Įvardžiuotiniai dalyviai su priklausomais žodžiais: kodifikuotoji norma ir jos neaiškumai

BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 RAMUN VASKELAIT Ins i u o de idiomas Li uanos KODIFIKUOTOJI NORMA IR JOS NEAIŠKUMAI ESMINIAI ĮVARDŽIUOTINIAI DALYVIAI SU PRIKLAUSOMAIS ŽODŽIAIS: NOODŽIAI: į a džiuo inė o ma, į a džiuo inis daly is, į a džiuo inis būd a dis, pe enomi palab as, pažymimasis žodis, pažyminys, daik a a dis. ANOTACIÓN el A ículo examinado en discussiendo į a džiuo ines o mas indicado peculia idad que pa icipio į a džiuo inė o ma ne a o ina, si el pa icipio iene dependien es palab as, en los cuales se conside an de con ol y šliejimo la elación con pa icipiu elacionadas palab as. Au o ė e ela e ela la desiguodá alcance de es e c i e io o mulado en abajos de ca ác e no ma i o y conside a dos p incipales cues iones plan eadas su o mulación: del pa icipio y el p oblema de analogía de consumo de o ma į a džiuo inės adje i o; neaiškumus, elacionados con el uso del pa icipio daik a a džio posición. Explicando, has a qué pun o es e c i e io igualmen e aplicable á a ibújjs y pa icipan es, pasi elgianse no sólo no minamojo, sino y i iamojo ca ác e abajos, así como desc ipciones sin aksės. ĮVADAS Palabados conjugados, los cuales o ma dependien es palab as u inis į a džiuo inis daly is ( oliau ĮD), en lenguas li uanas se u iliza, y es o mos y ų la amplia a osenos imagenadán ansmi ien e in e ne . Su paješkos sis ema Google de ales compuños pues os de á ašius kone cada ĮD, ej. : ¿Qué medidas pueden oma esc ibien es sob e escenas menus en es os iempos de inno aciones y dominados de los medios sociales? Uno de exclusi os del siglo XX milag o adio b uožų es hablančiųjų a mic ó ono oces; Muje de edad mediana es adís ico e a o de consumido p és amo inmobilia io; Quien desee ealiza es e p ocedimien o g a ui amen e debe ob ene encaminamien o de los o iciales de policía. Sin emba go Ac ualidades ex osyn de la lengua li uanas, más o ien ado no en la lengua a oseną en gene al, y en bend ines lengua a oseną, a skleis ų, que ĮD aldomų o p išlijusių palab as iene nedajnai. Aquí pa icipan e esc iban ieji en uen es de li e a u a ex yno neg ožinske, los cuales componen 19.322.341 palab as, sus ienen sólo de seis ocasiones, hablan isis es, iman ysis d iem, y mucho incluso y de anzi y inių eiksmažodžių pada y ų pa icipan es (duodan ysis kodi ikuo oji no ma y sus neaiškumai | 2 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.01 RAMUNĖ VASKELAITĖ. Į a džiuo iniai daly iai su p iklausomais žodžiais: BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 o duodan ieji, ma an ysis o ma an ieji, nugalin ysis o nugalin ieji y k .) nė ka o. Cad inada en el 1 habla ales casos a ažni, con i mados y más ecien es, en ex yną nepa ekę uen es. noudingas del lib o au o iaus o adėjo al lengbai, sin emba go plena ales casos desapa aicimas A si ik iniu būdu pasi inkus dešim pas a uoju dešim mečiu išleis ų neg ožinės li e a ū os knygų, ĮD su p iklausomais žodžiais as a ke u iose 2 , ijose okių a ejų ne as a 3 , ijose as a ik po du 4 . Žinoma, p iklausomais žodžiais išplės ų ĮD a ojimas gali bū i besi ado aujan es lib os de lengua edi o es. ge okos apim ies leidinyje gali ody i i ai, kad jų engia no minamaisiais leidiniais Y de hecho en algunos abajos de di usión de no mina i o o no ma de índole o no ma ĮD con dependiomais palab as se indican como ne a o ini. En g amá icas como ne a o ini di ec amen e į a dijamos sólo alías palab as ex ende i į a džiuo iniai būd a džiai, sin emba go en y en aplicado į a džiuo inių o mų desc ipcion modelis pe mi e le an a p esunción, que analogía puede se aplicada y a pa icipan es. Las desc ipciones de palab as compues as en ĮD no se desc iben de compues as, mo ologicas sanda os ap ašuas ellos juolab neap a iami, y aisymai indican, que los u in ys de palab as dependien es ĮD no a as eces a sidu ia en e los co ecomųjų casos, aunque ais c i e ios y se o mula o o. Todo es o a osenai puede le an a ge okos neceiskumos o incluso ella limi a . Desde luego, de e mina , si codi ikuo osiomas no mas a osena de e dad limi a, se ía posible solo ją y no mas nuodugniai iz y us y compa aus. Sin emba go en es e a ículo se plan ea no al obje i o. Va osenó y no mas conside ando egua e idos obje o i iamaisiais, en él susi elciama sólo en no mas. Conc e amen e, se p e ende exnag ina en no mamuosios y no ma i o ca ác e abajosos codi icuojamo ĮD consumo con dependiomais palab as no ma i ella codi icuendo kylančius neaiškumus, o y začiuop i gilesnes neaiškumų causa. Tal a ículo debe ía se ak ualus desde el pun o de is a codi icacion, sin emba go espe a que él puede se p a a us y usua ios del lenguaje, no minamuosios en abajos buscan an la espues a, si pa icipio į a džiuo inė o ma es posible, si pa icipio es conec ado aldomų o šliejamų palab as. 1 Daba inės lie u ių kalbos eks ynu (h p:// eks ynas. du.l ) u ilizo asi 2019 m. oc ub e 25 d. 2 J. G igas. Conocimien o caminos: an es eloj del odyklę paž elgus, Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla, 2013; V. Žu au as. En la ie a del pa aíso beisskan . Kelionių epo ažai, Kaunas: UAB K iminalis ika, 2011; J. G udzinskas. P a as o ojos beieškan , Vilnius: Saulelė, 2015; E. Kuckailis. Tílūs pasos po samanas, Kaunas: Vox Al e a, 2016. 3 D. Paluckas, J. G. Siau ukas. Socialdemok a ija be socializmo, Klaipėda: Eglė, 2014; P. Pome an se . Niekas no es e dad y odo es posible: a en ykiai naujojoje Rusijoje, Vilnius: So oklis, 2015; V. Šmigelskas. Ku oló lūdesio a iones, Vilnius: Ve sus au eus, 2016. 4 A. Užkalnis. P ijaukin oji Anglija, Vilnius: Bal os lankos, 2010; Tibe : olimas i a imas, Lais ės byla, Vilnius: VšĮ „Aš un oji diena“, 2018; B. Tikne ičiū ė. Tė as S anislo as – mažu ėlių a nas. Penk oji laida, Kaunas, 2016. RAMUNĖ VASKELAITĖ. Į a džiuo iniai daly iai su p iklausomais žodžiais: kodi ikuo oji no ma i jos neaiškumai | 3 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.01 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 La es uc u a del a ículo bas an e sencilla. En el p ime capí ulo se examina el c i e io de uso no ma i o, de una u o a mane a p e é el pa icipio de la o ma in oduc o ioina non e ojimą an e él ex és am con palab as dependiomas, y en los dos capí ulos pos e io es c i e ios de o mulaciónusu an ince idumb es: del pa icipio y del adje i o a la cues ión de la o ma de consumo in oduc o ioina (capí ulo 2) y con la posición del daik a a dío en cues ión (capí ulo 3). Explicando es as cues iones, apí anse no sólo no mina i o ca ác e abajos, sino y mo ologiniai į a džiuo inių o mų y imai, y cua ajame capí ulo es a analizė suplemen ada aún y sin aksinės ĮD del consumo con dependiomais palab as ak uo ės analize. Así debe ía esc yskė i an o la codi icación que su gen p oblemas, an o y lo que, si odos el consumo ĮD con dependiomais palab as casos alo a í igualmen e. Si bien el c i e io no ma i o, como se e á de la p ime a sección, en las di e en es uen es se o mula desigualmen e, si se o mula como el nomb e de palab a no ojima con dependien es dependien es, las palab as de palab as conjugadas se señalan solo oldomiño y šliejo modo con el nomb e de palab a elacionado, y po eso el signi icado de es e é mino se di e encia de la desc ipción de las palab as conjugadas del nomb e de palab a (pas a ase y de mi elación con el deniu p incipal). Tokia signi icado compuinys pe enomi palab as se á u ilizado y en es e a ículo, adelan e él se á señalado san umpa PŽ. 1. NORMINAMOJO CRITERIJAUS FORMULUOT PŽ como pa icipio į a džiuo inės o mas ne a ojimo c i e io se indica en a ios abajos, y en uno de ellos į a dijamas y su uen e. En 1990 m. edi ado A noldo Pi očkin en Adminis acinas cul u a de la lengua a i ma: Jei būd a dis o pa icipi iene aldomos o p išlie os palab as (daik a a džių, į a džių, p ie eiksmių), es o en onces no con iene consumi į a džiuo inės o mas, ej.: didžiai ge biamasis (=didžiai ge biamas) pilie i (o simplemen e: ge biamasis pilie i) (Pi očkinas 1990: 87). Ilus ándose es e eiginío ejemplos, se p esen a y g upo de Jono Jablonskio aisy ų sakinių, ales como Žemė nelaiko ilgai gau osios (=gau os) del calo del sol, Vyskupais ue on asignados pe sonas, con algo capaces (=sugebėję) en ik i al ey, T aukinys, pasiųs asis (=pasiųs as) pun o p o egugo de e oca iles, g ei o mulo ė puede se aquella de J. Jablonskio aisymų. sus abdy as (Pi očkinas 1990: 87), o ai leis ų da y i p ielaidą, kad no minamojo k i e ijaus Que así es en ealidad, e ela un an e io abajo de ese mismo au o 1986 m. isėję Jono Jablonskio kalbos aisymai. Juose minima iena J. Jablonskio pa eng a e imo ecenzija, RAMUNĖ VASKELAITĖ. Į a džiuo iniai daly iai su p iklausomais žodžiais: codi ikuo oji no ma y sus aguiskumai | 4 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.01 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 en la cual e iso , esbozado no énis i egula men e pa ido os pa icipan es, dijés: Čia isu 1986: eikalingi neį a džiuo iniai daly iai: p ie jų y a adinamųjų papildinių, aplinkybės žodžių, pa einančių nuo jų pačių... Kam čia pa a o as į a džiuo inis daly is (būd a dis)?“ (Pi očkinas 141142). P esen e se y J. Jablonskio aisy ų sakinių, sólo ellos emi no de minimosios ecensión, y de o os de es e lingüís ico abajos, ej.: sac io i... iene más con en ieji = quienes más ienen; T aukinys, pasiųs asis (=pasiųs as) p o egeugo ... gelžkelių punk o (=punk o), g ei ue de enido os; Tie a nelaiko la gas gau osios (=gau os) del solés cálimos [=šilumos A. P]; (Vyskupais ue on asignados) pe sonas, a algo capazėjusieji (=sugebėję a algo) que ic i al ey; (Jie) e an los más g andes adminis ado es de ie a, los capaces de cons ui más ka iuomenes = (Jie) e an los más g andes sa ižemiai (zemininkai, d a ininkai), galį (ku ie podían) en ega más ka iuomenes; De ellos nació hoy a la cons ojamosa (= a ojamosa, hoy a consumadas, cons ojamosa es os días) aquellos aleg nių exhibiciones; Pažyminiai es i de inamieji y nede inamieji con pažymimuoju žodžiu = Pažyminiai es i (y a) de inami o nede inami con pažymimuoju žodžiu. Como se e, a ios de es os sakinių más a de se asladan a Adminis acinas lengua cul u a. Ap a dando J. Jablonskio aisy us daly ius, A. Pi očkinas jun o señala a ención en lo que, que con un co ección kalbininkas p opio su o mulao ai aisyklei con aš a a ęs, y así indica, que eglae es su o mulada J. Jablonskio. Ap a iamoji eglae o mulaoma en 1922 m. Li u ias lengua g ama ikoje, pasai, que į a džiuo iniais būd a džiais negalima pasaky i daik ų ypa umo puigamai, i. e. ellos ne a ojami con así y muy, po ejemplo, muy buenas, an buenas, an san oas, muy ( odoai) audonieji dobilai, así llamado el dueño; cosas, an ca osamen e mokamieji, u se buenos (RR 1957: 415). A i iendo a al ca ac e ís ica de la lengua, adelan e a i mase que į a džiuo iniai ad e bios apsk i ai iman , no iene con suim ni al ededo ybinių palab as ni suplemen inių am ūšies asun o, al cual ellos consumidos, y a es a o muluo ei ilus a se p esen a casi sólo ejemplos de pa icipan es, que mues an que cuando se 5 a con PŽ el pa icipio se u iliza sólo en o ma simple. Delicios se p esen a no solo con compa a i a eikiancios adjec i os (Žmonės, ak ťažko di bę, u i pasilsė i), sino ambién con o as palab as (Žmogus, celý deň di bęs, aka e može a silsė i; keli Kamesi do p oda, e az nė pelių nebegy enamą?), y los ejemplos más lo une es o, que, excep o dos o aciones (Vy ai, nedi ę ugius, a ožia o namo; Vasa ą obbę, ziemą kuo misi ?), o man los g ados exclusi os de la palab a pojamimojo (RR 1957: 414416). Sin emba go, en la o mulación de la egla y una ez más, como c i e io menciona no al posición, y a cie as de pa icipio pe enecien es palab as: Į a džiuo iniai a ibu os no pueden ene en la palab a su (i sen encia) asun o de complemen inių o 5 Būd a džio aquí se p esen a sólo un ejemplo: Esas cosas hay que dis ingui de o as semejan es a ellas de (RR 1957: 415). RAMUNĖ VASKELAITĖ. Į a džiuo iniai daly iai su p iklausomais žodžiais: cosas codi ikuo oya no ma y sus ambigškumai | 5 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.01 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 en o no de palab as (RR 1957: 415). Aunque en 1922 m. eisis o en J. Jablonskio g ama ikoje p incipalmen e se p esen a sólo pos pozicinių pažyminių pa yzdžių, sin emba go de menė osios ecenzijos e , que homona klaida kalbininkas laikė y p epoziciniais pažyminiais enančių pa icipiones o mą (Čia pa i laukian ieji sa o laimės kandida ai), o ka u i daik a a džio pozicijoje į a džiuo inę a ojamų daly ių į a džiuo inę o mą, p z. :O in se consul i os apa ecía poco; Pa a naus a pe sona y bo a á él de la lis a de pagan es de duoklę; Toliau ėjo amichulías y asignados a p ė o iaus... (RR 1959: 265). A. Pi očkinas J. Jablonskio su o mulada egla se imasi s a s y i, i. e. izkelia cues ión, po qué jun o con į a džiuo ine o ma no puede se u ilizado suplemen inys o aplinybė (Pi očkinas 1986: 142143). Klausim desc ibiendo como De odas las co ecciones de o mas in oduc o io inas y no in oduc o io inas la p oblemá más g ande, él basan p incipalmen e la explicaciín del Adélia Valeckienė a ículo: daik a a dis, es ando an e el adje i o, explica, ex iende el signi icado del adje i o y lo aleja de la palab a señalimo (Valeckienė 1957: 220). En ese a ículo au o ė es esnag adizada sólo en a žiuo inių būd a džių a oseną, aigi, basado en él hechi a conclusión, se aplica el a ibu io y pa icipio en a žiuo inės o ma de consumo analogía. Que ella se aplica, explica y po el p opio A. Pi očkino in en ando explica J. Jablonski su o mulada egla: ĮD, como y enjujujuo ísimo adje i o, diceąsė ą daik o ypa ybę, a él se usa complemen inys o ci cuns ancia ambién indica la pa icula idad, pe o habla žymė i eiškinį du eces engian i, po lo que y se u iliza neįžiuo inė deli io o ma (Pi očkinas 1986: 143). Sin emba go al analogía aplicó y J. Jablonskis. Aunque mencionada egla se o mula en capí ulo de g amá ica, i ulado Į a džiuo iniai a ibu os, en su comienzo se indica que al usa e miną į a džiuo iniai a ibu os, en es e capí ulo hab á en la cabeza y o as o mas į a džiuo ines que engan pa es del lenguaje, incluyendo y pa icipios: Kalbėdami apie į a džiuo inius būd a džius, u ėsim čia isu and o he į a džiuo inius žodžius (daly ius, kelin inius a d a džius i am ik) (RRR 1957: 414). Hedici, e eglae, o mulada como ca ác e del nomb e en a džiuo ína o ma ne a ojim con papildiias o ci cuns ancias palab as, igualodai aplica y pa icipan es. y ya en 1901 m. g ama ikoje, discu iendo į a džiuo inius būd a džius, jun o menė i y pa icipan es: Ši ą d ilypuo ųjų būd a džių p asmę gali, cou se, adqui i i i d ilypuo iejei eiksma a džiai (pa icipia), . i. būd a džiai, hace de eiksmažodžių a ba eiksmininkų (RRR: 1957 86). Sin emba go en ella aún no se o mulaba, que į a džiuo inė o ma ne a o ina con papildiniais o ci cuns ancias palab as. Es o o mulando en 1922 m. g ama ikoje, como se e, e iamasi a peculia idades del consumo de ca ac e a djies, p incipalmen e į a džiuo inių būd a džių ne a ojimu con igualiimą eiškiančiais p ie eiksmiais, pe o ejemplos se p esen a de esencia sólo RAMUNĖ VASKELAITĖ. Į a džiuo iniai daly iai su p iklausomais žodžiais: codi ikuo oji no ma y sus nocaiskumai | 6 doi.o g/10.35321.9bkalba.2019/2.01 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 pa icipan es. Minje ecenzijoje ambién a egi a sólo los pa icipan es, y y A. Pi očkinas, discu iendo J. Jablonskio aisimus, p incipalmen e p opo ciona ĮD de ejemplos. Ap a ian J. Jablonskio aisy us būd a džius, enu odomi du con el uso de la o ma į a džiuo inės elacionados sakiniai, conc e amen e Mažiau alen ingieji (=ku no así, no ales alen ingi ebė užmi š i i a si anda i akich ba dzo alen ingých a pe = a si anda akich i ba dzo alen ingų žmonių, i alen ingųjų a pe (Pi očkinas...) 1986: 11 pe o, como se puede e , ambos es án elacionados con es e signi icado, y in luencia puede ene p ecisamen e al ededo . Así, explica ía, que aunque eglaé p incipalmen e o mulada pag indu ca ac e a džių, ya y J. Jablonskiu más ecuen ó u o aisi i daly ius. Kad į a džiuo ine o ma ienodai ne a o inos con PŽ enan es ambas pa es del lenguaje, posi i ama y 1993 m. publicado en Elenos Oginskienės a ículo. Esc isando sob e el uso de la o ma į a džiuo inė del a ibu o, aquí dicho que ella innecesa ia, cuando el signi icado del a ibu o es de inido PŽ, ej. : Keičian is a los empleados esponsables de la aš edybą los casos se ans ie en según ak ą (Oginskienė 1993: 37). Esc ibindo sob e el pa icipio consumo a o ma, posi i ada: Į a džiuo inė o ma ne a ojama, si signi icado es eu ina pe enomi palab as o pa icipio a as señalimojo palab a: Conside s omas cues ión sob e in e siones ex anje as p ohibidas y limi adas ámbi os de ac i idades. Pa a documen os en iados al ex anje o, los o mula ios se imp imen en dos idiomas (Oginskienė 1993: 40). PŽ c i e io, como y J. Jablonskio en los abajos, se aplica y daik a a džio posición ocupando a los pa icipan es se p opo ciona consumi su simple o ma, ej. : Los que quie an ganza inkau i se uedan a consul a se consejos sob e cues iones ag ícolas; Besis a an es casas de ja dín ob ienen p és amo; Cada año se o ganizan cu sos en an es en al asas escuelas (Oginskienė 1993: 38). Toda ía an es que E. Oginskienė PŽ c i e ios es mencionada A. Valeckienė. 1961 m. En un a ículo publicado en la cul u a de la lengua de alladamen e discu ida signi icados de į a džiuo inių būd a džių, ella p esumió, que simila men e como į a džiuo iniai būd a džiai se u ilizan y ĮD, y mencionó pa eja noikslaus casos de uso de į a džiuo inės. Como uno de ellos mencionado p ecisamen e dideles polinkis consumi į a džiuo ines o mas pa icipan es, (Valeckienė 1961: 15). Polinkis į a dy as kaip didelis, o ai lyg i pa i in ų, kad PŽ išplės us expandi í o as palab as y einančių pažyminiais ĮD a o i inclins ama más que į a džiuo inius būd a džius. Además, en ese a ículo como inco ec amen e se usan minim no odos los pa icipan es, sino sólo enan es expandidasis pažyminiais, de ahí c i e io lyg i numa omas siau esnis. Fo mulando c i e ios Daba inės lie u ių kalbos g ama ikoje ( oliau DLKG) y Lie u ių kalbos g ama ikoje ( oliau LKG), la posición del pažyminio como aunque neišski iama. El c i e io se o mula así: Į a džiuo inės būd a džių o mas no ienen dependien es palab as (DLKG 1997: 176); „Ne u i į a džiuo inių o mų būd a džiai, išplės i daik a a džiais, p ie eiksmiais RAMUNĖ VASKELAITĖ. Į a džiuo iniai daly iai su p iklausomais žodžiais: codi ikuo oji no ma y sus no cla škumai | 7 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.01 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 o inde inėniamuoju į a džiu oks (LKG 1965: 513). Sin emba go dada dicha o muluo é LKG ex és ais ilius uojama ik okiais pa yzdžiais, iš ku ių ma y i, kad į a džiuo ine o ma ne a ojami ik pažyminiais enan es ad e bios: K ūmai, zole ba zdo i, k aš ais mišką iečia; Aunque la mon aña al a y s a us e a, pe o llenos de aleg ía ojos de gen e mi aban a su cumb e como a solé, y muchos ya se p epa a on pa a escala ; Y i ió él ya no en a diezí años, odebe enían aún llena boca la den ...s, blai ...s men e y ma a illamen e gied ...a memo ia; Dangialmen e žyd os sus ojos, apes adas oscías an áckelos, p iden adas la gas blaks ienas, žiū i delan e sí. O a sen encia ilus ación se a i mación de que į a džiuo ine o ma ne a o ini būd a džiai, einan ys su į a džiu siguien e: Fue al as, apniukęs mo na as, y sob e oda la ciudad legėjo al espeso niebla, que po a ios pasos no había humano is o (LKG 1965: 513). O daik a a džio posición ocupancias ca ac e a džių ejemplos no se p opo cionaiama. DLKG o muluo é išis neilius ada ejemplos. Así, de g ama ikas nolojašku, si o mulaciones sob e į a džiuo inės o mas ne a ojimą con PŽ se aplican sólo pažyminiu yendo a ibu jios, o y usados en daik a a džio posicion. Sin emba go de es as g ama icas noloja ni es o, cuán o al c i e io aplicable a los pa icipan es. Di ec amen e ing es a dijase būd a dis, pe o y o mulaciones p esen anadas būd a džio sky iuje. Sin emba go ing esžiuo inas o mas de alladamen e y eap a iadas sólo en el capí ulo de ca ac e e džio, y es o pe mi e le an a p esunción, que aquí de alladamen e desc i os signi icanzas y peculia idades de consumo se conside an comunes y a o as pa es de la lengua, pe o sus cap iuas se e i a ka o i in o mación. 2002 m. izėjusios Kalbos pa a imuose ( oliau KP) co ecomi expandės ais pažyminiais einan ys ĮD. Como nodes inada e alúa a exclusi o ma cinio inco endo los pa icipan es en užiuo inė o ma (Žmonės, u in ieji (= u in ys) unokią o o ookią in alidą, bu iasi į o ganizacijas; Iškabin i ca eles, aginan ieji (= aginan ys) pa icipa p ima e a alkoje), y como eng ina į a džiuo inė o ma pa icipan es, en encien es en išplės inį pažyminį (Šalį aldan i ( aldan i) pa ido eligió nue o líde ; Fue es ablecido p oducybą ukdžiusieji ( ukdę) dėsningumai) (KP 2002: 27 28), y así cub ecianse odos būd a džiu einančio ĮD casos de consumo con PŽ. Sin emba go, KP co ecoma y pa e de daik a a džio posición de los pa icipan es en uso, incluyendo en a žiuo inius: sky iuje Daik a a dinė a osena como ne eik ini e aluados es el iempo en e icamieji pa icipan es pe sonas según las unciones nomb a (KP 2002: 4344), como eng ini es el iempo en e icamieji pa icipan es según las pe sonas en e o nuola inį eikimą pa adin i (KP 2002: 44–46), o a p aisomų a ejų pa enka i nemažai su PŽ chai manDžių: Posėdžioji en e ican ispi (= Įmin) dio la palab a al in i ado; Imajdį Li uania en el ex anje o c ea y allí besimucan ieji (s udijuojan is (mokslus einan is) jo en); šaškininkų i Mies elyje p adėjo eik i žaidžiančiųjų šaškėmis i šachma ais (–šaškių i šachma ų žaidėjų) šachma ininkų) club y k . (KP 2002: 4446). Tokių daik a a dė i penusių pa icipan es codi icuo oji no ma RAMUNĖ VASKELAITĖ. Į a džiuo iniai daly iai su p iklausomais žodžiais: y sus ince idumb as | 8 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.01 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 el consumo es e aluado nega i amen e y ki u (Pupkis 1980: 137138; Bane ičienė 1992; B ūzgienė i k . 2013: 151), be būd a džių daik a a dėjimo polinkiai nieku ne e inami neigiamai, i ai omen a ía plan ea la cues ión de si la analogía de la o ma de consumo į a džiuo inės se aplica en es e caso. KP indican y es casos de consumo de pa icipan es ac uan es del p esen e iempo, y como uno de ellos el consumo de ales pa icipan es pa adamuoju momen o (laikinai) ečiamikian pe sona (2002KP: 46). El mencionamien o de Tokio ya inci a ía a plan ea p egun a, si aquella analogía 6 exis a, po que a a ib a dji es e caso no pod ía se ca ac e ís ico. Jus icia, ilus ándolo ejemplos, enu odoma sin PŽ ein ĮančiųD, como a ai Laukian ieji cu iosamen e sujiu o en noso os e S ojan iesiems desdali examenos lapeliai, y así espues a a p egun a, si con PŽ a o inas daik a a džio pozicijoje enanan ĮD, no se p esen a. Tal cie a PŽ se ía posible encon a neben inio en la sen encia Į pasi a imą suk ie ėme di bančiuosius con adolescen es, pe o en él se puede islumbi y neskaidomą junginį, žymin į, que ue in i ada y di ban ieji, y adolescen es. Šiaip o sí, el único, aún y posible d ejopai in e p e a caso no es con i mación, que daik a a džio posicionamien o en el que a ĮD con PŽ a o inas. Linguas cul u a y mo ología manualėlios en e aisymų p incipalmen e a sidu ia sólo pažyminiu enan ys ĮD, p z. : Encon a conspi mis asus demaskuojan ieji (=demaskuojan es) documen os; En la Academia se admi en pe sonas has a 35 años, baigusieji (=baigę) el secunda inio ciencia y man enikiusieji (=išlaikę) s ojamuosius exámenes (Paulauskienė 1994: 223; 2004a: 206207; 2004b: 310). Es e dad, los c i e ios de co ecciones aquí o mulado dis oks. En dos guías de cul u a de la lengua p epa adas po Aldonos Paulauskienės ales ejemplos se p esen an ilus ándole la a i mación de que la o ma į a džiuo inė no es necesa ia cuando no hay de inición o exclusión (Paulauskienė 2004a: 2004; 207b: 310), o os ejemplos como Su as i cien í icos demaskuojan ieji (= demaskuojan ys) hechos y mokslei iai y odos los no in ieji (=demno in ys) se basan en la a i mación de que no es necesa io singula iza la o ma, como okkai, indi idualizando (Pupkis: 136). Así, se le an a c i e io de signi icación, y e a i maciones explica a a menudo se aplique no solo ex és u señalinio enan es pa icipan es ejemplos de: Pas ebė i s a biausieji (=s a biausi) o ganizmo pokyčiai; Román a Li uania lengua aducida p ime o el p ime (pi mą) ez (Paulauskienė 2004a: 206). 1976 m. edi o iados en Las p ác icas de habla consejos al g upo de ejemplos sin ác icamen e di e en es ilus ada que Viename mo ología manualėly casi sólo ex és ais pažyminiais einan ys ĮD ejemplos į a džiuo iniai žodžiai ne a o ini pap as ai daik o ypa ybei apibūdin i (KPP 1976: 114). 6 Be šio a ejo, da minimas esamojo laiko eikiamojo daly io a ojimas, kai asmeniui nusaky i nė a a i inkamos eikšmės daik a a džio ( ikin ysis, -ioji, skęs an ysis, -ioji), i jo a ojimas, kai daly is eina pažyminiu (En el luga del suceso p on o apa eció igilan e equipo de policía; Pasado año pasau jugando-chiu en enado ; Padaugėjo se gančių k ėpa imo akų ligomis) (KP 2002: 46). RAMUNĖ VASKELAITĖ. Į a džiuo iniai daly iai su p iklausomais žodžiais: de pe sonas, codi icuo iji no ma y sus ince idumb as | 9 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.01 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 ilus ábase la a i mación de que [Ž]monės, nousando de di e encia en e la simple y į a džiuo inės o mas, nemoka a o i į a džiuo inių allí, donde de ellos, pa ecen, debe ía de hecho eikė i, y usa o ma į a džiuo ines allí, donde de ellos ne eikia (Paulauskienė 1994: 223), y es o mos a ía, que es e g upo de ejemplos puede se esul ado de cie o apibend inado. Šiaip o sí, ales aisymai ambién signi ica que se aplica pa icipio y a ibu o en a džiuo inės o ma de consumo analogía. O en gene al acla a que en abajos de di usión no ma i o y de no ma se p e én desiguodos c i e io PŽ: en unos abajos lo ab e en y ĮD, y į a džiuo iniai a ibu os, en o os di ec amen e į a dijamos sólo los úl imos; en una es e c i e io se aplica sólo ex és u señalinio que an a ĮD, en o as y u ilizados a daik a a džio posición. Sin emba go aisymais p incipalmen e susc ibi se sólo a ĮD ( iek enancias ex és u pažyminiu, iek a ojamus daik a a džio poziciji), y es o omen as e le an a p esuncioná, que puede habe azones, po las cuales ĮD usa con PŽ se inclina más que en a žiuo inius ad e bios, aigi odas las analogias de uso del a ibu o y del pa icipio en a žiuo ines pueden y no se . Sin emba go ales p esuposiciones no mina i o ca ác e abajos no se lle an y no a s oma. Aquí būd a djio y pa icipio en a džiuo ines o mas de consumo analogía cues ión, del cual depende de de no mina i o ca ác e abajos neaiškus espues a, o ĮD a o inas con PŽ, se á en ada pas a s y i. 2. BÚDVARDŽIO Y DALYVIO ENVADŽIUOTI FORMAS USO ANALOGIJOS KLAUSIMAS Į a džiuo iniai palab as en sepa ado capí ulo se a an sólo en algunos de la mo ología y lengua cul u a manualėlios. Únicamen e es más común o o modelo mo ológico de su se icio: el capí ulo de a ibu i os desc iben las signi icanzas y el uso de a ibu i os en a džiuo inių, y en los capí ulos de o as pa es del lenguaje epaminima, que es as pa es del lenguaje ambién pueden ene o mas en a džiuo ines y, si la desc ipción de la sanda os del lenguaje es de allada, se indica su aleg nia y ki chiación. Po ejemplo LKG capí ulo de nume a džio sólo se dice que kelin iniai nume a dji pueden ene o mas į a džiuo ines, que sus aleg nia imu no di ie en de į a džiuo inių būd a džių y que más a menudo iene en a ėžiamąją signi icado (LKG 1965: 628629). En el capí ulo del į a džio se enume an o mas į a džiuo ines que pueden ene į a džiai, se discu e su di e niación y se dice que į a džiuo inė o ma en a iza į a džiu indicado daik ą (LKG 1965: 664665). En el capí ulo de O ca ác e ya se p esen a una de allada posky is de los signi icados de los a ibu os de los nomb es y en él se desc iben de alladamen e los signi icados en a izables y ma ca i os, las úl imas se dis inguen es po ūshia (daik ų exclusión, daik ų ūšies žymėjimas y daik ų указание), ellos ėlgi skaidomi (LKG 1965: 505 doi/10.35321/bkalba.2019.92.01 RAMUNĖ VASKELAITĖ. Į a džiuo iniai daly iai su p iklausomais žodžiais: kodi ikuo oji no ma i jos neaiškumai | 16 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 būd a džio o ma, kaip an ai Su ink ku didesnes bulbes, o mažesnes palik (Valeckienė 1998: 26 o es o mos a ía, que el ma camien o del omi imien o no es sólo a la o ma in a džiuo ina una unción5). Menimas y o ooks pasaidim, pe o gene almen e solo abo dando los pa icipan es consumo. A. Pupkio p epa a game guía cul u a de lengua enmenenada sob e conc e os Tiksliau, ašan apie eikiamųjų esamojo laiko daly ių daik a a dėjimą nu odoma, kad liaudies daik a a džių pasadaidima. en el habla y bend iné lengua a osenoje ales ocasiones ecuen esnés neį a džiuo inės o mas (Ne b aškan is g iū a, o s o in is), y añadiama: p aleis as daik a a dis žmogus, y as, aikas, mo e is...“ (Pupkis 1980: 137–138). Vienas okį Į a džiuo inės pasakomas sólo allí, donde cla amen e pasaidimą ilus uojamas ejemplo indica ĮD a ojimą con PŽ: Vaikščiojan ieji po mies elius su ka a inkami dažniausiai nešiojosi papūgas. Es e ejemplo se p esen a y en LKG pa icipio capí ulo. Ap ašius los signi icados de los pa icipan es 11 del a oseno a ibu inas, aquí se discu e la daik a a damien o de los pa icipan es, pe o an es de es o se menciona sin el señalimo de palab a se u ilizan los a ibu inos pa icipan es y se explica: Nepasaky as pažymimasis daik a a dis (mucho más eiškian is pobūdžio są oką es i, muž, žena ili pan.) numanos del sen ido o con ex o (LKG 1971: 349). Ilius ándo al uso sin señalimo de palab a an o en nomb ežiuo ines, an o en nomb ežiuo ines ejemplos de pa icipan es, aquí ya se p esen an incluso es sakiniai, en los cuales se o ma ĮD consumo con PŽ caso: Vaikščioeji po mies elius su ka a inkomis mos ly ne Sesjosi papūgas, Tame bu bu bu eli locuan ieji e an jó enes pe sonas y odas ellas como galėdamas c iadas de ka anuka pašaioji hijos y esposas. O o ejemplo Aniems by sólo desde los ojos echazes oji se p esen a ya esc ibiendo sob e sudaik a a dėjusius daly ius. Y de ello ilus ación se da la a i mación de que lo daik a a džių signi icado puede se u ilizado y de algunos se an es iempo noec i os pa icipan es ma e iškosios giminės į a džiuo inės o mas, pe o añadió se que ales o mas an p incipalmen e en azeologizmu, más o menos sus aba ėjusiose sen encias (LKG 1971: 350). Dili ios daik a a dėjimas aquí se menciona po sepa ado del consumo sin señali og palab a, pe o se dice que į a džiuo iniai esamojo iempo no ac iamieji pa icipan es, u ilizados sin señali og palab a, ecuen ai daik a a dėja, y así se indica d ejopo consumo daik a a džio poziciji sąsaja (LKG 1971: 349). Sin emba go, LKG capí ulo de būd a džio el uso sin señalio de la palab a no mención, se esc ibe sólo sob e būd a džių daik a a dėjimą, más conc e amen e, capí ulo Būd a džių daik a a dėjimas po sepa ado se desc iben plain ieji y į a džiuo iniai sudaik a a dėję būd a džiai (LKG 1965: 529534). Tal di e encia de iguedades y mos a ía pa icipio en a žiuo ines o ma consumo peculia idad: en a žiuo ines pa icipan es 11 Como seccional sob e la ansición de una pa e de lengua a o a uen e A. Pupkio di igėlye se indica LKG (Pupkis 1980: 138). RAMUNĖ VASKELAITĖ. Į a džiuo iniai daly iai su p iklausomais žodžiais: codi ikuo oji no ma y sus nocaiskumai | 17 doi.o g/10.35321.9bkalba.2019/2.01 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 y ocu e a oja s sin señalimojo palab a, y sudaik a a dėjusių, a į a džiuo inių būd a džių sólo sudaik a a dėjusių. Sin emba go de LKG p esen amo sudaik a a dėjusių būd a džių desc ipción cla i ica que sudaik a a dėjusių būd a džių ambién esama ne ienodų. Ya al comienzo del capí ulo se dice que no odos daik a a džio unciones y signi icado u in ys en a džiuo iniai būd a džiai son sudaik a a dėję unido g ado, y pasados se asignan sa a ankiški y nesa a ankiški sudaik a a dėję en a džiuo iniai būd a džiai. Nesa a ankiškiai se desc iben como ales, que pueden se pa o o i an o como adje i os, como como daik a a džiai, y ambos mínimos de sus pog upos ambién se asocian con el señalamien o de pe sonas: uno nosakomas como sudaik a a dėję į a džiuo iniai adje i iai, žymin ys apib ėž ą asmenų g upę (Valdė Aljansą ne galingieji, o liaudies iš ink ieji; Ge a nežinoi mel jauniesiem, kai o aku; Nemgu aukiasi g g gijos pėsčiųjų akeliai), o o sudaik a a džiai į 12 sudžiuo iniai adje i iai, žymin ys a ipend ę gy ą daik į (Akylauskyusky would ha e wa ned a la in eligencia, anda; andauskaskas hey wo k, kalkas, kalkas, ąka as) (Landa: 1965: 531). Išei ų, que engaudía sólo insc ibijimien o sudaik a a dėję, y en ealidad y į a džiuo inių būd a džių esama an o sudaik a a dėjusių (sa a ankiškieji), an o a ojamų sin ma cimojo palab a (nesa a ankiškieji). Sin emba go po úl imo se menciona que al lado de nesa a ankiškųjų en al mismo con ex o a menudo pa ojoan simples ad e bios (Lais ę alcania sólo ue es; P ime o él pas es animus abajaba), y sólo de ellos se dice, que aunque ellos cumplen la sin ác ica unción de daik a a džio, sudaik a a dėjusiais nelaiky ini (LKG 1971:31 5352). los adje i os in oduc o ios de ales no as no se p esen a, lo que es o mos a ía, que odos LKG sudaik a a dėjusių adje i os capí ulo discu idos en la adje i a in oduc o ios se conside an de una u o a mane a sudaik a a dėjusiais y que a la posición del daik a a džio se usan adje i os de pa icipan es di ie en de los úl imos, como mos a ía el pa icipio p esen ado sin ma cimo en el capí ulo de la desc ipción de los a o de los in oduc o ios como ne e ai daik a a dje ých, puede se y la elación de los pa icipan es y las adje i as LKG gana neaiškus. nesudaik a a dėjusių, ik a ojamų be pažymimojo žodžio. Šiaip a aip, daik a a džio pozicijoje Aiškiau él į a dijamas en la mo ología manualėli, en los cuales daik a a dėjimas discu ido 1983: 4049; kaip žodžių da ybos be o man ų a ba unkcinės žodžių da ybos sudedamoji dalis (Paulauskienė 1994: 3846). En ellas se dis ingue subs an i ización (ypa ybę eiškiančių žodžių i imas daik ą eiškiančiais žodžiais, daik a a džiais; daik a a dėjimas) y subs an y inė (daik a a dinė) a osena ( ik a ojimas daik a a džio pozicijoje), y el úl imoji cla amen e į a dijama pa enka y un 12 No s isas sudaik a a dėjusių būd a džių sky ius ilius uojamas ien ik būd a džių pa yzdžiais, čia pa icipy io ejemplo. RAMUNĖ VASKELAITĖ. Į a džiuo iniai daly iai su p iklausomais žodžiais: kodi ikuo oji no ma i jos neaiškumai | 18 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.01 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 así mismo y como ca ac e a dijos peculia idad, e dad, menin sólo los o dina ios ca ac e a džius: Jauni šoka pa enos eba, sen šoka dan ys kleba; Bepigu nikam peš is, u ingam og , o senam meluo (Paulauskienė 1983: 43). En o o abajo se esumía que en cie as si uaciones como daik a o džiai pueden se pa a o i cualquie clase de cualidad eiškian ys palab as, aie y pa icipan es, y a ibu zii (Paulauskienė 1994: 39). Sin emba go en es os manualèlios no acla iskío ni LKG nosakomas daik a a dėjimo y daik a a dinės a osenos elación. Po una pa e, se a i ma que el uso de la palab a como daik a a džio aún no indica e imo daik a a džiu, po o a pa e, minimi a cie o e apai: 1) la misma palab a, lib emen e u ilizada como a ibu o, pasapiko y daik a a džio en posición sin aksís ica, pe o aún no se puede habla de su sudaik a a dėjimą (A blind klas ne oli nu es); 2) būd a dis o pa icipi es i ęs sa a ankišku palab aju daik a a džiu (miegamasis, ūkomasis) (Paulauskienė 1994: 3940). Šiaip o así, an o LKG į a dijama d ejopos a osenos suciaja, an o mo ologías manualėlios p e is a en ca ac e a džių y pa icipan es consumo de daik a a džio posicionija analogía lyg y se ía con con con con à ia no mina i o ca ác e abajos, en los cuales yškėja polinkis es iempo de acción de los pa icipan es daik a a d s opdy i. Va osenoje, como mos a ía en 1987 m. publicado en a ículo Algi do Malakausko se p esen a daik a a dėjančių pa icipan es de consumo esúmen, como y se ía ends ama analogiją aplica . En ese a ículo ales daik a a dėjancias pa icipan es con egis an bas an e conside ables y se hace la conclusión de que explica al a osená solo o os idiomas en in luencia neleng a (Malakauskas 1987). Es cie o, cie a explicación en los abajos elacionados con las no mas de la lengua se puede encon a : cuando Juozas Balčikonis ėmęs aisi i en elación liaudies lingua i egula ías daik a a džius sukilėlis ebelusysis, pasi yžėlis pasi yžęs, pasi yžysis y k ., pa icip inė o ma ha echazado usa la misma a ena de la lengua comunina, ella ex endusa a mėms nebūdingą daibai ipą y pasilikusi daik a a džius (Pupkis 1990: 138). Išnag inėjęs daik a a dėjančių daly ių a oseną, A. Malakauskas menciona que el p esen e iempo pa icipan es en luga de daik a a džio a eces a con PŽ, y p opo ciona incluso sie e con PŽ einančių ĮD ejemplos: Aunque a ando se gančiuosius diabe u diabé ico mucho se ha alcanzado, pe o has a aho a comple amen e es a en e medad aún未cu a; no i pasaky i žmonėms; Moky is isų specialybių p iimami di ban ieji pagal specialybę i k . S ojan en di ec o aū ą de los él p egun aba, no po qué ellos quie en con e i se en di ec o es, sino qué ellos (Malakauskas 1987: 125126). Cie o, de su p esen ación no es á cla o si ales ejemplos se a ojimu konk ečiam asmeniui a konk ečiai asmenų g upei pagal daba iniu a sakinyje elacionan con los discu ibles daik a a dėjančiais pa icipan es, o con es e a ículo ambién mínimo ienu okiu pa yzdžiu ilius uojama daik a a dinė a osena: A ykusieji iš s e imų k aš ų la acción que ealiza en el momen o hablado del pa icipan e llama (Malakauskas 1987: 122). Mo ología manualėlyie no sabía, cuáles nues as cos umb es (Paulauskienė 1994: 39). RAMUNĖ VASKELAITĖ. Į a džiuo iniai daly iai su p iklausomais žodžiais: kodi ikuo oji no ma i jos neaiškumai | 19 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.01 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 Šiaip o sí, ejemplos, cuando daik a a džio posición en que se u ilizan ĮD iene PŽ, ocu en, pe o discu iendo daik a a dinę a oseną o daik a a dėjimo p ocesos comple amen e no ocu en ejemplos, en los cuales con PŽ ei ų į a džiuo inis būd a dis, excep o ya ap a ą o o ipo de pasado. El único a de allos sudaik a a dėjusių į a džiuo inių būd a džių a osenos es udio en ekęs con PŽ pa a o as į a džiuo inės o mos ejemplo ambién es ĮD consumo con PŽjans caso: Valdė Alą no pode osos, pe o liaudies iš ink ieji (Valeckienė 1957: 242; LKG: 531 1965). Con a iamen e, 13 examinando el uso de los pa icipan es ales ejemplos neiš i iama, y solo ya es o mos a ía, que odas las analogías en e daik a a džio posicionamien o a ojamų būd a džių y daik a a džio posicionamien o a ojamų pa icipan es puede y nebū i. Es o con i ma ían y ya mencionada o mulao é, con la KP se desc ibe uno de los casos de consumo de ac o es pa icipan es del iempo p esen e nomb a habamuoju momen o (laikinai) ečiamikian pe sona (KP 2002: 46). A. Malakausko en a ículo, como qué acaba mencionado, ambién minimi con el iempo asociamos pa icipan es (Malakauskas 1987: 122). Aunque an o en él, como KP con el iempo se elaciona sólo el consumo de los ac o es pa icipan es del p esen e iempo (nes solo ales pa icipan es se discu en), sin emba go, como posi i a y g ama icas, con la indicación del iempo elacionados y o os pa icipan es, es o indica su acciónmajodina na u aleza. Po ejemplo, LKG discu iendo la a ibu ís ica a osena ue a del ca ino iempo acaecen e pa icipio (LKG 1971: 332346) menciona y ales casos en los que él, como y adje i o, ma ca cons an es, con el iempo no compa idas ca ac e ís icas, pe o en gene al es e pa icipio se ing esa como ma cado de ca ac e ís icas, su giendo del pasado o an es del decado en el discu so mía ocu ido, y se indican muchos casos en los que más b illan es e bi odinas sus ca ac e ís icas (LKG 1971: 334337). Los a ibu os adje i os de iempo signi ica i os ienen, aí que ellos no pueden nomb a habamuoju iempo o pasado (laikinai) ac uado de pe sona. Además, aunque peculia idad de más ue e o más débil conjunlumb e se ca ac e iza y cali ic a džiai (LKG 1976: 235262), al menos la peculia idad de con ol debe ía se ca ac e ingesnė al pa icipio como accionmajo o mai. A ibu inas a osenas desp ise del pa icipan e indicaciones de que al pa icipan e puede maneja o p isišlie i palab as, ambién se p esen a bas an e mucho (LKG 1971: 333, 335, 336, 337, 338, 344). Con ales di e encias puede se elacionada y más ecuen e consumo PŽ con ĮD. 4. SINTAKSINĖ INTERPRETACIJA 13 A. Valeckienės a ículo es a ase se aplique a ca ac e a džių daik a a dėjimui ilus a y se indica ik būd a dis: Valdė Aljansą ne galingieji, be liaudies iš ink ieji (Valeckienė 1957: 242). Tačiau LKG jau nu odomas i daly is (Valdė Aljansą ne galingieji, be liaudies iš ink ieji (LKG 1965: 531). Pa yzdys pe keliamas i į DLKG p esen ada į a džiuo inių o mų ap ašą (DLKG 1997: 176). RAMUNĖ VASKELAITĖ. Į a džiuo iniai daly iai su p iklausomais žodžiais: kodi ikuo oji no ma i jos neaiškumai | 20 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.01 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 Žodžių junginių ap ašuose į a džiuo inių būd a džių a ĮD a ojimo su PŽ pa yzdžių no p esen ada (Balke ičius 1963; LKG 1976; Si au as, G enda 1988; Labu is 1994a, 1994b, 1998; DLKG 1997). Sin emba go en ellas no se p esen a ni neį a džiuo inių pa icipan es del consumo con PŽ ejemplos, po que los pa icipan es junginiai neap ašomi. Las palab as de los conjun os de la dis ibución de la salida de los pun os de la sanda ia sin aksís ica de la lengua li uana se conside a pa e de la lengua, aigi se ía posible hace p elaidá, que desc ibi los pa icipan es de los conjun os no pe mi e mo ología del pa icipio ac uo é: en las g amá icas de la lengua li uanas 14 el pa icipio se conside a no una pa e sepa ada de la lengua, sino sólo la o ma de acción. Sin emba go, las azones se indican y di ec amen e, y de eso acla a que desc ibi ales compues os no es exacsligo: los pa icipan es palab as manejan como co espondien es accionesmajo dji, po lo que se ía epi iéndose la in o mación dada en el capí ulo de accionesmajo dijios: Clasi icando accionesmajo dijios compues os, no hay necesidad de ene en cuen a la o ma del na io p incipal, po que, paki us el compues o de palab as na io o mai, la o ma del na io p incipal no ha sido leída (p.ej., lee un lib o, lee un lib o, lee un lib o, e c.). Más aún, los ac uacames pa icipan es, subpa icipien es y semipa icipien es ienen exac amen e las mismas p opiedades de gobie no, como y accionmajodis (G enda 1964: 138). Sin emba go no sólo palab as desc ipciones de conjun os, sino y muchos desc ipciones de pa es del enunciado ĮD posibilidad de se consumidos con PŽ no mues a. Desc ibiendo pažyminį, išplės iniai pažyminiai minimi, pe o ejemplos suelen p esen a se sólo de aquellos en los que pa icipan e es á pa ido neį a džiuo ine o ma: Sólo co azónis una, ilgesio llena, skausmo kupina, pasiliks una; Aplink laužą susispie ę pas o es con a on baisias his o ias (Labu is 1994b: 8788). Jonas Balke ičius, Daba inės lie u ių kalbos sin aksėje ales cali icaciones ap a dando como compues os, cie a PŽ bū inumą e eló indicando que los componen es complemen a ios así como ambien ales del cali icado compues o son pa i as a as papildiniai bei aplinkybė (Vaikai g įž a iš mokyklos → gi dė i g įž ančių iš mokyklos aikų bal; A iliai bu o pilni da bščių bičių → A iliai, pilniščių da binių bičių, džių sode) (Balke ičius 1963: 156), p esen ó sin emba go 161 sky io aldomus daldalinius (Balke ičius 1963: 16). 15 Sin emba go LKG la desc ipción de las pa es del sakinio hay y pa eja sakinių, en los que pažyminiu a PŽ conec ęs ĮD: A sidū ė odos unij ke ėj Ku melis con Zoliu y dos kaimynai, sob e juodu šnekan ieji; Ei, e kė, e kė nues a he mana, an oli nuleis oji (LKG 1976: 415). Como se e, es os 14 Daly is se desc ibe como de accionmažodžio kamien se hace aleg niada o ma, enini simplemen e eiksmažodžio i būd a džio ypa ybių (LKG 1971: 311; DLKG 1997: 354), kaip neasmenuojamoji eiksmažodžio o ma (Valeckienė 1998: 162), kaip linksniuojamoji eiksmažodžio o ma (Paulauskienė 1983: 273; 1994: 273) a accionmažodžio o ma (Paulauskienė 1994: 351). Siūlymą deli io nelaiky i o ma eiksmažodžio ž . Š eikauskienė (2018). 15 Excluyendo el sakinio Anais iemposis mismos he jíos y p abangíos casasi echuz i unas decenas me os de a ás ó y comple amen e sug iau i, y sus luga cons ui i nue as casas... (Balke ičius 1963: 16 pe o al nomb e de los adje i os de uso con palab as es el mismo, de odos ( isu) mencionado da J. Jablonskio (RR 1957: 87, 4153). RAMUNĖ VASKELAITĖ. Į a džiuo iniai daly iai su p iklausomais žodžiais: codi ikuo oji no ma y sus nocaiskumai | 21 doi.o g/10.35321.9bkalba.2019/2.01 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 ĮD pa a o i en al posición, en la cual ellos se con ie e bas an e ce canim daik a a dialmen e consumidos a los pa icipan es, y discu iendo ellos ĮD consumo con PŽ ejemplos ya se p esen a más. Aquí en el capí ulo del ma cino a dijan palab as ma cimasias suscep ibles de i pa es de la lengua, mencionimi sudaik a a dėję būd a diškieji palab as gene almen e pa icipan es į a džiuo ines o mas, y las palab as ma cimijas ilus uojami sakiniu Valdė Aljansą ne galingieji, o liaudies iš ink ieji (LKG 1976: 398). En o a sen encia PŽ a į a džio kelmininkas: Vėlus ya ue iempo, cuando nues os conocidos, echuš inę a eneš ąsias audongal es y bolse es, esol ió ol e a casa. An es menin señalimuoju palab a siguiencias būd a diškuosius palab as, aún se indican sudaik a a dėję būd a džiai y se p esen a uno uso del ad e bio con į a džiu ejemplo: A leas ieną alandėlę pa ogiau один себе, хотя через поле перейти со моей g ažiausiąja... (LKG 1976: 398). Como pod ía juzga se de es os ejemplos, PŽ uso en es os casos es á elacionado con sudaik a a dėjimu. PŽ expandía ĮD ejemplos LKG se p esen a ambién en la discusión de ci cuns ancias y suplemen a io, ya que en o no y suplemen a io en es a g amá ica se conside a no sólo la pa e de la ase elacionada con el cuen o (LKG 1976: 454, 479). Es cie o, complemen inys se desc ibe como no malmen e a la na ación besyugien e pa e de la ase, pe o a dijami y a o as pa es de la ase jun é suplemen iniai (LKG 1976: 45745). Huyo discu iendo, se p esen a el ejemplo Eigulį llamukiančiojo ūka ing ska dėjo ilgai, p a isai, lyg ske džio ogas (LKG 1976: 457), discu iendo ci cuns ancias Vaikščioeji pojan i mies elius su ka a ink (LKG 1976: 479), pe o Sudaik a a dėjimu a osena no esiejama. En ci cuns ancias sky ių, po cie o, es en ado y un ejemplo de ex éx inio ce i icado, donde ĮD pa a o o con PŽ: Pamiškiais y papelkiais i ian ieji ūkininka su icien emen e enían pasi os y ganyklų y e ėsi gy inkulinys e (LKG 1976: 480). Ap a dándose J. Jablonskio aisy us daly ius, A. Pi očkinas es zazmínęs sob e g ama icas y kalbininkų abajos obse ė ą endencia complemen a ios y ci cuns ancias mandančiais į a džiuo iniais žodžiais eikš i eiksnį (Pi očkinas 1986: 143), pe o LKG endencia neiš yškėja eiksnio en es e capí ulo no se p esen an ejemplos de ales. Sin emba go, J. Balke ičiaus Daba inės lie u ių kalbos sin aksėje como sepa ado compues o po ūšis es asignado ac o , exp esado del pa icipio así como accionmajo ino daik a a dgio domino de las palab as, y él ilus ojado ambién y de ales con olados palab as de conjun os de los ejemplos ĮD, en o as palab as, 87D de consumo con PŽ, ales como Sėdin ieji aplink s alą susokė o Vals ybės a ką a dan ieji baudžiami g iež umu (Balke ičius 1963: 8788). Al menos ya el p ime ejemplo mos a ía no an o pa icipio sudaik a a damien o, cuan o consumo en el habamuoju iempo (laikinai) eikiančiai g upo de pe sonas į a di i. Po o o lado, de los ejemplos p esen ados queda cla o que la on e a en e con hablajo iempo asocijamo y gene end in o, con iempo RAMUNĖ VASKELAITĖ. Į a džiuo iniai daly iai su p iklausomais žodžiais: codi ikuo oji no ma y sus nocaiskumai | 22 doi.o g/10.35321.9bkalba.2019/2.01 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 nesiejamo ingeñadición no es á i in cla oški, y p ecisamen e es o a osenoje puede le an a neceškumų debido a no minamuosien es abajos ends amo aisi i esamojo iempo eiki pa icipa i os consumo. J. Balke ičiaus desc ibía el e bo dis inguible como un e bo, exp esis o con olomón conjunción de palab as, y ambién se p esen a su explicación mos a ía, que a cie as pa es del enunciado PŽ son necesa ios como cie os complemen a ios o en o no componen es: Sudė inį eiksnį signi ica pa icipan es y acciones- e odiniai daik a a džiai su p ijung as a sus complemen a ios y en o no componen es, que no ienen e dade os complemen a ios o en o no debido a que pe enecen no al na ado del enunciado (Balke ičius 1963: 87). Así, las desc ipciones sanda os sin aksicas mos a án, que aplicando unookí o o ookí el lenguaje sin aksicas a osenes ac os in en o izamien o modelí mandomos o šliejamų palab as de como ĮD palydo ų mención neiš i iama. Es o co esponde ía a la mo ología p esen ada en los capí ulos del pa icipio como accionmawo do de o mas, conse augancias accionmawo do de peculia idades, incluyendo y peculia idad maneja o uni ales mismos linksnius o p ielinksnne cons ucciones como co espondien e accionmawodis, samp a ą. O y desc ibiendo señalinio se en a iza: Daly is, como o ma de accionmaw Ve b, muy a menudo une o os palab as y cons ucciones (LKG 1976: 414). I sin aksés ap ašuas pasacan es PŽ del consumo con į a džiuo ine o ma ejemplos, como is o, p incipalmen e es án elacionados con el consumo del pa icipio daik a a džio pozicijoje. Tokios ejemplos del adje i o ni sin aksés en las ap ašuas casi no ocu en, a lo que ambién mos a ía, que con la daik a a dija posicion elacionada el adje i o y el pa icipio a osena, incluyendo y el uso de la o ma į a džiuo inė, no comple amen e coinciden. Po cie o, al e e encia de incong uencia se ía y el es udio his ó ico de los pa icipan es se p esen a la a i mación de que los pa icipan es nelabai enę i s i daik a a džiais: Eidami daik a a džių posiciónción, ellos suelen man ienen accionmajo i inius cuožus, linksnių bei p ielinksnių aldymą ó ace cėja a daik a a džių solo c ea siquie a una signi icación (plg. adul o, algomasis y e c.) (Amb azas 1979: 65). Dado que g a ikos mo ología en pa e di ec amen e in oca iyamos sólo būd a džių, ex és um PŽ, į a džiuo inė o mos ne a ojimas, LKG sin aksės dalyje pasi aikančiais pa yzdžiais mo ologijos delia nep ieš a aujama. DLKG p esen ada en el dicciona io de sanda os sin ác icos con PŽ einančių ĮD ejemplos no se p esen a, po lo que aquí o mulojamo a a i mación que į a džiuo inė o ma ne a o ina su PŽ, juolab nep ieš a aujama. Tačiau šioje g ama ikoje pa eikiamas kalbos dicciona io de sanda os se basa p incipalmen e en palab as compuños ap ašais, y la desc ipción de pa es de dicciona io adicional, e i ando la in o mación de palab as compuños capí ulo, epe oj, es abandonada, y dicciona io incluye sólo modelos de dicciona io y su ampliación (DLKG 1997: 587678). RAMUNĖ VASKELAITĖ. Į a džiuo iniai daly iai su p iklausomais žodžiais: kodi ikuo oji no ma i jos neaiškumai | 23 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.01 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 Taigi, PŽ išplės ų ĮD pa yzdžių nebu imas šioje g ama ikoje gali bū i susijęs ne iek su jų nebudingumu palbai, cuan o con eleg u lenguaje sin aksinas sanda os desc ipcion model. Juolab sin aksinės sanda os ap ašuose neį a dijama daik a a džio pozicijoje a ojamų pa icipan es o ca ac e a des en a žiuo ines o ma unción, po que ales unciones asign y en a žiuo ines o mas discu i habi ual mo ologicas sanda os ap ašues. En ellas, y y en algunos a ículos en ales ocasiones se menciona dis in i o signi icado. Aquí las o aciones Nep aėjo i alandėlė, como él en e k u ančiųjų ska elių ió la miejina con blancas ayajelías y de inmedia o inmedia amen e econoció y dis inguió de odos ales o al menos simila es DLKG menimas ilus ojando las cosas exclusión (DLKG 1997: 174). Iscy imu ĮD consumo con PŽ caso Ma ina mi ándose d abužius lopiusi y la busi, algunas eces y nue osus pasiu usi, po que d a o duo ieji bu ę shuns nepe kandami aiškinamas y A. Valeckienės 1961 m. a ículo. m. A. Valeckienės a ículo ase Valdė Aljansą no pode ososieji, pe o liaudies izelc ieji se incluye discu iendo sudaik a a dėjusius būd a džiai, y odos nesa a ankiški sudaik a a dėję būd a džiai aquí se desc üyen como u in ys dis inguiamą la signi icación (Valeckienė 1957: 244, 1957 246). Sa a ankiškųjų sudaik a a dėjusių būd a džių signi icado en ese a ículo neį a dijama, y 1961 m. a ículo ella se indica como en a éžiamoji, pasabios que sudaik a a dėję į a džiuo iniai būd a džiai man ienen ales mismos signi icados (Valeckienė 1961: 15). Como ya discu ida, no en un solo abajo į a džiuo inės o ma de consumo daik a a džio posición casos nomb ados y omidimien o, sólo cla i ica, que ese omidimien o desiguodas un caso pasanid se ya mencionada pa e de la ase, o o de dicho sen ido o con ex o numanosa palab a. El desc ipción sin aksé e ela es os cuán di e en e ca ác e descuidamien os sąsają. An igo LKG señalinio capí ulo se menciona d ejopas señalimio de la palab a: cuando al señalinio no se epi e acos umb ado an e io men e mencionado señalimio de la palab a (Be él ca ecía de salud pa a alza po i, lleno de o o, po lo que p isisėmė dine o, cuan o podía paneš io los es an es... bien ag adablemen e zákasé) y cuando se pasa el con ex o delis o o del sen ido de la ase numan un homb e, eiškią o kokį lopend in ą da desc ibed (Ilgiau neka ėsi) (LKG 1976: 399). Es cie o, ambos casos ilus uojan sólo ejemplos de pa icipan es neį a džiuo inių, sin emba go ejemplos de pa icipan es en gene al se p esen a sólo po una. Tal p escinio casos unsakimien o muy pa ecidos a la desc ipción de la signi icación indicomosios que se p esen a en los ap ašuos de las o m u a džiuo ines. LKG ella se explica así: Daik ai indicados de al mane a. La p ime a ez mencionando cosa, su indi idual RAMUNĖ VASKELAITĖ. Į a džiuo iniai daly iai su p iklausomais žodžiais: peculia idad exp esao sencilla codi ikuo iji no ma y sus neaiškumai | 24 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.01 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 būd a džiu o nosakoma o as palab as. Tolimesniame con ex o, pa a señala se, que las cosas žinomas, jo anksčiau minė a ypa ybė iš eiškiama į a džiuo iniu būd a džiu“ (LKG 1965: 508) 16 . IŠVADOS Jau Jono Jablonskio o muluo as į a džiuo inės o mos ne a ojimo su PŽ k i e ijus p e is as desiguodas pe ėp ies ienu él pe ėpiami y į a džiuo iniai būd a džiai, y ĮD, o ma ki u – ik pas a ieji. Taigi, k i e ijaus o muluo ės iškelia būd a džių i daly ių į a džiuo inės consumo analogías cues ión. J. Jablonskio en los abajos, donde c i e io su o mulado, analogía aplicada, ella se aplica y en algunos de la mo ología así como de la cul u a de la lengua manualėlios, así como no mina i o de ca ác e o no ma de sclaida abajos, sin emba go en abiejuos de allosos de la lengua g ama ical sanda os ap ašuas, que jun o son y no mina i o de ca ác e abajos, al analogía cla amen e neį a dijama. Pa a ello puede ene in luencia en es os ap ašues aplicado modelo de desc ipción de las o mas į a džiuo inių. Desc ipomojo ca ác e abajos di ec amen e elacionados con in es iga i o ca ác e abajos, y los úl imos en esencia o ien a sólo en ca ác e del adje i o į a džiuo ne o mas y conclusiones se hacen de su consumo pag undo. Así, en g amá icas p esen ada ac uo é de o mas en a džiuo ines puede se de e minėmás no sólo elegido modelo de desc ipción, sino y ni el de e i um del enómeno lingüís ico, i. i. lo que más e i os p ecisamen e a ibu dzes en a džiuo ines o mas. Daly io y analogias de consumo de o mas en a džiuo ines de a ibu o di ec amen e no nomb ijando, bas an e neaiškus nė g ama ikų būd a džio sky iuje minimo PŽ c i e ious aplicación a los pa icipan es. Es e dad, en algunos abajos analogía señalada, pe o sólo signi icamien os y de inidamismo signi icado analogía, a la ez que en a džiuo ines o mas de consumo peculia idades o eximciones coincidencia en ninguna pa e no es á a ada o ennominada. Del a dijamųjų peculia idades e , que algunos pudiesen pasižymě y pa icipi , sin emba go o os a él no pueden se aplicados. PŽ ne a ojimo c i e io o mulado como uno de ales peculia idades, aigi neaiškus nė su aplicación a los pa icipan es cues ión. Aunque en algunos abajos de no mina i o ca ác e o no ma de dislaida ese c i e io a los pa icipan es se aplica, no obs an e y en ellas pasea pa ienios de la ac us, que mues an que ĮD con PŽ pa o ojamo con mayo ecuencia que į a džiuo iniai būd a džiai. Tokie ejemplos se elacionan p incipalmen e con el uso del pa icipio sin señalimo de palab a, en o as palab as, su uso de daik a a džio posición. Aunque al uso en las desc ipciones de sanda as g ama icales y en o o luga desp énciase bas an e aguamen e, Anašiai explican daik a a džius o oda su g upo la ep esen ación in oducciones subs i u a ( as, 16 a, es e, es a y e c.) ellos indican žinomą, ya menė ą o po es as in oducciones pasaky ą pe sona, gy į, daik ą o eiškinį (Valeckienė: kodi ikuo oji no ma i jos neaiškumai | 25 doi.o g 1998/10.0135321bkalba2019.92. 146). RAMUNĖ VASKELAITĖ. Į a džiuo iniai daly iai su p iklausomais žodžiais: BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 juolab neaiškus daik a a dinės a osenos i daik a a dėjimo san ykis, iš ienaip a ki aip su daik a a dío posición elacionadas a osena discución o alo aciones explica ía, que būd a džio i daly io į a džiuo inės o mos a ojimo analogijos šiuo a eju nė a. Tai sie ina su būd a džio i daly io, kaip eiksmažodinės p igim ies kalbos dalies, išlaikančios iek laiko odaškos signi icado, an o accionmawo d del gobie no peculia idades, di e encias. Kalbos sin aksės sanda os ap ašai i gi odo, kad PŽ kaip daly ių, įskai an i į a džiuo inius, palydo ų minėjimo neiš engiama. Daik a a džio posición en el que se usan los pa icipan es en e žiuo ina o ma la se in en a aiškin i o dis ingi iamąja signi icado, y es o se ía un aiškinimas mo ológico, o skipidimu es o se ía un aiškinimas sin ác ico. En las sanda os de lenguaje desc ibidas en e mo ológico y sin ác ico ni el del bo de de ab ía no pe mi en es os explicacións sie i, sin emba go sin aksės ni el del despache p esen ado el explicación de casos de omisión muy pa ecidos a la mo ológicas ni el del despache p esen ado el explicación de signi icomosios. LITERATŪRA Amb azas V. 1979: Lie u ių kalbos daly ių is o inė sin aksė, Vilnius: Mokslas. Balke ičius J. 1963: Daba inės lie u ių kalbos sin aksė, Vilnius: Vals ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla. Bane ičienė N. 1964: Daly is a daik a a dis? – Kalbos kul ū a 63, 62. B ūzgienė R., Čekmonienė I. E., Žemienė A. 2013: Specialybės kalba, Vilnius: Mykolo Rome io uni e si e as. DLKG 1997: Daba inės lie u ių kalbos g ama ika. Red. V. Amb azas, 3-iasis pa ais. leid., Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as. G enda Č. 1964: Dėl eiksmažodinių junginių klasi ikacijos. – Kalbo y a 10, 137–141. Jakai ienė E., Laigonai ė A., Paulauskienė A. 1976: Lie u ių kalbos mo ologija, Vilnius: Mokslas. Kazlauskienė A., Rimku ė E., Bielinskienė A. 2011: Bend oji i specialybės kalbos kul ū a, 2-asis pa ais. leid., Kaunas: Vy au o Didžiojo uni e si e as. KP 2002: Kalbos pa a imai 1: G ama inės o mos i jų a ojimas. Sud. R. Miliūnai ė, eks o au . R. Miliūnai ė, A. Paulauskienė, y . ed. A. Pupkis, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as. KPP 1976: Kalbos p ak ikos pa a imai. Sud. A. Paulauskienė, Vilnius: Mokslas.