BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
RAMUN VASKELAIT
Ins i u o de idiomas Li uanos KODIFIKUOTOJI NORMA IR JOS NEAIŠKUMAI ESMINIAI
ĮVARDŽIUOTINIAI DALYVIAI SU PRIKLAUSOMAIS ŽODŽIAIS:
NOODŽIAI: į a džiuo inė o ma, į a džiuo inis daly is, į a džiuo inis būd a dis,
pe enomi palab as, pažymimasis žodis, pažyminys, daik a a dis.
ANOTACIÓN el
A ículo examinado en discussiendo į a džiuo ines o mas indicado peculia idad que pa icipio
į a džiuo inė o ma ne a o ina, si el pa icipio iene dependien es palab as, en los cuales se
conside an de con ol y šliejimo la elación con pa icipiu elacionadas palab as. Au o ė e ela
e ela la desiguodá alcance de es e c i e io o mulado en abajos de ca ác e no ma i o y
conside a dos p incipales cues iones plan eadas su o mulación: del pa icipio y el p oblema de
analogía de consumo de o ma į a džiuo inės adje i o; neaiškumus, elacionados con el uso del
pa icipio daik a a džio posición. Explicando, has a qué pun o es e c i e io igualmen e aplicable á
a ibújjs y pa icipan es, pasi elgianse no sólo no minamojo, sino y i iamojo ca ác e abajos, así como desc ipciones sin aksės.
ĮVADAS Palabados conjugados, los cuales o ma dependien es palab as u inis į a džiuo inis daly is
( oliau ĮD), en lenguas li uanas se u iliza, y es o mos y ų la amplia a osenos imagenadán
ansmi ien e in e ne . Su paješkos sis ema Google de ales compuños pues os de á ašius kone cada
ĮD, ej. : ¿Qué medidas pueden oma esc ibien es sob e escenas menus en es os iempos de
inno aciones y dominados de los medios sociales? Uno de exclusi os del siglo XX milag o adio b uožų es
hablančiųjų a mic ó ono oces; Muje de edad mediana es adís ico e a o de consumido p és amo
inmobilia io; Quien desee ealiza es e p ocedimien o g a ui amen e debe ob ene encaminamien o de
los o iciales de policía. Sin emba go Ac ualidades ex osyn de la lengua li uanas, más o ien ado no en
la lengua a oseną en gene al, y en bend ines lengua a oseną, a skleis ų, que ĮD aldomų o
p išlijusių palab as iene nedajnai. Aquí pa icipan e esc iban ieji en uen es de li e a u a ex yno
neg ožinske, los cuales componen 19.322.341 palab as, sus ienen sólo de seis ocasiones, hablan isis
es, iman ysis d iem, y mucho incluso y de anzi y inių eiksmažodžių pada y ų pa icipan es
(duodan ysis kodi ikuo oji no ma y sus neaiškumai | 2 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.01
RAMUNĖ VASKELAITĖ. Į a džiuo iniai daly iai su p iklausomais žodžiais:
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
o duodan ieji, ma an ysis o ma an ieji, nugalin ysis o nugalin ieji y k .) nė ka o. Cad inada en el
1
habla ales casos a ažni, con i mados y más ecien es, en ex yną nepa ekę uen es. noudingas
del lib o au o iaus o adėjo al lengbai, sin emba go plena ales casos desapa aicimas
A si ik iniu būdu pasi inkus dešim pas a uoju dešim mečiu išleis ų neg ožinės
li e a ū os knygų, ĮD su p iklausomais žodžiais as a ke u iose
2
, ijose okių a ejų ne as a
3
,
ijose as a ik po du
4
. Žinoma, p iklausomais žodžiais išplės ų ĮD a ojimas gali bū i
besi ado aujan es lib os de lengua edi o es.
ge okos apim ies leidinyje gali ody i i ai, kad jų engia no minamaisiais leidiniais
Y de hecho en algunos abajos de di usión de no mina i o o no ma de índole o no ma ĮD con
dependiomais palab as se indican como ne a o ini. En g amá icas como ne a o ini di ec amen e
į a dijamos sólo alías palab as ex ende i į a džiuo iniai būd a džiai, sin emba go en y en aplicado
į a džiuo inių o mų desc ipcion modelis pe mi e le an a p esunción, que analogía puede se
aplicada y a pa icipan es. Las desc ipciones de palab as compues as en ĮD no se desc iben de
compues as, mo ologicas sanda os ap ašuas ellos juolab neap a iami, y aisymai indican, que los
u in ys de palab as dependien es ĮD no a as eces a sidu ia en e los co ecomųjų casos,
aunque ais c i e ios y se o mula o o. Todo es o a osenai puede le an a ge okos neceiskumos o incluso ella limi a .
Desde luego, de e mina , si codi ikuo osiomas no mas a osena de e dad limi a, se ía posible solo
ją y no mas nuodugniai iz y us y compa aus. Sin emba go en es e a ículo se plan ea no al
obje i o. Va osenó y no mas conside ando egua e idos obje o i iamaisiais, en él susi elciama
sólo en no mas. Conc e amen e, se p e ende exnag ina en no mamuosios y no ma i o ca ác e
abajosos codi icuojamo ĮD consumo con dependiomais palab as no ma i ella codi icuendo kylančius
neaiškumus, o y začiuop i gilesnes neaiškumų causa. Tal a ículo debe ía se ak ualus desde el pun o
de is a codi icacion, sin emba go espe a que él puede se p a a us y usua ios del lenguaje,
no minamuosios en abajos buscan an la espues a, si pa icipio į a džiuo inė o ma es posible, si
pa icipio es conec ado aldomų o šliejamų palab as.
1
Daba inės lie u ių kalbos eks ynu (h p:// eks ynas. du.l ) u ilizo asi 2019 m. oc ub e 25 d.
2
J. G igas. Conocimien o caminos: an es eloj del odyklę paž elgus, Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla, 2013; V.
Žu au as. En la ie a del pa aíso beisskan . Kelionių epo ažai, Kaunas: UAB K iminalis ika, 2011; J.
G udzinskas. P a as o ojos beieškan , Vilnius: Saulelė, 2015; E. Kuckailis. Tílūs pasos po samanas, Kaunas: Vox Al e a,
2016.
3
D. Paluckas, J. G. Siau ukas. Socialdemok a ija be socializmo, Klaipėda: Eglė, 2014; P. Pome an se .
Niekas no es e dad y odo es posible: a en ykiai naujojoje Rusijoje, Vilnius: So oklis, 2015; V. Šmigelskas. Ku oló
lūdesio a iones, Vilnius: Ve sus au eus, 2016.
4
A. Užkalnis. P ijaukin oji Anglija, Vilnius: Bal os lankos, 2010; Tibe : olimas i a imas, Lais ės byla,
Vilnius: VšĮ „Aš un oji diena“, 2018; B. Tikne ičiū ė. Tė as S anislo as – mažu ėlių a nas. Penk oji laida, Kaunas,
2016.
RAMUNĖ VASKELAITĖ. Į a džiuo iniai daly iai su p iklausomais žodžiais:
kodi ikuo oji no ma i jos neaiškumai | 3
doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.01
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
La es uc u a del a ículo bas an e sencilla. En el p ime capí ulo se examina el c i e io de uso
no ma i o, de una u o a mane a p e é el pa icipio de la o ma in oduc o ioina non e ojimą
an e él ex és am con palab as dependiomas, y en los dos capí ulos pos e io es c i e ios de
o mulaciónusu an ince idumb es: del pa icipio y del adje i o a la cues ión de la o ma de
consumo in oduc o ioina (capí ulo 2) y con la posición del daik a a dío en cues ión (capí ulo 3).
Explicando es as cues iones, apí anse no sólo no mina i o ca ác e abajos, sino y mo ologiniai
į a džiuo inių o mų y imai, y cua ajame capí ulo es a analizė suplemen ada aún y sin aksinės
ĮD del consumo con dependiomais palab as ak uo ės analize. Así debe ía esc yskė i an o la
codi icación que su gen p oblemas, an o y lo que, si odos el consumo ĮD con dependiomais palab as
casos alo a í igualmen e.
Si bien el c i e io no ma i o, como se e á de la p ime a sección, en las di e en es uen es se
o mula desigualmen e, si se o mula como el nomb e de palab a no ojima con dependien es
dependien es, las palab as de palab as conjugadas se señalan solo oldomiño y šliejo modo con el
nomb e de palab a elacionado, y po eso el signi icado de es e é mino se di e encia de la
desc ipción de las palab as conjugadas del nomb e de palab a (pas a ase y de mi elación con
el deniu p incipal). Tokia signi icado compuinys pe enomi palab as se á u ilizado y en es e
a ículo, adelan e él se á señalado san umpa PŽ.
1. NORMINAMOJO CRITERIJAUS FORMULUOT
PŽ como pa icipio į a džiuo inės o mas ne a ojimo c i e io se indica en a ios abajos, y en uno
de ellos į a dijamas y su uen e. En 1990 m. edi ado A noldo Pi očkin en Adminis acinas cul u a de la
lengua a i ma: Jei būd a dis o pa icipi iene aldomos o p išlie os palab as (daik a a džių,
į a džių, p ie eiksmių), es o en onces no con iene consumi į a džiuo inės o mas, ej.: didžiai
ge biamasis (=didžiai ge biamas) pilie i (o simplemen e: ge biamasis pilie i) (Pi očkinas 1990: 87).
Ilus ándose es e eiginío ejemplos, se p esen a y g upo de Jono Jablonskio aisy ų sakinių, ales
como Žemė nelaiko ilgai gau osios (=gau os) del calo del sol, Vyskupais ue on asignados pe sonas,
con algo capaces (=sugebėję) en ik i al ey, T aukinys, pasiųs asis (=pasiųs as) pun o p o egugo de
e oca iles, g ei o mulo ė puede se aquella de J. Jablonskio aisymų.
sus abdy as (Pi očkinas 1990: 87), o ai leis ų da y i p ielaidą, kad no minamojo k i e ijaus
Que así es en ealidad, e ela un an e io abajo de ese mismo au o 1986 m. isėję
Jono Jablonskio kalbos aisymai. Juose minima iena J. Jablonskio pa eng a e imo ecenzija,
RAMUNĖ VASKELAITĖ. Į a džiuo iniai daly iai su p iklausomais žodžiais:
codi ikuo oji no ma y sus aguiskumai | 4
doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.01
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
en la cual e iso , esbozado no énis i egula men e pa ido os pa icipan es, dijés: Čia isu 1986:
eikalingi neį a džiuo iniai daly iai: p ie jų y a adinamųjų papildinių, aplinkybės žodžių,
pa einančių nuo jų pačių... Kam čia pa a o as į a džiuo inis daly is (būd a dis)?“ (Pi očkinas
141142). P esen e se y J. Jablonskio aisy ų sakinių, sólo ellos emi no de minimosios ecensión, y de
o os de es e lingüís ico abajos, ej.: sac io i... iene más con en ieji = quienes más ienen;
T aukinys, pasiųs asis (=pasiųs as) p o egeugo ... gelžkelių punk o (=punk o), g ei ue
de enido os; Tie a nelaiko la gas gau osios (=gau os) del solés cálimos [=šilumos A. P]; (Vyskupais
ue on asignados) pe sonas, a algo capazėjusieji (=sugebėję a algo) que ic i al ey; (Jie) e an los
más g andes adminis ado es de ie a, los capaces de cons ui más ka iuomenes = (Jie) e an los
más g andes sa ižemiai (zemininkai, d a ininkai), galį (ku ie podían) en ega más ka iuomenes; De
ellos nació hoy a la cons ojamosa (= a ojamosa, hoy a consumadas, cons ojamosa es os días)
aquellos aleg nių exhibiciones; Pažyminiai es i de inamieji y nede inamieji con pažymimuoju žodžiu =
Pažyminiai es i (y a) de inami o nede inami con pažymimuoju žodžiu. Como se e, a ios de es os
sakinių más a de se asladan a Adminis acinas lengua cul u a. Ap a dando J. Jablonskio aisy us
daly ius, A. Pi očkinas jun o señala a ención en lo que, que con un co ección kalbininkas p opio
su o mulao ai aisyklei con aš a a ęs, y así indica, que eglae es su o mulada J. Jablonskio.
Ap a iamoji eglae o mulaoma en 1922 m. Li u ias lengua g ama ikoje, pasai, que į a džiuo iniais
būd a džiais negalima pasaky i daik ų ypa umo puigamai, i. e. ellos ne a ojami con así y muy, po
ejemplo, muy buenas, an buenas, an san oas, muy ( odoai) audonieji dobilai, así llamado el dueño;
cosas, an ca osamen e mokamieji, u se buenos (RR 1957: 415). A i iendo a al ca ac e ís ica
de la lengua, adelan e a i mase que į a džiuo iniai ad e bios apsk i ai iman , no iene con suim ni
al ededo ybinių palab as ni suplemen inių am ūšies asun o, al cual ellos consumidos, y a es a
o muluo ei ilus a se p esen a casi sólo ejemplos de pa icipan es, que mues an que cuando se
5
a con PŽ el pa icipio se u iliza sólo en o ma simple. Delicios se p esen a no solo con compa a i a
eikiancios adjec i os (Žmonės, ak ťažko di bę, u i pasilsė i), sino ambién con o as palab as
(Žmogus, celý deň di bęs, aka e može a silsė i; keli Kamesi do p oda, e az nė pelių nebegy enamą?),
y los ejemplos más lo une es o, que, excep o dos o aciones (Vy ai, nedi ę ugius, a ožia o namo;
Vasa ą obbę, ziemą kuo misi ?), o man los g ados exclusi os de la palab a pojamimojo (RR 1957:
414416). Sin emba go, en la o mulación de la egla y una ez más, como c i e io menciona no al
posición, y a cie as de pa icipio pe enecien es palab as: Į a džiuo iniai a ibu os no pueden
ene en la palab a su (i sen encia) asun o de complemen inių o
5
Būd a džio aquí se p esen a sólo un ejemplo: Esas cosas hay que dis ingui de o as semejan es a ellas de
(RR 1957: 415).
RAMUNĖ VASKELAITĖ. Į a džiuo iniai daly iai su p iklausomais žodžiais:
cosas codi ikuo oya no ma y sus ambigškumai | 5
doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.01
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
en o no de palab as (RR 1957: 415). Aunque en 1922 m. eisis o en J. Jablonskio g ama ikoje
p incipalmen e se p esen a sólo pos pozicinių pažyminių pa yzdžių, sin emba go de menė osios
ecenzijos e , que homona klaida kalbininkas laikė y p epoziciniais pažyminiais enančių pa icipiones
o mą (Čia pa i laukian ieji sa o laimės kandida ai), o ka u i daik a a džio pozicijoje
į a džiuo inę a ojamų daly ių į a džiuo inę o mą, p z. :O in se consul i os apa ecía poco;
Pa a naus a pe sona y bo a á él de la lis a de pagan es de duoklę; Toliau ėjo amichulías y asignados a
p ė o iaus... (RR 1959: 265).
A. Pi očkinas J. Jablonskio su o mulada egla se imasi s a s y i, i. e. izkelia cues ión, po qué jun o
con į a džiuo ine o ma no puede se u ilizado suplemen inys o aplinybė (Pi očkinas 1986: 142143).
Klausim desc ibiendo como De odas las co ecciones de o mas in oduc o io inas y no
in oduc o io inas la p oblemá más g ande, él basan p incipalmen e la explicaciín del Adélia
Valeckienė a ículo: daik a a dis, es ando an e el adje i o, explica, ex iende el signi icado del
adje i o y lo aleja de la palab a señalimo (Valeckienė 1957: 220). En ese a ículo au o ė es
esnag adizada sólo en a žiuo inių būd a džių a oseną, aigi, basado en él hechi a conclusión, se
aplica el a ibu io y pa icipio en a žiuo inės o ma de consumo analogía. Que ella se aplica, explica
y po el p opio A. Pi očkino in en ando explica J. Jablonski su o mulada egla: ĮD, como y
enjujujuo ísimo adje i o, diceąsė ą daik o ypa ybę, a él se usa complemen inys o ci cuns ancia
ambién indica la pa icula idad, pe o habla žymė i eiškinį du eces engian i, po lo que y se u iliza
neįžiuo inė deli io o ma (Pi očkinas 1986: 143).
Sin emba go al analogía aplicó y J. Jablonskis. Aunque mencionada egla se o mula en capí ulo de
g amá ica, i ulado Į a džiuo iniai a ibu os, en su comienzo se indica que al usa e miną
į a džiuo iniai a ibu os, en es e capí ulo hab á en la cabeza y o as o mas į a džiuo ines que
engan pa es del lenguaje, incluyendo y pa icipios: Kalbėdami apie į a džiuo inius būd a džius,
u ėsim čia isu and o he į a džiuo inius žodžius (daly ius, kelin inius a d a džius i am ik)
(RRR 1957: 414). Hedici, e eglae, o mulada como ca ác e del nomb e en a džiuo ína o ma
ne a ojim con papildiias o ci cuns ancias palab as, igualodai aplica y pa icipan es. y ya en 1901 m.
g ama ikoje, discu iendo į a džiuo inius būd a džius, jun o menė i y pa icipan es: Ši ą
d ilypuo ųjų būd a džių p asmę gali, cou se, adqui i i i d ilypuo iejei eiksma a džiai
(pa icipia), . i. būd a džiai, hace de eiksmažodžių a ba eiksmininkų (RRR: 1957 86). Sin emba go
en ella aún no se o mulaba, que į a džiuo inė o ma ne a o ina con papildiniais o ci cuns ancias
palab as. Es o o mulando en 1922 m. g ama ikoje, como se e, e iamasi a peculia idades del
consumo de ca ac e a djies, p incipalmen e į a džiuo inių būd a džių ne a ojimu con igualiimą
eiškiančiais p ie eiksmiais, pe o ejemplos se p esen a de esencia sólo

RAMUNĖ VASKELAITĖ. Į a džiuo iniai daly iai su p iklausomais žodžiais:
codi ikuo oji no ma y sus nocaiskumai | 6
doi.o g/10.35321.9bkalba.2019/2.01
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
pa icipan es. Minje ecenzijoje ambién a egi a sólo los pa icipan es, y y A. Pi očkinas,
discu iendo J. Jablonskio aisimus, p incipalmen e p opo ciona ĮD de ejemplos. Ap a ian J.
Jablonskio aisy us būd a džius, enu odomi du con el uso de la o ma į a džiuo inės elacionados
sakiniai, conc e amen e Mažiau alen ingieji (=ku no así, no ales alen ingi ebė užmi š i i
a si anda i akich ba dzo alen ingých a pe = a si anda akich i ba dzo alen ingų žmonių, i
alen ingųjų a pe (Pi očkinas...) 1986: 11 pe o, como se puede e , ambos es án elacionados con
es e signi icado, y in luencia puede ene p ecisamen e al ededo . Así, explica ía, que aunque
eglaé p incipalmen e o mulada pag indu ca ac e a džių, ya y J. Jablonskiu más ecuen ó u o aisi i daly ius.
Kad į a džiuo ine o ma ienodai ne a o inos con PŽ enan es ambas pa es del lenguaje,
posi i ama y 1993 m. publicado en Elenos Oginskienės a ículo. Esc isando sob e el uso de la o ma
į a džiuo inė del a ibu o, aquí dicho que ella innecesa ia, cuando el signi icado del a ibu o es
de inido PŽ, ej. : Keičian is a los empleados esponsables de la aš edybą los casos se ans ie en
según ak ą (Oginskienė 1993: 37). Esc ibindo sob e el pa icipio consumo a o ma, posi i ada:
Į a džiuo inė o ma ne a ojama, si signi icado es eu ina pe enomi palab as o pa icipio a as
señalimojo palab a: Conside s omas cues ión sob e in e siones ex anje as p ohibidas y limi adas
ámbi os de ac i idades. Pa a documen os en iados al ex anje o, los o mula ios se imp imen en
dos idiomas (Oginskienė 1993: 40). PŽ c i e io, como y J. Jablonskio en los abajos, se aplica y
daik a a džio posición ocupando a los pa icipan es se p opo ciona consumi su simple o ma, ej. :
Los que quie an ganza inkau i se uedan a consul a se consejos sob e cues iones ag ícolas;
Besis a an es casas de ja dín ob ienen p és amo; Cada año se o ganizan cu sos en an es en
al asas escuelas (Oginskienė 1993: 38). Toda ía an es que E. Oginskienė PŽ c i e ios es mencionada A.
Valeckienė. 1961 m. En un a ículo publicado en la cul u a de la lengua de alladamen e discu ida
signi icados de į a džiuo inių būd a džių, ella p esumió, que simila men e como į a džiuo iniai
būd a džiai se u ilizan y ĮD, y mencionó pa eja noikslaus casos de uso de į a džiuo inės. Como uno de
ellos mencionado p ecisamen e dideles polinkis consumi į a džiuo ines o mas pa icipan es,
(Valeckienė 1961: 15). Polinkis į a dy as kaip didelis, o ai lyg i pa i in ų, kad PŽ išplės us
expandi í o as palab as y einančių pažyminiais ĮD a o i inclins ama más que į a džiuo inius
būd a džius. Además, en ese a ículo como inco ec amen e se usan minim no odos los pa icipan es, sino sólo enan es expandidasis pažyminiais, de ahí c i e io
lyg i numa omas siau esnis.
Fo mulando c i e ios Daba inės lie u ių kalbos g ama ikoje ( oliau DLKG) y Lie u ių kalbos
g ama ikoje ( oliau LKG), la posición del pažyminio como aunque neišski iama. El c i e io se
o mula así: Į a džiuo inės būd a džių o mas no ienen dependien es palab as (DLKG
1997: 176); „Ne u i į a džiuo inių o mų būd a džiai, išplės i daik a a džiais, p ie eiksmiais
RAMUNĖ VASKELAITĖ. Į a džiuo iniai daly iai su p iklausomais žodžiais:
codi ikuo oji no ma y sus no cla škumai | 7
doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.01
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
o inde inėniamuoju į a džiu oks (LKG 1965: 513). Sin emba go dada dicha o muluo é LKG ex és ais
ilius uojama ik okiais pa yzdžiais, iš ku ių ma y i, kad į a džiuo ine o ma ne a ojami ik
pažyminiais enan es ad e bios: K ūmai, zole ba zdo i, k aš ais mišką iečia; Aunque la mon aña al a y
s a us e a, pe o llenos de aleg ía ojos de gen e mi aban a su cumb e como a solé, y muchos ya se
p epa a on pa a escala ; Y i ió él ya no en a diezí años, odebe enían aún llena boca la den ...s,
blai ...s men e y ma a illamen e gied ...a memo ia; Dangialmen e žyd os sus ojos, apes adas oscías
an áckelos, p iden adas la gas blaks ienas, žiū i delan e sí. O a sen encia ilus ación se
a i mación de que į a džiuo ine o ma ne a o ini būd a džiai, einan ys su į a džiu siguien e: Fue
al as, apniukęs mo na as, y sob e oda la ciudad legėjo al espeso niebla, que po a ios pasos no
había humano is o (LKG 1965: 513). O daik a a džio posición ocupancias ca ac e a džių ejemplos no
se p opo cionaiama. DLKG o muluo é išis neilius ada ejemplos. Así, de g ama ikas nolojašku, si
o mulaciones sob e į a džiuo inės o mas ne a ojimą con PŽ se aplican sólo pažyminiu yendo
a ibu jios, o y usados en daik a a džio posicion. Sin emba go de es as g ama icas noloja ni es o,
cuán o al c i e io aplicable a los pa icipan es. Di ec amen e ing es a dijase būd a dis, pe o y
o mulaciones p esen anadas būd a džio sky iuje. Sin emba go ing esžiuo inas o mas
de alladamen e y eap a iadas sólo en el capí ulo de ca ac e e džio, y es o pe mi e le an a
p esunción, que aquí de alladamen e desc i os signi icanzas y peculia idades de consumo se
conside an comunes y a o as pa es de la lengua, pe o sus cap iuas se e i a ka o i in o mación.
2002 m. izėjusios Kalbos pa a imuose ( oliau KP) co ecomi expandės ais pažyminiais einan ys ĮD. Como
nodes inada e alúa a exclusi o ma cinio inco endo los pa icipan es en užiuo inė o ma (Žmonės,
u in ieji (= u in ys) unokią o o ookią in alidą, bu iasi į o ganizacijas; Iškabin i ca eles, aginan ieji
(= aginan ys) pa icipa p ima e a alkoje), y como eng ina į a džiuo inė o ma pa icipan es,
en encien es en išplės inį pažyminį (Šalį aldan i ( aldan i) pa ido eligió nue o líde ; Fue es ablecido
p oducybą ukdžiusieji ( ukdę) dėsningumai) (KP 2002: 27 28), y así cub ecianse odos būd a džiu
einančio ĮD casos de consumo con PŽ. Sin emba go, KP co ecoma y pa e de daik a a džio posición de
los pa icipan es en uso, incluyendo en a žiuo inius: sky iuje Daik a a dinė a osena como
ne eik ini e aluados es el iempo en e icamieji pa icipan es pe sonas según las unciones nomb a
(KP 2002: 4344), como eng ini es el iempo en e icamieji pa icipan es según las pe sonas en e o
nuola inį eikimą pa adin i (KP 2002: 44–46), o a p aisomų a ejų pa enka i nemažai su PŽ
chai manDžių: Posėdžioji en e ican ispi (= Įmin) dio la palab a al in i ado; Imajdį Li uania en el
ex anje o c ea y allí besimucan ieji (s udijuojan is (mokslus einan is) jo en); šaškininkų i
Mies elyje p adėjo eik i žaidžiančiųjų šaškėmis i šachma ais (–šaškių i šachma ų žaidėjų)
šachma ininkų) club y k . (KP 2002: 4446). Tokių daik a a dė i penusių pa icipan es codi icuo oji no ma
RAMUNĖ VASKELAITĖ. Į a džiuo iniai daly iai su p iklausomais žodžiais:
y sus ince idumb as | 8
doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.01
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
el consumo es e aluado nega i amen e y ki u (Pupkis 1980: 137138; Bane ičienė 1992; B ūzgienė
i k . 2013: 151), be būd a džių daik a a dėjimo polinkiai nieku ne e inami neigiamai, i ai
omen a ía plan ea la cues ión de si la analogía de la o ma de consumo į a džiuo inės se aplica en
es e caso. KP indican y es casos de consumo de pa icipan es ac uan es del p esen e iempo, y
como uno de ellos el consumo de ales pa icipan es pa adamuoju momen o (laikinai) ečiamikian
pe sona (2002KP: 46). El mencionamien o de Tokio ya inci a ía a plan ea p egun a, si aquella analogía
6
exis a, po que a a ib a dji es e caso no pod ía se ca ac e ís ico. Jus icia, ilus ándolo
ejemplos, enu odoma sin PŽ ein ĮančiųD, como a ai Laukian ieji cu iosamen e sujiu o en noso os
e S ojan iesiems desdali examenos lapeliai, y así espues a a p egun a, si con PŽ a o inas
daik a a džio pozicijoje enanan ĮD, no se p esen a. Tal cie a PŽ se ía posible encon a
neben inio en la sen encia Į pasi a imą suk ie ėme di bančiuosius con adolescen es, pe o en él se
puede islumbi y neskaidomą junginį, žymin į, que ue in i ada y di ban ieji, y adolescen es. Šiaip o
sí, el único, aún y posible d ejopai in e p e a caso no es con i mación, que daik a a džio
posicionamien o en el que a ĮD con PŽ a o inas. Linguas cul u a y mo ología manualėlios en e
aisymų p incipalmen e a sidu ia sólo pažyminiu enan ys ĮD, p z. : Encon a conspi mis asus
demaskuojan ieji (=demaskuojan es) documen os; En la Academia se admi en pe sonas has a 35
años, baigusieji (=baigę) el secunda inio ciencia y man enikiusieji (=išlaikę) s ojamuosius exámenes
(Paulauskienė 1994: 223; 2004a: 206207; 2004b: 310). Es e dad, los c i e ios de co ecciones aquí
o mulado dis oks. En dos guías de cul u a de la lengua p epa adas po Aldonos Paulauskienės ales
ejemplos se p esen an ilus ándole la a i mación de que la o ma į a džiuo inė no es necesa ia
cuando no hay de inición o exclusión (Paulauskienė 2004a: 2004; 207b: 310), o os ejemplos como Su as i
cien í icos demaskuojan ieji (= demaskuojan ys) hechos y mokslei iai y odos los no in ieji
(=demno in ys) se basan en la a i mación de que no es necesa io singula iza la o ma, como okkai,
indi idualizando (Pupkis: 136). Así, se le an a c i e io de signi icación, y e a i maciones explica a a
menudo se aplique no solo ex és u señalinio enan es pa icipan es ejemplos de: Pas ebė i
s a biausieji (=s a biausi) o ganizmo pokyčiai; Román a Li uania lengua aducida p ime o el p ime
(pi mą) ez (Paulauskienė 2004a: 206). 1976 m. edi o iados en Las p ác icas de habla consejos al g upo
de ejemplos sin ác icamen e di e en es ilus ada que Viename mo ología manualėly casi sólo
ex és ais pažyminiais einan ys ĮD ejemplos
į a džiuo iniai žodžiai ne a o ini pap as ai daik o ypa ybei apibūdin i (KPP 1976: 114).
6
Be šio a ejo, da minimas esamojo laiko eikiamojo daly io a ojimas, kai asmeniui nusaky i nė a
a i inkamos eikšmės daik a a džio ( ikin ysis, -ioji, skęs an ysis, -ioji), i jo a ojimas, kai daly is eina pažyminiu
(En el luga del suceso p on o apa eció igilan e equipo de policía; Pasado año pasau jugando-chiu en enado ; Padaugėjo
se gančių k ėpa imo akų ligomis) (KP 2002: 46).
RAMUNĖ VASKELAITĖ. Į a džiuo iniai daly iai su p iklausomais žodžiais:
de pe sonas, codi icuo iji no ma y sus ince idumb as | 9
doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.01
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ilus ábase la a i mación de que [Ž]monės, nousando de di e encia en e la simple y į a džiuo inės
o mas, nemoka a o i į a džiuo inių allí, donde de ellos, pa ecen, debe ía de hecho eikė i, y usa
o ma į a džiuo ines allí, donde de ellos ne eikia (Paulauskienė 1994: 223), y es o mos a ía, que es e
g upo de ejemplos puede se esul ado de cie o apibend inado. Šiaip o sí, ales aisymai ambién
signi ica que se aplica pa icipio y a ibu o en a džiuo inės o ma de consumo analogía. O en gene al
acla a que en abajos de di usión no ma i o y de no ma se p e én desiguodos c i e io PŽ: en unos
abajos lo ab e en y ĮD, y į a džiuo iniai a ibu os, en o os di ec amen e į a dijamos sólo los
úl imos; en una es e c i e io se aplica sólo ex és u señalinio que an a ĮD, en o as y u ilizados a
daik a a džio posición. Sin emba go aisymais p incipalmen e susc ibi se sólo a ĮD ( iek enancias
ex és u pažyminiu, iek a ojamus daik a a džio poziciji), y es o omen as e le an a
p esuncioná, que puede habe azones, po las cuales ĮD usa con PŽ se inclina más que
en a žiuo inius ad e bios, aigi odas las analogias de uso del a ibu o y del pa icipio
en a žiuo ines pueden y no se . Sin emba go ales p esuposiciones no mina i o ca ác e abajos
no se lle an y no a s oma. Aquí būd a djio y pa icipio en a džiuo ines o mas de consumo
analogía cues ión, del cual depende de de no mina i o ca ác e abajos neaiškus espues a, o ĮD
a o inas con PŽ, se á en ada pas a s y i.
2. BÚDVARDŽIO Y DALYVIO ENVADŽIUOTI FORMAS USO
ANALOGIJOS KLAUSIMAS Į a džiuo iniai palab as en sepa ado capí ulo se a an sólo en algunos de
la mo ología y lengua cul u a manualėlios. Únicamen e es más común o o modelo mo ológico de
su se icio: el capí ulo de a ibu i os desc iben las signi icanzas y el uso de a ibu i os
en a džiuo inių, y en los capí ulos de o as pa es del lenguaje epaminima, que es as pa es del
lenguaje ambién pueden ene o mas en a džiuo ines y, si la desc ipción de la sanda os del
lenguaje es de allada, se indica su aleg nia y ki chiación. Po ejemplo LKG capí ulo de nume a džio
sólo se dice que kelin iniai nume a dji pueden ene o mas į a džiuo ines, que sus aleg nia imu
no di ie en de į a džiuo inių būd a džių y que más a menudo iene en a ėžiamąją signi icado (LKG
1965: 628629). En el capí ulo del į a džio se enume an o mas į a džiuo ines que pueden ene
į a džiai, se discu e su di e niación y se dice que į a džiuo inė o ma en a iza į a džiu indicado
daik ą (LKG 1965: 664665). En el capí ulo de O ca ác e ya se p esen a una de allada posky is de los
signi icados de los a ibu os de los nomb es y en él se desc iben de alladamen e los signi icados
en a izables y ma ca i os, las úl imas se dis inguen es po ūshia (daik ų exclusión, daik ų ūšies
žymėjimas y daik ų указание), ellos ėlgi skaidomi (LKG 1965: 505 doi/10.35321/bkalba.2019.92.01
RAMUNĖ VASKELAITĖ. Į a džiuo iniai daly iai su p iklausomais žodžiais:
kodi ikuo oji no ma i jos neaiškumai | 16
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
būd a džio o ma, kaip an ai Su ink ku didesnes bulbes, o mažesnes palik (Valeckienė 1998:
26 o es o mos a ía, que el ma camien o del omi imien o no es sólo a la o ma in a džiuo ina una
unción5). Menimas y o ooks pasaidim, pe o gene almen e solo abo dando los pa icipan es
consumo. A. Pupkio p epa a game guía cul u a de lengua enmenenada sob e conc e os
Tiksliau, ašan apie eikiamųjų esamojo laiko daly ių daik a a dėjimą nu odoma, kad liaudies
daik a a džių pasadaidima. en el habla y bend iné lengua a osenoje ales ocasiones
ecuen esnés neį a džiuo inės o mas (Ne b aškan is g iū a, o s o in is), y añadiama:
p aleis as daik a a dis žmogus, y as, aikas, mo e is...“ (Pupkis 1980: 137–138). Vienas okį
Į a džiuo inės pasakomas sólo allí, donde cla amen e pasaidimą ilus uojamas ejemplo indica ĮD
a ojimą con PŽ: Vaikščiojan ieji po mies elius su ka a inkami dažniausiai nešiojosi papūgas.
Es e ejemplo se p esen a y en LKG pa icipio capí ulo. Ap ašius los signi icados de los pa icipan es
11
del a oseno a ibu inas, aquí se discu e la daik a a damien o de los pa icipan es, pe o an es de
es o se menciona sin el señalimo de palab a se u ilizan los a ibu inos pa icipan es y se explica:
Nepasaky as pažymimasis daik a a dis (mucho más eiškian is pobūdžio są oką es i, muž, žena ili
pan.) numanos del sen ido o con ex o (LKG 1971: 349). Ilius ándo al uso sin señalimo de palab a an o
en nomb ežiuo ines, an o en nomb ežiuo ines ejemplos de pa icipan es, aquí ya se p esen an
incluso es sakiniai, en los cuales se o ma ĮD consumo con PŽ caso: Vaikščioeji po mies elius su
ka a inkomis mos ly ne Sesjosi papūgas, Tame bu bu bu eli locuan ieji e an jó enes pe sonas y
odas ellas como galėdamas c iadas de ka anuka pašaioji hijos y esposas. O o ejemplo Aniems by
sólo desde los ojos echazes oji se p esen a ya esc ibiendo sob e sudaik a a dėjusius daly ius. Y
de ello ilus ación se da la a i mación de que lo daik a a džių signi icado puede se u ilizado y de
algunos se an es iempo noec i os pa icipan es ma e iškosios giminės į a džiuo inės o mas, pe o
añadió se que ales o mas an p incipalmen e en azeologizmu, más o menos sus aba ėjusiose
sen encias (LKG 1971: 350). Dili ios daik a a dėjimas aquí se menciona po sepa ado del consumo sin
señali og palab a, pe o se dice que į a džiuo iniai esamojo iempo no ac iamieji pa icipan es,
u ilizados sin señali og palab a, ecuen ai daik a a dėja, y así se indica d ejopo consumo
daik a a džio poziciji sąsaja (LKG 1971: 349).
Sin emba go, LKG capí ulo de būd a džio el uso sin señalio de la palab a no mención, se esc ibe sólo
sob e būd a džių daik a a dėjimą, más conc e amen e, capí ulo Būd a džių daik a a dėjimas
po sepa ado se desc iben plain ieji y į a džiuo iniai sudaik a a dėję būd a džiai (LKG 1965:
529534). Tal di e encia de iguedades y mos a ía pa icipio en a žiuo ines o ma consumo peculia idad: en a žiuo ines pa icipan es
11
Como seccional sob e la ansición de una pa e de lengua a o a uen e A. Pupkio di igėlye se indica LKG
(Pupkis 1980: 138).

RAMUNĖ VASKELAITĖ. Į a džiuo iniai daly iai su p iklausomais žodžiais:
codi ikuo oji no ma y sus nocaiskumai | 17
doi.o g/10.35321.9bkalba.2019/2.01
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
y ocu e a oja s sin señalimojo palab a, y sudaik a a dėjusių, a į a džiuo inių būd a džių sólo
sudaik a a dėjusių. Sin emba go de LKG p esen amo sudaik a a dėjusių būd a džių desc ipción
cla i ica que sudaik a a dėjusių būd a džių ambién esama ne ienodų. Ya al comienzo del capí ulo se
dice que no odos daik a a džio unciones y signi icado u in ys en a džiuo iniai būd a džiai son
sudaik a a dėję unido g ado, y pasados se asignan sa a ankiški y nesa a ankiški sudaik a a dėję
en a džiuo iniai būd a džiai. Nesa a ankiškiai se desc iben como ales, que pueden se pa o o i
an o como adje i os, como como daik a a džiai, y ambos mínimos de sus pog upos ambién se
asocian con el señalamien o de pe sonas: uno nosakomas como sudaik a a dėję į a džiuo iniai
adje i iai, žymin ys apib ėž ą asmenų g upę (Valdė Aljansą ne galingieji, o liaudies iš ink ieji; Ge a
nežinoi mel jauniesiem, kai o aku; Nemgu aukiasi g g gijos pėsčiųjų akeliai), o o sudaik a a džiai į
12
sudžiuo iniai adje i iai, žymin ys a ipend ę gy ą daik į (Akylauskyusky would ha e wa ned a la
in eligencia, anda; andauskaskas hey wo k, kalkas, kalkas, ąka as) (Landa: 1965: 531). Išei ų, que
engaudía sólo insc ibijimien o sudaik a a dėję, y en ealidad y į a džiuo inių būd a džių esama an o
sudaik a a dėjusių (sa a ankiškieji), an o a ojamų sin ma cimojo palab a (nesa a ankiškieji).
Sin emba go po úl imo se menciona que al lado de nesa a ankiškųjų en al mismo con ex o a menudo
pa ojoan simples ad e bios (Lais ę alcania sólo ue es; P ime o él pas es animus abajaba), y sólo
de ellos se dice, que aunque ellos cumplen la sin ác ica unción de daik a a džio, sudaik a a dėjusiais
nelaiky ini (LKG 1971:31 5352). los adje i os in oduc o ios de ales no as no se p esen a, lo que es o
mos a ía, que odos LKG sudaik a a dėjusių adje i os capí ulo discu idos en la adje i a
in oduc o ios se conside an de una u o a mane a sudaik a a dėjusiais y que a la posición del
daik a a džio se usan adje i os de pa icipan es di ie en de los úl imos, como mos a ía el
pa icipio p esen ado sin ma cimo en el capí ulo de la desc ipción de los a o de los in oduc o ios
como ne e ai daik a a dje ých, puede se y la elación de los pa icipan es y las adje i as LKG gana
neaiškus.
nesudaik a a dėjusių, ik a ojamų be pažymimojo žodžio. Šiaip a aip, daik a a džio pozicijoje
Aiškiau él į a dijamas en la mo ología manualėli, en los cuales daik a a dėjimas discu ido 1983: 4049;
kaip žodžių da ybos be o man ų a ba unkcinės žodžių da ybos sudedamoji dalis (Paulauskienė
1994: 3846). En ellas se dis ingue subs an i ización (ypa ybę eiškiančių žodžių i imas daik ą
eiškiančiais žodžiais, daik a a džiais; daik a a dėjimas) y subs an y inė (daik a a dinė) a osena
( ik a ojimas daik a a džio pozicijoje), y el úl imoji cla amen e į a dijama pa enka y un
12
No s isas sudaik a a dėjusių būd a džių sky ius ilius uojamas ien ik būd a džių pa yzdžiais, čia
pa icipy io ejemplo.
RAMUNĖ VASKELAITĖ. Į a džiuo iniai daly iai su p iklausomais žodžiais:
kodi ikuo oji no ma i jos neaiškumai | 18
doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.01
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
así mismo y como ca ac e a dijos peculia idad, e dad, menin sólo los o dina ios
ca ac e a džius: Jauni šoka pa enos eba, sen šoka dan ys kleba; Bepigu nikam peš is, u ingam
og , o senam meluo (Paulauskienė 1983: 43). En o o abajo se esumía que en cie as si uaciones
como daik a o džiai pueden se pa a o i cualquie clase de cualidad eiškian ys palab as, aie y
pa icipan es, y a ibu zii (Paulauskienė 1994: 39). Sin emba go en es os manualèlios no acla iskío ni
LKG nosakomas daik a a dėjimo y daik a a dinės a osenos elación. Po una pa e, se a i ma que
el uso de la palab a como daik a a džio aún no indica e imo daik a a džiu, po o a pa e, minimi a
cie o e apai: 1) la misma palab a, lib emen e u ilizada como a ibu o, pasapiko y daik a a džio en
posición sin aksís ica, pe o aún no se puede habla de su sudaik a a dėjimą (A blind klas ne oli nu es);
2) būd a dis o pa icipi es i ęs sa a ankišku palab aju daik a a džiu (miegamasis, ūkomasis)
(Paulauskienė 1994: 3940). Šiaip o así, an o LKG į a dijama d ejopos a osenos suciaja, an o
mo ologías manualėlios p e is a en ca ac e a džių y pa icipan es consumo de daik a a džio
posicionija analogía lyg y se ía con con con con à ia no mina i o ca ác e abajos, en los
cuales yškėja polinkis es iempo de acción de los pa icipan es daik a a d s opdy i. Va osenoje,
como mos a ía en 1987 m. publicado en a ículo Algi do Malakausko se p esen a daik a a dėjančių
pa icipan es de consumo esúmen, como y se ía ends ama analogiją aplica . En ese a ículo ales
daik a a dėjancias pa icipan es con egis an bas an e conside ables y se hace la conclusión de que
explica al a osená solo o os idiomas en in luencia neleng a (Malakauskas 1987). Es cie o, cie a
explicación en los abajos elacionados con las no mas de la lengua se puede encon a : cuando
Juozas Balčikonis ėmęs aisi i en elación liaudies lingua i egula ías daik a a džius sukilėlis
ebelusysis, pasi yžėlis pasi yžęs, pasi yžysis y k ., pa icip inė o ma ha echazado usa la misma
a ena de la lengua comunina, ella ex endusa a mėms nebūdingą daibai ipą y pasilikusi
daik a a džius (Pupkis 1990: 138). Išnag inėjęs daik a a dėjančių daly ių a oseną, A. Malakauskas
menciona que el p esen e iempo pa icipan es en luga de daik a a džio a eces a con PŽ, y
p opo ciona incluso sie e con PŽ einančių ĮD ejemplos: Aunque a ando se gančiuosius diabe u
diabé ico mucho se ha alcanzado, pe o has a aho a comple amen e es a en e medad aún未cu a;
no i pasaky i žmonėms; Moky is isų specialybių p iimami di ban ieji pagal specialybę i k .
S ojan en di ec o aū ą de los él p egun aba, no po qué ellos quie en con e i se en di ec o es, sino
qué ellos (Malakauskas 1987: 125126). Cie o, de su p esen ación no es á cla o si ales ejemplos se
a ojimu konk ečiam asmeniui a konk ečiai asmenų g upei pagal daba iniu a sakinyje
elacionan con los discu ibles daik a a dėjančiais pa icipan es, o con es e a ículo ambién mínimo
ienu okiu pa yzdžiu ilius uojama daik a a dinė a osena: A ykusieji iš s e imų k aš ų
la acción que ealiza en el momen o hablado del pa icipan e llama (Malakauskas 1987: 122). Mo ología manualėlyie no sabía, cuáles nues as cos umb es (Paulauskienė 1994: 39).
RAMUNĖ VASKELAITĖ. Į a džiuo iniai daly iai su p iklausomais žodžiais:
kodi ikuo oji no ma i jos neaiškumai | 19
doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.01
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Šiaip o sí, ejemplos, cuando daik a a džio posición en que se u ilizan ĮD iene PŽ, ocu en, pe o
discu iendo daik a a dinę a oseną o daik a a dėjimo p ocesos comple amen e no ocu en
ejemplos, en los cuales con PŽ ei ų į a džiuo inis būd a dis, excep o ya ap a ą o o ipo de
pasado. El único a de allos sudaik a a dėjusių į a džiuo inių būd a džių a osenos es udio
en ekęs con PŽ pa a o as į a džiuo inės o mos ejemplo ambién es ĮD consumo con PŽjans caso:
Valdė Alą no pode osos, pe o liaudies iš ink ieji (Valeckienė 1957: 242; LKG: 531 1965). Con a iamen e,
13
examinando el uso de los pa icipan es ales ejemplos neiš i iama, y solo ya es o mos a ía, que
odas las analogías en e daik a a džio posicionamien o a ojamų būd a džių y daik a a džio
posicionamien o a ojamų pa icipan es puede y nebū i.
Es o con i ma ían y ya mencionada o mulao é, con la KP se desc ibe uno de los casos de consumo de
ac o es pa icipan es del iempo p esen e nomb a habamuoju momen o (laikinai) ečiamikian
pe sona (KP 2002: 46). A. Malakausko en a ículo, como qué acaba mencionado, ambién minimi con el
iempo asociamos pa icipan es (Malakauskas 1987: 122). Aunque an o en él, como KP con el iempo se
elaciona sólo el consumo de los ac o es pa icipan es del p esen e iempo (nes solo ales
pa icipan es se discu en), sin emba go, como posi i a y g ama icas, con la indicación del iempo
elacionados y o os pa icipan es, es o indica su acciónmajodina na u aleza. Po ejemplo, LKG
discu iendo la a ibu ís ica a osena ue a del ca ino iempo acaecen e pa icipio (LKG 1971:
332346) menciona y ales casos en los que él, como y adje i o, ma ca cons an es, con el iempo no
compa idas ca ac e ís icas, pe o en gene al es e pa icipio se ing esa como ma cado de
ca ac e ís icas, su giendo del pasado o an es del decado en el discu so mía ocu ido, y se indican
muchos casos en los que más b illan es e bi odinas sus ca ac e ís icas (LKG 1971: 334337). Los
a ibu os adje i os de iempo signi ica i os ienen, aí que ellos no pueden nomb a habamuoju
iempo o pasado (laikinai) ac uado de pe sona. Además, aunque peculia idad de más ue e o más débil
conjunlumb e se ca ac e iza y cali ic a džiai (LKG 1976: 235262), al menos la peculia idad de con ol
debe ía se ca ac e ingesnė al pa icipio como accionmajo o mai. A ibu inas a osenas
desp ise del pa icipan e indicaciones de que al pa icipan e puede maneja o p isišlie i palab as, ambién se p esen a bas an e mucho (LKG 1971: 333, 335, 336, 337, 338, 344). Con ales di e encias puede se elacionada y más ecuen e consumo PŽ con ĮD.
4. SINTAKSINĖ INTERPRETACIJA
13
A. Valeckienės a ículo es a ase se aplique a ca ac e a džių daik a a dėjimui ilus a y se indica
ik būd a dis: Valdė Aljansą ne galingieji, be liaudies iš ink ieji (Valeckienė 1957: 242). Tačiau LKG jau nu odomas
i daly is (Valdė Aljansą ne galingieji, be liaudies iš ink ieji (LKG 1965: 531). Pa yzdys pe keliamas i į DLKG
p esen ada į a džiuo inių o mų ap ašą (DLKG 1997: 176).
RAMUNĖ VASKELAITĖ. Į a džiuo iniai daly iai su p iklausomais žodžiais:
kodi ikuo oji no ma i jos neaiškumai | 20
doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.01
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Žodžių junginių ap ašuose į a džiuo inių būd a džių a ĮD a ojimo su PŽ pa yzdžių
no p esen ada (Balke ičius 1963; LKG 1976; Si au as, G enda 1988; Labu is 1994a, 1994b, 1998; DLKG
1997). Sin emba go en ellas no se p esen a ni neį a džiuo inių pa icipan es del consumo con PŽ
ejemplos, po que los pa icipan es junginiai neap ašomi. Las palab as de los conjun os de la
dis ibución de la salida de los pun os de la sanda ia sin aksís ica de la lengua li uana se conside a
pa e de la lengua, aigi se ía posible hace p elaidá, que desc ibi los pa icipan es de los
conjun os no pe mi e mo ología del pa icipio ac uo é: en las g amá icas de la lengua li uanas
14
el pa icipio se conside a no una pa e sepa ada de la lengua, sino sólo la o ma de acción. Sin
emba go, las azones se indican y di ec amen e, y de eso acla a que desc ibi ales compues os no
es exacsligo: los pa icipan es palab as manejan como co espondien es accionesmajo dji, po lo
que se ía epi iéndose la in o mación dada en el capí ulo de accionesmajo dijios: Clasi icando
accionesmajo dijios compues os, no hay necesidad de ene en cuen a la o ma del na io p incipal,
po que, paki us el compues o de palab as na io o mai, la o ma del na io p incipal no ha sido leída
(p.ej., lee un lib o, lee un lib o, lee un lib o, e c.). Más aún, los ac uacames pa icipan es,
subpa icipien es y semipa icipien es ienen exac amen e las mismas p opiedades de gobie no, como y accionmajodis (G enda 1964: 138).
Sin emba go no sólo palab as desc ipciones de conjun os, sino y muchos desc ipciones de pa es del
enunciado ĮD posibilidad de se consumidos con PŽ no mues a. Desc ibiendo pažyminį, išplės iniai
pažyminiai minimi, pe o ejemplos suelen p esen a se sólo de aquellos en los que pa icipan e es á
pa ido neį a džiuo ine o ma: Sólo co azónis una, ilgesio llena, skausmo kupina, pasiliks una; Aplink
laužą susispie ę pas o es con a on baisias his o ias (Labu is 1994b: 8788). Jonas Balke ičius,
Daba inės lie u ių kalbos sin aksėje ales cali icaciones ap a dando como compues os, cie a PŽ
bū inumą e eló indicando que los componen es complemen a ios así como ambien ales del
cali icado compues o son pa i as a as papildiniai bei aplinkybė (Vaikai g įž a iš mokyklos → gi dė i
g įž ančių iš mokyklos aikų bal; A iliai bu o pilni da bščių bičių → A iliai, pilniščių da binių bičių, džių
sode) (Balke ičius 1963: 156), p esen ó sin emba go 161 sky io aldomus daldalinius (Balke ičius 1963:
16).
15
Sin emba go LKG la desc ipción de las pa es del sakinio hay y pa eja sakinių, en los que
pažyminiu a PŽ conec ęs ĮD: A sidū ė odos unij ke ėj Ku melis con Zoliu y dos kaimynai,
sob e juodu šnekan ieji; Ei, e kė, e kė nues a he mana, an oli nuleis oji (LKG 1976: 415). Como se e, es os
14
Daly is se desc ibe como de accionmažodžio kamien se hace aleg niada o ma, enini simplemen e
eiksmažodžio i būd a džio ypa ybių (LKG 1971: 311; DLKG 1997: 354), kaip neasmenuojamoji eiksmažodžio
o ma (Valeckienė 1998: 162), kaip linksniuojamoji eiksmažodžio o ma (Paulauskienė 1983: 273; 1994: 273) a
accionmažodžio o ma (Paulauskienė 1994: 351). Siūlymą deli io nelaiky i o ma eiksmažodžio ž .
Š eikauskienė (2018).
15
Excluyendo el sakinio Anais iemposis mismos he jíos y p abangíos casasi echuz i unas decenas me os de
a ás ó y comple amen e sug iau i, y sus luga cons ui i nue as casas... (Balke ičius 1963: 16 pe o al nomb e
de los adje i os de uso con palab as es el mismo, de odos ( isu) mencionado da J. Jablonskio (RR 1957: 87, 4153).
RAMUNĖ VASKELAITĖ. Į a džiuo iniai daly iai su p iklausomais žodžiais:
codi ikuo oji no ma y sus nocaiskumai | 21
doi.o g/10.35321.9bkalba.2019/2.01
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ĮD pa a o i en al posición, en la cual ellos se con ie e bas an e ce canim daik a a dialmen e
consumidos a los pa icipan es, y discu iendo ellos ĮD consumo con PŽ ejemplos ya se p esen a más.
Aquí en el capí ulo del ma cino a dijan palab as ma cimasias suscep ibles de i pa es de la
lengua, mencionimi sudaik a a dėję būd a diškieji palab as gene almen e pa icipan es
į a džiuo ines o mas, y las palab as ma cimijas ilus uojami sakiniu Valdė Aljansą ne galingieji, o
liaudies iš ink ieji (LKG 1976: 398). En o a sen encia PŽ a į a džio kelmininkas: Vėlus ya ue iempo,
cuando nues os conocidos, echuš inę a eneš ąsias audongal es y bolse es, esol ió ol e a casa.
An es menin señalimuoju palab a siguiencias būd a diškuosius palab as, aún se indican
sudaik a a dėję būd a džiai y se p esen a uno uso del ad e bio con į a džiu ejemplo: A leas ieną
alandėlę pa ogiau один себе, хотя через поле перейти со моей g ažiausiąja... (LKG 1976: 398). Como
pod ía juzga se de es os ejemplos, PŽ uso en es os casos es á elacionado con sudaik a a dėjimu.
PŽ expandía ĮD ejemplos LKG se p esen a ambién en la discusión de ci cuns ancias y suplemen a io,
ya que en o no y suplemen a io en es a g amá ica se conside a no sólo la pa e de la ase
elacionada con el cuen o (LKG 1976: 454, 479). Es cie o, complemen inys se desc ibe como
no malmen e a la na ación besyugien e pa e de la ase, pe o a dijami y a o as pa es de la
ase jun é suplemen iniai (LKG 1976: 45745). Huyo discu iendo, se p esen a el ejemplo Eigulį
llamukiančiojo ūka ing ska dėjo ilgai, p a isai, lyg ske džio ogas (LKG 1976: 457), discu iendo
ci cuns ancias Vaikščioeji pojan i mies elius su ka a ink (LKG 1976: 479), pe o Sudaik a a dėjimu
a osena no esiejama. En ci cuns ancias sky ių, po cie o, es en ado y un ejemplo de ex éx inio
ce i icado, donde ĮD pa a o o con PŽ: Pamiškiais y papelkiais i ian ieji ūkininka su icien emen e
enían pasi os y ganyklų y e ėsi gy inkulinys e (LKG 1976: 480). Ap a dándose J. Jablonskio
aisy us daly ius, A. Pi očkinas es zazmínęs sob e g ama icas y kalbininkų abajos obse ė ą
endencia complemen a ios y ci cuns ancias mandančiais į a džiuo iniais žodžiais eikš i eiksnį
(Pi očkinas 1986: 143), pe o LKG endencia neiš yškėja eiksnio en es e capí ulo no se p esen an
ejemplos de ales.
Sin emba go, J. Balke ičiaus Daba inės lie u ių kalbos sin aksėje como sepa ado compues o
po ūšis es asignado ac o , exp esado del pa icipio así como accionmajo ino daik a a dgio
domino de las palab as, y él ilus ojado ambién y de ales con olados palab as de conjun os de los
ejemplos ĮD, en o as palab as, 87D de consumo con PŽ, ales como Sėdin ieji aplink s alą susokė o
Vals ybės a ką a dan ieji baudžiami g iež umu (Balke ičius 1963: 8788). Al menos ya el p ime
ejemplo mos a ía no an o pa icipio sudaik a a damien o, cuan o consumo en el habamuoju
iempo (laikinai) eikiančiai g upo de pe sonas į a di i. Po o o lado, de los ejemplos p esen ados
queda cla o que la on e a en e con hablajo iempo asocijamo y gene end in o, con iempo

RAMUNĖ VASKELAITĖ. Į a džiuo iniai daly iai su p iklausomais žodžiais:
codi ikuo oji no ma y sus nocaiskumai | 22
doi.o g/10.35321.9bkalba.2019/2.01
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
nesiejamo ingeñadición no es á i in cla oški, y p ecisamen e es o a osenoje puede le an a
neceškumų debido a no minamuosien es abajos ends amo aisi i esamojo iempo eiki
pa icipa i os consumo. J. Balke ičiaus desc ibía el e bo dis inguible como un e bo,
exp esis o con olomón conjunción de palab as, y ambién se p esen a su explicación
mos a ía, que a cie as pa es del enunciado PŽ son necesa ios como cie os
complemen a ios o en o no componen es: Sudė inį eiksnį signi ica pa icipan es y
acciones- e odiniai daik a a džiai su p ijung as a sus complemen a ios y en o no componen es, que no ienen e dade os complemen a ios o en o no debido a que pe enecen no al na ado del enunciado
(Balke ičius 1963: 87).
Así, las desc ipciones sanda os sin aksicas mos a án, que aplicando unookí o o ookí el lenguaje
sin aksicas a osenes ac os in en o izamien o modelí mandomos o šliejamų palab as de como ĮD
palydo ų mención neiš i iama. Es o co esponde ía a la mo ología p esen ada en los capí ulos del
pa icipio como accionmawo do de o mas, conse augancias accionmawo do de peculia idades,
incluyendo y peculia idad maneja o uni ales mismos linksnius o p ielinksnne cons ucciones como
co espondien e accionmawodis, samp a ą. O y desc ibiendo señalinio se en a iza: Daly is, como
o ma de accionmaw Ve b, muy a menudo une o os palab as y cons ucciones (LKG 1976: 414). I
sin aksés ap ašuas pasacan es PŽ del consumo con į a džiuo ine o ma ejemplos, como is o,
p incipalmen e es án elacionados con el consumo del pa icipio daik a a džio pozicijoje. Tokios
ejemplos del adje i o ni sin aksés en las ap ašuas casi no ocu en, a lo que ambién mos a ía, que
con la daik a a dija posicion elacionada el adje i o y el pa icipio a osena, incluyendo y el uso de la
o ma į a džiuo inė, no comple amen e coinciden. Po cie o, al e e encia de incong uencia se ía
y el es udio his ó ico de los pa icipan es se p esen a la a i mación de que los pa icipan es nelabai
enę i s i daik a a džiais: Eidami daik a a džių posiciónción, ellos suelen man ienen
accionmajo i inius cuožus, linksnių bei p ielinksnių aldymą ó ace cėja a daik a a džių solo c ea siquie a una signi icación (plg. adul o, algomasis y e c.) (Amb azas 1979:
65).
Dado que g a ikos mo ología en pa e di ec amen e in oca iyamos sólo būd a džių, ex és um PŽ,
į a džiuo inė o mos ne a ojimas, LKG sin aksės dalyje pasi aikančiais pa yzdžiais mo ologijos
delia nep ieš a aujama. DLKG p esen ada en el dicciona io de sanda os sin ác icos con PŽ einančių ĮD
ejemplos no se p esen a, po lo que aquí o mulojamo a a i mación que į a džiuo inė o ma
ne a o ina su PŽ, juolab nep ieš a aujama. Tačiau šioje g ama ikoje pa eikiamas kalbos
dicciona io de sanda os se basa p incipalmen e en palab as compuños ap ašais, y la desc ipción de
pa es de dicciona io adicional, e i ando la in o mación de palab as compuños capí ulo, epe oj,
es abandonada, y dicciona io incluye sólo modelos de dicciona io y su ampliación (DLKG 1997: 587678).
RAMUNĖ VASKELAITĖ. Į a džiuo iniai daly iai su p iklausomais žodžiais:
kodi ikuo oji no ma i jos neaiškumai | 23
doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.01
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Taigi, PŽ išplės ų ĮD pa yzdžių nebu imas šioje g ama ikoje gali bū i susijęs ne iek su jų
nebudingumu palbai, cuan o con eleg u lenguaje sin aksinas sanda os desc ipcion model.
Juolab sin aksinės sanda os ap ašuose neį a dijama daik a a džio pozicijoje a ojamų
pa icipan es o ca ac e a des en a žiuo ines o ma unción, po que ales unciones asign y
en a žiuo ines o mas discu i habi ual mo ologicas sanda os ap ašues. En ellas, y y en algunos
a ículos en ales ocasiones se menciona dis in i o signi icado. Aquí las o aciones Nep aėjo i
alandėlė, como él en e k u ančiųjų ska elių ió la miejina con blancas ayajelías y de inmedia o
inmedia amen e econoció y dis inguió de odos ales o al menos simila es DLKG menimas
ilus ojando las cosas exclusión (DLKG 1997: 174). Iscy imu ĮD consumo con PŽ caso Ma ina mi ándose
d abužius lopiusi y la busi, algunas eces y nue osus pasiu usi, po que d a o duo ieji bu ę shuns
nepe kandami aiškinamas y A. Valeckienės 1961 m. a ículo. m. A. Valeckienės a ículo ase Valdė
Aljansą no pode ososieji, pe o liaudies izelc ieji se incluye discu iendo sudaik a a dėjusius
būd a džiai, y odos nesa a ankiški sudaik a a dėję būd a džiai aquí se desc üyen como u in ys
dis inguiamą la signi icación (Valeckienė 1957: 244, 1957 246). Sa a ankiškųjų sudaik a a dėjusių
būd a džių signi icado en ese a ículo neį a dijama, y 1961 m. a ículo ella se indica como
en a éžiamoji, pasabios que sudaik a a dėję į a džiuo iniai būd a džiai man ienen ales mismos
signi icados (Valeckienė 1961: 15). Como ya discu ida, no en un solo abajo į a džiuo inės o ma de
consumo daik a a džio posición casos nomb ados y omidimien o, sólo cla i ica, que ese omidimien o
desiguodas un caso pasanid se ya mencionada pa e de la ase, o o de dicho sen ido o con ex o
numanosa palab a. El desc ipción sin aksé e ela es os cuán di e en e ca ác e descuidamien os
sąsają. An igo LKG señalinio capí ulo se menciona d ejopas señalimio de la palab a: cuando al señalinio
no se epi e acos umb ado an e io men e mencionado señalimio de la palab a (Be él ca ecía de
salud pa a alza po i, lleno de o o, po lo que p isisėmė dine o, cuan o podía paneš io los es an es...
bien ag adablemen e zákasé) y cuando se pasa el con ex o delis o o del sen ido de la ase numan un
homb e, eiškią o kokį lopend in ą da desc ibed (Ilgiau neka ėsi) (LKG 1976: 399). Es cie o, ambos casos
ilus uojan sólo ejemplos de pa icipan es neį a džiuo inių, sin emba go ejemplos de pa icipan es
en gene al se p esen a sólo po una. Tal p escinio casos unsakimien o muy pa ecidos a la desc ipción
de la signi icación indicomosios que se p esen a en los ap ašuos de las o m u a džiuo ines. LKG ella
se explica así: Daik ai indicados de al mane a. La p ime a ez mencionando cosa, su indi idual
RAMUNĖ VASKELAITĖ. Į a džiuo iniai daly iai su p iklausomais žodžiais:
peculia idad exp esao sencilla codi ikuo iji no ma y sus neaiškumai | 24
doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.01
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
būd a džiu o nosakoma o as palab as. Tolimesniame con ex o, pa a señala se, que las cosas
žinomas, jo anksčiau minė a ypa ybė iš eiškiama į a džiuo iniu būd a džiu“ (LKG 1965: 508)
16
.
IŠVADOS
Jau Jono Jablonskio o muluo as į a džiuo inės o mos ne a ojimo su PŽ k i e ijus
p e is as desiguodas pe ėp ies ienu él pe ėpiami y į a džiuo iniai būd a džiai, y ĮD, o ma
ki u – ik pas a ieji. Taigi, k i e ijaus o muluo ės iškelia būd a džių i daly ių į a džiuo inės
consumo analogías cues ión. J. Jablonskio en los abajos, donde c i e io su o mulado, analogía
aplicada, ella se aplica y en algunos de la mo ología así como de la cul u a de la lengua manualėlios,
así como no mina i o de ca ác e o no ma de sclaida abajos, sin emba go en abiejuos de allosos
de la lengua g ama ical sanda os ap ašuas, que jun o son y no mina i o de ca ác e abajos, al
analogía cla amen e neį a dijama. Pa a ello puede ene in luencia en es os ap ašues aplicado
modelo de desc ipción de las o mas į a džiuo inių.
Desc ipomojo ca ác e abajos di ec amen e elacionados con in es iga i o ca ác e abajos, y los
úl imos en esencia o ien a sólo en ca ác e del adje i o į a džiuo ne o mas y conclusiones se hacen de su
consumo pag undo. Así, en g amá icas p esen ada ac uo é de o mas en a džiuo ines puede se
de e minėmás no sólo elegido modelo de desc ipción, sino y ni el de e i um del enómeno lingüís ico, i. i. lo que
más e i os p ecisamen e a ibu dzes en a džiuo ines o mas. Daly io y analogias de consumo de o mas
en a džiuo ines de a ibu o di ec amen e no nomb ijando, bas an e neaiškus nė g ama ikų būd a džio
sky iuje minimo PŽ c i e ious aplicación a los pa icipan es. Es e dad, en algunos abajos analogía señalada,
pe o sólo signi icamien os y de inidamismo signi icado analogía, a la ez que en a džiuo ines o mas de
consumo peculia idades o eximciones coincidencia en ninguna pa e no es á a ada o ennominada. Del
a dijamųjų peculia idades e , que algunos pudiesen pasižymě y pa icipi , sin emba go o os a él no pueden
se aplicados. PŽ ne a ojimo c i e io o mulado como uno de ales peculia idades, aigi neaiškus nė su
aplicación a los pa icipan es cues ión. Aunque en algunos abajos de no mina i o ca ác e o no ma de dislaida
ese c i e io a los pa icipan es se aplica, no obs an e y en ellas pasea pa ienios de la ac us, que mues an que
ĮD con PŽ pa o ojamo con mayo ecuencia que į a džiuo iniai būd a džiai. Tokie ejemplos se elacionan
p incipalmen e con el uso del pa icipio sin señalimo de palab a, en o as palab as, su uso de daik a a džio
posición. Aunque al uso en las desc ipciones de sanda as g ama icales y en o o luga desp énciase bas an e
aguamen e, Anašiai explican daik a a džius o oda su g upo la ep esen ación in oducciones subs i u a ( as,
16
a, es e, es a y e c.) ellos indican žinomą, ya menė ą o po es as in oducciones pasaky ą pe sona, gy į, daik ą o
eiškinį (Valeckienė: kodi ikuo oji no ma i jos neaiškumai | 25 doi.o g 1998/10.0135321bkalba2019.92.
146).
RAMUNĖ VASKELAITĖ. Į a džiuo iniai daly iai su p iklausomais žodžiais:
BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
juolab neaiškus daik a a dinės a osenos i daik a a dėjimo san ykis, iš ienaip a ki aip su
daik a a dío posición elacionadas a osena discución o alo aciones explica ía, que
būd a džio i daly io į a džiuo inės o mos a ojimo analogijos šiuo a eju nė a. Tai sie ina su
būd a džio i daly io, kaip eiksmažodinės p igim ies kalbos dalies, išlaikančios iek laiko
odaškos signi icado, an o accionmawo d del gobie no peculia idades, di e encias.
Kalbos sin aksės sanda os ap ašai i gi odo, kad PŽ kaip daly ių, įskai an i
į a džiuo inius, palydo ų minėjimo neiš engiama.
Daik a a džio posición en el que se usan los pa icipan es en e žiuo ina o ma la se in en a
aiškin i o dis ingi iamąja signi icado, y es o se ía un aiškinimas mo ológico, o skipidimu es o
se ía un aiškinimas sin ác ico. En las sanda os de lenguaje desc ibidas en e mo ológico y
sin ác ico ni el del bo de de ab ía no pe mi en es os explicacións sie i, sin emba go sin aksės
ni el del despache p esen ado el explicación de casos de omisión muy pa ecidos a la mo ológicas
ni el del despache p esen ado el explicación de signi icomosios.
LITERATŪRA
Amb azas V. 1979: Lie u ių kalbos daly ių is o inė sin aksė, Vilnius: Mokslas.
Balke ičius J. 1963: Daba inės lie u ių kalbos sin aksė, Vilnius: Vals ybinė poli inės i
mokslinės li e a ū os leidykla.
Bane ičienė N. 1964: Daly is a daik a a dis? – Kalbos kul ū a 63, 62.
B ūzgienė R., Čekmonienė I. E., Žemienė A. 2013: Specialybės kalba, Vilnius: Mykolo
Rome io uni e si e as.
DLKG 1997: Daba inės lie u ių kalbos g ama ika. Red. V. Amb azas, 3-iasis pa ais. leid., Vilnius:
Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as.
G enda Č. 1964: Dėl eiksmažodinių junginių klasi ikacijos. – Kalbo y a 10, 137–141.
Jakai ienė E., Laigonai ė A., Paulauskienė A. 1976: Lie u ių kalbos mo ologija, Vilnius:
Mokslas.
Kazlauskienė A., Rimku ė E., Bielinskienė A. 2011: Bend oji i specialybės kalbos
kul ū a, 2-asis pa ais. leid., Kaunas: Vy au o Didžiojo uni e si e as.
KP 2002: Kalbos pa a imai 1: G ama inės o mos i jų a ojimas. Sud. R. Miliūnai ė, eks o au .
R. Miliūnai ė, A. Paulauskienė, y . ed. A. Pupkis, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų
leidybos ins i u as.
KPP 1976: Kalbos p ak ikos pa a imai. Sud. A. Paulauskienė, Vilnius: Mokslas.