scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

Bendradarbių prisiminimai apie Kazį Ulvydą

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Bendradarbių prisiminimai apie Kazį Ulvydą

Year: 2020
Source: https://journals.lki.lt/bendrinekalba/article/download/2070/2177
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
BENDRADARBIŲ PRISIMINIMAI APIE KAZĮ ULVYDĄ
KLEMENTINA VOSYLYT
KAZÚ emp eUD PREMIENU KAIP AUTORITETING
IR SPALVING ASMENYB
Meu es udos uni e si e e Vilniaus anos (19551960) Kazys Ul ydas nós, li uanis ams, lecs ė sin aksę.
Ele de ou os lec u ado es se dis inguiu bonžiu s o u e cla a dikcia, ad suas pas ecas escá amos
ex enę os ou is. Olho em olho com ele i e de en en a du an e o exame de sin aksês. Cada um
p ecisou esponde a duas ques ões da eo ia sin aksês e esnag ina em elação sin ác ico po
uma compos o sen ença. As audições não e am di íceis, en ão exame a man e i mui o bem. Ul ydas
en ão abalha a ins i u o de língua e li e a u a Li uãs che e de seção Žodynų, za a nos
examina a po abalho. Bem lemb o-me que do exame des a sessão de p ima e a e o namos já
ems an .
Žodynų sky iuje comecei a abalha desde 1963 ano. Sep iu en ão lide a a odo o espei ado e
a o i o Jonas K uopas. 1975 anos 17 de ou ub o d. ele inespe adamen e mo endo, nos lide a
oi designado Kazys Ul ydas, 19551960 anos já di iga ês Žodynų capí ulo. Assim a lide ança oi
ans e ida em mãos con iá eis, e nós e con inuamos calmamen e abalhando cada seu
abalho. Em 1976 eu já e minei esc e e ex os do Zodyno e comecei a os edi a agua . quando
edaguá amos Se su a am quaisque que sejam ques ões e di igda omemos em líde á, ele
de alhadamen e a eles espondia, explica a ou aconselha a. Não lemb o que o líde osse alguma
ez le an ou oz ou pi ai alguém alguém esba ess. Não ez ele nós, Dic ionnikus, é supo ęs ou za a ęs.
Bend ada bių lemb anças sob e Kazį Ul ydą | 2 No inal dos Anos, au o es das publicações mais
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
impo an es do Ins i u o e am concedidos p êmios mone á ios. Uma ez descob imos que os
p émios pa a diccioná ios p e is os des inados ge okai lexikog a ias So ijai Kėzy ei,
mažesnės nei li e a ams. Mes uo pasipik inome, ad isi p i a ėme ienai au o i e ingiausių
o e ece iusiai p emijų enuncia . sob e isso in o mamos nosso che e. Ele não obje ou, só
sob e isso mandou in o ma à di eção. Já que nea si ado olun á io, en ão isso aze eu su eiu.
Didijų p emis oi conside ado de no o e pako egado: quan o eduzidas li e as p emias, e
pala asynininkų ligei amen e aumen adas. Ka ą pe Ins i u o uncioná ios gene olinio
encon o algumqué is de li e a u aų decla ou, que abalho de Dic ioná ios dėlio i ca eles é
ácil e di icilgu ou conside y ino cien í ico. Ma y , isso oi po mencionado p emiais
edis ibu imo. Ul ydas cu amen e ú a a cu ou, que li e a u a de ob as depois de alguns
décadas p o a elmen e ninguém nebesci a á, e Zodynu pessoas u iliza á cen osmečiais. Ou o
caso, quando o che e za a ou diccioná ios. Uma ez alguém da di ecção iu que do nosso seio
bu eliu saiu uncioná ios an es, do que de e ia. Isso oi ela ada Sob e Ul ydui. Ele explicou que
na di isão ha endo consul ância, za u ado no empo do almoço, ad saído os uncioná ios an es.
E esse conselho nem se hou e.
Kazys Ul ydas mesmo in e e se e anos edia aido laidas Taisyklingai kalbėkime i ašykime, ad
seu pa ame conhecia bemaž oda Li uânia. Nisso con enda amos expedições ou de ykos
Oodynui pala as de cole a de a mių empo. Quando nos in oduziamos que somos de língua e
li e a u a Li uãs ins i u o, eqüência imedia amen e p onuncia a Ul ydo pa ę. Tu bū po
jo žinomumo pasi aikyda o i ne ikė umų. Ul ydas y a pasakojęs, kad ieną ka ą į jų namus
chega da ma e iškė e pediu ajuda sua ilha a en a em Uni e si e ą. Po ajuda o e eces e o
dou inho em dinhei o. Ele isso eme iškei espondendo, que caso e quisesse, nadau ajuda não
pode iam, mas mielhe pega ia em aquela coiná, po que dinhei o de ou o com seus olhos nunca is o.
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
Įsiminė An anės Kučinskai ės na a i ão, es i icando, que Ul ydas esėda o dada pala a.
Naquela época, quando ele esc e ia disse ação (apgynė 1955 anos), As emp egadas do Seio de
Žodynų An anė Kučinskai ė e B onė Zla ku ė i iam com a amília Ul ydų num apa amen o. Ka ą
Ul ydas solici a ęs Kučinskai ę nupu ch i lhe ciga ečių, po que ele mesmo mui o ocupėmęs.
Kučinskai ė p ome endo deles comp a , se ele de a pala a deixa uma . Ul ydas espondendo,
que quando só acabsiąs esc e e dise ação, ealmen e mesiąs. Ele de a o esėjęs a pala a
me ês uma . Sem dú ida, eno me au o idade e espei o Kazys Ul ydas gannê cien í ica, edi o ial,
o ganizacine e ou a a i idade. Ele é di igindo a é ims ins i u o de língua e li e a u a Li uãs, oi
edi o a de ynių omos do diccioná io da língua Li uânica e g ama ica da língua Li uânica de ês
omos, in a anos Edi o esponsá el da Cul u a da Pala a, ês Daba inės lie u ių kalbos
diccioná io de publicações e ou os edi ões edi o ial kolegijos (komisijų) memb o, memb o do
Conselho Cien í ico do Ins i u o, memb o da Academia Li uana Mokslų. Isso é só mais impo an es
os abalhos e de e es de Ul ydo. Ocupadas al as unções seu modo de queb as não a e ou. Ele
semp e oi bondosíssimo, abe o e since o. Na minha memó ia ele pe maneceu como au o i a inga,
in e essan e, peculia e colo ida pe sonalidade.
Recebido 2020 11 24
Cod ada bių lemb anças de Kazį Ul ydą | 4
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
GERTRŪDA SAVIČIŪT-NAKTINIEN
APIE KAZĮ ULVYD
P imei a conhecimen os com Kaziu Ul yda po adiją. Bu au dis imo Su ainiškio município
oi o uonme és escolas mokslei ê. S ip us, en aigus Ul ydo oz, incomum con eúdo, aiškios
in onações sky ėsi do ou os alado es, e sda o succlus i. Depois de mui os anos uma ilnie é
amiga, alando sob e imp essionándosias adio ho asėles Taisyklingai kalbėkime e ašykime,
manęs cuidadosamen e pe gun é: Tu bū su Ul ydu очень трудно работать? em 1977 acabusios
Vilniaus uni e si e o Filologijos akul e ą jun amen e com bend aku se Ri u e
Šepe y e-Pe okiene segundo pasky imą a ėjome работать в Литвийского языка и литературы
института Жодynų sky ių.
Escolhendo u u os uncioná ios Ódynos o che e da seção Kazys Ul ydas ėmėsi não só absol en ų
nomei ações lis ašu. Como descob imos mais a de, ele adicionalmen e in e oga a-se ainda e não
um p o esso . Fui con idada uma con e sa. In e ėjosi, de onde sou p o enien e, que escolas
equen ei, sob e pais, na i o país a mę, meu pa a dés e nome kilmę. Pediu pa a con a sob e
Kazimie o Būgo abalhos e dize , qual seu eikalh, em minha opinião, é o mais impo an e. Bu au e
ago a es ou ce a, que mais impo an es são do Li uãos língua ocodyno sąsiu iniai, inacab i, mas
seu con eúdoiniu e esme ão amplús, que ajudou as undações de mui os décadas cole i iniams
abalhos. Ti o que de ini uma ou a pa e da linguagem, econhece elas sen inhei os, dize
exemplos, nos quais o mesmo e mo se ia p ie eiksmis ou p ielinksnis. Jús io sangue, não
assus ando , neapsi e kė al oi a conclusão. Falbėjo sob e o que não acei a p imei os anos de
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
abalho s o i em aspi an ū ą (daba dok o an ū ą), p emenidade o necida já padi b al eady
colegas. Não en endiu, po que sob e isso oi alado, po que desses minços não inha. Nos acei ou
abalha , como en ão e a habi ual, y . labo a o an ėmis. Começamos com o dicioná io ex os de
p epa ação imp essa manusc i os co ek u as de lei u a. Tals auxiliá ios abalhos, como LKŽ
ex os imp in ado mašinėle, co ek ū a, ka o ekos acumimas, Ul ydas mui o alo izou, conside ê
uma impo an e e e e b ina a i idade. Especialmen e espei osamen e a á onse com y .
labo an e Elena Ažusieniene, ela oi des inada p ižiū ė i e maneciona LKŽ ka o eką,
comunica -se com pala as coleccionado es, le a dados ap idão. Ka o ekai ap esen ados dados
da língua qualidade ge almen e a alia a alguém dos cien is as, mais a de oi cons i uído
comissão de acei ação de dados. Na Li uânia luga es de aspi an u as e am po pouco. No en an o
s o i em Mokslų akademijos Kalbo y os ins i u o aspi an ū ą Mosk oje esses anos ninguém de
žodynininkų não pôde ou neno ėjo. Ve a e a obje i oinė, o que signi ica que p ecisa á de ol a a
siun usią ins i uição e a ida b i. Bu au con idada o che e de seção e colegas de esc e e
s ojamujno e e a á e ealiza man e os exames. Ten aspi an ū ą já e a o mado Kazys
Ga š a, es udou Regina Bag ilai ė, S asė K inickai ė, Nijolė Sisai ė, Ski man as Valen as.
Aspi an u as luga es em Mosco o e Lening ado, apa ece, exp ūpino Ul ydas. Ele con ou, como isso
oi di ícil, complicada, necessi ou de g andes es o ços, omou mui a quan idade de empo.
Es enha a-se man idos laços com aspi an ais, manęs pedida o paskalami a lhe de Mosco o,
b e am pa ažia us em Vilnių užei i. Esu ecebida sua ca a, no qual k en ê me ol a a abalha
em Žodynų sky ių, neieško i abalho nemu ou o. Ele mui o dolo osamen e sob e i iam, quando
seu cuidadoses amen e seleciona , p epa a e puoselė i especialis as en eka am em ou a
abalho g upę, en asia binda a em ou os es abelecimen os, escol a a lec hy oyo ou ou a
a i idade. Quando po aspi an ū os já no amen e di bau Ins i u e, Ul ydas mais uma ez k inėsi me
pa a seu gabine e, ei auda osi, como sekasi baigiamieji dise ação abalhos, mui o cuida a, como en ol iu em Žodynų sky iaus a i idades, p a icinosi pa a leksikog a inių da bų. Consul ada expe imen usios

Bend ada bių p isiminimai apie Kazį Ul ydą | 6
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
pala aynês I enos E many ės ap iausi esc e e LKŽ ex os, skaičiau begalybę paus u ės
ko ek ū ų e k . Ul ydas con a a a e sob e sudė ingesnius LKŽ bem Kalbos kul u publicação
edagação casos. Mais a de pe cebi quão mui o me bene icia am aquelas con e sas. Os
lexicóg a os o am mui o p essionados cada ez spa i i e spa i i LKŽ p epa imen o, cada
com meno es in e alos pe mi i omus do ocodyno. Nós, pala asynininkai, sabemos o quão
complexo, smulkmeniškas, a ii iapessoal de p epa ação e mui o empo exigen e é a elabo ação
das pala asynas. No en an o isso comp eendida não a odos. Sude ina planos de abalho
lexicog á ico e uncioná ios quali icações supo e e kėlimą oi e é di ícil. An es con i mando
planos de abalho, an es deles delibe ando em euniões Ul ydas indi idualmen e se con e sa a
com cada um emp egado, odos escu a a. Não eque uda a necessa iamen e esc e e g ande
olumens eo icos de abalhos, sóda o e cu os a igos, especialmen e Kalbos cul u aū ai. Me
aconselha am emá ica de a igos escolhe a quan o mais p óxima diccioná io.
Umaą ez as ci cuns âncias da ida ão coincidi am, que a é qua o lexynis ases susi ganámos
dek e inių a os ogų (daba ma inys ės a os ogos). En ende-se que ao che e de seção isso causou
g andes p eocupações, le an ou mui as línguas. Sob e ak ualijas do seio colega Klemen ina
Vosyly ė exleou di e ido sienlaik aš į, no qual e a e ap oximadamen e esse pašmaikš a imas:
Romą išgelbėjo žąsys, a Žodynų sky ių mo e ys. Mas elas podem e o subjuga em. Embo a a si uação
ao depa amen o e a neleng a, o che e e a susi úpinęs, mas nep iekaiš a o e nepalankuma ne odė.
Um ao dia en ando em abalho kamba į ėmė manęs a opescinė i, a ėjęs depois quan o empo
no amen e a opescinėjo. Não eu, nem colabo iai azões não en endome. Isixaiškin i apsiėmė Jonas
Paulauskas. Pasi odo, p ieš kelias dienas pasidomėjau dėl a ėjančio a es acijos e mino. Už
es es assun os esponsá el cien í ica sek e o ė Adelė Seselsky ė decidiu sob e udo co pakalbė i
com o nosso che e de seção, ma ha ia mudado o dem, ado ado n u amen o a es ações g a idícios
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
adiados. Aqui po o que Ul ydas se desculpinou, embo a nada não osse culpado, nenhuma seção de
sessão sob e a es ação naquele momen o ele nem enciona a o ganiza e pelo domė is manęs
neska ino. Ou o acon ecimen o oi lūdnas. Mo ê a mãe do meu ma ido. Passei ele one ao che e de
seção e desculpei um pa de dias, eu com amília saía pa a o une alu es. Reg essando encon ei
sune imusius companhe bius. Eles con a am ou ėję ga siąją Ul ydo azę: Vy o mãe, homem egu
e laidoja, esą, não há o ão olo ažinė e gaiš i empo. No en an o me p čiai Ul ydas nep iekaiš a o,
decla ou zauojau ą, passei ou sob e a alusiąją, seus ín imos, sob e unido u es. Essas his ó ias
po eks ê é es a qual: laido u ês yko Kūčių dieną, eu e o nou em Vilnius Kalėdų p imei o dia
pa aka e e ao abalho acei ainda ou o dia. Naqueles empos não i ao abalho em dias,
coinciden es com es i idades eligiosas, e a uma coisa a iscada, podia causa suspei as.
Rūpes indo che e de seção p o egeu e de endeu com ada bius ainda e con a ais e semelhan es
pe igos.
De pô isão às mansões Sódynas o che e do seio Kazį Ul ydą lemb o com ag adecimen o. Ele
semp e mú u icou po língua li uãs, po diccioná io e diccioná ios, po cada e po odos jun os.
Recebido 2020 12 29
Bend ada bios lemb anças sob e Kazį Ul ydą | 8 NIJOLS SLIŽIENS PRISIMINIMAI APIE KAZĮ ULVYD
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
Com Kaziu Ul ydu conheci, quando Vilniaus uni e si e e es uda am lie u ių ilologiją, Ul ydas meu
cu sou lecçė sin aksę. Como lei o ele ag adou aos es udan es, al exaus ão, solici a a, que os
paski as abalha pa a a Li u ians idioma e li e a u a ins i u o, assim ao Ins i u ú eio Vi as
g ažus y as, simpa iškas, i jo paskai os bu o įdomios. Jis įsižiū ėda o gabesnius s uden us,
Labu is, Elena Valiuly ė, Albe as Ružė, I ena Jašinskai ė. Me abalha no Ins i u ą Ul ydas
con idou ele mesmo paskambinęs, quando g aduada Uni e si e ą alguns meses abalha a numa
biblio eca de um minis é io. En ão eu im ao Ins i u ą ealmen e seu cuidado. Quando de iau
ciência dos candida o disse ação, ele já Uni e si e e nãoebės ê, po que abalho Ins i u e
inha za ei inai. Ul ydas e a o che e do Seio de Žodynas, e no Seio de Žodynas e a o malizada
G ama ikos g upo. G ama ikos g upo pe enceu Adelė Valeckienė e Vy au as Amb azas.
Ve dade, ainda e a Vale ija Vai ke ičiū ė, mais a de ela com iquiço saiu do Ins i u o. Passei
G ama ikos g upo i o depa amen o, ele lide a ėmėsi Ul ydas, e Žodynų sky ių lide a deixou
Jonui K uopui. G amá ica g upo es ubu a oi o p óp io Ul ydas, Amb azas e Valeckienė. Em
seguida iemos nós, g aduandos, sem p á ica, e es es já e am um pouco padi bėję. Ul ydas odo
o empo cuida a de euni gabesnius abalhado es g ama ikai esc e e , alguns quais au o
k ie ê do Uni e si e o: Vincas U bu is esc e eu da di isões de g amá ica, Vy au as Mažiulis
esc e eu sob e skai a dį. Ul ydui di igindo oi esc i a i omė Li u ias linguagem g ama ica.
T ês g andes omas, mui os anos esc ibimos. Quando expulso g amá ica, Ul ydas no amen e
įžo lide a Žodynų sky iui, e G ama ikos sky iui lide a a Aleksand as Vanagas, mais a de ainda
b e emen e Algi das Sabaliauskas, depois ėmėsi lide u i Vy au as Amb azas.
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
Ul ydas e a meu disse ação líde , mas seu lide amen o e a sa o iškas, pa ece que oi pouco
lido a minha disse ação, u bū não e e empo, po que i omę g ama a iką edaga o de
pe ies. Mui os empo sgaišda am, ki da am au o ius pas se no kabine á, oikinda am, o que mal
esc i o, se a quem pa ykda am, p o ada am, que lá bem, e se nãopa ykda am, inha pô em
co eção. Ul ydas mui o mui o co ação a ida ê i omês g ama icos edaga imui. Foi mui o
ma e ial abalhê, za a ela ão g ande e saiu. As desc ições das pa es da língua o am
apiladas abundusia a mine ma e ial.
Se p ecisasse, Ul ydas e oną pakelda a, g ama ica lhe e a uma coisa sag ada. Ha ia planos:
cada anoia e a p eplanejada, o que o abalhado em que esc e e . Fim dos anos nós já
de êda om e esc i a, o que oi zaplanado. G amá ica depa amen o em odos inha mui os
abalhos, al e a o dem Ins i u e.
P ima iamen e esc i os ex os g ama icais edaguada o os mais elhos Amb azas e Valeckienė.
Eles edagua am os p imei os, se algo acilmen e co igido, eles co igi am, e depois aqueles
abalhos iam pa a as mãos de Ul ydo. E já en ão aisyda o Ul ydas semp e e melonu in a,
isso exs ai e a bas an e pa audona ę. E a linguagem pa aisyda o, e dalykiamen e aisyda o,
e a usado edagujada mui o a en amen e. Búdua, que co e ingos ano ações pada ya am, que
algo não assim esc i a, en ão su ikda au e saídaia do cama o. Mas se eda a, que jus iça como
e do meu lado, espekda a, a é Ul ydas exhaisemda o dizendo as obse ações, depois já já ão
ene gicamen e alêda o, isso pouco a pouco ecêda au, ou al ez lá ainda assim seja possí el e
a alia de ou a o ma. Não dizia que aqui é minha jus iça. Sukelda a lhe dú ida e ele mesmo
gal ik ai aip, i galų gale susi a iam, kad mano bu o ge ai pa ašy a i ne eikia nieko aisy i.
começa a a du ida , e Ele mui o inolkmeniamen e aisyda o, po causa de cada pa ág a élese
podia con oca no gabine e e escla ece , po que lá assim esc e eu, e lhe pa ece, que melho de
ou a o ma. Foi mui o cuidadosing, al ez um poucou į pedan iškas. Mas em ge al, me pa ece, edigindo às ezes p a e čia os