausa exemplos de lei o ao c in a em olhos de
imedia o. Um dos p imei os c í icos des e abalho jo em poe a Kleopas
Ju gelionis, i endo na Amé ica, já depois de meio ano suscubo con e čiuí em
Sin aksėje sob e 2300 exemplos. Susci ou e api ino: esą aqui deles dada an o
mui o ik olhos dos esc i o es dum i, e aqueles exemplos esą p incipalmen e
su alkiečių ou do p óp io J. Jablonskio edaguo ų abalhos. pa a o
ca s akoši o c í ico pouco p eocupa a, a quem aqueles exemplos des inam e
como eles ap esen a em. Minė oji P akalba com mui as á ias on es
ambém, apa en emen e, a žiau não lei a a. Užsik ė ę não kažin quan o
sensa a exemplos de a i me ica, is o e aquilo e nós calculamos. Neapeidami e
J. Jablonskio sugal o ų bem comen ojados sakinių adome ap oximadamen e
2900 exemplos. po ém conc e ús núme os al ez menos in e essús166, do que
ce as espécies de exemplos, sua compa ação, p opo ções. Pako eguo us J.
Jablonskio Sin aksės pa yzdžių ipus dis inguimos em ês p incipais g upos deles: 1) šnekamosios kalbos, 2) au osakos, 3) ašomosios
( aços) exemplos de linguagem.
Šnekamosios linguagem ( a mių) exemplos cons i uem sob e ečdalį de odos os a ados
sin aksės ac s. A es e g upo a ibuímos não só di e amen e dos chamados su alkiečių
(kapsų e zana ykų) exempla es con endo e e ência, mas e do p óp io J. Jablonskio
за ašy ų de Rygiškių apylinkių ce ca de 100 exemplos, pa eik ų sem nenhuma e e ência. No
en an o Sin aksėje encon amos nemaža e a pa i Zemaičių (Alsėdžių, K ėda nos e k .
luga es), e a pa i Vidu io li u os cole e ac s (Šiaulių, Pane ėžio, Pas alio, Žaga ės
apylinkių). Sudėję em uma sk y16 daqueles núme os conc e os pabe a e K. Ju gelionio;
elles pakomen a em e adip o i A. Pi očkino
(ž . Pi očkinas 1978: 86).
34 KALBOS
KUl ūRA | 85
J. Jablonskio Sin aksė ėmė a nossa g ama ica no minimą e mesmo sis eming
sin aksės eiškinių ap ašu, cujo me odológica di ecção pode se conside ada
nuo unkcijų p ie aiškos. Ao au o e a cla o que seus es abelece dėsningumai
depois de cujo empo podem pasmi s i, po ém eles mos an es bons exemplos
de linguagem įsi ėžę na memó ia, como kokie kel odžiai, ma ca, onde a ce o
caso nossos an epassados seu men į conseguia ala s i bonžiai lie u iškai. J.
Jablonskio Sin aksės sis ema, embo a co igido e suplemen o, a uê nossa
lide ança de linguagem o e po mui oelį ou osėlių e i okios desc ios
g ama ica. An ai 1985 m. saídai ijoje Juozas Masilionis JAV Li u iams expôs
no o manualėlį Lie u ių kalbos sin aksė. E aqui econhecidas J. Jablonskio
Sin aksės adições, pli usios pe Pe o Klimo, Zigmo Kuzmickio, leona do
Damb iūno, P ano Gailiūno com Juozu Žiugžda e k . di igėlius. Mais a de
en a iza-se que J. Jablonskio Sin aksė semp e oi uma nãošsemiamas exemplos
a uodas (Masilionis 1985: 5). De a o só aquela J. Jablonskio al ez qua o ezes
mencionada p e ozí Juoda doona não adas su giu segu amen e
encon á amos em cada pelo menos quan o mais de alhei a desc ição da nossa sin axe.
IŠVADOS
1.Jões sin aksę língua Li uânia J. Jablonskis esc e eu p incipalmen e endo
em men e des e assun o guias pa a as classes das escolas supe io es
sp agą isso de pa e lėmė e exemplos abundão e sua disposição. Pa yzdžių
Sin aksei ele inko ainda desde es udos em Moscou empos […] sob e 30 anos.
2. Sin aksę começou a esc e e sendo mes e em B es e, 1909 m. com
alkininkais K. Būga, J. Balčikoniu, J. Šlapeliu, ga ęs p ieglobs į Seinuose.
aquele abalho ęsė e 1910 m. e a ą Puziniškyje, Pe ke ičių d a e. A ski u
edi iniu Rygiškių Jono Lie ujų kalbos sin aksė išleis a 1911 m. junho mês.
plu alidade de exemplos de on es nela o necidos com especí icas
e e ências. 3. Em es ima i as ap oximadas, há ce ca de 2900 exempla es. De
aco do on es exemplos de klodai expudės ė ap oximadamen e assim: sob e
ečdalis šnekamosios linguagem, um pouco mais au osakos e menos do que ečdalis de aš ų.
4.Exemplos ap esen am-se de aco do adicional sin aksês planá: ases e
suas pa es, ipos de sen inhas, compos os p ijungiamieji e sujungiamieji
sakiniai, chamados su auk iniai šalu iniai sakiniai e su ap iniai sakiniai, no inal
sky ybos sinais consumo. Mo i o ai J. Jablonskis gynė a pascojamąją

V. Labu is. Rygiškių Jono Lie ujų kalbos sin aksės pa yzdžiai 35 eik i
u ilizados são á ios mé odos: indukcinis, dedukcinis e samp o aujamasis. 5.
(daly inę) kalbą. Ne ka ą Sin aksėje p imenama, kad sunkesniais a ejais ą
pa į sakinį galima in e p e uo i i nag inė i keliais būdais. Pa yzdžiams pa-
eg asingi, g ažūs J. Jablonskio euni i línguas li uãs, especialmen e
au osakos, exemplos neme ai o am a si a uodas a ou as nossas
g amá icas. J. Jablonskio Sin akse, como sis emingu desc ição sin aksês da
língua li uãs modelo, mais ou menos u ilizado se não um XX a. au o es de guiões
da língua li uãs, ambém e sin aksês pesquisado es de ciência. Seus
es abelecidos eg as e a osenos polinkias ajuda am a es abelece -se a
mui os da língua li uânica no mas g ama icais.
lI ERA ūRA
Bui ydienė V. 2012: lie u ių kalbos mokymas XX a. p adžioje: pi mosios
lie u ių kalbos p og amos i o laiko a pio ado ėliai. – Naujausi kalbų i
kul ū ų y imai. Suda ė V. Meiliūnai ė, N. Mo ozo a. Vilnius: Pe o o se as.
Jonikas P. 1987: Lie u ių au a i kalba amžių bū yje, Chicago: li uanis ikos
ins i u o leidykla.
JR I–V: Jablonskio aš ai 1–5. Suda ė J. Balčikonis. Kaunas: Š ie imo minis e-
ijos leidinys, 1932–1936.
JRR I–II: J. Jablonskis. Rink iniai aš ai 1–2. Suda ė J. Palionis. Vilnius: Vals-
ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla, 1957–1959.
Kai iūkš y ė N., Gudony ė A. (sud.) 2009: Lie u ybės ko ų e pe uose.
Vilniaus i Seinų k aš ai XIX a. pabaigoje–XX a. p adžioje, Vilnius: Mokslo
i enciklopedijų ins i u as.
Masilionis J. 1985: Lie u ių kalbos sin aksė, Chicago: lB š ie imo a yba.
Palionis J. 1955: Įžymus lie u ių kalbininkas Jonas Jablonskis, Vilnius: Vals-
ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla.
Palionis J. 1957: J. Jablonskis i jo lie u ių kalbos ado ėliai. – J. Jablonskis.
Rink iniai aš ai 1. Suda ė J. Palionis. Vilnius: Vals ybinė poli inės i moks-
linės li e a ū os leidykla.
Pi očkinas A. 1978: J. Jablonskis – bend inės lie u ių kalbos puoselė ojas,
Vilnius: Mokslas.
Pi očkinas A. 1980: J. Jablonskis, Kaunas: Š iesa.
Pi očkinas A. 1985: Jono Jablonskio laiškai, Vilnius: Mokslas.
Rygiškių Jonas. 1911: Lie u jų kalbos sin aksė, Seinai.
Sabaliauskas A. 1979: Lie u ių kalbos y inėjimų is o ija 1, Vilnius: Mokslas.
Zinke ičius Z. 1992: Lie u ių kalbos is o ija 5: Bend inės kalbos iškilimas,
Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidykla.
Recebido 2012 12 20
36KALBOS
KUl ūRA | 85
EXAMPLES IN LIETUVJ KALBOS SINTAKS
(SYNTAX OF THE LITHUANIAN LANGUAGE)
BY RYGIŠKI JONAS
Summa y he i s comp ehensi e and sys emic desc ip ion o he syn ax o he
li huanian language Lie u jų kalbos sin aksė (Syn ax o he Li huanian Language) was
p esen ed by Jonas Jablonskis unde he pseudonym o Rygiškių Jonas as a ex book o
a i ally impo an pa o he language a he ime when a e he li ing o he ban on
he li huanian p ess he li huanian language was making i s way in o schools. Jablonskis
w o e Li ujų kalbos sin aksė in a yea . Kazimie as Būga, Juozas Balčikonis and Ju gis
Šlapelis helped him o esol e issues ela ed o o hog aphy and e minology.
Jablonskis Li uquias do idioma sin aksė was published in Seinai on he ini ia i e o he
p ies Juozas laukai is in he mon hly o eligious di ec ion Vado as in he au umn o
1910. As a sepa a e book i was published in 1911 also in Seinai. In he o ewo d o he
publica ion Jablonskis poin ed ou how impo an o his wo k we e he examples
(2900 o hem) and in oduced hei sou ces. One hi d o hem a e examples o he
spoken language o m a ious illages, examples om olklo e comp ise mo e han a
hi d (o e 900) and examples o bes language aken om he w i ings o 19 h
cen u y (wo ks o K is ijonas Donelai is, Žemai ė, Mo iejus Valančius, Simonas
Daukan as and o he ) make up less han a hi d. Examples in Lie u jų kalbos sin aksė
a e a anged acco ding o he adi ional plan o he ex books o his subjec a
sen ence, pa s o he sen ence, ypes o he sen ence, composi e sen ences and
hei kinds. Fo he i s ime in li huanian g amma s punc ua ion ma ks wi h he
ules o hei usage and illus a i e sen ences we e p o ided. he esea ched
publica ion helped o b ing ou and o subs an ia e he no ms o he g amma : i s
o all i can be seen in he ules se o a ious ma e s o syn ax and based on
con incing examples; in addi ion a ious mis akes ing ained in syn ac ic cons uc ion
we e indica ed. he majo i y o 20 h cen u y ex books o his subjec con inued
he adi ions o Jablonskis Lie u jų kalbos sin aksė. Some o he examples
(especially om he olklo e) we e widely used by he au ho s o ex books as well as
scien i ic wo ks. KEYWORDS: Jonas Jablonskis, syn ax, examples, sou ces,
p esen a ion me hods.
Vi as Labu is
Vilniaus uni e si e as
Uni e si e o g. 5, l -01513 Vilnius