BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
BENDRADARBIŲ PRISIMINIMAI APIE KAZĮ ULVYDĄ
KLEMENTINA VOSYLYT
KAZÚ emp eUD PREMIENU KAIP AUTORITETING
IR SPALVING ASMENYB
Meu es udos uni e si e e Vilniaus anos (19551960) Kazys Ul ydas nós, li uanis ams, lecs ė sin aksę.
Ele de ou os lec u ado es se dis inguiu bonžiu s o u e cla a dikcia, ad suas pas ecas escá amos
ex enę os ou is. Olho em olho com ele i e de en en a du an e o exame de sin aksês. Cada um
p ecisou esponde a duas ques ões da eo ia sin aksês e esnag ina em elação sin ác ico po
uma compos o sen ença. As audições não e am di íceis, en ão exame a man e i mui o bem. Ul ydas
en ão abalha a ins i u o de língua e li e a u a Li uãs che e de seção Žodynų, za a nos
examina a po abalho. Bem lemb o-me que do exame des a sessão de p ima e a e o namos já
ems an .
Žodynų sky iuje comecei a abalha desde 1963 ano. Sep iu en ão lide a a odo o espei ado e
a o i o Jonas K uopas. 1975 anos 17 de ou ub o d. ele inespe adamen e mo endo, nos lide a
oi designado Kazys Ul ydas, 19551960 anos já di iga ês Žodynų capí ulo. Assim a lide ança oi
ans e ida em mãos con iá eis, e nós e con inuamos calmamen e abalhando cada seu
abalho. Em 1976 eu já e minei esc e e ex os do Zodyno e comecei a os edi a agua . quando
edaguá amos Se su a am quaisque que sejam ques ões e di igda omemos em líde á, ele
de alhadamen e a eles espondia, explica a ou aconselha a. Não lemb o que o líde osse alguma
ez le an ou oz ou pi ai alguém alguém esba ess. Não ez ele nós, Dic ionnikus, é supo ęs ou za a ęs.
Bend ada bių lemb anças sob e Kazį Ul ydą | 2 No inal dos Anos, au o es das publicações mais
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
impo an es do Ins i u o e am concedidos p êmios mone á ios. Uma ez descob imos que os
p émios pa a diccioná ios p e is os des inados ge okai lexikog a ias So ijai Kėzy ei,
mažesnės nei li e a ams. Mes uo pasipik inome, ad isi p i a ėme ienai au o i e ingiausių
o e ece iusiai p emijų enuncia . sob e isso in o mamos nosso che e. Ele não obje ou, só
sob e isso mandou in o ma à di eção. Já que nea si ado olun á io, en ão isso aze eu su eiu.
Didijų p emis oi conside ado de no o e pako egado: quan o eduzidas li e as p emias, e
pala asynininkų ligei amen e aumen adas. Ka ą pe Ins i u o uncioná ios gene olinio
encon o algumqué is de li e a u aų decla ou, que abalho de Dic ioná ios dėlio i ca eles é
ácil e di icilgu ou conside y ino cien í ico. Ma y , isso oi po mencionado p emiais
edis ibu imo. Ul ydas cu amen e ú a a cu ou, que li e a u a de ob as depois de alguns
décadas p o a elmen e ninguém nebesci a á, e Zodynu pessoas u iliza á cen osmečiais. Ou o
caso, quando o che e za a ou diccioná ios. Uma ez alguém da di ecção iu que do nosso seio
bu eliu saiu uncioná ios an es, do que de e ia. Isso oi ela ada Sob e Ul ydui. Ele explicou que
na di isão ha endo consul ância, za u ado no empo do almoço, ad saído os uncioná ios an es.
E esse conselho nem se hou e.
Kazys Ul ydas mesmo in e e se e anos edia aido laidas Taisyklingai kalbėkime i ašykime, ad
seu pa ame conhecia bemaž oda Li uânia. Nisso con enda amos expedições ou de ykos
Oodynui pala as de cole a de a mių empo. Quando nos in oduziamos que somos de língua e
li e a u a Li uãs ins i u o, eqüência imedia amen e p onuncia a Ul ydo pa ę. Tu bū po
jo žinomumo pasi aikyda o i ne ikė umų. Ul ydas y a pasakojęs, kad ieną ka ą į jų namus
chega da ma e iškė e pediu ajuda sua ilha a en a em Uni e si e ą. Po ajuda o e eces e o
dou inho em dinhei o. Ele isso eme iškei espondendo, que caso e quisesse, nadau ajuda não
pode iam, mas mielhe pega ia em aquela coiná, po que dinhei o de ou o com seus olhos nunca is o.
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
Įsiminė An anės Kučinskai ės na a i ão, es i icando, que Ul ydas esėda o dada pala a.
Naquela época, quando ele esc e ia disse ação (apgynė 1955 anos), As emp egadas do Seio de
Žodynų An anė Kučinskai ė e B onė Zla ku ė i iam com a amília Ul ydų num apa amen o. Ka ą
Ul ydas solici a ęs Kučinskai ę nupu ch i lhe ciga ečių, po que ele mesmo mui o ocupėmęs.
Kučinskai ė p ome endo deles comp a , se ele de a pala a deixa uma . Ul ydas espondendo,
que quando só acabsiąs esc e e dise ação, ealmen e mesiąs. Ele de a o esėjęs a pala a
me ês uma . Sem dú ida, eno me au o idade e espei o Kazys Ul ydas gannê cien í ica, edi o ial,
o ganizacine e ou a a i idade. Ele é di igindo a é ims ins i u o de língua e li e a u a Li uãs, oi
edi o a de ynių omos do diccioná io da língua Li uânica e g ama ica da língua Li uânica de ês
omos, in a anos Edi o esponsá el da Cul u a da Pala a, ês Daba inės lie u ių kalbos
diccioná io de publicações e ou os edi ões edi o ial kolegijos (komisijų) memb o, memb o do
Conselho Cien í ico do Ins i u o, memb o da Academia Li uana Mokslų. Isso é só mais impo an es
os abalhos e de e es de Ul ydo. Ocupadas al as unções seu modo de queb as não a e ou. Ele
semp e oi bondosíssimo, abe o e since o. Na minha memó ia ele pe maneceu como au o i a inga,
in e essan e, peculia e colo ida pe sonalidade.
Recebido 2020 11 24
Cod ada bių lemb anças de Kazį Ul ydą | 4
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
GERTRŪDA SAVIČIŪT-NAKTINIEN
APIE KAZĮ ULVYD
P imei a conhecimen os com Kaziu Ul yda po adiją. Bu au dis imo Su ainiškio município
oi o uonme és escolas mokslei ê. S ip us, en aigus Ul ydo oz, incomum con eúdo, aiškios
in onações sky ėsi do ou os alado es, e sda o succlus i. Depois de mui os anos uma ilnie é
amiga, alando sob e imp essionándosias adio ho asėles Taisyklingai kalbėkime e ašykime,
manęs cuidadosamen e pe gun é: Tu bū su Ul ydu очень трудно работать? em 1977 acabusios
Vilniaus uni e si e o Filologijos akul e ą jun amen e com bend aku se Ri u e
Šepe y e-Pe okiene segundo pasky imą a ėjome работать в Литвийского языка и литературы
института Жодynų sky ių.
Escolhendo u u os uncioná ios Ódynos o che e da seção Kazys Ul ydas ėmėsi não só absol en ų
nomei ações lis ašu. Como descob imos mais a de, ele adicionalmen e in e oga a-se ainda e não
um p o esso . Fui con idada uma con e sa. In e ėjosi, de onde sou p o enien e, que escolas
equen ei, sob e pais, na i o país a mę, meu pa a dés e nome kilmę. Pediu pa a con a sob e
Kazimie o Būgo abalhos e dize , qual seu eikalh, em minha opinião, é o mais impo an e. Bu au e
ago a es ou ce a, que mais impo an es são do Li uãos língua ocodyno sąsiu iniai, inacab i, mas
seu con eúdoiniu e esme ão amplús, que ajudou as undações de mui os décadas cole i iniams
abalhos. Ti o que de ini uma ou a pa e da linguagem, econhece elas sen inhei os, dize
exemplos, nos quais o mesmo e mo se ia p ie eiksmis ou p ielinksnis. Jús io sangue, não
assus ando , neapsi e kė al oi a conclusão. Falbėjo sob e o que não acei a p imei os anos de
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
abalho s o i em aspi an ū ą (daba dok o an ū ą), p emenidade o necida já padi b al eady
colegas. Não en endiu, po que sob e isso oi alado, po que desses minços não inha. Nos acei ou
abalha , como en ão e a habi ual, y . labo a o an ėmis. Começamos com o dicioná io ex os de
p epa ação imp essa manusc i os co ek u as de lei u a. Tals auxiliá ios abalhos, como LKŽ
ex os imp in ado mašinėle, co ek ū a, ka o ekos acumimas, Ul ydas mui o alo izou, conside ê
uma impo an e e e e b ina a i idade. Especialmen e espei osamen e a á onse com y .
labo an e Elena Ažusieniene, ela oi des inada p ižiū ė i e maneciona LKŽ ka o eką,
comunica -se com pala as coleccionado es, le a dados ap idão. Ka o ekai ap esen ados dados
da língua qualidade ge almen e a alia a alguém dos cien is as, mais a de oi cons i uído
comissão de acei ação de dados. Na Li uânia luga es de aspi an u as e am po pouco. No en an o
s o i em Mokslų akademijos Kalbo y os ins i u o aspi an ū ą Mosk oje esses anos ninguém de
žodynininkų não pôde ou neno ėjo. Ve a e a obje i oinė, o que signi ica que p ecisa á de ol a a
siun usią ins i uição e a ida b i. Bu au con idada o che e de seção e colegas de esc e e
s ojamujno e e a á e ealiza man e os exames. Ten aspi an ū ą já e a o mado Kazys
Ga š a, es udou Regina Bag ilai ė, S asė K inickai ė, Nijolė Sisai ė, Ski man as Valen as.
Aspi an u as luga es em Mosco o e Lening ado, apa ece, exp ūpino Ul ydas. Ele con ou, como isso
oi di ícil, complicada, necessi ou de g andes es o ços, omou mui a quan idade de empo.
Es enha a-se man idos laços com aspi an ais, manęs pedida o paskalami a lhe de Mosco o,
b e am pa ažia us em Vilnių užei i. Esu ecebida sua ca a, no qual k en ê me ol a a abalha
em Žodynų sky ių, neieško i abalho nemu ou o. Ele mui o dolo osamen e sob e i iam, quando
seu cuidadoses amen e seleciona , p epa a e puoselė i especialis as en eka am em ou a
abalho g upę, en asia binda a em ou os es abelecimen os, escol a a lec hy oyo ou ou a
a i idade. Quando po aspi an ū os já no amen e di bau Ins i u e, Ul ydas mais uma ez k inėsi me
pa a seu gabine e, ei auda osi, como sekasi baigiamieji dise ação abalhos, mui o cuida a, como en ol iu em Žodynų sky iaus a i idades, p a icinosi pa a leksikog a inių da bų. Consul ada expe imen usios
Bend ada bių p isiminimai apie Kazį Ul ydą | 6
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
pala aynês I enos E many ės ap iausi esc e e LKŽ ex os, skaičiau begalybę paus u ės
ko ek ū ų e k . Ul ydas con a a a e sob e sudė ingesnius LKŽ bem Kalbos kul u publicação
edagação casos. Mais a de pe cebi quão mui o me bene icia am aquelas con e sas. Os
lexicóg a os o am mui o p essionados cada ez spa i i e spa i i LKŽ p epa imen o, cada
com meno es in e alos pe mi i omus do ocodyno. Nós, pala asynininkai, sabemos o quão
complexo, smulkmeniškas, a ii iapessoal de p epa ação e mui o empo exigen e é a elabo ação
das pala asynas. No en an o isso comp eendida não a odos. Sude ina planos de abalho
lexicog á ico e uncioná ios quali icações supo e e kėlimą oi e é di ícil. An es con i mando
planos de abalho, an es deles delibe ando em euniões Ul ydas indi idualmen e se con e sa a
com cada um emp egado, odos escu a a. Não eque uda a necessa iamen e esc e e g ande
olumens eo icos de abalhos, sóda o e cu os a igos, especialmen e Kalbos cul u aū ai. Me
aconselha am emá ica de a igos escolhe a quan o mais p óxima diccioná io.
Umaą ez as ci cuns âncias da ida ão coincidi am, que a é qua o lexynis ases susi ganámos
dek e inių a os ogų (daba ma inys ės a os ogos). En ende-se que ao che e de seção isso causou
g andes p eocupações, le an ou mui as línguas. Sob e ak ualijas do seio colega Klemen ina
Vosyly ė exleou di e ido sienlaik aš į, no qual e a e ap oximadamen e esse pašmaikš a imas:
Romą išgelbėjo žąsys, a Žodynų sky ių mo e ys. Mas elas podem e o subjuga em. Embo a a si uação
ao depa amen o e a neleng a, o che e e a susi úpinęs, mas nep iekaiš a o e nepalankuma ne odė.
Um ao dia en ando em abalho kamba į ėmė manęs a opescinė i, a ėjęs depois quan o empo
no amen e a opescinėjo. Não eu, nem colabo iai azões não en endome. Isixaiškin i apsiėmė Jonas
Paulauskas. Pasi odo, p ieš kelias dienas pasidomėjau dėl a ėjančio a es acijos e mino. Už
es es assun os esponsá el cien í ica sek e o ė Adelė Seselsky ė decidiu sob e udo co pakalbė i
com o nosso che e de seção, ma ha ia mudado o dem, ado ado n u amen o a es ações g a idícios
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
adiados. Aqui po o que Ul ydas se desculpinou, embo a nada não osse culpado, nenhuma seção de
sessão sob e a es ação naquele momen o ele nem enciona a o ganiza e pelo domė is manęs
neska ino. Ou o acon ecimen o oi lūdnas. Mo ê a mãe do meu ma ido. Passei ele one ao che e de
seção e desculpei um pa de dias, eu com amília saía pa a o une alu es. Reg essando encon ei
sune imusius companhe bius. Eles con a am ou ėję ga siąją Ul ydo azę: Vy o mãe, homem egu
e laidoja, esą, não há o ão olo ažinė e gaiš i empo. No en an o me p čiai Ul ydas nep iekaiš a o,
decla ou zauojau ą, passei ou sob e a alusiąją, seus ín imos, sob e unido u es. Essas his ó ias
po eks ê é es a qual: laido u ês yko Kūčių dieną, eu e o nou em Vilnius Kalėdų p imei o dia
pa aka e e ao abalho acei ainda ou o dia. Naqueles empos não i ao abalho em dias,
coinciden es com es i idades eligiosas, e a uma coisa a iscada, podia causa suspei as.
Rūpes indo che e de seção p o egeu e de endeu com ada bius ainda e con a ais e semelhan es
pe igos.
De pô isão às mansões Sódynas o che e do seio Kazį Ul ydą lemb o com ag adecimen o. Ele
semp e mú u icou po língua li uãs, po diccioná io e diccioná ios, po cada e po odos jun os.
Recebido 2020 12 29
Bend ada bios lemb anças sob e Kazį Ul ydą | 8 NIJOLS SLIŽIENS PRISIMINIMAI APIE KAZĮ ULVYD
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
Com Kaziu Ul ydu conheci, quando Vilniaus uni e si e e es uda am lie u ių ilologiją, Ul ydas meu
cu sou lecçė sin aksę. Como lei o ele ag adou aos es udan es, al exaus ão, solici a a, que os
paski as abalha pa a a Li u ians idioma e li e a u a ins i u o, assim ao Ins i u ú eio Vi as
g ažus y as, simpa iškas, i jo paskai os bu o įdomios. Jis įsižiū ėda o gabesnius s uden us,
Labu is, Elena Valiuly ė, Albe as Ružė, I ena Jašinskai ė. Me abalha no Ins i u ą Ul ydas
con idou ele mesmo paskambinęs, quando g aduada Uni e si e ą alguns meses abalha a numa
biblio eca de um minis é io. En ão eu im ao Ins i u ą ealmen e seu cuidado. Quando de iau
ciência dos candida o disse ação, ele já Uni e si e e nãoebės ê, po que abalho Ins i u e
inha za ei inai. Ul ydas e a o che e do Seio de Žodynas, e no Seio de Žodynas e a o malizada
G ama ikos g upo. G ama ikos g upo pe enceu Adelė Valeckienė e Vy au as Amb azas.
Ve dade, ainda e a Vale ija Vai ke ičiū ė, mais a de ela com iquiço saiu do Ins i u o. Passei
G ama ikos g upo i o depa amen o, ele lide a ėmėsi Ul ydas, e Žodynų sky ių lide a deixou
Jonui K uopui. G amá ica g upo es ubu a oi o p óp io Ul ydas, Amb azas e Valeckienė. Em
seguida iemos nós, g aduandos, sem p á ica, e es es já e am um pouco padi bėję. Ul ydas odo
o empo cuida a de euni gabesnius abalhado es g ama ikai esc e e , alguns quais au o
k ie ê do Uni e si e o: Vincas U bu is esc e eu da di isões de g amá ica, Vy au as Mažiulis
esc e eu sob e skai a dį. Ul ydui di igindo oi esc i a i omė Li u ias linguagem g ama ica.
T ês g andes omas, mui os anos esc ibimos. Quando expulso g amá ica, Ul ydas no amen e
įžo lide a Žodynų sky iui, e G ama ikos sky iui lide a a Aleksand as Vanagas, mais a de ainda
b e emen e Algi das Sabaliauskas, depois ėmėsi lide u i Vy au as Amb azas.
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
Ul ydas e a meu disse ação líde , mas seu lide amen o e a sa o iškas, pa ece que oi pouco
lido a minha disse ação, u bū não e e empo, po que i omę g ama a iką edaga o de
pe ies. Mui os empo sgaišda am, ki da am au o ius pas se no kabine á, oikinda am, o que mal
esc i o, se a quem pa ykda am, p o ada am, que lá bem, e se nãopa ykda am, inha pô em
co eção. Ul ydas mui o mui o co ação a ida ê i omês g ama icos edaga imui. Foi mui o
ma e ial abalhê, za a ela ão g ande e saiu. As desc ições das pa es da língua o am
apiladas abundusia a mine ma e ial.
Se p ecisasse, Ul ydas e oną pakelda a, g ama ica lhe e a uma coisa sag ada. Ha ia planos:
cada anoia e a p eplanejada, o que o abalhado em que esc e e . Fim dos anos nós já
de êda om e esc i a, o que oi zaplanado. G amá ica depa amen o em odos inha mui os
abalhos, al e a o dem Ins i u e.
P ima iamen e esc i os ex os g ama icais edaguada o os mais elhos Amb azas e Valeckienė.
Eles edagua am os p imei os, se algo acilmen e co igido, eles co igi am, e depois aqueles
abalhos iam pa a as mãos de Ul ydo. E já en ão aisyda o Ul ydas semp e e melonu in a,
isso exs ai e a bas an e pa audona ę. E a linguagem pa aisyda o, e dalykiamen e aisyda o,
e a usado edagujada mui o a en amen e. Búdua, que co e ingos ano ações pada ya am, que
algo não assim esc i a, en ão su ikda au e saídaia do cama o. Mas se eda a, que jus iça como
e do meu lado, espekda a, a é Ul ydas exhaisemda o dizendo as obse ações, depois já já ão
ene gicamen e alêda o, isso pouco a pouco ecêda au, ou al ez lá ainda assim seja possí el e
a alia de ou a o ma. Não dizia que aqui é minha jus iça. Sukelda a lhe dú ida e ele mesmo
gal ik ai aip, i galų gale susi a iam, kad mano bu o ge ai pa ašy a i ne eikia nieko aisy i.
começa a a du ida , e Ele mui o inolkmeniamen e aisyda o, po causa de cada pa ág a élese
podia con oca no gabine e e escla ece , po que lá assim esc e eu, e lhe pa ece, que melho de
ou a o ma. Foi mui o cuidadosing, al ez um poucou į pedan iškas. Mas em ge al, me pa ece, edigindo às ezes p a e čia os