Lietuvių kalbos skoliniai Lietuvos lenkų tarmėse

52 acta Linguistica Lithuanica LXVII kristina rutkoVska Université de Vilniaus, centre Polonistikos Mokslinių recherches directions: polkų tarmių Lietuvoje funkcionavimas ir stratifikacija, lietuvių ir polkų tarmių sąweikos, leksiniai lituanizmai polkų kalboje, liaudies papročiai paribyje; dvikalbės polkųlietuvių leksikographijos problemos. LietuVių kaLbos skoLiniai LietuVos Lenkų tarMėse1 Lithuanian borrowings in Polish dialects in Lithuania anotacija dans cet article sont examinés leksiniai lituanizmai, utilisés lenkų kalbos tarmėse lenkų, lietuvių ir baltarusių paribio territory Lituanie. Leksiniai lituanizmes sont caractérisés selon la période d'emprunte ainsi que ces mots d'entrée dans polkų tarmes moyensus. de l'analyse effectuée se fait la conclusion que la plupart des langues litouves empruntées, entekusių dans polkų kalbą, sont venues de baltarusių kalbos, et cela peut témoigner sur baltarusių kalbos constituée base à polkų tarmėms formotis Vilniaus regione. annotation the paper deals with lexical Lituanisms functioning in Polish dialects on the Polish-Lithuanian-belorussian borderland. Lithuanian lexical loanwords are characterized with regard to time and the ways of filtering of these words into Polish dialects. the analysis conducted montre que la majorité de Lituanian emprunts pénétré en Polish by the mediation of the belarussian language, which can be an evidence of the belarussian background of Polish dialects in Vilnius and its area. Article 1 a été préparé dans le cadre du projet intermédiaire język polski pogranicza litewsko-łotewsko-białoruskiego na tle innych odmian polszczyzny północnokresowej (The Polish language of the LithuanianLatvian-Belorussian borderland in comparison with other variants of the Polish language in north-eastern Polish), financé par le Ministère polonais Mokslo et de l'enseignement supérieur (MnisW […] Ministerstwo Nauki i Wykolnictwa Wyższego), du centre national de science (now Ministry of Science and Higher Education); numérois du contrat: n104 056038. esMiniai mots: lenkų tarmės Lietuvoje, tarmių sąveika, lituanizmai, Vilniaus kraštas. keyWords: Polish dialects in Lithuania, interaction between dialects, lithuanisms, the Vilnius region. Lietuvių kalbos skoliniai Lietuvos lenkų tarmėse 53straigsniai articles / Lenkų, Lituiniens et baltarusių paribio territoireie caractéristique multiakultūriškumas et multiakalbiškumas, suformvęs complexes etnolingvistinius rapports dans le lointain passé, atteanissante Lituanie grande kunigaikštystės (Ldk) temps. Les primimaies se séparations en baltes et ruses terres, ainsi que personnes antplūdis de karūnos et nės antpuolio (1655) période dans ce territoire vivaient même kaimyninių valstybių įtakojo tai, kad Liublino unijos (1569) ir Maskvos kariuomesept etnolects: langue Lituviens, baltarusių kalba, nord rytų regiono lenkų kalba, Lietuvos totorių kalba, trakų karaimų Lietuvos, kalba žydų dialektas, narevo pagonių šnekta dans le territoire des différents etnolektų tikėjo daug. Après les deux divisions de la république des nations commencèrent à renforcer (bednarczuk 1994: 109–124). Laikui bėgant Lietuvos didžiosios kunigaikštystės l'influence de la langue russe dans ces terres, changea le statut et les limites de consommation des autres depuis vieux fonctionnement des langues (grek-Pabisowa jusqu'à maintenant de la Lituanie grandie kunigaikštystės temps de la situation linguistique description, effectuée en analysant les sources 1997: 145–179). historiques, ainsi que l'étude de ces territoires paribio des limites de fonctionnement de la langue baltaruse dans le passé ainsi que des limites de la langue lituanienne dans les territoires slaves. à cause de ce polkų tarmių genezė en Lituanie est encore encore un objet de discussions. À l'aide des données linguistiques, dans cet article sera analysé des phénomènes, sur la base desquels serait possible déterminer Vilniaus tarminio region polkų tarmes suformavus le langbinį pagrindą. décritomasis objet dans ces tarmēs utilisés lituanizmai. Leksiniai lituanizmes sera caractérisés selon leurs chronologiques couoksnių diversiveré (et avec cela liés thématiques grupių skirtumus) et leur répandissement dans divers différents tarminiuose areals. de plus, compte tenu des fréquentes coïncidences avec analogies des baltarusių tarmėse utilisés mots, sera cherché à justifier de ces mots de l'entrée en Lituanie polkų tarmes kelią per kalbą tarpininkę. Dans cet article ne sera pas apsirimé uniquement seulement des prêts de langue Lituanienne, зарасytų Vilniaus krašto teritorijoje (le. Wileńszczyzna)3, pateikimu. sera prise en compte dans ces territoires, qui éloignées de Vilniaus kracht, mais auxquelles caractérisent similaires sociolingvistiniai situation particularités contexte passé et présent. ci-après présentés litua2 Aujourd'hui ce problème gvildenama seulement dans quelques articles. baltarusie chercheur anatolijus aksamitovas écrit sur quantitative baltarusių persvarą sur le territoire de la grande kunigaikštystės de Lituanie, platų baltarusių kalbos (šiaurės vakarų baltarusių tarmių) le usage en contactant les Lituaniens, les Polaks et les baltarusiens et ce dialecte fonctionnavimą dans d'autres petites (žydų, karaimų, totorių) communautés, apsigueuse dans Vilnius et trakų apylinkėse (Аксамитов 2000: 9192). 3 Le nomminement à cette tarminiam plot a proposé halina turska, qui étudia et décrivit polkų kalbą territoriijose à le nord de Vilniaus, plačiai besidriekiančiose depuis kernavės jusqu naujųjų Švenčionių. séparant la zone de Vilniaus des autres deux lenkakalbių territoires en Lituanie smalvų et kauno tyrée seulement ces arrondissements, qui avant la guerre entrèrent dans la composition de l'État polonais (turska 1995). Aujourd'hui serait nécessaire une nouvelle classification des tarmies polkų Lituanie, car déjà essayés tous ces tarmies. combien plus large suggérerais percevoir et les limites de la Vilniaus tarminio region. 54 acta Linguistica Lithuanica LXVII nizmai ont été inscrite Vilniaus rajone et dans kristina rutkoVska certaines Širvintų et Molėtų rajonų vietovėse, i.e. t'os territories, qui nepriklauso Vilniaus kraštui, car jusqu'à 1939 ans tracaga du trakų rajone, dans lequel aujourd'hui domine la langue lenkų, a la kalbinė situacija très similaire à Vilniaus krašto kalbinę šios apylinkės buvo Lietuvos respublikos teritorijoje. taip pat naudojama surinkta situaciju. taigi examinées localités, ciją. le vocabulaire choisi pour l'enquête a été donné aux informants, qui généralement en général ne savent pas le lithuanien et ne les kuriose lenkų kalba atlieka (bei kažkada atliko) pirmosios (primarinės) kalbos funkutilisent pas dans la vie quotidienne4. Poreikis записывать и исследовать лексиinius lituanizmus Lithuanian lenkų tarmėse kilo en 2001 années commençant à recueillir matériel à polkų tarminiam Dictionnyu. Pirminė motsynui5 accumulée lexique analyse a révélé assez large lexique de origine Lituviškos couchesnį (autour 10 proc.). Utilisant du dicodino fondée constituée questionnaire, le matériel recueilli a été vérifié de chaque été expédition lors (i. y. 20072012 années). Le volume du lexique toujours grandissait, pavyktait à optiquer de nouveaux leksemes ou écrire déjà apposées lexiques morfonologinaires variants, phrazeologiques mots combinés. À l'heure actuelle ma détenue kartoteką constitue plus de 700 leksinių lituanizmų. Considère que de nouveaux mots ou leurs variantes sont encore possible de détecter dans des zones inexplorées de tarmes polkų, particulièrement la Pologne et la Biélorussie paribie (pavy Misalnya, Šalčininkų rajone). c'est puikiai montrée et ces années lors de l'expédition écrire des mots. l'article ne permettait pas de donner tous les étendue étudiée de lituanisms inscrits. élevti thèse fondée sur ont été choisir des mots, reflétants de chaque groupe lexique diversirové, bien documentés tiriamojo arealo tarmėje et ayant beaucoup morfonologinių variantų. analyse des mots a été effectuée sur base des travaux des Lituiniens, baltarusių et polkų kalbininkų. l'attention principalement jusqu šiol a été paribio consacrée baltarusių tarmėse répandues lituanismes (urbutis 1969: 4368; 1969a: 149162; 1984: 30–38; 1984: 255–275; 1987: 46–52, 61–68; Гринавяцкене, Мацкевич, Романович, Чеберук 1975: 163195; grinaveckienė 1983: 182204). Les emprunts Lituviens de langue Lenkų ont été examinés par les auteurs suivants: otrębski 1931: 7985; Zdaniukiewicz 1972; Zinkevičius 1974: 207214; grinaveckienė 1977: 13314 1991: 4764; tekielski 1980: 6273; smoczyński 2001: 445460; rutkowska 2006: 73108, 2007: 487502, 2010: 342348. en écrivant cet article, bénéficiant et d'importants travaux de nature plus générale: Мартынов 1965; Чекман 1972: 147–156; Лаучюте 1973: 155–164, 1975: 145161; Zinkevičius 1984: 255275, 1987: 4652, 6168; Laučiūtė 2007: 85102; grek-Pabisowa 1993: 5460; smułkowa 2002: 272283, 2002a: 2422576. 2008: 4 išsamiau šių teritorijų kalbinė situacija aptariama keliose šio straipsnio autorės publikacijose (rutkowska 345366; 2008a: 5368). 5 dictionnaire, dans lequel donnée le lexique de tous polkų tarmių Lituanie répandimo territoires, a été éluis Varšuvoje en 2006 (žr. sPgL). 6Un aperçu des recherches Lituanizmų fournie dans mon studio (rutkowska 2006: 73108). Lietuvių kalbos skoliniai Lietuvos lenkų tarmėse 55straipsniai / articles Leksinių LituaniZMų gruPės des langues Lituanies, effectuée sur la base des dictionnaires historiques, contenues Ldk lexique des langues de la région nord et contemporaines dictionnaires slaves tarmiques, permet de distinguer quatre groupes des skolinių7. 1 . Pirma lituanizmų grupė assez grande partie du lexique constitue les vieux skoliniai, documentés de la Lituanie grande kunigaikštystės epochoje, ces leksemų retrouvé dans des vieusses sources, écrites polkų ou senąja baltarusių langues. Ces mots, inscrits XViXVIII a., sont largement utilisés et généralement survécué dans quelques slaves (lenkų, rusų, baltarusių, ukrainiečių) langues. ils constituent plusieurs groupes thématiques. les dénominations physiographiques dyrsa ʻvarpinių famille plante des forêts et champs, ziemkenčių piktžolė (Bromus); son stiebas, grūdas: W życie dużo dyrsy, ona rośni taka jak owies, mietlica taka, ot taka do owsa podobna Šv. Nu to dyrsa, ta même żytnica, po polsku żytnica, a po prostemu dyrsa, to jeszcze po biełorusku dyrsa, nu ona ta tyko u jej ziarka nie ma, ona tyko łuseczka, ona nie ma ziarków, a że to już mówi: żytnica, chlebu pomocnica, że to jej źmielisz i razem do chleba. [a jak tu mówili?] U n`as i dyrsa, i żytnica, un dit dyrsa, deuxième dit żytnica Lent. [a dyrsy nie było?] Dyrsy było, a jak że, rosła tak jak miatliczka w życie Vid. Dyrsa jest, si jej dopuścisz, to na też kwitnie Miež. Ja ne sais od quoi ta dyrsa était. To ona od ziemi zachodziła, ci od jakiej powietrzy intur. le mot dyrsa записала grinaveckienė buivydžių apylinkėse (grinaveckienė 1991: 50); dzirsa: Dzirsa czy dżyrsa, chyba coś takiego, co szkodziło dla zboża Virš; dirsa: Dirsa to już bardzo drennie, szkodliwa. Nu ona kwitnie niby, żółte, wyśpiewajo takie ostre dziubuczki, to też bardzo szkodliwa na zboża Šiaul. dans les écrits anciennes documenté sous ces formes: dyrsa, dyrsovaty (jabl 65); inscrite rusų, ukrainiečių, lenkų (balstogės, seinų) tarmėse (СБ 11); fonctionne aussi bien baltarusių tarmėse: дрса, г ì рса (СБГ); lie. drsė 8; 7Dans cet article, décrivant des emprunts de langues Lituiniens, est utilisée l'élargissante lituanisme kalbos skoliniais laikomi lietuviškos šaknies žodžiai ir kitų kalbų skoliniai, kurie į lenkų kalbą pateko concept: lietuvių per lietuvių kalbą. Les Lituanismes sont également considérés leksèmes, qui sont entrés dans les polkų tarmes par autre langue (en ce cas baltarusių). Ce moyen de description, résultant du soi-disant processus de leksikalisation étudiant skolinių etimologiją, est considéré comme le plus juste. (Plg. Walczak 1982: 172194). 8viques mots de correspondmenys variantes dans d'autres langues ont été sélectionnés utilisant des mots de la langue Lituiniens: Lkže. des cas plus difficiles en déterminant les mots Lituvišką origmę ont été analysés sur base etimo- 56 acta Linguistica Lituanica LXVII dyrwan ʻapleista, nedirbama, sužėlusi dirva: Nu na kristina rutkoVska dyrwanie tylko krowy pasi sie, co na dyrwanie robić, tam na dyrwanie tylko rośni trawa i wiencej nic Šv. Gospodarz tak zaniedbał ta ziemia, dyrwanem zapuścił Virš. Dyrwany, już za mojo pamieńcio, to ja krowa jeszcze prowadziłam na dyrwany dalej, tam koniczynka tyko, dyrwanami stała ziemia. Teraz ne zapuszczajo Vid. Dyrwany byli, ale tu seulement ta góra o łonki dub. Jak pobendzie jaki dyrwan, nu to potym żyta lepiej rosła karv. U mnie to była dobrza żyć sucha, dyrwany kern. Vilniaus krachte le mot dyrwan dyrwan był, a tak to wszystko urabiane było starp. Dyrwanow nie była kiedyś, byli zaprašė turska, ničas, Šveikovska (turniszw 138, 173), buivydjiuose dwilewicz: dyrwan (dwil 115); dyrwan pour écrit buivydžių et aukštadvario apylinkėse (grinaveckienė 1977: 137; 1991: 50); dyrwanek ʻžolė: Nu potym pośle festu na jakimś dyrwanku robio majówka Šv; zadyrwaniały ʻapie terre: neapdirbama: Nu zadyrwaniała taka [ziemia] Šv; dyrwanieć (sgP). dans des écritures anciennes depuis XVi a. documentées ces formes: dyrvan (dervan, dirvan), dirvanec, dyrvanik, dyrvanowy, sur le territoire Lituanien (jabl 47, 66, 67, 117, 234, 311); Zofia kurzowa fournit le mot dyrwan et le traite comme Lituvišką skolinį, funkcionuojantį lenkų kalboje nuo XVii a., senojoje baltarusių kalboje forma dzirwan nuo XVi a. (kurz 353); il est également documenté ΓΣΒΜ sous les formes suivantes: дирванъ, дерванъ, дырвонъ, дырва, функционирует Пскво, smolensko и seinных округлинких lenkų tarmėse (СБ 29), ainsi que paribio baltarusių tarmėse (СБГ); ce mot dans baltarusių tarmėse analyavo urbutis (1969 (1): 58); lie. dirvónas; dumbło ʻnusėdusios drumzlės, šlapias suplaktas purvas: Ale jest takie dumbły, że jak przewali sie, możysz przewalić sie i przepaść tam Lent. A wodzie nu też bywa dumbła, bywa, que tam twardo, a bywa que tam jeszcze taka, que tam nogi lazo, que tam taka dumbła jeszcze Šv. [taki muł w jeziorze?] Dumbła rud. Ledwie ja nogi z tego dumbła wyciągnął. Ryba wielka, ale czuć dumbłem Wiljaszcz. le mot dans les écrits anciennes est documenté depuis 1671 m. (raseiniai) (jabl 295), ainsi que comme liūno nom de Dumъбль depuis 1596 m. (ukmergė) (jabl 121), ne désappuyant ГСБМ; fonctionne suribio baltarusių tarmėse: dỳmбла (СБГ), aussi bien rusų tarmėse sur le territoire de Lituanie (СБ 54); lie. dublas; krusznia 1. ʻakmenų krūva, krūsnis: Nu taka kupa kamieni to tylko nazywali krusznia, nu pozwożone, do kuczy złożone i nazywali krusznia Šv. A to bywa krusznia kamieniow, to w kamieniach też tak samo zrobio gniazdy i siedzo (szeszki) Lent. Kiedyś majontek był, to zbierali kamieni i walili w kruszni te Padv; chruśnia: Jak kamieni où nałożona, to nazywali chruśnia karv; 2. ʻiš akmenų sukrautas šildomasis pirties ugniakuras: Była krusznia i tam palili, palili w tej kruszni, była taka piec, ten loginiais žodynais: baltarusių kalbų (ЭСБМ), rusų kalbų (ЭСРЯ), lenkų kalbų (sejP, sejPsł), slavų kalbų (СЭСЯ) et lietuvių kalbų (Lsej) , voir les résuméminations à la fin de cet article. Lietuvių kalbos skoliniai Lietuvos lenkų tarmėse 57straipsniai / articles piec był zrobiony z kamieni taki i nazywała sie to krusznia Šv; kruśnia: A ta piec, na piec, co złożona z kamieni, jak polejo wodo, żyby duch ten, to kruśnia nazywała sia, na kruśnia wody chluśnisz Šv. Krusznia w łaźni liczy sie piec ta, krusznia, on jak przepali sie, to tam tylko kamuszki te rozpadajo sie rud. W łaźni podłoga i kruśnia taka była zrobiona z kamieniow, a woda nieśli sie z chaty intur. Chruśnia była w łaźni, to na kamieni polewali Pab. W łaźni chruśni takie z kamieni byli, takie piecy, nu i tam nacieplo, te kamieni nagrzejon sie silna i potym wody ljo na te kamieni, pary nachodzi nu i tak myli sie arn. hautadvario apylinkėse: Kruśnia (grinaveckienė 1977: 139), kruśnia (sgP). kurzowa ce mot le présente comme Lituvišką skolinį senojoje baltarusių kalboje depuis XVi a., citant bulyką9 (kurz 378); la première signification est également documentée ΓСБМ; dans les actuelles baltarusių tarmēs (panašiai et lenkų) est utilisé abiem significations: крỳшня, крỳсня ʻ(akmenų) pileva, krūsnis; pirties ogniakuras (СБГ); ainsi que seinų tarmėse (СБ 46); lie. krūsnė ʻ(akmenų) krūva, krūsnis; krósnis ʻish pierres shrautas šildomasis pirties ogniakuras; kudra, mžb. kuderka ʻnedidelis augalais apaugès tvenkinys: To takie (miejsce), où woda stoi, teraz już wodów nie ma. Ona peut être i taka tyko woda, jak ta koła, ale tam błotnawa miejsca taka już, to krzaczek jaki rośnie, to co, to nazywali kuderki. Wiencej z białoruskiego już te nazwania pozostali sie rud; jedzisz od Wilna, jest na lewa renka tam taka koło błotka, jaziorka, kudra nazywała sie, kudra i bizulka nazywali jej między; kudra, kuderka, kudziarka mžb. (Psg) les mots kudra, kuderka sont documentés dans des écrits anciennes depuis XVii a. sur le territoire Lituanien (jabl 108, 313, 332); СБМ fournit baltarusienne correspondmenį кỳдзерка ‘krūmokšniai, miškelis (documentuojamas Vilniaus, kauno et gardino gubernijose); vyrauja paribio baltarusių tarmėse (СБГ); aussi écrit en ukrainiečių kalboje (СБ 37; urbutis 1969 (1): 62); lie. corpsdre; ʻ lunliumpsinti pelkė, klampynė: W lesia taki lun był, to jezioro jest, to już tam i lun. Błota taka, kasza, ona kołyszy sie mocno. Żywioła ona do lunu tego popadnie, to nie wylezie Pab. U nas była taka łonka, nazywali luny, ale nie powiedziać, que tam bardzo taka mokra. Jak który rok, to tam koniem jechać nie można była, ale trawa tam można do jego wpaść. Koło rzeków byli te luny Lent; luń: Jak stanisz i kołyszy sia, to luń [kar]. le mot dans les écrits anciennes est documenté sur le territoire de Lituanie depuis XVi a. (jabl rosła karv. Luny byli, tylko luny byli koło rzek, tak jak idzisz, to lun ten chyla sie, 121); ainsi que paribio baltarusių tarmėse: люн, лна, лнi, лỳнi (СБГ) et rusų tarmėse sur le territoire de Lituanie (СБ 32); lie. li ū nas; écrit; szlina ‘glitus molis, tinkamas minklei: Garki mieli, chto nie móg kupić, to takie z szliny zlepione, nie glina, a taka w jeziorach, błota taka siwa, to bardzo oni dobre byli te garki Miež; szlin. le mot szlin записала grinaveckienė aukštadvario apyl. (grinaveckienė 1977: 144). anciens sources, écrites baltarusiquement, sur le territoire lituanien documentée seulement forme du mot šlina, depuis la XVi a. (1591 rojst, dgs. rojsty ‘klampi pelkė, apaugusi krūmais ar medžiais, pelkė, lieknas’: Tam taki rojst był, to możesz noga wsunońć Pab. To była taki rojst, potym trocha osu9 Bullyka A. M. 1972: Daўнiя запазычаннi белорусской языка, Мiнск (cit. selon kurz 378). 58 acta Linguistica Lithuanica LXVII szyli, malaracja jak przeszła Miež. Dalej w tamta strona kristina rutkoVska rojsta, zbieramy tam żurawiny. Tam telles k`upawiny, tam jak stanisz, to można i zawalić sie Padv. Łonki, rojsta, była takich rojstow. Rojsty na polu byli, wrodzie jak sadzawka jaka karv. O jak naszy dom, tu od razu était rojst. Tu nijakich łonek nie était, tu jedne rojsty étaient entre. Teraz u nas to rojsty wykasawali jak maliarawacja Pal. Rojsta najwiencej lesie bywa kras. U nas w rojście ich było pełno, tych kali Lent. Nu tak przeważnie na rojście mokro, nu jak bardzo sucha lata, nu to tam nic, ale jak mokra, to żurawiny to po wodzie, bez gumowych butow nijak Šv. Żurawiny rośli na rojstach Virš. Nasza poli, rojsty, u nas bardzo mokre, olchi, bardzo takie rojst nazywali, bo inaczej w Polsce nazywajo, czy w ksionżkach, tundry, czy jak, a to u nas rojsty, po litewsku może Vid. Tam widzi była jeziorka kiedyś, taka niewielka, a potym ona pomału, pomału i wysechła, przeszła do drugiej jeziorki, w Zapolcach jest jeziorka, jak ona zeszła, tam taka rojst była Paež. Idź ty na rojsty ‘pažodžiui: eik tu raistan: To tak możno śmiało w oczy mówić: a idź ty na rojsty, co ty tam wymyślił Šv. U n`as rojsty mokre telles, to i mówili [idź, ty na rojsty] Vid. turska zaprašė formą rojścik mžb. (turniszw 176). grinaveckienė a présenté de buivydžių et aukštadvario apylinkių: rojsteczek mžb. (grinaveckienė 1977: 143), rojstowy ‘raistinis (grinaveckienė 1991: 52). jablonskis documenta les formes roist, raist, reist, roisto, roistro, roistvo depuis XVi a., Lituanie et Baltarusie dans les territoires (jabl 206208, 323, 349); kurzowa, citée bulyką, documentuoja baltarusių parbourg depuis XV a. (kurzowa 422); des formes de ce mot ройст, ройста documentées paribio baltarusių tarmėse (СБГ), retrouvées aussi dans les rusų tarmėse territoire de Lituanie (СБ 33); lie. m.) (jabl 233); baltarusių tarmėse funkcionuje шлiн (СБГ); lie. šlýna, šlýnai; wikswa ‘standi, šiurkšti, prasta pašarinė viksvuolių šeimos žolė (Carex): Nu taka wikswa też rośni. Nu i kosi sie, żywioły, krowy jedzo jej Šv, Lent. Wikswa kosili, suszyli na słoma do chlewa, na podściłka Miež. Wikswa to rośni w błotach, dobra trawa. Krowy barzdzu jedli intur; wiksztwa: To taka trawa, w błocie rośnie, to drentrawa, to nazywali kiedyś mur`ok, szaryniak, taka jeszcze gorsza Paež. jablonskis randa documenté dans les sources historiques: viksva, viksovaty (apie pievas) mėse et rusų tarmėse sur le territoire de Lituanie (СБ 28); ce mot est examiné urbutis na, niedobra, zakwita niektóra, ale taka ona niedobra trawa wiksztwa. A ta już dobra (jabl 263), darbartinėse baltarusių tarmėse вiкс(в)а (СБГ); aptinkamas seinų tar- (1969 (1): 52); lie. viksvà. Lietuvių kalbos skoliniai Lietuvos lenkų tarmėse 59straipsniai articles nommés des personnes selon leurs activités, occupation et įrankių, įtaisų nommés bitnik ‘cas avec d'autres a en commun bites: On nie umiał, a ten bitnik on umiał, a nie miał za co kupić ich, to on jemu kupił dwie kłodki pszczołow jedna sobie, druga jemu, i on patrzał obydwie Lent. Po litewsku biczoli a po polsku bitniki rud. Bit byli, to tego miodu necki nakrencali dub. Bitnik, qui dokłada sie do tego gospodarza, tam i może oni razem troszka stawio te ule, ale to już bitnik nazywajo. Mówi już i bitnikow tam ma, złożyli sie tam qui Vid; bitnikowski ‘bitininko: To bitnikowska pszczoły między; bitnikować ‘būti bitininku (sgP). dans les écrits antiques est documentée signification ‘bitininkas; qui avec d'autres a en commun bees seulement sur le territoire Lituanien depuis XVii a. (jabl 5, 303, 329); nedokumenté sous GCBM, СБГ; inscrit au polkų tarmėse (augustavas) (СБ 27); lie. btininkas; bucz ‘tinklelis pêcheimis gaudyti: A buczy do sadzawki, i nawat buczy stawio koło jeziora i nawat szczupaki zachodzo do tych buczów Miež. Bucz Bridge. I liny, toujours liny, postawio buczy, to pełne buczy, a teraz nie m`a Lent. Bucz to był taki on na jednym kiju i tak zrobiony na takim łenku taka jak siatka, i to chyba nazywał sie bucz Šv. Te buczy postawio do wody w rzece przy brzegu i przywionżo jego, to pełna tych rakow była Pal. Buczy takie byli, robili szydełkiem, a potym wykrencali z leszczyny takie kołki i nadziawali ta i beńdzie bucz między. Buczy takie robili, pośla takie miroży, ryby kiedyś była barzdzo dużo intur. Bucz auštadvario apyl. (grinaveckienė 1977: 137); buiv (dwil 114), buivydžių šnektoje: bucz (grinaveckienė 1991: 50); buczki dgs. (Psg); buczanka ‘tinklelis šienui dėti: Jeszcze buczanki telles robili, wrodzie jak siatka, wionzali takie. Duże te oczki, to te buczanki siana napchniesz, jeśli w droga jedzie dla konia tego siana brać, położo i przez te kratki koń dostaje i je karv. dans les vieux écrits le mot buč est documenté depuis XVii a. (jabl 1920, 308309; ΓСБМ); retrouvé aussi dans les actuelles baltarusių tarmessies: buch (СБГ); du mot analysis est fourni urbutis (1969 (1): 5152); lie. bùčas; skierdź ‘vyriausiasis pastemuo: Skierdź Šv, Lent. Krowy trzymali i skierdzia najmowali, któren ne ma ziemi, czy nie ma quoi travailler, był skierdziam, nu to godzi sie karmi tego szkierdzia kar. Skierdź zatrombi w ta tromba, déjà toutes na past`u baby i wypendzami krowy entre. Skierdź to pastuch tak nazywał sie, to po rusku liczy sie kras; skierdziała ‘niekin. piemuo (turniszw 156); skierdziowy ‘skerdžiaus hautadvario apyl. (grinaveckienė 1977: 143). antiques sources, écrites senąja baldokumentuojamas seinų tarmėse bei rusų tarmėse sur le territoire de wiela tam płacić jemu, zbożam płacili. Nu jak kolejka u kogo dwie krowy, dwa dni jego Lituanie (СБ 33); aussi bien paribio baltarusių tarmėse: скèрдзь, скèрць (СБГ); lie. kedžius, skedžius tarusių kalba, nuo XVii a. paliudytos šios formos: kerd, kerdz, tik Lietuvos teritorijoje (jabl 323, 358), XVi a. funkcionuoja reikšme ‘skerdikas, mėsininkas’ (jabl 212); "le plus grand berger; aussi bien skedžius ‘skerdikas, mėsininkas; 60 acta Linguistica Lithuanica LXVII sklut ‘kirvis plačiais ašmenimis rąstams tašyti: kristina rutkoVska Skluty takie to oni wiencej szczepać drzewa. Tam bywa i gruba bierwiona tak o piło zapiłujo i tym sklutam obbiwali, taka gruba trzaska. A pot axymero poprawywali karv. Sklut hautadvario apyl. (grinaveckienė 1977: 143). les formes skliut, sklut, škliut sont documentées dans des sources anciennes, écrites baltarusiquement (sur le territoire de la Lituanie depuis XVi a. fin 1599 m.) et lenkiškai depuis XVii a. (jabl 298); le mot est documenté des rus et ukrainiečių tarmėse (СБ 2223); aussi bien paribio baltarusių tarmėse: склюд, склют (СБГ); urbutis (1969 (2): 152153) a fourni et une actionmajorine formée baltarusių tarmėse: с таклювать; lie. skliùtas. La viande (rūkytos mėsos) et le pain nommés dans les écrits documentés les noms de ces produits alimentaires, auxquels a été effectuée la fonction de paiement, i.e. aliments, buvę partie du droit ou rémunération pour le travail: kumpiak ‘šlaunis, kulšis (ppr. kiaulės); šlaunies, kulšies mėsa: Nu przyszli gości, trzeba pokroić kumpiaka Šv. Szynki i kumpiaki mówio karv. Kumpiaki solili, poweńdzisz i wisi do jesieni Most. Parsiuka jak zakolo, to i kińdziuki mielim i kumpiaki kern. Monż to zawsze jak jest ten k`umpiak, to weńdzili, solili Padv. Kumpiaki to my sami leurs solim Pal. Szynki, tak, zostawiali całymi kumpiakami Lent. Kumpiak hautadvario apyl. (grinaveckienė 1977: 139); kumpiaczek: A już kumpiaczek to kości wybierali, potym solili jego Lent; kump: Kumpi te robili, teraz to robio te winiotini, a kiedyś prosto tak kumpi. Łaźni byli, nu i wendzo tam intur. Takie swirny byli, te kumpi powieszo, takie soczyste. W świrnie najwiencej trzymalim alion. dans les écrits antiovis le mot date depuis XVi a., sous ces formes: kump, kąp, komp, kunp, Lituanie et baltarusijas territoriijose (jabl 109, 212, 275, 313); kurzowa indique en polkišku écrits depuis XVii a. (kurz 380); abondusi des vari morphologischen diversirovė dokument- (СБГ); ce mot a analysé urbutis (1969 (1): 63); lie. kupis; ragojsza 1. ‘grikies fartes duona: Na Wszystkie Świenty ragojszy pieko, zaduszny dzień, to wszystkie na mogiły ido świczki stawio, chto idzi, to tuojama ГСБМ; funkcionuoja dabartinėse baltarusių tarmėse: кумпк, кумпячк niesi tego ragojszy. Nasza mama to nie piekła. Ragojszy żytnia monka, potym gryczana monka sypie, ciemny i nazywajo sie ragojszy kar. Ragojszy z gryczanej monki piekli, tak jak chleb zaroszczyniajo i potem takie bochenki piekli z gryczanej monki między. Ragojszy piekli z gryczapotem do dzieży takaj chlebnaj i dobawiali, miesili gryczano monka zamieszali, ona była z dwóch zbożów rud; 2. ‘ruginė duona: Ragojsza to pszenna monka i w żarnach mleta. Ragojsza naziwalim [chleb], que ona taka gruba monka alion. Ragojszy piekli, nej monki Pal. Piekli taka ragojsza, robili taka słoducha parzona żytnia monka, a we młynie mleli, a jeżeli nie, to w żarnach mleli na ragojszy dub; rogojsz (sgP). Il s'agit d'un produit qui est utilisé dans la fabrication de médicaments. Šaltiniuose documenté depuis XVii a. fin (1692 m.), forme rogoiš seulement Lietuvių kalbos skoliniai Lietuvos lenkų tarmėse 67straipsniai articles góry i biega po polu Virš. / Tak, jak goronco i gili konsajo, to krowa zagilowała i zerwi sie, i przyleci, ogon do góry i giluji, mówio Kkrowy gilujo, nu przeważnie gilujo krowy na deszcz, o już jak krowy gilujo, to mówio: jutro deszcz bendzi Šv. Gilujo wo jak bonki konsajo, czy tam muchi, déjà ja i oublié Vid. Kiedyś gilowali krowy, teraz i goronco i tak nie gilujo karv. Krowa giluje Pab. Gilować aukštadvario apyl. (grinaveckienė 1977: 138). Gilujo jak gili ich [krowy], już jak gili Lent. Jak lato, to déjà chwosty zadarli i poparli sie, gilujo krowy rud. Te bonki jak ukonszo, to wtedy krowy gilujo, leco entre. Gilować buiv (grinaveckienė 1991: 51). le mot se trouve balstogės apylinkių bei rusų tarmėse sur le territoire de Lituanie (СБ 29, 44); aussi bien baltarusių tarmėse: гiль, гiлявàць (СБГ); lie. gyls, gyli ú oti; grambul ‘vabalas: Po drzewach oni łażo, takie rude, żółte, grambuli kar; grumbal: Grumbali to gryczaniki bywajo, gryka siać trzeba, to takie żółtowate żuczki, grumbali to mogo nazywać każdego żuka prawie rud. le mot documenté seulement baltarusių tarmėse грамбỳль (СБГ, plg. СБ 65); lie. grambuols; gułda ‘kiaulių išgulėta place dans les chaudes avant atsivedant paršiukus: To taka jak gniazdo sobie robi świnia, gułda, uścieła słomy Lent. le mot aptinkamas baltarusių tarmėse гỳlta (СБГ); plg. СБ 65; ce mot dans baltarusių tarmėse analizavo urbutis (1969 (1): 54); lie. gùlta, gùltas; margajka ‘marga karvė: Jak komu nadejdzie, tak ten nazywa (krowę). I jodajka, i margajka i czarniucha, i dwiłajka. To nie pour coloru nazywali Pab. Margajka strakata tam nazywali, to margajka, to jaka ryża intur; margojka: Margojka, to gwiazdka, łaciatka alion. Margojka albo dwiłojka to już wiencej ciemna krowa kern; margocha: Krowa bywa to i czarnulka nazywajo, i krasulka, i margocha Lent. Margocha krowa, to ja pamientam nazywali kras. Krowy nazywali łysocha, margocha, jak łatki takie między. Margocha, to czarnucha, różnie nazywali krowy Lent; margula: I krasula i margula, czarnulka starp; margar buiv (grinaveckienė 1991: 51); margiuk ‘margo shuns, veršiuko, jaučio vardas buiv (grinaveckienė 1991: 51). sont documentées les suivantes formes du mot: margojka, margiala, margiałka dans le territoire Vilniaus (СБ 80), baltarusių tarmėse tik forma маргèль ‘margas jautis, margis (СБГ); lie. magė ‘marga karvė; pejsować ‘pakartotinai kulti miežius, kad nubyrėtų akuotai: To pejsujo jenczmień, on ma ościuki i po zbożu bijo, obiwajo te ościuki, a potem wieli rud; pojsować, wypojsować événement. (Psg); pejsać aukštadvario apyl. (grinaveckienė 1977: 142); pojsać buiv (grinaveckienė 1991: 52); pejsany ‘paisytas hautadvario apyl. (grinaveckienė 1977: 142). le mot est documenté dans les locales polkų tarmėse (СБ 48); aussi bien baltarusių tarmėse: pysać, pysavoir, pysać (СБГ), lie. paisýti; żaginie dgs. ‘ish karčių sukaltos dvi suremtos tvorelės šienui ar javams džiovinti: [na czym łubin suszyli kiedyś?] A to byli żagini, jak mokre lato, to i siano suszyli na tym karv. Kartoflanik to na płoty, na żagini telles stawili, a żyta to stawili w 68 kristina rutkoVska acta Linguistica Lithuanica LXVII snopki jon. Kiedyś kartoflanik na żagini nakładali, suszyli krowam Šiaul. Żagini z polankow zbiwali, jeżeli ne możno était wysuszyć (siana), to położo na te żagini. Kaniuszyna to już na żaginiach suszyłaś Pal. Żagini buiv (grinaveckienė 1991: 530. mot documenté dans les tarmēs russes en Lituanie (СБ 30) et baltarusių tarmēs жагni (СБГ); sur ce mot répandissement baltarusių tarmėse voir urbutis 1969 (1): 5960; lie. jaagins ‘rąstas napkapotomis branches; shakotas pylpas, rappelant kopėčias, plg. autres significations Lkž. traditionnelles coutumes populaes skwierstula ‘šviežia mėsa donnée après l'abattage de kiaulės aux voisins ou aux connaissances; bendros vaišės po aberdimo: Jak zakole sie prosiaka, nazywa sie skwierstula, mówi sie, zaprasza sie kogokolwiek, nu to przychodźcie dziś do mnie na skwierstula. Kiedyści mego męża teść zapraszał do córki, przychodź, mówi na skwierstula, wtedy i wtedy beńdzim kłuli Paež. Quand zakolo, nu to skwierstula, czy qui dajo, to déjà jego to podsmażo, dajo jak déjà skwierstula Lent; skwarstula: Człowiek, który pomagał gospodarzu zabijać ta świnia, no to już kolacja ta zrobił, to już samo sobo, ale nazywali jeszcze skwarstuli dostał. Skwarstula to znaczy kawałek miensa jemu dali, świżynki tej Virš; skierstuli dgs. : Nu taki poczenstunek to nazywajon sie skierstuli, to faut posłać tam skierstuli pour siostry czy pour sonsiadki Šv. Skierstuli buiv (dvil 121). Skierstuli Lent; skwierstula: Przychodzo na skwierstula, nu to ten jusznik gotujo z tej krwi taka zupa, to tam smażo, czenstujo już tym miensem starp; skierstuwi dgs. : Skierstuwi zanioso (sąsiadom), kawałeczek miensa rud. Skierstuwi hautadvario apyl. (grinaveckienė 1977: 143); skwierstuny dgs. buiv (dwil 121); skwiarsty, skwirstuli dgs. buiv (grinaveckienė 1991: 52); świarstuny dgs. : My tut u sonsiada na świarstunach étaient Padv. Laučiūtė a présenté le mot skierstuny de Vilniaus apyl. polkų tarmių (СБ 84); attinamas baltarusių tarmēs: скарстỳля, сквяр стỳ- (СБГ); la lie. skerstùvės; ważyniać się ‘leistis nuo kalniuko per zagavėnes: Ważyniać sie trzeba na Zapusty, to beńdzi len duży wyrośni. Mówi, len trzeba przeciongnońć Mež. Nu telles sani byli, to jak nasiońdziem i pieńciu, i sześciu i na tych saniach z góry, to na Zapusty ważyniali sie Lent. Ważyniać sia buiv (grinaveckienė 1991: 53). Laučiūtė documentait le mot baltarusių et lenkų tarmėse СБ 43; baltarusių tarmėse Lietuvos wircinka ‘suvertų daiktų vėrinys, kirbinė, vendue kaziuko mugėje: Nu i przynosi takie teritorijoje aptinkamas важанцца (СБГ); lie. važinėtis; obarzanki, nan możizanaa na waga, na ta wiercina, to musi wiercinka nazywała sie taki, ten sznurek Vid. Wiercina. To przeważnie obarzanki mówio. O, jak kiedy jeździli na Kaziuka, toż było tego, oj, mówi, kupiła wiercina, a moja wujenka pojechała do Wilna, kupiła wiercina tych obarzanków, a było na Kazimierza wielkie gyvulininkystė dźwiły ‘tamsiai rausvas, žalas (ppr. sur galvijus): Kiedyści krowy byli ry i dźwiłe, szerść taka Lietuvių kalbos skoliniai Lietuvos lenkų tarmėse 69straipsniai articles błoto, rozerwał sie ten sznurek i ta wiercina obarzanków poleciała do błota Paež. / 69straipsniai articles błoto, rozerwał sie ten sznurek i ta wiercina obarzanków poleciała do błota Paež. Kupiłam wiercina obarzanek sans. Byli žodis aptinkamas baltarusių tarmėse: врцiна (СБГ), lie. vrtinė ‘kas nors sukabinwienksze obarzanki, to wienksza wircinka ta entre. ta, suverta sur la corde. 3. troisième groupe lituanizmų Les mots du dernier groupe ne sont pas largement utilisés documentés seulement sur le territoire Lituanien. Ces mots de ces ne trouverons pas dans les dictionnaires baltarusių, ils pouvons être interprétés comme directs emprunts de Lituanies langue en polkų tarmes. sur base recueillis données sur tarmių leksiką sur le territoire Lituanien ainsi informatoriów souveniments, se fait l'assumption que le temps de l'arrivé des skolinių XX a. début. ils constituent de tels mêmes groupes thématiques, comme et précédemment discuté les mots du groupe. ciemna, ciemna Mostże; dwiły (turniszw 138); dwiłajka ‘žala karvė: Jak komu nadejdzie, tak ten nazywa [krowę]. I jodajka, i margajka i czarniucha, i dwiłajka. To nie pour coloru nazywali Pab. Dwiłajka (turniszw 138); dwiłojka: Margojka albo dwiłojka to już wiencej ciemna krowa kern. Dwiłojka (turniszw 138). Viežbovskis a repéré le mot Vilniaus regiono baltarusių et lenkų tarmėse: brus. дзвiлы, le. dviły (СБ 45); lie. dvlai; inksztyr ‘ galvijų parazitų vikšras po oda : Inksztyrow tych to była. To telles guzy wielkie, to muchi jakie jak konsajo Pab. Ugr`y mówili, jak kto mówił inksztyry. Mówili, motyl jajki te znaszał karv. Inksztyry to wyciskiwali, robak jest taki, wyciongnisz, oni, muchi, bizdałki takie latajo i napaszkudzo, i wtedy zrobi sie guz, a w tym guzia robak taki bywa ūta; jinksztyr (turniszw 143). Jinksztyr hautadvario apyl. (grinaveckienė 1977: 138), buiv (grinaveckienė 1991: 51); inksztir: Inksztiry bywajo najwiencej jeżeli chuda żywioła. I teraz bywajo inksztiry. Kiedyś to ich wyciskiwali, była inksztirow alion. Nu tutaj telles nazywali sie inksztiry, to buwało oni sami tak pacisno i wychodzo takie bjałe, a później to kupawali tam jaka lakarstwy i szmarowali, to oni wylazywali intur; inkszczur: Oni nazywali sie inkszczury, takie guzy, trzeba było czym szmarować, ci wyciskiwać ich, te robaki u cieluka, ci u krowy była kras; inkszczyr: Inkszczyry kiedy wybierali jako grafko, czy czym jak chtóry, jak gdzie wyciśnisz mocno, to byli u bardzo chudych krow, te inkszczyry byli rud. cB est fourni la forme écrite turskos polkų tarmėse (cB 78); lie. inkštras; 70 acta Linguistica Lithuanica LXVII kukula ‘kiaulė: Kukula, kukula i świnia powoła. Toż ona kristina rutkoVska po głosie gospodarza wie Pab. otrembskis documentait des mots kukucia, kukutka, kukcia Vilniaus regiono szemy ‘apie cheval couleur: griskas: szeme koni to te naziwali sie siwe jon; szamowaty ‘apie cheval ou vauves pouko couleur: griskas: Nu taki bywa ni to lenkų tarmėse (СБ 80); lie. kukùlė; siwy, ni waty, to on taki, i bywa tam szersteczka u jego i białtawa, i ciemna, maść taka szara Lent. Krowy telles siwe, szamowate kras. Szara, taka szemowata krowa [była] to gniady taki, taki szamowaty, po mojemu to taki Šv. Nu i takie bywajo, nu szamoentre; szamocha ‘apie karvės poulo couleur: grka: Szamocha, to taka ciemna bordowa, kolor taki, u nas była w kołchozie taka starp. Bywa taka szamowata krowa, nu ona taka z odcieniami, to nazywali szamocha Lent; szemka: Szemka jak szara, taka szemowata krowa też między; szemajka (turniszw 157). Laučiūtė documentuje polkų tarmėse Lituanie (СБ 84); lie. šėmas. dénominations des plantes et phénomènes de l'atmosphère paparć ‘sporinis dideliais carpytais lapais plante (Dryopteris): Ido paparcia szukać do lasu intur; paporciowy ‘paparčio (turniszw 150); lie. papatis; puśnia ‘supustyta sniego krūva: Puśni takie ponawiewało, takie puśni, że równe z domem puśni nawieji, naprzeciw domu drugi dom stoji ze śniegu Šv. Puśni bywajo, zawieja, to ne peut wyjść. Buwało z koniami aż naukołó wioski jado intur; lie. pusns; warnałeszy ‘plante de la famille graižažiedžių avec larges feuilles arrondies et grands kibiais vaisiais (Arctium): Warnałeszy, warnałeszy to też te same dziady Šv; warnaleszy: Warnaleszy to taka roślina gdzie do włosów takia jak guziki czepion sia jon; lie. var na lentecha. Valgies dénominations łapienia ‘lapų (burokėlių ou kt.) sriuba: Jak babcia opowiadała, to była i łapienia i szupienia zupa. Łapienia to była kruczkowa liści, nu i tam kartofli trocha, co iszcze dobawiali, chto skwarzył, chto bielił, chto posna jad rud. Nu to łapienia, to z buraczków, bo listeczki. Po naszemu to botwinka. Zupa ze szczawiu, to też łapienia dub. Laučiūté fournit brus. leksemą lapenya de Vilniaus apyl. (CB 47); lie. lapi ẽ nė; szupienia ‘košė verdama du grūdų et présentama saldžiai: To parzyli owias, après jego suszyli, a potem w żarnach jego ucierali, a potem nacułki byli takia i o tak machasz, machasz, wszystkie te ościuki, ta łuska odchodzi, a potem parzo, to z cukrem zalewali słodko wodo, nu i tak szupienia była rud; szupienie (sgP). Laučiūtė documentuje seulement polkų kalboje, se base polkų langue dictionnais: szupienia, szupienie, szuponia (СБ Lietuvių kalbos skoliniai Lietuvos lenkų tarmėse 71straipsniai articles / 84); kurzowa documenta le mot Lituanie en polkų tarmėse (kurz 437); lie. šiupi ns ‘košė, verdama de žirnių, pupų, kruopų, potvių ou ruginių farines, mœos et kt. ; szwilpiki dgs. 1. ‘iš duoninės tešlos susukamas kukulis: Szwilpiki to też z tego nazywali szwilpiki, ciasta chlebowego. Ta ciasta wybierzy, trocha monko obsypi, żeby dała sie wykaczać i kroili na kawałeczki, i gotowali w gotowanej wodzie, a potym ci tłuszcz, ci masła, to chlebowa szwilpiki Mež. 2. ‘des pommes cuites et de la farine cuites blynelys avec ou sans insertu. Szwilpiki to jest nie bondy, tu wiencej z białoruskiego rozmawiali, to byli kakory. Ona parzona kartofla, stłuczona, dobawiało sie trocha monki, nu i naczyniało sie grzybami, chto jakim miensem, chto wantrobka jaka, ich zlepili i stawili do I tak bez pieca, piekli, a potym nasmażyli masła, czy śmietany, chto marchwio naczyniał rud. niczego piekli (bliny te), cienieńkich takich napieczysz, szwilpiki kras. Szwilpiki i kakory nazywali ich, na blaszce upieczy między. Szwilpiki (WilJaszcz); lie. švilpù kai; švilpkai. 4 . quatrième groupe lituanismes une assez grande groupe direct des skolinių constitue et les plus récentes skoliniai, qui apparaissent de l'actif lituanien langue de l'impact polkų langue. ils apparaissent spontanément dans le langage informantų, sont utilisés irrégulièrement et décrivent les derniers phénomènes; ces leksemes ne partinai adaptées en langage. Voici quelques exemples: aukletoja ‘pedagogė, auklėtoja lie. áuklėtoja; duje dgs. ‘gazos lie. dùjos; łajda ‘programme de télévision lie. laidà; plentas, plant kelias lie. plénus; sklip ‘zemės sklypas maison à construire lie. sklpas; połapinia ‘palapinė lie. palapnée. iŠVados Leksinių lituanizmų, fonctionnant Vilniaus, trakų, Širvintų et Molėtų krašto lenkų tarmėse, analyse a montré que: 1) restée peu petite XViXVIII a. groupe skolinių (tarmėse skoliniai vyrauja changusimi znaceniami) et 2) la plus grande groupe skolinių, qui fonctionneoja baltarusių et polkų tarmėse Lituanie territoire, constitue les soi-disants kontaktiniai lituanizmai (Мартынов 1965: 90). ils constituent des catégories sémantiques différentes que les leksemes trouvés dans les sources écrites, et témoignent de fréquents contacts multiaethnines communautaires à l'agriculture et aux activités culturelles (ceux mots, nusquants l'apparence humaine, ses caractéristiques actions et comportement, ainsi que leksemes, définissant l'élevage, agriculbystès, spirituelles et matérielles valeurs, mentiers nommés). Les prêts des Lituanies, fonctionnant en polkų tarmėse, montrent des siècles traversée des Lituanies et baltarusių langues influence d'investigatifs lieux de polkų kalbai. grandji 72 acta Linguistica Lithuanica partie LXVII des lituanismes utilisés polkų tarmėse est kristina rutkoVska largement documentée baltarusių tarmėse, ce qui peut témoigner de l'arrivée de ces prêts à la langue polkų per baltarusių tarmes12. sur la base des données linguistiques fournies, on peut faire l'hypothèse que sur le territoire étudié polkų tarmes formait le fondement baltarusių langues13. d'après la présentée leksinių lituanizmų analyse on voit que skoliniai d'abord est entré dans baltarusių tarmes, soiformé sous sousstrato Lituviško pagrindu14, et déjà plus tard voyageait dans polkų kalbą. nosios baltarusių kalbos funkcionavimui les temps de Lituanie grande kunigaikštystės, particulièrement cette langue šnekamosios galbūt išsamesni tyrimai (jeigu juos šiandien dar būtų įmanoma atlikti), skirti seatmainos papulimui parmi la population rurale définir, ainsi que baltarusių ethnoso limites définir sur le territoire Lituanien, leistų décrire baltarusių kalbos signification processusui valstiečių polonizacijos Lietuvos XiX a. viduryje. VietoVių PaVadiniMų sutruMPiniMai alion – alionys, Širvintų r. arnionys, Molėtų r arn. bars barskūnai, Širvintų r. bez bezdonys, Vilniaus r. buiv buivydžiai, Vilniaus r. dub dubingiai, Molėtų r. intur inturkė, Molėtų r. jon joniškis, Molėtų r. kar karažiškės, trakų r. karv karvys, Vilniaus r. kern kernavė, Širvintų r. kras krasnapolis, trakų r. Lent Lentvaris, trakų r. Maiš Maišiagala, Vilniaus r. Mež Mežionys, Vilniaus r. Bridge Mostiškės, Vilniaus r. non nemenčinė, Vilniaus r. Pab Paberžė, Vilniaus r. Padv Padvarionys, Vilniaus r. Paež Paežeriai, Vilniaus r. Paluknys, trakų r. rudiškės, rudų trak r. entre ancien tarpupis, trakų r. Šiaul Šiauliai, Širvintų r. Šv Šentininkai, Vilniaus r. ūta ūta, Molėtų r. Vid Vidugiriai, Molėtų r. Virš Viršuliškės, Vilniaus r. 12 Vincas urbutis a fourni de tels caractères remarques dans son article, examinant les actuelles baltarusies langues lituanismes; a également attirogi attention à une certaineodă lituanizmă chronologique s'apportement et diversiră leur arealină paplitimą (urbutis 1969 (2): 159160). 13 ces conclusions ont été faites dans les articles de Valerij Čekmono (ci sont fournies des références seulement à ces publications qui ont été destinées à discuter de la situation linguistique de la région de Vilnius et des territoires adjacents à elle (Čekman 1982, 1995; Čekmonas 1999). Le polonais scientifique januszas riegeris a plus d'une fois exprimé opinion sur le polkų tarmes formavusio baltarusių भाषा pamato Vilniaus et trakų teritorijose (rieger 2006: 39). Leszekas bednarczukas, partisan de cette hypothèse, prétend que historiquement les temps des baltarusių langues les frontières territoriales étaient beaucoup plus plates et driekėsi plus loin que Vilniaus et trakų territoire (bednarczuk 1999: 103). 14 Lietuviško substrato klausimas Baltarusijos teritorijoje aujourd'hui déjà ne suscite pas de plus grands doutes, voir šiai problemai destinus des Lituiniens, baltarusių et rusų savants articles ainsi gausią bibliografiją édition 1980: Судник Т. М., ed.,: Балто-славянские этноязыковые контакты. Moscou: La science. Lietuvių kalbos skoliniai Lietuvos lenkų tarmėse 73straipsniai / articles ŠaLtiniai jabl jablonskis konstantinas 1941: Lietuviški žodžiai senosios Lietuvos raštinių kalboje 1: Tekstai. kaunas: Lituanie histoire draugija. kurz kurzowa Zofia 1993: Język polski Wileńszczyzny i kresów północno-wschodnich XVIXX w. Warszawa-kraków: PWn. Lkže Lituiniens langue dictionnas, électronique variant, éditories collègia: gertrūda naktinienė (vyr. red.), jonas Paulauskas, ritutė Petrokienė, Vytautas Vitkauskas, jolanta Zabarskaitė. Vilnius: Lituviens Institut de langue, 2005. Accès internet: www.lkz.lt. Lkžk Lituiniens langues dictionno kartoteka avec apildymais. sejL smoczyński Wojciech 2007: Słownik etymologiczny języka litewskiego. Wilno: uni wersytet Wileński. sejP boryś Wiesław 2005: Słownik etymologiczny języka polskiego. kraków: Wydawni ctwo Literackie. sejPsł sławski franciszek 19521982: Słownik etymologiczny języka polskiego 15. kraków: towarzystwo Miłośników langue Polskiego. sgP karłowicz jan 19001911: Słownik gwar polskich 14. kraków: nakł. umiejęt akademii ności. sPgL rieger janus z, Masojć iren a, rutkowska krystyna 2006: Słownictwo polszczyzny gwarowej na Litwie, Warszawa: dig, 119455. turniszw Zasób lesykalny polskiego dialektu ludowego Wileńszczyzny okresu międzywojennego utrwalony w pracach h. turskiej, k. nitscha i h. szwejkowskiej (opracowała i. grekPabisowa). Acta BalticoSlavica 26, 129177. tur regionalne słownictwo Wileńszczyzny okresu międzywojennego utrwalone w pracy h. turskiej język polski na Wileńszczyźnie (opracowała i. grekPabisowa). Acta BalticoSlavica 26, 121129. La Commission a estimé que l'aide accordée à la Slovénie était incompatible avec le marché intérieur et qu'elle ne constituait pas une aide d'État. Wiljaszcz rieger ja nu sz 1996, 1999: słownictwo wileńskie ze zbioru Leonarda jaszczanina. Jezyk polski dawnych Kresów Wschodnich 1, Warszawa: dig, 79109; poursuite: słownictwa wileńskiego ze zbiorów Leonarda jaszczanina ciąg dalszy. Jezyk polski dawdig, 5777. nych Kresów Wschodnich 2, Warszawa: dwil dwilewicz barbara 1997: Język mieszkańców wsi Bujwidze na Wileńszczyźnie, Warszawa: dig. ГСБМ Гисторичный словнiк белорусской языка: выпуск 132, рэд. A. M. Bullyky, A. I. Il a été nommé président de la République. Жу раўскага. Мінск: Беларуская навука, 1982–2012. СБ – Лаучюте Юрате Алоизовна 1982: Словарь балтизмов в славянских языках. Ленинград: Наука. Ленинградское отделение. 74 acta kristina rutkoVska Linguistica Lithuanica LXVII СБГ – Слоўнік беларускіх гаворак паўночна-заходняй Беларусі і яе пагранічча 1–5, rэд. Yuzéfa Флорияновна Мацкевич. Mínsk: Navuca i technik, 19791986. СБМ Насовiч iван i. 1983: Словнiк белорусской языка. Мiнск: Беларуская Савецкая Энцыкляпэдыя . СГВ Сцяшкович Татьяна Пилипавна 1972: Матэриялы да словнiка Гродзенской области. Mínsk: Nauvka i technika. ЭСБМ – Этымалагічны слоўнік беларускай мовы 1978–2007: выпуск 1–12, рэд. Віктар Уладзіміравич Мартынав, Генадзь Афанасьевич Цыхун. Mínsk: Navuca et techniquea. ЭСРЯ Фасмер Маакс 19641973: Étimologique словарь русского языка, Mocквa. ÉSYA Étimologique dictionnaire slavian des langues 19742003: выпуск 130, ped. o. trubachev, Mocqva: La science. Literatūra bednarczuk Leszek 1994: stosunki etnolingwistyczne na obszarze Wielkiego księstwa Litewskiego. Acta Baltico-Slavica 22, 109124. La Commission a estimé que le projet de loi n'était pas conforme à l'article 107, paragraphe 1, du TFUE. bednarc z uk Leszek 1999: Litewsko-słowiańskie pogranicze językowe w pierwszej połowie XX wieku w świetle badań olgierda chomińskiego. Acta Baltico-Slavica 24, Čekmonas Valer iju s 1999: o 95–106. bilingwizmie polsko-litewskim i litewsko-polskim na dence (czyli na północno-wschodnich obszarach Wileńszczyzny). Sytuacja językowa na Wileńszczyźnie. Warszawa: elipsa, 2839. grek-Pabisow a et yda 1993: o caractèreze związkόw języka litewskiego z gwarami rosyjskimi i polskimi. Lituanien langueotyros questions 30, 5460. grek-Pabisow a et yda 1997: językowa rzeczywistość na kresach pόłnocno-wschodnich. Kresy pojęcie i rzeczywistość. Warszawa: soW, 145179. inaveckienė elena 1977: Lituviškos kilmės leksika aukštadvario lenkų šnektoje. gr inaveckienė elena 1977: Lietuviškos kilmės leksika aukštadvario lenkų šnektoje. Lituiniens parlotyros questions 17, 133142. inaveckienė elena 1983: Leksika de Lituviškos kilmės Lietuvos paribio baltarusių šnektose. Lituiniens parlotyros questions 22, 182204. inaveckienė ele n a 1991: buivydžių apylinkių (Vilniaus r.) lenkų šnektos lituanizmai. Lituiniens parlotyros questions 29, 4764. Laučiūtė jūratė 2007: baltiškos kilmės vardažodžių galūnių sortis dans les langues nord slaves. Res humanitariae 2, 85102. Lietuvių kalbos skoliniai Lietuvos lenkų tarmėse 75straipsniai articles otrębski jan 1931: Lituanizmy słownikowe w dialekcie polskim na Wileńszczyźnie. / Lituanizmy słownikowe w dialekcie polskim na Wileńszczyźnie. rieger janus Język Polski 16, 79–85. z 2006: Polszczyzna gwarowa na Litwie. janusz rieger, irena Masojć, krystyna rutkowska. Słownictwo polszczyzny gwarowej na Litwie. Warszawa: dig, 1148. rutkows k a kr ysty n a 2006: Lituanizmy leksykalne w gwarach polskich na Litwie. janusz rieger, irena Masojć, krystyna rutkowska. Słownictwo polszczyzny gwarowej na Litwie. Warszawa: dig, 73108. rutkows k a kr ystyna 2007: Z zagadnień chronologii zapożyczeń litewskich w gwarach polskich z terenu Litwy. Prace Filologiczne 53, 487502. rutkows k a kr y s tyna 2008: Świadomość narodowa a język ludności wiejskiej na pograniczu polsko-białorusko-litewskim. Prace Filologiczne 54, 345366. rutkows k a kr ystyna 2008a: język a tożsamość na pograniczu polsko-litewskim. Tożsamość - język - rodzina: z badań na pograniczu słowiańsko-bałtyckim. Warsaw: soW, rutkowska krystyna 2010: o pojemności semantycznej zapożyczeń leksykalnych z języka 53–68. litewskiego funkcjonujących w polszczyźnie gwarowej na Litwie. Językowe i kulturowe dziedzictwo Wielkiego Księstwa Litewskiego. Księga jubileuszowa na 1000-lecie Litwy, red. j. Mędelska i Z. sawaniewska-Mochowa. bydgoszcz: Wydawnictwo uniwersytetu kazimierza Wielkiego rutkowska krystyna, sawaniewska-Mochowa Zofia 2012: Zapożyczenia litewskie dotyczące człowieka w gwarach , 342–348. polskich na Litwie. aspect sémantique i etnolingwistique. Baltistica. Viii Pliat, Xi baltistes congrès collection d'articles, 99117. smoczyński Wojciech 2001: Język litewski w perspektywie porównawczej. kraków: Wydawnictwo uj, 445460. smułkowa elżbieta 2002: Białoruś i pogranicza. Studia o langueku i société. Warsaw: Wydawnictwo uW, 242257, 272283. tekielski krzyszt o f 1980: Lituanizmy leksykalne w dialekcie okolic Podbrzezia i niemenczyna. Acta BalticoSlavica 13, 6273. turska halina 1995: O powstaniu polskich obszarów językowych na Wileńszczyźnie, wstęp i opr. V. Čekmonas. Vilnius (przedruk z r. 1939). urbutis Vincas 1969 (2): actuelles baltarusių langues lituanizmai (tęsinys). Baltistica 5, 149162. urbutis Vincas 1969 (1): dabartinės baltarusių kalbos lituanizmai. – Baltistica 5, 43–68. urbutis Vin c a s 1984: langues slaves pseudobaltizmai. Baltistica 20(1), 3038. 76 kristina rutkoVska acta Linguistica Lithuanica LXVII Wa lczak bogdan 1982: Z zagadnień etymologizacji zapożyczeń romańskich w języku polskim. Językteoriadydaktyka. kielce: Wyższa szkoła Pedagogiczna, 172194. Zdaniukiewicz alojzy adam 1972: Gwara Łopatowszczyzny. Fonetyka, fleksja, słownictwo. Wrocław: Zakład narodowy im. ossolinskich. phetyque, fleksja, Zin kevič ius Z ig mas 1974: alojzy adam Zdaniukiewicz, gwara Łopatowszczyzny. słownictwo. Baltistica 10, 207214. Zinkevičius Zigmas 1984: Histori de la langue Lituanien 1. Vilnius: Mokslas, 255275. Zinkevičius Zigmas 1987: Histori de la langue Lituanien 2. Vilnius: Mokslas, 4652, 6168. Аксамитов Анатоль 2000: Белорусско-литовская лексико-фразеологическая инterférence. Acta Baltico-Slavica 25, 89104. La Commission a estimé que le projet de loi n'était pas conforme à l'article 107, paragraphe 1, du TFUE. Гринавяцкене Эляна, Мацкевич Юзефа Ф., Романович Елена М., Чеберук Елена И. 1975: Бытовая лексика литовского происхождения в Западной Be Belarussii. Lituiniens parlotyros questions 15, 163195. Лаучюте Юрате Алоизовна 1973: Тематические особенности балтизмов в slavianes langues. Baltistica 11 (2), 155164. Elle a été créée par la société Baltistica. Лаучюте Юрате Алоизовна 1975: Терминология обработки дерева (заимствоvanie de baltiques langues en slavianes). Lituanien parlotyros questions 15, 145161. Лаучюте Юрате Алоизовна 1982: Словарь балтизмов в славянских языках . Ленинград: Наука. Ленинградское отделение. Мартынов Виктор Влад и мирович 1965: Типы лексических балтизмов в беlorrusques dialectes. Acta Baltico-Slavica 9, 90. Чекман Валерий Николаевич 1972: К проблеме литовско-белорусских лексических liaisons. Baltistica, 8(2), 147156. Чекман Валерий Николаевич 1982 : К социолингвистической характеристике des polonais parvorov белорусско-литовского пограничья. Studia nad polszczyzną kresową 1, 123–138. Чекман Валерий Николаевич 1995: Предисловие. – Галина Турска. О происхождении польскоязычных ареалов в Вильнюсском крае. Vilnius: Mintis, 358.