Rygiškių Jono „Lietuvjų kalbos sintaksės“ pavyzdžiai

V. Labu is. Rygiškių Jono Lie ujų kalbos sin aksės pa yzdžiai 19 VITAS LABUTIS Vilniaus uni e si e as RYGIŠKI JONO LETUVJ KALBOS SINTAKSS PAVYZDŽI ESMINIAI VOODŽIAI: Jonas Jablonskis, sin aksė, exemplos, on es, pa eikimo modos. Não ão há mui o empo succou 100 anos, quando apa eceu Rygiškių Jono (Jono Jablonskio) Li ujų kalbos sin aksė, I d. (Seinai, 1911) 1911. Užsimoję discu i os exemplos des a g amá ica i in b íchas sua aužą e íamos is o ão dize sob e as ci cuns âncias em que o am esc i os aqueles nossos sin aksės mokslui e mokyklų ado ėlių aidai ligi šiol signi ica i o abalho2. Sis eminio oda desc ição sin aksés da língua li uãs não pa eikusios nem XVIIXVIII a. p imei as nossa g ama ica, nem XIX a. segundo a me ade c iada cien í ica g ama ica (Augus o Šleiche io, 1856 m.; F yd icho Ku šaičio, 1876 m.; An ano Ba anausko Kalbamokslis lie u iszkos kalbos, 1896 m.; Kazimie o Jauniaus Lie u ių kalbos g ama ika, hek og a uo a 1897 m.) e ou as meno es signi icações g ama icas. J. Jablonskis a pa i p imei os agões g amá icas da língua li uãs ba os pe cepê, kokie kie i, pik žolėmis apaugę sin aksės di onai. Já em 1890, ecenzuando kun. Mykolo Miežinio Lie u išką g ama iką, ele en a izou, o p imei o p eciso iman ando al abalho: pačiam en ende eg as de mūsų dainų, mįslių (minklių), p iežodžių, pa a lių (JR IV: 3). Kelis ac s sin aksės da língua li uânica J. Jablonskis изnag inėjo 1893 m. Va pe exp essodin ame a igo Medega sin aksiui. Pa edaguo esse a igo en ou e em J. Jablonskio 1901 m. Li u iškos g ama ikos sky ių Keli sin aksio įs a ymai (JRR I: 158177). 1 Ją ci a emos a pa i mais acessí eis aos lei o es J. Jablonskio Rink inių aš ų I omo (suda ė Jonas Palionis), p. 436548, e o nome ab e ia emos em J. Jablonskio Sin aksė ou simplesmen e Sin aksė. 2 A c iação e publicação de sin aksês são desc i os po J. Palionis Jono Jablonskio Rink inių aš ų į ade J. Jablonski e seus li os didá icos de língua li uanas. Pa icula men e de alhadamen e udo isso oi discu ido A. Pi očkino es údio J. Jablonskis bend ines lie u ių kalbos puoselė ojas (1978), es e e aquele i yškin a A noldo Pi očkino p epa u e Jono Jablonskio laiškuos (1985) e não em um único seu a igo. J. Jablonskio Sin aksės exemplos impo ância é mencionada e desc e iamuosias em abalhos de his ó ia da língua li uanas (Pe o Joniko, Jono Palionio, Algi do Sabaliausko, Zigmo Zinke ičiaus e k . ). 20KALBOS KUl ūRA | 85 lIE UVI KALBOS VADOVlI POREIKIS J. JABLONSKIO SINTAKSS PRETEKs as A ga us Li u išką spaudą, Li u ians kalba p adėjo skin is kelią į mokyklas, ad iškilo gy as eikalas suda inė i lie u ių kalbos p og amas i ašy i ado ėlius. Pa a es es abalhos en ol eu e J. Jablonskis: ele c iou p og ama de língua li uãs pa a escolas p imedamosi3 e pa a a Pane ėžio moky ojų semina iją s ojan iems u u os mes eis des e assun o, consul ou elemen o ių au o ius (Po ilą Višinskį, Ksa e ą Sakalauską e k .),pa icipou elemen o ių concu sos de a aliação. P. Višinskio e K. Sakalausko elemen á ios en a am ealiza J. Jablonskio anunciado men is, que di igêlios p imei o p ecisa basea -se i aja língua e au osaka. po ém comple amen e adequado li os de língua li uanas não hou e nem pa a escolas p imedamí ias, an o mais ais li os al a am a classes mais al as. J. Jablonskis p e endia p epa a no a 1901 m. edição g ama ical, onde sin aksê de a o se sepa ada da mo ologia e aíip mui o que edi b a (ž . Palionis 1957: 3233). No en an o, em 1909 J. Jablonskis decidiu esc e e sepa ada o sin aks da língua li uãs. naquele empo lhe pa eceu necessá io o mais sis emigo manual de sin aksês. Os p a ican es da língua ambém mui o ca eciam de eg as de sin axe assis idas sem elas e a di ícil espe a na edução de e os nes a á ea4. CAIPVO RÁSOMA E SKElBIAMA J. JABlONSKIO SINTAKS Desde 1908 m. au ens J. Jablonskis abalhou gimnazia de B es o p o esso de la ynas língua. Ele, acla au am pedagógico abalho, edaga usiam Žemai ės apon ismos e ocupėmusiam ou os abalhos, a sidė i lie u ių kalbos sin aksei neleng a oi encon a empo. Nebe p imei a ez c ia i a J. Jablonskis ezeosa sac i ica e ão de é ias. po ém ainda sėgė keblūs s y uojančios g a ybos e neaiškūs lie u iškų g ama ika os e minų pasi inkimo ūpesčiai. Aqui p a a u 3 J. Jablonskio o p og ama de línguas li uanas escolas oi ap o ado e publicado em 1909 m. Lie u os ūkininko anexo Mokykla (Bui ydienė 2012: 189). 4 Respondendo a Vado ėlių comissão p eocupações J. Jablonskis cons a a a a al a de mui os bons escola es di igí eis e seus pensamen os eziuma a assim: Como manualê o eik ų esc e e , o que al a aos a uais mui o di ícil ques ão. Con e sa se iamen e, que manuais ago a são mais necessá ios, pode emos decidi , que manuais são mais necessá ios (JR V: 236). V. Labu is. Rygiškių Jono Lie ujų kalbos sin aksės pa yzdžiai 21 1 PaV. Nuo auka de 1909 m. ou ub o 5 d. ilius uo o Li uães c is ãos-democ a as sa ai aščio Šal inis (N . 39) 22KALBOS KUl ūRA | 85 e ias língua e a es e abalho nu a ê inclui J. Jablonskį. Vá ias ezes os sace do es chama am pasi a imus em um em bu o susi as i pa a ėjų i alkininkų. okia p oga pasi aikė ne ikė ai: kai ku ie jaunosios ka os kunigai pagaliau susi ūpino ap aly i lie u iškų po- 1909. no início Punske pasik i ė e J. Jablonskį, e depois de alguns meses Vilniuje em ou o pasi a ime pa icipou já não só Jonas Jablonskis, mas e Kazimie as Būga, Juozas Balčikonis, Ju gis Šlapelis (ž . Pi očkinas 1978: 6263)5. m. asa ą á ios Seinų kunigai com kalbininkais J. Jablonskiu, K. Būga, J. Balčikoniu e J. Šlapeliu su edaga o po e ių kalbą 1909. Kalbininkai ėmėsi and Li huanian language synaksės da bų (ž . 1 ig.). Aqui J. Jablonskis com alkininkais discu iu as p e is as Sin aksês esc i a e os p incipais e mos6. Seinuas en ão ele conseguiu esc e e não é a maio pa e de sua Sin aksês. J. Jablonskis a con inuou a kū ė ainda odos os anos. T abalhou com p essa, não cuidando de saúde. ca as a Kazimie Jokan con essou, como du amen e abalhas, nepailsėjęs (Pi očkinas 1985: 160). A g ande pa e Sin aksės, ma y , esc i a 1910 m. asa ą Puziniškyje, Pe ke ičių d a e. G eičiausiai ela ainda esol eu e ol ado pa a B es ą. J. Jablonskio Sin aksės ex o oi p incipalmen e imp esso J. laukaičio edaguojamame mês aš em pa a os sace do es Vado as 1910 m. udenį po dois numé ios (Pi očkinas 1978: 69)7. Pa a se ao público acessí el, Sin aksė inha de se publicada e sepa adamen e publicações. m. no início apa eceu a p imei a pa e daquela publicação, e daqueles mesmos anos junho início 1911 Seinuose laukaičio, D a anausko e Na jausko kompanija publicou já oda Rygiškių Jono Lie u os kalbos sin aksė (ž . 2 ig.)8. isso oi publicado no jo nal Vil ie e o p óp io au o dela (JR IV: 64). aquele abalho J. Jablonskis conside a a p imei a a sua sumany o Sin aksės ado ėlio pa e e p ome ėjo em pouco empo espalhada a segunda linksnių i p ielinksnių mokslą. In elizmen e, ela apa eceu só depois de 17a ano. 5 Seinuas abalhou pela comissão kalbininkų ei as algumas o og a ias. Uma delas publicada em 1909 m. Šal inio 39 n . (ž . 1 igu a.). En e a in e essan e sob aquela o og a a in o mação, que aqui J. Jablonskis esc e eu e Sin aksę e como abalhos se pa iliję lá pa icipa am kalbininkai. Um daqueles abalhos o ganiza o ias oi sace do e Juozas laukai is. Ele an e io men e oi ecê abalha A. Ba anausko y . p.ėjėju, e depois Seinos seminá ios de sace do es lecciona e Li uães língua. Além disso, ele s eigê e a ou ca alikos publicações Vado ą e Šal inį. J. laukai is sabia sob e J. Jablonskio abalhos de linguagem e sen ia lhe a o acidade. 6 P oclamação no inal au o ag adeceu aos seus ajudan es, especialmen e K. Būgai: kad não K. Būga, não o seu da bš umas, não o seu a sidėjimas ciência ao asun o [...] abalhoelis se ia ainda apnes. 7 Plačiau kun. J. laukaičio biog a ia desc i a em li o ecen emen e edi ado Lie u os ko ų e pe uose (sud. Kai iūkš y ė, Gudony ė 2009: 164168). 8 Depois de ês anos não esquecendo, como seiniškiai Sin aksę spė iai spausdinę e ainda ją pagy ę, J. Jablonskis com ši dgėla pap iekaiš a o: Seinų esc i o es aquela sin aksės pelo menos esimoko, assim pelo menos de e ia decidi da a ual […]Šal inio e […]Vado o linguagem (JR III: 54). V. Labu is. Rygiškių Jono Lie ujų kalbos sin aksės pa yzdžiai 23 2 PaV. Rygiškių Jono Lie u osjų kalbos sin aksė (Rygiškių Jono Lie u os kalbos sin aksė) 24KALBOS KUl ūRA | 85 A si e ęs J. Jablonskio Sin aksę, apimančią 110 puslapių, skai y ojas u i pe skai y i gana in o ma y ią 4 puslapių „P akalbą“. Čia au o ius labai kuk- liai chama sua publicação de p úsubos e gado abalho: não odas aquela pa e pa elas uni o memen e apalizadas, [...] não odas uni o memen e comp ehensi amen e esc i as. E, lemb ando-se des a Sin ase ou a a e aí, o au o diz igu adamen e que isso se á à língua esc i a só kaiš is, que não lhe mui o u ilizeiksiąs9. J. JABlONSKIO SINTAKSS PAVYZDŽI ŠALTINIAI Minė os P akalbos sob e ês qua adelhas Sin aksės exemplos e suas on es a discu i . Au o iaus achada que isso é ex emamen e impo an es assun os. Aqui diz: Medžiagą ( êio e i icado pa yzdžių (ž . 3 ig.) inkau quase oda ( isus) de língua dos pessoas. (JRR I: 437). Apibend in ai žmonių kalba chama-se não só selecionada imo pessoas adicionalinė šneka, mas e au osaka não só au o iaus gi dė a, mas e omada de con iamen os записнаятожных сборников. aqueles g upos de on es da língua en am localiza de aco do anões empos li u iamen e alan es k aš ų adminis a i as bo das. Aqui o au o e e que en en a com não poucas di iculdades, como ca o empos go e nias e cí culos ha moniza com a mėmis. Šal inių Sin aksėje usada bas an e mui o: deles sunume uo ų 51 indicada, po ém po mui os de san umpų slypi po d i ou kelias localidades, p z. : Kp. (22) inclui Kupiškio, Šimonių, Skapiškio apylinkių šnek as, e ao lado ainda p ig e inamos e Kp.d., . y. Kupiškio dainos. aigi exempla es on es, ma y , pode inspeciona duplica an o ou ainda mais. Šal iniai a ibuem-se em duas g upos p incipais: p imei ai a ele i pessoas šnekamosios linguagem e au osako exemplos, segundai aš ų kalbos. Es i amen e eles nãoa ibu i, po que J. Jablonskiu aqui ossem mais impo an e exemplos qualidade e con iimidade, e não isso, que a qual g upo pe ence. signi ica i os e isso, pela qual em eile on es desc e e , segundo isso eles sunume oam. aquele núme o baseando-se, o lei o em que escla ece , o que signi ica abb e iação na seguin e ap esen ada abėcėliniame lis as de on es, po que no ex o exemplos inham só sin umpą e numbe į. An ai abėcėliniame są aše andame No. 19 isso en e Š obiškio e Joniškio esąs a aldeia Ne ekonys da p o íncia de Kaunas local ap aše10. 9 No en an o, J. Jablonsky aquela Syn ax epe idas ezes aconselhado a gen e le a le a a en amen e (ž . abaixo). 10 J. Jablonskis jun o a exemplos às ezes e num ou o a igo o nece as mesmas ab e iações de on es. V. Labu is. Rygiškių Jono Lie u ių kalbos sin aksės pa yzdžiai 25 Pa yzdžių šal iniai Sin aksėje começam a desc e e a pa i P ūsų lie u os. é e a p imei a on e P .11. Ele ab ange bas an e mui os e di e sos exemplos de: des e país šnekamosios línguas, dainos, mįslių, p iežodžių; além disso, aqui se classi ica ambém o que é i ado do dicioná io e g amá ica de F yd icho Ku šaičius, da g amá ica e ch es oma ijos de Augus o Šleiche io12. Sky ium ap esen adas Vilkyškių 11 Sin aksėje exemplo do nome da on e ap esen ado cu sy u ligei amen e ambém assim mesmo e sua ab e iu a. 12 Ul ima oji es e é A. Šleiche io li o Handbuch de li auischen Sp ache (P ag, 1857) segunda pa e, in i ulada Li auisches Lesebuch und Glossa . 3 PAV. Jono Jablonskio Li uãos linguagem sin akses P akalba (co igida au o iaus). (leidinys conse amos ins i u o de li e a u a e au osacos Li uãos biblio ecaos J. Jablonskio coleção.) 26KALBOS KUl ūRA | 85 canções (Vlk. 2), g a adas Augus o leskyno. Aqui p idu iam e K is ijono Donelaicius esc e e (Dn. 3). Su alkiečių língua exemplos de indica qua o on es: Naumiesčio apsk i ies Rygiškių kaimas, Ma ijampolės e Vilka iškio apsk i ies ( iesiog), S Liud ina o dainos (Ld.d.)13, Ga lia a pasakos e dainos (G l.d., G l.p.), kadaise compiladas p o . Ka lo B ugmano14. en e eles inse us a Seíns dzūkų on e. Ši aip en e su alkiečių la gada sen idoja (pagal Su alkų gube niją) a sidu ia e su alkiečių es eu ąja sen idoja (pagal a mę) šal inis e Seinų dzūkų in a pas. Gausia exemplos de on es da ex-p o íncia Kauno, abėmusios a maio pa e Zemaičių, Vidu io e Ry ų lie u os anų laikų Kauno, Raseinių, elšių, Pane ėžio, Šiaulių, Ukme gės apsk ičių i Za asų kampo apylinkių. Aqui em e e ências sepa adas dada a é 17 on es. Daqueles luga es são p óp io J. Jablonskio su ankio a mui a coisa de exemplos, nemaža deles obu a e de ou os kalbininkų ou pessoas, com os quais o au o e e con a o: Juozo Balčikonio, Kazimie o Būgos, Kazimie o Jauniaus, Ju gio Šlapelio, Pe o A ižonio, Jono Šliūpo e k . De G ūzdžių (daba G uzdžių) e Žaga ės d igubu šal iniu (Sln., Sln.d.) ma ca em Ma o Slančiausko o nece šnekamosios linguagem e exemplos de canções publicadas. Do Vilniaus gube nia exemplos de e u ė a mažoka só de Š enčionių e akų apsk ičių, po ém o úl imo on e ab ange mesmo cinco áli as deseniba sčiusias a edinkes: Žaslių, Onuškio, Punios, Jiezno, Valkininkų. Fo nece exemplos e de li uani pe enusiusių lazūnų (Ašmenos apsk .) e Zy elos (dab. Zie elos) (Slanimo apsk .). Às ezes de luga es especí icos J. Jablonskis não- nu odo, o a oja apibend in us šal inių pa adinimus: Žemaičių (Žm., Žm.d. 35), Ry ų Lie u os (R . 36)15. Rašomósio baseia-se em exemplos da língua mui o cau elosamen e. Aqui sepa a XIX a. on es e senobės esc i os. Dos p imei os, sem já mencionados K. Donelaicius aš us, mini Mo iejaus Valančiaus, Simono Daukan o, Žemai ės aš us, Anykščių Šilelį, Šiaulėniškį Senelį, Lie u ių pasakas, Visuomenės įnamius, An ano 13 1873 é m. es emun ina a apylinkėse (en ão Cal a ijos apsk i yje) Filipo Fo una o o e Vse olodo Mile io po ašy os lie u ių liaudies dainos, ki ilica imp esso em Moscou (1872 e m.). 14 Publicados po ele com A. leskynu em compilação edi ada Lie u ių liaudies dainos e con os de P ūsia e Li uânia ( okiečių k., 1882 m.). 15 J. Jablonskio Sin aksėje mais ou menos exemplos i ados de cada maio ada més; deles quase não e e apenas de aka inių dzūkų (daba inių Aly aus, D uskininkų, lazdijų e k . a edo es). V. Labu is. Rygiškių Jono Lie u osjų kalbos sin aksės pa yzdžiai 27 Juškos Dainas ( s.) e Žodyną i k . Às ezes a on e de esc i os é ma cada simplesmen e R. 45. En e senobês esc i os indicam-se Mikalojus Daukša, Kons an inas Si ydas e de não quais ou os esc i o es abalhos. U ojado e ab e ia u a do on e R . 51 (a pa i do exemplo do con eúdo pode-se acha que se a a simplesmen e esc i os eligiosos). al bas an e di e si icado, a é ma gas, não isu es i amen e di e enciuio ado e de inido lis a de on es pe mi e supo , que J. Jablonskis amos as escolhęs mesmo desde es udos empos e u ėjęs alguma qual deles ka o eká. e dade, em uma J. Jablonskio ca aške K. Būgai modlamen e menciona apenas sob e seus exemplos k a inho (Pi očkinas 1985: 89). Pa yzdzes gausa J. Jablonskio Sin aksėje gausa exemplos de lei o ao c in a em olhos de imedia o. Um dos p imei os c í icos des e abalho jo em poe a Kleopas Ju gelionis, i endo na Amé ica, já depois de meio ano suscubo con e čiuí em Sin aksėje sob e 2300 exemplos. Susci ou e api ino: esą aqui deles dada an o mui o ik olhos dos esc i o es dum i, e aqueles exemplos esą p incipalmen e su alkiečių ou do p óp io J. Jablonskio edaguo ų abalhos. pa a o ca s akoši o c í ico pouco p eocupa a, a quem aqueles exemplos des inam e como eles ap esen a em. Minė oji P akalba com mui as á ias on es ambém, apa en emen e, a žiau não lei a a. Užsik ė ę não kažin quan o sensa a exemplos de a i me ica, is o e aquilo e nós calculamos. Neapeidami e J. Jablonskio sugal o ų bem comen ojados sakinių adome ap oximadamen e 2900 exemplos. po ém conc e ús núme os al ez menos in e essús166, do que ce as espécies de exemplos, sua compa ação, p opo ções. Pako eguo us J. Jablonskio Sin aksės pa yzdžių ipus dis inguimos em ês p incipais g upos deles: 1) šnekamosios kalbos, 2) au osakos, 3) ašomosios ( aços) exemplos de linguagem. Šnekamosios linguagem ( a mių) exemplos cons i uem sob e ečdalį de odos os a ados sin aksės ac s. A es e g upo a ibuímos não só di e amen e dos chamados su alkiečių (kapsų e zana ykų) exempla es con endo e e ência, mas e do p óp io J. Jablonskio за ašy ų de Rygiškių apylinkių ce ca de 100 exemplos, pa eik ų sem nenhuma e e ência. No en an o Sin aksėje encon amos nemaža e a pa i Zemaičių (Alsėdžių, K ėda nos e k . luga es), e a pa i Vidu io li u os cole e ac s (Šiaulių, Pane ėžio, Pas alio, Žaga ės apylinkių). Sudėję em uma sk y16 daqueles núme os conc e os pabe a e K. Ju gelionio; elles pakomen a em e adip o i A. Pi očkino (ž . Pi očkinas 1978: 86). 34 KALBOS KUl ūRA | 85 J. Jablonskio Sin aksė ėmė a nossa g ama ica no minimą e mesmo sis eming sin aksės eiškinių ap ašu, cujo me odológica di ecção pode se conside ada nuo unkcijų p ie aiškos. Ao au o e a cla o que seus es abelece dėsningumai depois de cujo empo podem pasmi s i, po ém eles mos an es bons exemplos de linguagem įsi ėžę na memó ia, como kokie kel odžiai, ma ca, onde a ce o caso nossos an epassados seu men į conseguia ala s i bonžiai lie u iškai. J. Jablonskio Sin aksės sis ema, embo a co igido e suplemen o, a uê nossa lide ança de linguagem o e po mui oelį ou osėlių e i okios desc ios g ama ica. An ai 1985 m. saídai ijoje Juozas Masilionis JAV Li u iams expôs no o manualėlį Lie u ių kalbos sin aksė. E aqui econhecidas J. Jablonskio Sin aksės adições, pli usios pe Pe o Klimo, Zigmo Kuzmickio, leona do Damb iūno, P ano Gailiūno com Juozu Žiugžda e k . di igėlius. Mais a de en a iza-se que J. Jablonskio Sin aksė semp e oi uma nãošsemiamas exemplos a uodas (Masilionis 1985: 5). De a o só aquela J. Jablonskio al ez qua o ezes mencionada p e ozí Juoda doona não adas su giu segu amen e encon á amos em cada pelo menos quan o mais de alhei a desc ição da nossa sin axe. IŠVADOS 1.Jões sin aksę língua Li uânia J. Jablonskis esc e eu p incipalmen e endo em men e des e assun o guias pa a as classes das escolas supe io es sp agą isso de pa e lėmė e exemplos abundão e sua disposição. Pa yzdžių Sin aksei ele inko ainda desde es udos em Moscou empos […] sob e 30 anos. 2. Sin aksę começou a esc e e sendo mes e em B es e, 1909 m. com alkininkais K. Būga, J. Balčikoniu, J. Šlapeliu, ga ęs p ieglobs į Seinuose. aquele abalho ęsė e 1910 m. e a ą Puziniškyje, Pe ke ičių d a e. A ski u edi iniu Rygiškių Jono Lie ujų kalbos sin aksė išleis a 1911 m. junho mês. plu alidade de exemplos de on es nela o necidos com especí icas e e ências. 3. Em es ima i as ap oximadas, há ce ca de 2900 exempla es. De aco do on es exemplos de klodai expudės ė ap oximadamen e assim: sob e ečdalis šnekamosios linguagem, um pouco mais au osakos e menos do que ečdalis de aš ų. 4.Exemplos ap esen am-se de aco do adicional sin aksês planá: ases e suas pa es, ipos de sen inhas, compos os p ijungiamieji e sujungiamieji sakiniai, chamados su auk iniai šalu iniai sakiniai e su ap iniai sakiniai, no inal sky ybos sinais consumo. Mo i o ai J. Jablonskis gynė a pascojamąją V. Labu is. Rygiškių Jono Lie ujų kalbos sin aksės pa yzdžiai 35 eik i u ilizados são á ios mé odos: indukcinis, dedukcinis e samp o aujamasis. 5. (daly inę) kalbą. Ne ka ą Sin aksėje p imenama, kad sunkesniais a ejais ą pa į sakinį galima in e p e uo i i nag inė i keliais būdais. Pa yzdžiams pa- eg asingi, g ažūs J. Jablonskio euni i línguas li uãs, especialmen e au osakos, exemplos neme ai o am a si a uodas a ou as nossas g amá icas. J. Jablonskio Sin akse, como sis emingu desc ição sin aksês da língua li uãs modelo, mais ou menos u ilizado se não um XX a. au o es de guiões da língua li uãs, ambém e sin aksês pesquisado es de ciência. Seus es abelecidos eg as e a osenos polinkias ajuda am a es abelece -se a mui os da língua li uânica no mas g ama icais. lI ERA ūRA Bui ydienė V. 2012: lie u ių kalbos mokymas XX a. p adžioje: pi mosios lie u ių kalbos p og amos i o laiko a pio ado ėliai. – Naujausi kalbų i kul ū ų y imai. Suda ė V. Meiliūnai ė, N. Mo ozo a. Vilnius: Pe o o se as. Jonikas P. 1987: Lie u ių au a i kalba amžių bū yje, Chicago: li uanis ikos ins i u o leidykla. JR I–V: Jablonskio aš ai 1–5. Suda ė J. Balčikonis. Kaunas: Š ie imo minis e- ijos leidinys, 1932–1936. JRR I–II: J. Jablonskis. Rink iniai aš ai 1–2. Suda ė J. Palionis. Vilnius: Vals- ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla, 1957–1959. Kai iūkš y ė N., Gudony ė A. (sud.) 2009: Lie u ybės ko ų e pe uose. Vilniaus i Seinų k aš ai XIX a. pabaigoje–XX a. p adžioje, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų ins i u as. Masilionis J. 1985: Lie u ių kalbos sin aksė, Chicago: lB š ie imo a yba. Palionis J. 1955: Įžymus lie u ių kalbininkas Jonas Jablonskis, Vilnius: Vals- ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla. Palionis J. 1957: J. Jablonskis i jo lie u ių kalbos ado ėliai. – J. Jablonskis. Rink iniai aš ai 1. Suda ė J. Palionis. Vilnius: Vals ybinė poli inės i moks- linės li e a ū os leidykla. Pi očkinas A. 1978: J. Jablonskis – bend inės lie u ių kalbos puoselė ojas, Vilnius: Mokslas. Pi očkinas A. 1980: J. Jablonskis, Kaunas: Š iesa. Pi očkinas A. 1985: Jono Jablonskio laiškai, Vilnius: Mokslas. Rygiškių Jonas. 1911: Lie u jų kalbos sin aksė, Seinai. Sabaliauskas A. 1979: Lie u ių kalbos y inėjimų is o ija 1, Vilnius: Mokslas. Zinke ičius Z. 1992: Lie u ių kalbos is o ija 5: Bend inės kalbos iškilimas, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidykla. Recebido 2012 12 20 36KALBOS KUl ūRA | 85 EXAMPLES IN LIETUVJ KALBOS SINTAKS (SYNTAX OF THE LITHUANIAN LANGUAGE) BY RYGIŠKI JONAS Summa y he i s comp ehensi e and sys emic desc ip ion o he syn ax o he li huanian language Lie u jų kalbos sin aksė (Syn ax o he Li huanian Language) was p esen ed by Jonas Jablonskis unde he pseudonym o Rygiškių Jonas as a ex book o a i ally impo an pa o he language a he ime when a e he li ing o he ban on he li huanian p ess he li huanian language was making i s way in o schools. Jablonskis w o e Li ujų kalbos sin aksė in a yea . Kazimie as Būga, Juozas Balčikonis and Ju gis Šlapelis helped him o esol e issues ela ed o o hog aphy and e minology. Jablonskis Li uquias do idioma sin aksė was published in Seinai on he ini ia i e o he p ies Juozas laukai is in he mon hly o eligious di ec ion Vado as in he au umn o 1910. As a sepa a e book i was published in 1911 also in Seinai. In he o ewo d o he publica ion Jablonskis poin ed ou how impo an o his wo k we e he examples (2900 o hem) and in oduced hei sou ces. One hi d o hem a e examples o he spoken language o m a ious illages, examples om olklo e comp ise mo e han a hi d (o e 900) and examples o bes language aken om he w i ings o 19 h cen u y (wo ks o K is ijonas Donelai is, Žemai ė, Mo iejus Valančius, Simonas Daukan as and o he ) make up less han a hi d. Examples in Lie u jų kalbos sin aksė a e a anged acco ding o he adi ional plan o he ex books o his subjec a sen ence, pa s o he sen ence, ypes o he sen ence, composi e sen ences and hei kinds. Fo he i s ime in li huanian g amma s punc ua ion ma ks wi h he ules o hei usage and illus a i e sen ences we e p o ided. he esea ched publica ion helped o b ing ou and o subs an ia e he no ms o he g amma : i s o all i can be seen in he ules se o a ious ma e s o syn ax and based on con incing examples; in addi ion a ious mis akes ing ained in syn ac ic cons uc ion we e indica ed. he majo i y o 20 h cen u y ex books o his subjec con inued he adi ions o Jablonskis Lie u jų kalbos sin aksė. Some o he examples (especially om he olklo e) we e widely used by he au ho s o ex books as well as scien i ic wo ks. KEYWORDS: Jonas Jablonskis, syn ax, examples, sou ces, p esen a ion me hods. Vi as Labu is Vilniaus uni e si e as Uni e si e o g. 5, l -01513 Vilnius