BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
ANELIKA GUIDÍEN
Lie u ių kalbos ins i u as
PRIEŠAS LIETUVI KALBOS VOZNE
ESMINIAI ŽODŽIAI: p iešas, koncep as, ilius acinis sakinys, seman ika, Lie u ių kalbos žodynas.
ANOTACIÓ El obje i o de es e es udio basado en ilius acinais ases discu i PRIEŠO
agmen concep ą, ijojamo en Li u ias lengua dicciona io (www LKŽe).
In es igímè mos ó que los enemigos LKŽe p incipalmen e es ned ougiška, asal usi o a país
ka iuomenė, cuyas acciones a acadas (o za ul as) espec o del país son es e eo ipias. Besiginancias
desde el enemigo país acciones en beliaujando ambién son bas an e nuspėjami y es e eo ipiadas. Ra a
ez, hablando de Beginando desde enemigo el país, LKŽe ilius aciniuose sakiniuose į a dijama Lie u a (a
lie u iai). Konk e us Lie u os (a lie u ių) išas ambién LKŽe pa eik u e ilius aciniuose sakiniuose
į a dijamas muy a amen e.
An eas LKŽe ilius aciniuose sakiniuose ambién puede se : no amigablemen e nusi iikęs žmogus o
gy ūnas; aquello que hace daño, pe judica a pe sona o abs acakčiam enomenu, a conc e o obje o; con a ios
įsi ikinimų žmogus a žmonės i as, kas ką sme kia, laiko žalingu, blogu.
INTADINS NOTABAS
Tapa idad pe cibiama en a izando exclusi idad, y es e puede se asociado con a i ibojim de o os
o incluso con a iingum. Umbe o Eco en su lib o Suku i enemą y o as p oginas ob asía a i ma:
Tu ė i p iešą es impo an e no pa a que de iniésemos nues a iden idad, sino ambién que
ANELIKA GAIDIENŽ. Con aas Li u ias lengua dicodyne |
2 doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.12
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
adqui iésemos obs aū į, con la cual pudié amos sulygin i su sis ema de al ybių y con ella susi ėmę
mos a su alé ę. Po lo an o cuando no exis e un enemigo lo hay que c ea (Eco 2011: 11). Según
U. Eco, los enemigos son di e en es de noso os y ac úan según cos umb es que no son nues as;
los enemigos deben se bjau us, po que el gužis iden i ica con gė iu; enemchas siemp e olían; a
eces los enemigos pe cibido como dis in o y bjau us debido a que son de o igen in e io (Eco 2011:
1135). Hablando sob e la miedo de ondas de inmig ación y dando I alia ejemplo, donde imagizdis
U. Eco ašo: „Viena e us, galime sa e a pažin i ik Ki o aki aizdoje i uo emiasi
umuno es idealus edempción ožys a la sociedad, con i encia y cos umb es eglas. Sin emba go,
mes. Todėl pa e ę jį p iešu ku iame sa o p aga ą žemėje“ (Eco 2011: 35).
p e e imos conside a esa Ki á inexpugnable, ya que no es el obje i o de Es e es udio sob e la
1
base ilius aciniais ases discu i PRIEŠO agmen ó de concep o, ijosojamo Li u ias lengua
dicciona io ( oliau LKŽ). A ículos plan eados en a eas: 1) discu i la de inición de enemigo
explicaciónamuciosos dicciona ios de lengua li uanos; 2) de e mina y discu i posibles enemigos,
sus señas, acciones, зафиксированных LKŽ ilius aciniuose sakiniuose. Me odos de es udio:
seman ís icas análisis, in e p e acinis y desc i omasis. En es e a ículo no se pone la a ea de
2
desc ibi PRIEŠO concep o de la o alidad imagená, sin emba go p e ende econs ui ese
concep o agmen á, que se ija LKŽ. Como a i ma Aloyzas Guda ičius (2011: 113), concep os en sí
mismo no es un obje o de la lexis semán ica. Sin emba go kalbo y os asun o es concep o kalbinė
aiška. Según Alano C useo (2014: 396), pag indinė unción de la palab a es ac i a concep o, con el
cual él ascijucionado. Ronaldo
1
Tal obje o del a ículo PRIEŠO concep oas elegido nea si iden emen e. Ac ualmen e se esc ibe a ios au o es
(Vesla os Čižik-P okaše os, Anželikos Gaidienės, Au elijos G i ėnienės, Danu ės Liu ke ičienės, Lo e os
Vaičiuly ės-Semėnienės) colec i i ė es udio cien í ico Lie u os d augai i p iešai 19222022 m.: seman iniai i
s uk ū iniai pokyčiai, en la cual se e elan es udios selec os de palab as de apa ybiniai (d augas, p iešiai, Rusija,
Vokie ija, e c.) seman iniai i s uk ū iniai pokyčiai, sus causas.
2
El concep o en es e abajo en endido como unidad del conocimien o es uc u u uo o de pe sona y sociedad,
acopiando complejas conocimien os sob e cie a cosa, eiškinį, eiksmą o k ., elacionado con ca ego iza im y
concep ualiza im del mundo. Con enido y es uc u a del Koncep o puede a ia dependiendo de el en o no.
2016: 15).
ANŽELIKA GAIDIENĖ. P iešas Lie u ių kalbos žodyne | 3
(Gaidienė doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.12
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
Langacke io (1987: 56) a gumen ando, las palab as son concep ualiųjų es uc u as de
conocimien os p ieigos aškai. Zinaida Popo a y Josi as S e ninas (2007: 79) ambién a i man que
kalbinė nominacija lla e, ab iendo al homb e koncep ą como unidad de pensamien o, pe mi iendo
ope a con él p oceso de pensamien o. Así puede a i ma se que cada indi idual nominación
e leja sólo cie os asgos del concep o, i.e., e leja cie o agmen ó del concep o
(Guda ičius 2009: 51). Según Liublino e noling is os, la pe cepción que hay en el habla, que aba ca
cie o concep o, debe se ejuzgada de di e sas uen es lingüís icas, y pos e io men e di idida
po es ilos y especies, iempo y espacio (Sme onienė and k . 2019: 12). Gau os cons i uomosios
pasaulio aizdo p o iliais, o jų ap ašymas leidžia su o muluo i isapusišką dalyko aizdą
pa es se llaman (Sme onienė y k . 2019: 12). P ende la opinión de que [A]nalizando los da os
dicciona ios se puede econs ui lexicog a iní imagen del mundo en la lengua (Ru ko ska y k .
2017: 31), y oda-comple a imagen del suje o necesi a compone di e en es ipos de da os no
sólo sis emá icos (leksikog a inos), sino ambién anke inos, exninos análisis (más sob e es o é. Sme onienė y k .
2019: 12–16).
U iliza LKŽ como ex yną no es cosa nue a. Una de los p ime os sob e el hecho de que LKŽ es un
undamen al ex o de la cul u a li uana, al que es necesa io lee y in es iga , esc é Vik o ija
Daujo y ėPake ienė (2002: 34). LKŽ es especial en lo que y a ansci ado los li uanos aš iją, g an
klasikos <...>“ (Daujo y ė-Pake ienė 2002: 36). Šis žodynas unikalus i uo, kad jam būdingas
pa e del is o iškumas y a minės ma e ia gausa, po lo que su, como uen e, in es igaciones
pueden ayuda pe lexiciką econs ui agmen os de Li uanian pasaulė aizdžio has a XXI a. LKŽ
es impo an e y įdomus uen e, ya en au ada en el abajo de in es igación cien í ica: ex i p as
kadodyne iksu poli i elinis pasaulė aizdis (Kada s 2010), paskus (Zaba s 2012), ex i p is še mė
žodyne iksuo ą Adalbe o Bezzenbe ge io medžiagą, ap ašy os ma ios, pama ys i pama iškis
(G i ėnienė), 2016 že mė (G i ėnienė 2017), e minologijos (Umbė), 2019 (G i ėdienė 2020) en Rusia.
ANELIKA GAIDIENŽ. Con aas Li u ias lengua dicodyne |
4 doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.12
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
El ma e ial in es igado pa a es e a ículo se ecopila de la e sión elec ónica del dicciona io,
que aba ca odos los omus del dicciona io ( oliau LKŽe). A likus de alląją paešką as a pe 450
ilius acinių sakinių, en los cuales pa a o a leksema enemigos. 90 po cien o de los LKŽe as os
3
sakinių componen sakiniai, ex aídos de di e sas uen es esc i as y manusc i as: conc e os
esc i o es, igu as cul u ales y e c. esc i os (p.ej., Mai onio, Salomėjos Nė ies, Pe o C i kos,
Jus ino Ma cinke ičiaus, Vinco K ė ės-Puke ičiaus, Vinco Mykolaičio-Pu ino, Žemai ė, Ie os
Simonai y ės, Vienano Baluolio, Jono Jablons, Juozo Jučik An onio) encon ados en sakiniai, así
como en encopedías, palab as, ch oma os y esc i os en cal ( ši a = ains) y sakiniai pasik (spa a
= ains) de sakinis. Sólo sob e 10 po cen ajes LKŽe as os sakinių, en los cuales pa a o a
leksema enemšas, cons i uye sakiniai, ansc i o de i oosios lengua. Dado mayo pa e de
as os sakinių cons i uye de di e sos esc i os, p ensas exesc i i sakiniai, es impo an e
eco da que LKŽ du an e el pe íodo so ié ico neiš engė (se i)censū os y ideológico kišimosi en
el dicciona io con inio (plčiau sob e es o é. G i ėnienė 2020: 4243 y k .) y sólo nuo XVI nebeliko
(Zaba skai ė 2010: 128). Sin emba go, como a i ma Vy au as Vi kauskas (2002: 11), y (se i)censū os
omo žodyne sumažėjo ideologinės medžiagos, o po nep iklausomybės a kū imo jos isai
pe íodo mokslui ue on más impo an es a mių y anųjų ex os ac a, i i sakiniai, yškinę
nau os gy enimą, mąs ymą.
Nag inėjan PRIEŠO concep o a debe ía menciona que lingüí icamen e pun o de is a él
i ado poco. Gana ampliamen e es e concep o discu ido po Vik o ijos Maka o os (2014)
a ículo, en el que p esen an los esul ados del análisis compa a imós del concep o de
cul u a li uanos PRIEŠAS y usos concep o de cul u a ВРАГ. El es udio ue ealizado sob e la
(lie u ių kalbos i usų kalbos eks ynų). P iei a p ie okių iš adų: 1) as pa s subjek as lie u ių
base de 100 ejemplos de publicis ikos discu so nau os sąmonėje puede se amigo y i s i enemšu; 2) a li uanos enemigos son polkų a olancias
3
DRAUGO concep o a publicis ikoje esc ibió Lo e a Vaičiuly ė-Semėnienė (2020 Sob e).
ANELIKA GAIDIENŽ. Con aas Li u ias lengua dicodyne |
5 doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.12
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
g upo ės y bolše ikai; 3) la cul u a li a ia no pe mi e hablančiajam kabin i enemšo e ike ės (‘Х
es p iešas), pe o es o se puede hace o ma š elnesne, po ejemplo, pasi elkian kons ukciju
‘Х-o p iešas; 4) lie u is puede desc ibi las acciones del enemigo neu almen e, sin nega i as conno aciones
(Maka o a 2014: 191).
Hablando sob e PRIEŠO concep o a an opología, his o ia, iloso ía, e nología y k .
pasaky ina, que aquí más g ildenamos sa as e o o (s enimas) oposiciones (plg. Sa oniakai ė
2014), donde o o (s enimu) puede se no sólo exluškinami aso de nacionalidades, pe o y o o
(s enimas) puede se pe cepcionado como enemigos. El ilóso o Leonidas Donskis (1997) es
conside s és sob e enemigos de la cul u a masi a.
1. PRIEŠO APIBRŽTIS AIŠKINAMUOSIUOSE VODDYNUOSE
Aiškinamuosios dicciona ios de la lengua li uanas LKŽe, Daba inės lie u ių kalbos žodyne
(DŽ7i) y Bend inės lie u ių kalbos žodyne (BŽ) la palab a išas signi icado núme os
a ijuoja (ž . 1 ablelę).
ANŽELIKA GAIDIENĖ. P iešas Lie u ių kalbos žodyne | 6
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.12
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
1 LENTEL. Enemigos signi icados de la palab a en los
LKŽe4:
DŽ7i:
dicciona ios de la lengua li uana 1. desamigablemen e
ka iuomenė mal homb e homb e 4. lo que daña, hace daño 4.
dispues os, anhelando pic a 1. quien lucha po in e eses
con a ios 2. desamigables, in adiéndose del país 2.
quien de alguna cosa no gus a, no econoce 5. quien de algo mal,
desamigablemen e dispues os, inclinándose a o o homb e
sme inga, 5. odo lo que hace daño, no gus a 6. bandishyk,
bandish 7. enegina 9. quien es enemigo, no es acep able (?) 5.
Baza : 2. con a el homb e 3. con a el ejé ci o, con cual
ka iuomenė, con cual ka iuomenė 5.
8. p iešp ieša, p iešybė
1. žmogus, ku is ned augiškai nusi eikęs, linki ki am žmogui bloga, jo nekenčia
4
LKŽe p esen ado la palab a enemigos es homonimas. En es e caso ak ualus enemigos, ma cado
p immu homonimo nume iu.
5
Po la palab a enšas Lexicog á ico a ículo inal de edagación signi icaciones o mulamien o y núme o
puede ke i is.
ANELIKA GAIDIENŽ. Con aas Li u ias lengua dicodyne |
7 doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.12
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
De los p esen ados signi icados se e, que DŽ7i y BŽ manusc i o se ijan los signi icados
enemigo de inidos simila men e, sólo di ie en su o den de p esen ación, plg. p ime a y segunda
de inición: 1. que luchan po in e eses con adic o ios DŽ7i y 1. žmogus, que no amigablemen e
nosi ienęs, linki a o o homb e malo, su odičia BŽ ( ank aš is); 2. no amigablemen e dispues a,
inclinando a o o mal homb e DŽ7i y 2. oposi ingos c eencias homb e BŽ ( ank aš is). LKŽe
ad e sas iene nue e signi icados, cinco de ellos coincide con DŽ7i y BŽ manusc i o LKŽe
už iksuo omis eikšmėmis, plg. 1 len elėje pa eik as 1–5 LKŽe eikšmes. Pasku inės ke u ios
signi icados (69) son speci ines y ixeojamas sólo en es e dicciona io. Apibend inamen e puede
a i ma se que en los mencionados dicciona ios explica i os enemigos se de ine como un
enemigo poco amis oso, mal inclinado homb e (p.j. Po gincho ellos pasa on enemigos LKŽe),
enemigos es un homb e con a ios a las con icciones (p.j. Liaudies p iešas LKŽe; Idėjinis
p iešas BŽ), enemigos países y ka iuomenė, con la cual se hace una gue a (p.j. a muš iu a mu
[nugalė i] BŽ), p edes inas es el que (suje o, adinasi, i ias) a cualco no pa icipa, (p.j.z. Šal is
Rūkymo p iešas LKŽe) i p iešas y a ai (objek as, adinasi, negy as), kas da o žalą, kenkia
[…] sodas LKŽe).
Pasižiū ėkime, koks PRIEŠO koncep o agmen as iksuojamas LKŽe ilius aciniuose
sakiniuose qué es ese enemšas, quéie sus señas, acciones es yškinamos como más impo an es.
2. PRIEŠAS LIETUVI KALBOS VOZYNO ILUSTRACINIUOSE SAKINIUOSE
2.1. El enemigo a mies del país a acan e
La mayo ía LKŽe ilius acinių sakinių pa e o man ales sakiniai, en los que ixsujada ko a con
enemšu ned augiška, asal usa o a país ka iuomene. Tokių sakinių abundumb e lemb a desde
ANELIKA GAIDIENŽ. Con aas Li u ias lengua dicodyne |
8 doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.12
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
seno susiklosciusi bū inybė de i sus e i o ios, ene ex e nes enemigos de, quienes,
pa ece ían, siemp e es án p epa asé a aca , plg. U. Eco en el lib o desc ibida suceso: Kadaise
Niujo ke u o que conduci axi, que conducía un homb e di ícilmen e išši uojamu nomb e. Él
explicó que es paquis aní. Poklas, de donde engo, espondí de I alia. <...>. Galizia p egun ó, quién
son nues os enemigos. Me pe malusius: A sip ašau?, paci amen e explicino quėjęs conoce , con
las cuales naciones desde amžių wa iaujamos po e i o ios, e ninés odian os, pe manen es
on e as pajeedinamien os y simila es. Le dije que con nadie no luchamos. […]...> Él quedó
insa is echo (Eco 2011 10). Así nau ai ene enemigos de los que pueden wa ea , apa ece, es
impo an e. LKŽe a ixado en sakiniuose ka iuomenė a secleidzia po e ec uados acciones y a
menudo no es á cla o, qué conc e amen e paísia menciona ka iuomenė pe enece. También a menudo
neį a dy a, kas y a „mes“, ka iaujan ys, – Lie u a a ki a šalis.
2.2. Acciones de las ue zas a madas del país a acan e en gue aujando
En cuan o a las acciones del enemigo pelea al país puede cons a a se que LKŽe ilius aciniai
sakiniai e lejan es e eo ipinį compo amien o: a) los enemigos de p incipio se p epa an, ej.:
s a o lo a, acumia ue zas, ej. : oponas aho a o a b) o ganizaciona a aque, po ejemplo,
pas a ė didelį lai yną i engiasi iškel i ka iuomenę į mūsų žemę J. Balč
6
(ž. kel i). P iešai
jėgas aukia š (ž. auk i);
ap inga enemá, lo odea, ej. :El enemigo descub ió su luga de acampacla amien o š (ž.
s o ykla imas). Iki habi an es encka o, los enemigos ya spėjo oda la ciudad a ap em i š (ž.
esp i). I ap upo enemigos ellos a cis de uego E. Miež (ž. a cas). Los enemigos que ían de
epen e nos aclup i š (ž. klup i); c) comienza puolimien o, po ejemplo, įsi e žia, įsib auna,
6
Ab e iimai como LKŽe.
ANELIKA GAIDIENŽ. Con aas Li u ias lengua dicodyne |
9 doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.12
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
p asisk e bia en ciudad, cas į o e c., ej. :Con aai odo pašėlimu puolė mies ą š (ž. šėlimas). Gina
sus ie as y pe sonas del enemigos in asi e zamien os š (ž. e žimas). Įg io ę sieną, enemigos
įsi e žė pilin Š (ž. g iau i). Los enemigos e žėsi de es pusių NdŽ (ž. e ž i). Įsib o ė p iešas,
suliepsnojo ka as S. Nė (ž. įb au i, liepsno i). Con aai kyliu in adimušda o en la ciudad š (ž.
muš i). Įsisiau ėjo įni ingas mūšis. An esas muū bū no ėjo p asisk e b i a gal V. Myk-Pu (ž.
7
siau ė i) P iešo sk e bimasis en el ondo del país p omidino esc i o es Li uanos en ko ą š (ž.
sk e bimas); (ž. a aca ). El oponen e a siñóudé DŽ1 (ž. dispa a ). oponas sin palio os dispa ó
d) šaudo (iš pa ankų, kulkos aidžių i pan.), p z.: P iešas a aka o mūsų pozicijas š
desde pa ankos š (ž. pa anka). Con aai laidé de s ilksnių milesčius akmenų M. Valanč (ž.
s ilksnė). Los enemigos en nos kulkos aidžiu pažė ė š (ž. že i). Los enemigos comenza on blec i
(dispa a ) desde šau u ų š (ž. biek i). Dos días y dos noches quemé lepsnoyo enemigo ce ku as
ie a en el in ie no E. Miež (ž. p aga as); cuán sucha encha, cuán desga ado! J. Jan (ž. miš i).
e) aukiasi, p alaimi, p z.: P iešas jau links a, aukiasi, myš a
8
... Kiek jo sugau a,
Debido a la si uación des en ajosa enemigos pe die on š
(ž. a o ankumas); ) muús a, ej. : Bangų juodoj p aga mėj no un enemšas mue o š (ž.
p aga mė). Finalmen e g) za aldo (o įsib auna en) k aš ą (es a ybę), aquí asen u ia, ej., P iešai
p iešas užsp ingo pa s sa o k auju, ne ekęs šim ų ka ei ių i daugybės echnikos š (ž. sp ing i).
za aldė nues os k aš ą š (ž. aldy i). Pčiame su es ado medio deye, su, puede deci se, ši dyje,
enemšas sukasi sau lizdą š (ž. suk i). S e imame k aš e p iešas elgiasi šiu kščiai siau ėja,
niokoja, quema casas, asesina pe sonas, qui a sus pan, p z. :Los enemigos bajo nues o k aš ą
dūko š (ž. dūk i). Los enemigos siaučioyo nues o k aš e DŽ (ž. siaučio i). Los enemigos e ioja
nues os casas, asesu oya pe sonas, a ima Es a palab a la o og a ía es cambiada žū bū .
9
7
8
k ik i, i i LKŽe.
9
asesina LKŽe.
ANELIKA GAIDIENŽ. Con aas Li u ias lengua dicodyne |
16 doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.12
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
Beždžionių, melių, asėnų p iešai o os animales, p z. : De beždžionių mejo es olia egės pa ianai:
plyname al ai e su pikčiausia enemą leopa dą sus no es ba no pa a kilome o š (ž. olia egis).
Pese a que se ha no ado que pelés y polėnas en los ja dines adosi an pe manen emen e, eisiasi
ex ao dina iamen e apčiai, pues muy es e ėjo los mayo es sus enemšas pelėdos sp (ž.
e ė i). Ž ė ies p iešas homb e, p z. : Ž ė is uno con a una se encuen a con
neapkenčiamiausiu su enemšu žmogumi sp (ž. neapkenčiamas).
2.5. El enemigo eso que hace daño, pe judica
Kai ku iuose LKŽe ilius aciniuose sakiniuose iksuojamas žmogaus (žmonių) p iešas
abs ac us eiškinys o conc e us (negy as) asun o, muy nepalankus, da ando daño, pe kian is,
po ejemplo, des ino iempo y dis ancia, eal o és conocimien o, expuikimien o, menas, ca izmas,
place , deg inė. Plg. : Des ino, e e ninas mis enemigas, no neno ėjo p opo ciona me esas
elicidades J. Balč (ž. eik i). El iempo y la dis ancia son elaciones de pe sonas enemigas (ž.
elaciones). Debil ealidad de conocimien o el más malčiais esc i o es enemšas š (ž.
išpuikimas š (ž. kū ybiškumas). Ne iesakalbingumas
15
– didžiausias p iešas, kenkėjas pačiam
conocimien o). Kū ybiškumo p iešas ne iesakalbiui š (ž. iesakalbingumas). Ca ism ue mo inis
liaudies enšas (so .) š (ž. mi inis). Mis a mas di igidas con a el p incipal enemigo con a
animalesca, consumjiška y, desa o unadamen e, pode osa p incipio: ida place J. Ma cin (ž.
consumido jiškas). Su mayo enemigas deg inė DŽ (ž. enemigas).
LKŽe pasea de sakíns, en los que mención de un enómeno abs ac o (p z.,
ciencia, p og esos y k .) o conc e e a (negy o) obje o (p z., sodų, a ión) išas
pa i šu iniškumas, nacionalismo, bu oc a izmas, šal is, aplazamien o, p z. :
15
Jus akalbingumas e dados hablado LKŽe.
ANŽELIKA GAIDIENĖ. P iešas Lie u ių kalbos žodyne | 17
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.12
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
Pa i šu iniškumas es mokslo p iešas sp (ž. pa i šu iniškumas). El nacionalismo es
ma ksizmo p iešas (so .) sp (ž. p iešas). Vienas žiau iausių mūsų pažangos p iešų y a
bu oc a ismo š (ž. enemigos). Šal is más impo an e sodos enemigos š (ž. enemigos). En los
ejones sep en ionales lejan es a iones an es encon u aban con pelig osingu enemšu apledėjimu sp (ž.
helamien o).
2.6. enemigo homb e o pe sonas de con adic o ias con icciones
LKŽe encon a keli sen iniai, en los cuales pa o ado é mino liaudies enemšas. Recue da, que
liaudies enemšas so ie izada e minijoje pe sona, luchando con los so ie os pode o al menos
abie amen ei ella nep i a ian e, a menudo sólo po eso acusado VLE. Liaudies enemigos, basado
16
en LKŽe зафиксированными примерами, p ocu é изжедять, дискредитировать, a pa ido ellos
(liaudies p iešus) iuškino y e c., например. : Liaudies enemigos buscaban isqueodi , desac edi a
17
los mejo es de esa nación (so .) sp (ž. mi inas). Pašaliza de coope ación eilios oda gobšias
isuomenės a ma as bei liaudies p iešus (so .) sp (ž. gobšus).
klasikinio palikimo a s o us (so .) š (ž. juodin i). Pa ija su iuškino mi inus liaudies p iešus
LKŽe es зафиксирована примеров, en los que menciona comunes enemigos, например. : Iki e oliuciniais
años el pa ido bolše iko ya cía de odas las nacionalidades usas a pe sonas de abajo en común
lucha con a común enemá sp (ž. iki e oliucinis). Longos op esos años unie on a nues as naciones en
hie ina comba i os con a la común enemá koho á š (ž. koho a). nešdinė i). O dino agen es,
Randama i okių pa yzdžių: Bažnyčios p iešai p anešdinėjo popiežys ei galą Gmž (ž.
papiežiaus y impe a o iaus apoyados, Occiden as Eu opa p oclamé, que Li uania odebesan i
pagoniška, que li u iai esą ik i sa acėnai así y enemigos de c is ianismo y . . š (ž.
16
Plačiau ž . h ps://www. le.l /s aipsnis/liaudies-p iesas/.
17
Tu ima en mención pa ido comunis as.
ANŽELIKA GAIDIENĖ. P iešas Lie u ių kalbos žodyne | 18
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.12
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
sa acėnai). En esos iempos, six ando esc ibinėlios a Va pą, peguábamos lo más a iados
apellidos, pa a que los enemigos c eye an que los esc iba as bu ys son el mayo P (ž .
slapy a dė). Pa eik i sakiniai e lindi LKŽe (sa i)censū ą sob e algunos enemigos, quienes no
co espondie on o iciales ideológicos con icciones, so ie meciu e a pelig osiga (a ba
neleis a) habla . P esen ados ejemplos (especialmen e dos p ime os) e lejan de ese iempo p ime amus con icciones ideológicas.
2.7. El enemigo quien qué condena, conside a dañino, malo Zodyno ex o encon a
unos ilius aciniai sakiniai, en los que se habla de lo que es isokių piniginių žaidimų
sme kiama, laikoma žalingu, blogu, pa yzdžiui, piniginiai žaidimai, ūkymas. Plg.: Aš esu
p iešas š (ž. moniginis). Rūkymo enemigos DŽ (ž. enemigos).
2.8. P ešo y amigo con ap eša
Como sepa ados pog upis en es e a ículo dis ingui ales LKŽV зафиксировать sakiniai, en los
que aki aizdi enemšo y d augo p iešp ieša. Tokios sakinių dicodyne hay no pocos. Pensamien o
en con asoposos y su abundancia glūdi en los mismos o ígenes de la c eación del mundo,
cuando al mundo se mi aba como a dos opues os polios, opues os p incipios unidad (Vėlius 1983:
10). Con ap iešos ejemplos se pueden da no uno, plg.: ie a y cielos, ida y mue e, meilė y
odikan a, amigo y enemigas y . . (más éase E many ė 2003, 2015). Pa ece ía que es os polos
opues os es án lejanos el uno del o o, pe o, como mues a la ida, así no es. Hablando sob e
enemigo y amigo con ap iešá pasaky ina, que enemigo y amigo elación, o puede cambia se el
p iklausomai nuo į ai ių aplinkybių ( iek idinių, iek išo inių), gali pasikeis i akimi ksniu
en oque en amis ad alo ación. Es o y indica LKŽe encon ada ase, en el cual зафиксировано,
que sólo el iempo puede mos a , qué suje os son uno espec o del o o enemigos o amigos,
ANELIKA GAIDIENŽ. Con aas Li u ias de la palab a en |
19 doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.12
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
plg. : ¿ somos amigos, o enemigos, el u u o iene aún que mos a , okie i V. K ė (ž.
pa ody i).
Tais casos, cuando se quie a acen ua el suje o inde inėž um, ex animum o indi e ingum en
elación con él, p epa am se enemigo y amigo oposició como comple amen e con a ios concep os:
Jus icia, G ė ė no enemšas, pe o y no amigaė Ka alienei, ella es anima, an es anima, como y
p ime día as Viliaus ed Simon (ž. s e imas).
También LKŽe encuen a sakinių, en los que mencionado suje o, alguna ez excuso amigo,
ácilmen e puede ols i enemisu o simplemen e cambiis i su, como (no)amigo, a adaba:
Ge iausiąjį sa o bičiulį žmonės iš anda pikčiausiu p iešu J. Jabl (ž. 1 as i). Si nopano ėjo escucha
conmigo buenouoju, como amigo, yo lo o za é a u, como enemšas! V. K ė (ž. a u). g um is no
Gindamas sa o nuomonę, šeimą, eises, ko odamas dėl išlikimo i pan., subjek as gali
sólo con los an epues os, sino ambién con los amigos: Visą amžių besig umdamas con los
an epues os y amigos, yo mismo pa a gau y o os iz a ginau V. K ė (ž. a gin i). Qué mi ankoj,
es mío, aunque es o ue a no enemigo, sino amigo kala ijas V. K ė (ž. anka). P iešo y amigo
oposición se e leja y en los dichos de los pueblos li uanos, dados en LKŽe: Amugui meilę kaisčią,
enemigo kie ą ūs į p i alai nešio i sa o ši dyje š (ž. kie as). El desayunos sua iza ú mismo, el
almue zo apa e con un amigo, y la cena a en egas al enemigo š (ž. algy i). Skolindando amigo,
en egando enemigas TŽIII375 (ž. skolin i). Quail amigo que enemá pelig osin más TŽV600 (ž. k ailas).
IŠVADOS
Išanaliza us sob e 450 LKŽe ilius acinių sakinių, en los cuales pa a o a leksema
p iešas, componėlioja al PRIEŠO concep o agmen as.
ANELIKA GAIDIENŽ. Con aas Li u ias lengua dicodyne |
20 doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.12
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
El enemigo LKŽe p incipalmen e es ned ougiška, in adiusi o a (a menudo sin nomb a ) país
ka iuomenė, cuyas acciones espec o al país a acado (o azo ado) son es e eo ipadas: en p ime
luga se p epa a la pelea, pos e io men e se o ganiza y inicia el a aque, y el a omazga del a aque
es pe judicamien o, mo is o ic o ia (k aš o, conquis a del país). A eces LKŽe más g andes, y
ilius aciniuose sakiniuose pab ėžiama, kad p iešas y a na sus, a kaklus, jo pajėgos y a
ginkluo é mejo . Besiginancias de el enemigo país acciones en gue aujando ambién son
bas an e nuspėjami y es e eo ipadas: p epa ase comba es, iniciamas asalimo, a omazga del
asalimo es ic o ia, mo is o pasionamien o. Ra a ez, hablando de Beginando desde enemigo el
país, LKŽe ilius aciniuose sakiniuose į a dijama Lie u a (a lie u iai). Konk e us Lie u os (o
lie u ių) išas ambién į a dijamas muy a amen e.
El enemigo ambién puede se hos ilmen e dispues a pe sona o animal (p.j.: o o homb e,
nación), lo que hace daño, pe judica a homb e (p.j.: iempo, dis ancia, exage acion) o abs ac em
a enomeni, conc e o a obje o (p.j.: pa i šu iniškumas ciencia enemies, šal is sodos enemies). El
enemigo puede se y con a ios c eencias homb e o pe sonas (p.ej.: liaudies enemis , iglesia
enemis ). También los enemigos son el que lo que condena, conside a dañino, malo (p.ej.: él es
moniginosos juegos, uma imo enemigos).
LKŽe ilius ac i os sakiniuose aki aizdi enemigo y amugo oposición, y elación en e
ellos puede cambiis i acimi ksniu (p endiendo po cuen a de los in e io es y
ex e nosini acciones) o puede cambiis i de ac i ud al amis ad a a a im.
Kaip ma y i, LKŽe ilius aciniuose sakiniuose konk e us p iešas (ypač kalban apie
o a país ka iuomenę) no en a dijamas. Es o puede de e mina LKŽe (sa i)censu a, poli ico
co ek iškumas, no pe mi iendo de ini cla amen e enemigo. Además, la palab a enemigos y
semán icamen e, y emocialmen e es ue e, po lo que quizás se e i e enemá in oca en oz
al a y conc e amen e, habla de desconocida, pe o a odos conocinomá enemá es más segu o.
Desde luego, debe ía ene en cuen a, que LKŽe ilius aciniai sakiniai es án incluidos sin
ANELIKA GAIDIENŽ. Con aas Li u ias lengua dicodyne |
21 doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.12
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
con ex o, y p a mismo uen e (o i o homb e cuen ajía) išas pudo se į a dy as, sólo no
mención conc e o en LKŽe incluidoame ilius aciniame sakinyje. Pa a que sea posible conc e
más undamen a es as conside aciones, hay que examina más uen es, po ejemplo,
Daba inės lie u ių kalbos eks yno, anke ų da os y pan.
ŠALTINIAI
BŽ – Bend inės lie u ių kalbos žodynas ( engiamas), y . ed. D. Liu ke ičienė, Vilnius:
Lie u ių kalbos ins i u as. P ieiga in e ne e: h p://bkz.lki.l .
DŽ7i – Daba inės lie u ių kalbos žodynas (in e ne inis), y . ed. S. Keinys, 7-as pa ais. i
papild. leid., Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2015. P ieiga in e ne e:
h p://lkiis.lki.l .
LKŽe – Lie u ių kalbos žodynas, . 1–20, 1941–2002 (elek oninis a ian as), y . ed.
G. Nak inienė, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2005. P ieiga in e ne e:
www.lkz.l .
LITERATŪRA
C use Alan 2014: P o o ype Theo y and Lexical Seman ics. – Meanings and P o o ypes.
S udies in Linguis ic Ca ego iza ion 20, London and New Yo k: Rou ledge, 382–402.
Daujo y ė-Pake ienė Vik o ija 2002: Pama inis kul ū os eks as. – D idešim „Lie u ių kalbos
žodyno“ omų, sud. J. Zaba skai ė, Z. Šimėnai ė, Vilnius: In e Se, 34–38.
Donskis Leonidas 1997: Masinė kul ū a i jos p iešai. – Ta p Ka lailio i Klaipėdos: isuomenės
i kul ū os k i ikos e iudai, Klaipėda: Klaipėdos uni e si e o leidykla, 128–141.
Eco Umbe o 2011: Suku i p iešą i ki i p oginiai ašiniai, Vilnius: Ty o alba.
E many ė I ena 2003: An onimų žodynas 23 (elek oninis a ian as), Vilnius: Lie u ių kalbos
ins i u o leidykla. P ieiga in e ne e: h p://lkiis.lki.l /an onimu.
ANŽELIKA GAIDIENĖ. P iešas Lie u ių kalbos žodyne | 22
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.12
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
E many ė I ena 2015: An onimų žodynas 25 (elek oninis a ian as), Vilnius: Lie u ių kalbos
ins i u o leidykla. P ieiga in e ne e: h p://lkiis.lki.l /an onimu.
Gaidienė Anželika 2016: Lie u ių kalbos gė imo i algymo eiksmažodžių seman inių yšių
ypa ybės: dak a o dise acija, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as.
G i ėnienė Au elija 2016: Še mukšnio aizdinys Lie u ių kalbos žodyne. – Tau osakos da bai
52, 85–104.
G i ėnienė Au elija 2017: Žodyno aizdinys Lie u ių kalbos žodyne. – Bend inė kalba 90, 1–
19. P ieiga in e ne e: h p://www.bend inekalba.l /?90.
G i ėnienė Au elija 2020: Rusija Lie u ių kalbos žodyno ilius aciniuose. – Bal u
iloloģija 29(1), 41–61.
Guda ičius Aloyzas 2009: E noling is ika: au a kalboje, Šiauliai: Šiaulių uni e si e o leidykla.
Guda ičius Aloyzas 2011: Reikšmė – są oka – koncep as i p asmė. – Res Humani a iae X,
108–119.
Langacke Ronald 1987: Founda ions o Cogni i e G amma 1: Theo e ical P e equisi es,
S an o d: S an o d Uni e si y P ess.
Maka o a Vik o ija 2014: Литовское слово p iešas и русское слово враг. – Res
Humani a iae 16, 182–191. P ieiga in e ne e:
h p://jou nals.ku.l /index.php/RH/a icle/ iew/1020.
Popo a Zinaida, S e nin Josi 2007: Язык и национальная картина мира, Воронеж:
Истоки.
Ru ko ska K is ina, Sme ona Ma ius, Sme onienė I ena 2017: Ve ybės lie u io
pasaulė aizdyje, Vilnius: Akademinė leidyba.
Sa oniakai ė Vida, sud., 2014: Sa as i ki as šiuolaikiniais požiū iais, Vilnius: LII leidykla.
Sme onienė I ena, Sme ona Ma ius, Ru ko ska K is ina 2019: Kalba. Tau a. Vals ybė,
Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla.
ANŽELIKA GAIDIENĖ. P iešas Lie u ių kalbos žodyne | 23
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.12
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
Umb asas Al ydas 2019: Te minologija Lie u ių kalbos žodyne. – Te minologija 26, 162–183.
Vaičiuly ė-Semėnienė Lo e a 2020: D augo koncep as publicis ikoje. – Ve ybės lie u ių i
lenkų kalbų pasaulė aizdyje 5, 337–365. P ieiga in e ne e:
h ps://www.jou nals. u.l /open-se ies/a icle/ iew/21405/20514.
Vėlius No be as 1983: Seno ės bal ų pasaulėžiū a: s uk ū os b uožai, Vilnius: Min is.
Vi kauskas V. 2002: Didysis akademinis mūsų Žodynas. D idešim „Lie u ių kalbos žodyno“
omų. Sud. Jolan a Zaba skai ė, Zi a Šimėnai ė, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 8–
14.
Zaba skai ė Jolan a 2010: Poli inis pasaulė aizdis didžiajame Lie u ių kalbos žodyne
( als ybė, įs a ymas, aldžia). – Pa lamen o s udijos 9, Vilnius: Lie u os nacionalinė
Ma yno Maž ydo biblio eka, 126–143. P ieiga in e ne e:
h p://www.pa lamen os udijos.l /N 9/9_kalba_1.h m.
Zaba skai ė Jolan a 2012: Ki oks didžiojo Lie u ių kalbos žodyno skai ymas: Adalbe as
Bezzenbe ge is, ma ios, pama ys, pama iškis. – Mažoji Lie u a: pa ibio kul ū os y imai,
sud. G. Blažienė, N. Mo ozo a, J. Zaba skai ė, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 239–
271.
Gau a 2020 12 05
P iim a 2020 12 30
ANŽELIKA GAIDIENĖ. P iešas Lie u ių kalbos žodyne | 24
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.12
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
THE ENEMY IN THE DICTIONARY
OF THE LITHUANIAN LANGUAGE
Summa y
The goal o his s udy is o dissec , using illus a i e sen ences, he agmen o he
concep o ENEMY (Li h. PRIEŠAS) eco ded in he Dic iona y o he Li huanian Language
(LKŽe). The a icle has he ollowing objec i es: (1) discussing he de ini ions o enemy in
he mode n Li huanian hesau i, (2) iden i ying and discussing po en ial enemies, hei
a ibu es, ac ions eco ded in he illus a i e sen ences o he LKŽe. The s udy employed
hese me hods: seman ic analysis, in e p e a ion, and desc ip ion.
Thesau i ( he Dic iona y o he Li huanian Language (LKŽe), he Dic iona y o he
Mode n Li huanian Language (DŽ7i), and he Dic iona y o he S anda d Li huanian
Language (BŽ)) de ine enemy as an un iendly, ill-meaning pe son (e.g., ‘They became
enemies a e he dispu e’ (Li h. Po ginčo jie pasida ė p iešai, LKŽe)); an enemy is someone
wi h opposing belie s (e.g., ‘enemy o he people’ (Li h. Liaudies p iešas, LKŽe), ‘ideological
enemy’ (Li h. Idėjinis p iešas, BŽ)); an enemy is he opposing coun y and a my a wa (e.g.,
‘ epel [o e come] he enemy’ (Li h. P iešą a muš i [nugalė i], BŽ)); an enemy is someone who
dislikes some hing, conside s i ha m ul (e.g., ‘enemy o smoking’ (Li h. Rūkymo p iešas,
LKŽe)); an enemy is some hing ha causes damage o ha m as well (e.g., ‘cold is he ga den’s
enemy No 1 (Li h. Šal is – s a biausias sodų p iešas, LKŽe)).
Analysis o nea ly 450 illus a i e sen ences om he Dic iona y o he Li huanian
Language wi h he lexeme enemy (Li h. p iešas) has pieced oge he he agmen o he
concep o ENEMY as desc ibed below.
ANŽELIKA GAIDIENĖ. P iešas Lie u ių kalbos žodyne | 25
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.12
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
Fi s and o emos , enemy in he LKŽe is de ined as an un iendly, assailing a my o ano he
(o en uniden i ied in he illus a i e sen ences o he LKŽe) coun y; sus ac ions wi h ega d o
he coun y ha is being (o has been) assaul ed a e s e eo ypical: i s i p epa es o comba ,
hen o ganises and launches an a ack, which culmina es in de ea , dea h, o LKŽe accen ua e
ic o y ( he occupa ion o he land o coun y). Some imes he illus a i e sen ences o he
ha he enemy is b a e, pe sis en , i s o ces a e la ge , weapons be e . The ac ions o he
coun y de ending i sel agains he enemy in wa a e also a he p edic able and s e eo ypical:
p epa a ion o comba , he launching o an a ack, which culmina es in ic o y, dea h, o
su ende . On a e occasions, he illus a i e sen ences o he illus a i e sen ences p esen ed
LKŽe e e o Li huania (o Li huanians) as a coun y de ending i sel agains an enemy. The
in he LKŽe con ain e y ew men ions o he speci ic enemy o Li huania (o Li huanians) as well.
In he illus a i e sen ences o he LKŽe, enemy can also be an un iendly pe son o animal
(e.g., ano he human being o na ion), ha wha causes damage o ha m o a human being (e.g.
ime, dis ance, a ogance) o an abs ac phenomenon, a speci ic objec (e.g., supe iciali y is
an enemy o science; cold is an enemy o he ga den). Enemy can also be a pe son o pe sons o
opposing belie s (e.g., an enemy o he people; an enemy o he chu ch). Fu he mo e, enemy is
he who condemns some hing, conside s i ha m ul o e il (e.g., he is an enemy o gambling o
money; an enemy o smoking). The illus a i e sen ences o he LKŽe ca y a clea -cu
opposi ion be ween enemy and iend; hei ela ionship can change in an ins an (depending on
in e nal and ex e nal ac o s), and so can he app oach o iendship. I is e iden ha he
illus a i e sen ences eco ded in he LKŽe do no men ion he speci ic enemy (especially
when i comes o he a my o ano he coun y). This can be he
p oduc o he LKŽe’s (sel -)censo ship, poli ical co ec ness ha p e en s any clea