52 ac a Linguis ica Li huanica LXVII
k is ina u koVska
Vilniaus Uni e si ä , Polonis ikos zen us Mokslinių
Fo schungs ich ungen: polkische a mių Li uanien unk ionie ung
und s a i ika ion, li auens und polkische a mių e weikos, leksiniai
li uanizmai polkischen kalboje, liaudies hab očiai pa ibyje; d ikalbės
polkųlie u ių leksikog aphijos p oblemos.
Lie uVių kaLbos skoLiniai
Lie uVos Lenkų a Mėse1
Li huanian bo owings in Polish dialec s in Li huania ano a ion A ikel behandel ami leksiniai
li uanizmai, e wende ami lenkų kalbos a mėse lenkų, li auischen und bal a usių pa ibio e i o y
Lie u oje. Leksiniai li uanizme cha ak e isie en sich nach K edi inimisipe iode sowie diese Wö e
Ein i s in polkischen a mes A en. aus de du chge üh en Analyse mach sich de Schluss, dass
die meis en li auensischen sp ach K edi innen, be ekann en in polkischen Sp ache, kamen on
bal a ischen Sp ache, und das kann bezeugen übe bal a ischen Sp ach en zusammne e G undlage
polkischen Te mnissen o mo is Vilniaus egione.
anno a ion he pape deals wi h lexical Li uanisms unc ioning in Polish dialec s on he
Polish-Li huanian-belo ussian bo de land. Li huanian lexical loanwo ds a e cha ac e ized wi h
ega d o ime and he ways o il e ing o hese wo ds in o Polish dialec s. he conduc ed
analysis zeig dass die Meh hei on li auischen Leihungen pene ie e in Polnisch du ch he
media ion o he bela ussian language, which can be an e idence o he bela ussian backg ound o
Polish dialec s in
Vilnius and i s a ea.
A ikel 1 wu de o be ei e im Rahmen des in e ne z lichen P ojek s język polski pog anicza
li ewsko-ło ewsko-biało uskiego na le innych odmian polszczyzny północnok esowej (The Polish language o
he Li huanianLa ian-Belo ussian bo de land in compa ison wi h o he a ian s o he Polish language in
no h-eas e n Polish), inanzie om Polnischen Mokslo und Hochschulminis e iums (MnisW Minis e s wo Nauki i
Wykolnic wa Wyższego), des na ionalen Wissenscha szen ums (n Na ional Cen um Nauki; je z Minis y o
Science and Highe Educa ion); Ve ags nume is: n104 056038. esMiniai Wo e: lenkų a mės Lie u oje, a mių
są eika, li uanizmai, Vilniaus k aš as. keyWo ds: Polish dialec s in Li huania, in e ac ion be ween dialec s,
li huanisms, he Vilnius egion.
Lie u ių kalbos skoliniai Lie u os lenkų a mėse
53s aipsniai a icles /
Lenkų, li auische und bal a ischen pa ibio Te i o ium cha ak e is isch ieliakul ū iškumas und
ieliakalbiškumas, such ös komplizingus e noling is ische Beziehungen in e ne Ve gangenhei ,
s ean ende de Lie u os didžiosios kunigaikš ys ės (Ldk) Zei en. E minie Spal ungen in bal ische und
usische Lände eien, sowie Menschen an plūdis aus ka ūnos und nės an puolio (1655) Zei aum in diesem
kaimyninių als ybių į akojo ai, kad Liublino unijos (1569) i Mask os ka iuome-
Gebie leb en soga sieben e nolek en: li auische Sp ache, bal a ischen Sp ache, nö d y ų egiono
lenkischen Sp ache, li auischen o o ių Sp ache, ak Ka aus Lie u os, Sp ache žydų dialek as, na e o
pagonių šnek a im Gebie e schiedene e nolek ų ikėjo iel. Nach beide olks epubliken un e eilungen
(bedna czuk 1994: 109–124). Laikui bėgan Lie u os didžiosios kunigaikš ys ės
begann s ä kend de ussischen sp ache ein luß in diesen landen, wechsel e ande e on seno
unk ionia usių sp achen Ve b auch s a us und g enzen (g ek-Pabisowa bis je z aus li auische g oßes
kunigaikš e scha zei liche sp achbines si ua ions besch eibung, du chge üh em analysie end
1997: 145–179).
his o ische quellen, sowie diese pa ibio e i o ien un e suchen wenig wissen wi übe schnekamische
bal a ischen sp achen2 unk ionalen g enzen in de Ve gangenhei sowie li auischen sp achsp achigen
Te i o ien. wegen o polkischen a mių genezė Li uanien imme noch noch bleib diskusionen objek .
Anhand linguis ische Da en wi d in diesem A ikel analysie Phänomena, au de en G undlage wä e es
möglich zu bes immen Vilniaus a minio Regiones polkischen a mes su o m us den sp achbinigem G und.
besch eibomasis Objek in diesen a mnissen e wende en li uanizmai. Leksiniai li uanizme wi d
cha ak e isie we den nach ih e ch onologischen schlachnių e schiedeni o ę (bei mi dem e bundenen
hema ischen g upien un e schiedenum) und ih en e b ei en in e schiedenen a mlichen a ealen.
auße dem, angesich s de häu igen Übe eins immungen mi analogiškais bal a usių a mėse e wendamen
Wö e n, wi d e such zu beg ünden diese Wö e Ein i s in Lie u os lenkų a mes kelią pe kalbą
a pininkę. In diesem A ikel wi d nich apsi imie allein nu li auische Sp ache skolischen, za ašy ų
Vilniaus k aš o e i o ium (le. Wileńszczyzna)3, Dankim. be ücksich ig wi d an jene Te i o ien, die
en legen sind on Vilniaus Küs e, jedoch denen cha ak e is isch ähnliche socioling is ische Si ua ions
besonde hei en im Ve gangenhei und Gegenwa skon ex . wei e o ges ell we den li ua2 Heu e dieses
P oblem g ildenama nu in einigen A ikeln. bal a usien o sche ana olijus aksami o s sch eib übe
quan i ibine bal a ischen pe s a ą im e i o ium de li auischen g oßen kunigaikš scha , pla e
bal a ischen sp ach (šiau ės aka ų bal a usių a mių) dem e wenden kon ak ie end Li wäe n, polke n
und bal a usien sowie dieses dialek es unkciona im in ande en kleinesnessen (žydų, ka aimų, o o ių)
gemeinscha en, apsigewuns e Vilnius und akų umgelinkėse (Aqsamiтов 2000: 9192). 3 Den Namen diesen
a miniam plo ze o geschlagen halina u ska, die un e such e und besch ieb polkische sp ache in
e i o ien zu nö dä on Vilniaus, b ečiai besid iekiančiose on ke na ės bis neue ých Š enčionių. ennend
Vilniaus Fläche on ande en zwei lenkakalbių Te i o ien in Li uanien smal ų und kauno y e e nu die
Umgebinkes, die o dem K ieg in das Polnische S aa Bes and ein a ( u ska 1995). Heu e wä e
e o de lich neue Li uans polkische a mių Klassi izie ung, denn schon ausge issen alle diese a mių
A eale. wie b ei e e sugge ie e ich beg ei en und Vilnius a minio egioneng enzen.
54 ac a Linguis ica Li huanica LXVII nizmai wu den au gesch ieben Vilniaus ajone und
k is ina u koVska
gewissen Ši in ų und Molė ų ajonų ie o ėse, . i. in ön Te i o ien, welche nich
gehö e Vilniaus k aš u, denn bis 1939 Jah es akaga aus dem akų ajone, in dem
heu e dominiojende Sp ache lenkų, und kalbinė si uacija seh ähnlich an Vilniaus k aš o
šios apylinkės bu o Lie u os espublikos e i o ijoje. aip pa naudojama su ink a
kalbinę si uaciju. aigi un e such en Gegenden, ciją. ü die Un e suchung
ausgewähl e Lexika wu de zu Ve ügung ges ell In o man en, die meis im
ku iose lenkų kalba a lieka (bei kažkada a liko) pi mosios (p ima inės) kalbos unk-
Allgemeinen li auische Sp ache nich kennen und sie nich in all äglichem Leben
benu zen4. Po eikis au zusch eiben und zu e o schen leksinius li uanismus Lie u os
lenkų a mėse en s and 2001 Jah en ange angen zu sammeln Ma e ialien polkų
a miniam wo ynui. Pi minė wo ynui5 gesammel en Leksikos Analyse en hülle e
ech g oßes li auisches U sp ungs Leksikos Schoksnį (um 10 p oc.). Ui zuse z ein
wö de g undges ü z es F agebogen, gesammel Ma e ial wu de übe p ü jede
Somme expedi ion wäh end ( . y. 20072012 Jah en). Leksikos Um angs imme zunahm,
pa yk en zu a ind i neuen leksemä ode zu au sch eiben schon a ind es Leksikos
mo onologinų a ian en, azeologischen Wo zes Ve bindungen. Gegenwä ig meine
e ügeine ka o eką bes eh meh als 700 leksischen li uanizmů. Glaub , dass neue
Wö e ode ih e Va ian en noch möglich zu en decken in un i enen polkischen
Ta myn-Gebie en, besonde s Polens und Bela usiens pa ibye (pa ys änden, Šalčininkų
ajone). das puikiai zeig e und diese Jah es expedi ion wäh end au sch eiben wo e.
des A ikels e laub e nich en hal en alle un e such en Flo e zu zeichne en
li uanizmü. ausgel e hese beg ünde wa en wählen wo e, e lek ie ende jede
g uppe lexicikos iel äl igkei , gu dokumen ie e i iamojo a ealo a mėje und
ha igen iele mo onologischen a ian en. Wo schenanalyse du chge üh wu de
au g und li auensische , bal a ische und lenkische kalbinike s A bei en.
konzen ie e sich bis šiol haup sächlich pa ibio gewidme au bal a ischen e mnissen e b ei e en li uanismen (u bu is 1969: 4368; 1969a: 149162; 1984:
30–38;
1984: 255–275; 1987: 46–52, 61–68; Гринавяцкене, Мацкевич, Романо-
вич, Чеберук 1975: 163195; g ina eckienė 1983: 182204). Lenkische Sp achen
li auische K edi inen behandel e olgende Au o en: o ębski 1931: 7985;
Zdaniukiewicz 1972; Zinke ičius 1974: 207214; g ina eckienė 1977: 13314 1991: 4764;
ekielski 1980: 6273; smoczyński 2001: 445460; u kowska 2006: 73108, 2007: 487502, 2010:
342348. beim Sch eiben dieses A ikels nu zend auch on wich igen A bei en
allgemeine A : Мартынов
1965;
Чекман 1972: 147–156; Лаучюте 1973:
155–164,
1975:
145161; Zinke ičius 1984: 255275, 1987: 4652, 6168; Laučiū ė 2007: 85102;
g ek-Pabisowa 1993: 5460; smułkowa 2002: 272283, 2002a: 2422576. 2008:
4 išsamiau šių e i o ijų kalbinė si uacija ap a iama keliose šio s aipsnio au o ės publikacijose ( u kow-
ska 345366; 2008a: 5368).
5 wö e buch, in dem gegeben is leksika aus allen polkischen a nissen in li au e b ei e em e i o ien, wu de ausgelassen
Wa šu oje 2006 Jah en (ž . sPgL).
6Ein Übe blick übe Li uanizmų y inėjimų gegeben in meinem S udio ( u kowska 2006: 73108).
Lie u ių kalbos skoliniai Lie u os lenkų a mėse
55s aipsniai / a icles
Leksinių Li uaniZMų g uPės
de li auischen sp ach skolinių Analyse, du chge üh au G undlage his o ischen
Wö e n, gehal enen Ldk nö dlichen Regiones sp achens lexikos Besch eibungen
sowie heu igen sla ischen a mių Wö e n, e laub auszuweisen ie G uppen skolinių7.
1 . Pi ma li uanizmų g upė
ziemlich g oßen leksikos eil bilden die al en skoliniai, dokumen ie en Lie u os
didžiosios kunigaikš ys ės epochoje, diese leksemų inde sich in alsiesigen Quellen,
gesch iebenen polkų ode senąja bal a usių Sp achen. Diese Wö e , au gesch ieben
XViXVIII a., sind b ečiai e wendami und no male weise e bliebenen in einigen
sla ischen (lenkų, usų, bal a usių, uk ainiečių) Sp achen. sie bilden meh e e hema ische G uppen.
physiog aphische Bezeichnungen dy sa ʻ a pinių Families Wälsch und Feldsp lanz,
ziemkenčių pik žolė (B omus); sein s iebas, g ūdas: W leben dużo dy sy, ona ośni aka
jak owies, mie lica aka, o aka do owsa podobna Š . Nu o dy sa, a sama ży nica, po
polsku ży nica, a po p os emu dy sa, o jeszcze po bieło usku dy sa, nu ona a yko u
jej zia ka nie ma, ona yko łuseczka, ona nie ma zia ków, a że o schon sag : ży nica,
chlebu pomocnica, że o jej źmielisz i azem do chleba. [a jak du mówili?] U n`as i dy sa, i
ży nica, eine sp ich dy sa, ande e sp ich ży nica Len . [a dy sy nie wa ?] Dy sy
wa , a jak że, osła ak jak mia liczka w Leben Vid. Dy sa jes , wenn jej dopuścisz, o
na eż kwi nie Miež. Ja nie weiß od was a dy sa wa . To ona od ziemi zachodziła, ci od
jakiej powie zy in u . das Wo dy sa записала g ina eckienė bui ydžių apylinkėse
(g ina eckienė 1991: 50); dzi sa: Dzi sa czy dży sa, chyba coś akiego, co szkodziło dla
zboża Vi š; di sa: Di sa o schon seh d ennie, szkodliwa. Nu ona kwi nie niby, żół e,
wyśpiewajo akie os e dziubuczki, o eż ba dzo szkodliwa na zboża Šiaul. in
an ika ischen Sch i en dokumen ie wi d in diesen Fo men: dy sa, dy so a y (jabl
65); eingesch ieben usų, uk ainiečių, lenkų (bals ogės, seinų) a mėse (СБ 11);
unk ionie auch in bal a ischen a mnissen: d sa, г ì рса (СБГ); lie. d sė
8;
7In diesem A ikel, besch eibend li auische Sp ache K edi inien, wi d e wende b ei e e li uanismus
kalbos skoliniais laikomi lie u iškos šaknies žodžiai i ki ų kalbų skoliniai, ku ie į lenkų kalbą pa eko
są oka: li auischen pe li auische Sp ache. Li uanizmais we den auch gehal en leksemos, die
eingekommen in polkischen a me pe eine ande e sp ache (in diesem Fall bal a usių). Diese
Besch eibungsweise, en s ehend aus dem so genann en Leksikaliza ionsp ozess un e suchend skolinių
e imologiją, is als ech ingha em angesehen. (Plg. Walczak 1982: 172194). 8 Lie u iškų Wö e ns
Übe einsmen Va ian en in ande en Sp achen wu den ausgewähl e wendend li auensischen Wo yn: Lkže. komplizie e e Fälle bei de Fes s ellung wö e ische li auische He kun wu den analysie au g und e imo-
56 ac a Linguis ica Li huanica LXVII dy wan ʻapleis a, nedi bama, sužėlusi di a: Nu na
k is ina u koVska
dy wanie ylko k owy pasi sie, co na dy wanie obić, am na dy wanie ylko ośni awa i
wiencej nic Š . Gospoda z ak zaniedbał a ziemia, dy wanem zapuścił Vi š. Dy wany,
już za mojo pamieńcio, o ja k owa jeszcze p owadziłam na dy wany dalej, am
koniczynka yko, dy wanami s ała ziemia. Te az nie zapuszczajo Vid. Dy wany byli, ale
du nu a gó a o łonki dub. Jak pobendzie jaki dy wan, nu o po ym ży a besse osła
ka . U mnie o była dob za żyć sucha, dy wany ke n. Vilniaus k ach e das Wo dy wan
dy wan był, a ak o wszys ko u abiane było s a p. Dy wanow nie była kiedyś, byli
записала u ska, ničas, Š eiko ska ( u niszw 138, 173), bui ydžiuose dwilewicz: dy wan
(dwil 115); dy wan ü gesch ieben bui ydžių und aukš ad a io apylinkėse (g ina eckienė
1977: 137; 1991: 50); dy wanek ʻžolė: Nu po ym pośle es u na jakimś dy wanku obio
majówka Š ; zady waniały ʻapie E de: neapdi bama: Nu zady waniała aka [ziemia] Š ;
dy wanieć (sgP). alo ės sch i e n ab XVi a. dokumen ie en sich diese Fo men: dy an
(de an, di an), di anec, dy anik, dy anowy, im li auischen Gebie (jabl 47, 66, 67, 117,
234, 311); Zo ia ku zowa s ell das Wo dy wan und behandel es als li auischisches
Skolinį, unk ionie endendem lenkische Kalboje sei XVii a., in al en bal a ischen Kalboje
o ma dzi wan sei XVi a. (ku z 353); e wi d auch dokumen ie ΓΣΒΜ in den olgenden
Fo men: diρванъ, de ванъ, дырвонъ, дырва, unkcionuoja Psko o, smolensko bei seinų
apylinkių lenkų a mėse (СБ 29), auch pa ibio bal a usių a mėse (СБГ); dieses wo in
bal a ischen a mnissen analysie e u bu is
(1969 (1): 58); lie. di ónas; dumbło ʻnusėdusios d umzlės, šlapias suplak as mu as: Ale jes
akie dumbły, że jak p zewali sie, możysz p zewalić sie i p zepaść am Len . A wodzie nu
auch bywa dumbła, bywa, dass am wa do, a bywa dass am noch aka, dass am nogi lazo,
dass am aka dumbła jeszcze Š . [ aki muł w jezio ze?] Dumbła ud. Ledwie ja nogi z ego
dumbła wyciągnął. Ryba wielka, ale czuć dumbłem Wiljaszcz. das Wo in alä ischen
Sch i en dokumen ie sich ab 1671 m. ( aseiniai) (jabl 295), auch als liūno Name Думъбль ab
1596 m. (ukme gė) (jabl 121) nich a zigamas ГСБМ; unk ionie unk ionie pa ibio
bal a ischen a mėse: dỳmбла (СБГ), auch usų a mėse au dem Gebie Li huaniens (СБ 54);
lie. dublas; k usznia 1. ʻakmenų k ū a, k ūsnis: Nu aka kupa kamieni o ylko nazywali
k usznia, nu pozwożone, do kuczy złożone i nazywali k usznia Š . A o bywa k usznia
kamieniow, o w kamieniach eż ak samo z obio gniazdy i siedzo (szeszki) Len . Kiedyś
majon ek był, o zbie ali kamieni i walili w k uszni e Pad ; ch uśnia: Jak kamieni wo
nałożona, o nazywali ch uśnia ka ; 2. ʻisch akmene suk au as schildomasis pi ies
ugniaku as: Była k usznia i am palili, palili w ej k uszni, była aka piec, en logischen
Wodynais: bal a ischen Sp achen (ЭСБМ), usischen Sp achen (ЭСРЯ), lenkischen Sp achen
(PssejP, sejl), sla ischen Sp achen (СЭСЯ) und li auischen Sp achen (Lsej), siehe Ku zungen
am Ende dieses A ikels.

Lie u ių kalbos skoliniai Lie u os lenkų a mėse
57s aipsniai / a icles
piec był z obiony z kamieni aki i nazywała sie o k usznia Š ; k uśnia: A a piec, na piec,
co złożona z kamieni, jak polejo wodo, żyby duch en, o k uśnia nazywała sia, na
k uśnia wody chluśnisz Š . K usznia w łaźni liczy sie piec a, k usznia, on jak p zepali
sie, o am nu kamuszki e ozpadajo sie ud. W łaźni podłoga i k uśnia aka była
z obiona z kamieniow, a woda nieśli sie z cha y in u . Ch uśnia wa w łaźni, o na kamieni
polewali Pab. W łaźni ch uśni akie z kamieni byli, akie piecy, nu i am nacieplo, e kamieni
nag zejon sie silna i po ym wody lejo na e kamieni, pa y nachodzi nu i ak myli sie a n.
hochad a io apylinkėse: K uśnia (g ina eckienė 1977: 139), k uśnia (sgP). ku zowa dieses
Wo zu lie e n als li auisches K edi in de al en bal a ischen Kalboje ab XVi a.,
zi ie end bulyką9 (ku z 378); die e s e Bedeu ung wi d auch dokumen ie ΓΣΜΜ;
gegenwä igen bal a ischen a mnissen (panašiai und lenkų) e wende wi d abiem
Bedeu ungen: крỳшня, крỳсня ʻ(akmenų) häu a, k ūsnis; pi ies ugniaku as (SBG); auch
denen e mėse (СБ 46); lie.
k ūsnė
ʻ(akmenų)
k ū a, k ūsnis; k ósnis
ʻisch s einenen gesch au schildomasis pi ies ugniaku as; kud a, mžb. kude ka
ʻnedidelis augalais apaugęs enkinys: To solche (miejsce), wo woda s oi, je z schon
wodów nie ma. Ona könn e sein i aka yko woda, jak a koła, ale am bło nawa места
aka już, o k zaczek jaki ośnie, o co, o nazywali kude ki. Wiencej z biało uskiego
schon e nazwania pozos ali sie ud; jedzisz od Wilna, jes na lewa enka am aka koło
bło ka, jazio ka, kud a nazywała sie, kud a i bizulka nazywali jej zwischen; kud a,
kude ka, kudzia ka mžb. (Psg). Wö e kud a, kude ka dokumen ie en sich in alo ės
sch i e n sei XVii a. Lie u os e i o ijoje (jabl 108, 313, 332); СБМ bie e bal a usišką
Übe einsmenü kỳdze ka ‘k ūmokšniai, miškelis (dokumen uojama Vilniaus, kauno und
ga dino Gube nijose); y auja pa ibio bal a usių a mėse (СБГ); auch au gesch ieben
uk ainiečių kalb e (СБ 37; u bu is 1969
(1): 62); lie.
Kö pe ; ʻ lunliumpsin i pelkė, klampynė: W lesia aki lun był, o jezio o jes , o już am i
lun. Bło a aka, kasza, ona kołyszy sie mocno. Żywioła ona do lunu ego popadnie, o nie
wylezie Pab. U nas wa aka łonka, nazywali luny, ale nie powiedziać, dass am seh aka
mok a. Jak k ó y ok, o am koniem jechać nie można była, ale awa am można do jego
wpaść. Koło zeków byli e luny Len ; luń: Jak s anisz i kołyszy sia, o luń [ka ]. das Wo
in alo ės Sch i e n dokumen ie sich au dem Te i o ium Li huaniens sei XVi a. (jabl
osła ka . Luny byli, ylko luny byli koło zek, ak jak idzisz, o lun en chyla sie,
121); auch pa ibio bal a usių a mėse: люн, лна, лнi, лỳнi (СБГ) und usų a mėse au dem
Gebie Li huaniens (СБ 32); lie. li ū nas; as as; szlina ‘gli us molis, ikamas minklei: Ga ki
mieli, ch o nie móg kupić, o solche z szliny zlepione, nie glina, a aka w jezio ach, bło a
aka siwa, o seh oni dob e wa en e ga ki Miež; szlin. das Wo szlin za ašė
g ina eckienė aukš ad a io apyl. (g ina eckienė 1977: 144). an al en sou cesä zen,
gesch iebenen bal a usiškai, im li auischen Te i o ium dokumen ie sich nu o m des
ojs , dgs. ojs y ‘klampi pelkė, apaugusi k ūmais a medžiais, pelkė, lieknas’:
Tam aki ojs był, o kanns noga wsunońć Pab. To wa aki ojs , po ym ocha osu-
9 Bullyka A. M. 1972: Daўнiя запазычаннi беларускай мовы, Мiнск (ci . nach ku z 378).
58 ac a Linguis ica Li huanica LXVII szyli, mala acja jak p zeszła Miež. Dalej w am a s ona
k is ina u koVska
ojs a, zbie amy am żu awiny. Tam solche k`upawiny, am jak s anisz, o można i zawalić sie
Pad . Łonki, ojs a, wa solchen ojs ow. Rojs y na polu byli, w odzie jak sadzawka jaka
ka . O jak naszy dom, du od azu wa ojs . Du nijakich łonek nie wa , du jedne ojs y
wa en zwischen. Te az u nas o ojs y wykasawali jak malia awacja Pal. Rojs a najwiencej
lesie bywa k as. U nas w ojście ich wa ollno, ych kali Len . Nu ak p zeważnie na ojście
mok o, nu jak ba dzo sucha la a, nu o am nic, ale jak mok a, o żu awiny o po wodzie, bez
gumowych bu ow nijak Š . Żu awiny ośli na ojs ach Vi š. Nasza poli, ojs y, u nas seh
mok e, olchi, seh solche ojs nazywali, bo ande s w Polsce nazywajo, czy w ksionżkach,
und y, czy jak, a o u nas ojs y, po li ewsku może Vid. Tam widzi wa jezio ka kiedyś, aka
niewielka, a po ym ona pomału, pomału i wysechła, p zeszła do d ugiej jezio ki, w Zapolcach
is jezio ka, jak ona zeszła, am aka ojs była Paež. Idź y na ojs y ‘pažodžiui: eik u
ais an: To ak możno śmiało w oczy mówić: a idź y na ojs y, co y am wymyślił Š . U n`as
ojs y mok e solche, o i mówili [idź, y na ojs y] Vid. u ska записала o mą ojścik mžb.
( u niszw 176). g ina eckienė s ell e aus bui ydžių und hochad a io apylinkių: ojs eczek
mžb. (g ina eckienė 1977: 143), ojs owy ‘ ais inis (g ina eckienė 1991: 52). jablonskis
dokumen ie Fo men ois , ais , eis , ois o, ois o, ois o sei XVi a., in den Gebie en
Li huaniens und Bal a usijs (jabl 206208, 323, 349); ku zowa, zi ie bulyką, dokumen ie in
bal a ischen sp ach sei XV a. (ku zowa 422); de Fo men dieses Wo ройст, ройста
dokumen ie en pa ibio bal a usių a mėse (СБГ), be ind en sich auch usų a mėse au dem
Gebie Li huaniens (СБ 33); lie.
wo es šlina, sei XVi a. Ende (1591 m.) (jabl 233); bal a ischen e mnissen unk ionie
unk ionie schlin (SBG); lie. šlýna, šlýnai; wikswa ‘s andi, šiu kš i, p as a paša inė
iks uolių amilien žolė (Ca ex): Nu aka wikswa eż ośni. Nu i kosi sie, żywioły, k owy
jedzo jej Š , Len . Wikswa kosili, suszyli na słoma do chlewa, na podściłka Miež. Wikswa
o ośni w bło ach, dob a awa. K owy ba zdzu jedli in u ; wiksz wa: To aka awa, w
błocie ośnie, o d en awa, o nazywali kiedyś mu `ok, sza yniak, aka noch go sza Paež.
jablonskis anda dokumen ie endam his o ischen Quellen: iks a, ikso a y (apie pie as)
mėse und usų a mėse au dem Gebie Li huaniens (СБ 28); dieses wo p ü u bu is
na, niedob a, zakwi a niek ó a, ale aka ona niedob a awa wiksz wa. A a już dob a
(jabl 263), da ba inėse bal a usių a mėse вiкс(в)а (СБГ); ap inkamas seinų a -
(1969 (1): 52); lie. iks à.
Lie u ių kalbos skoliniai Lie u os lenkų a mėse
59s aipsniai a icles benennungen on pe sonen nach ih en Ak i i ä en, beschä immung
und į ankių, ein aisü benennungen bi nik ‘was mi ande en ha gemeinsam bi es: On nie
umiał, a en bi nik on umiał, a nie miał za co kupić ich, o on jemu kupil dwie kłodki
pszczołow jedna sobie, d uga jemu, i on pa zał obydwie Len . Po li ewsku biczoli a po
polsku bi niki ud. Bi niki wa en, o dieses miodu necki nak encali dub. Bi nik, de dokłada
sie do ego gospoda za, am i może oni azem oszka s awio e ule, ale o schon bi nik
naziwajo. Mówi schon i bi nikow am ma, złożyli sie am welche Vid; bi nikowski ‘bi ininko:
To bi nikowska pszczoły między; bi nikować ‘bū i bi ininku (sgP). in an iken Sch i en
dokumen ie sich Bedeu ung ‘bi ininkas; das mi ande en ha gemeinsames bee nu au
dem Gebie Li huaniens sei XVii a. (jabl 5, 303, 329); nedokumen ie wi d ГСБМ, СБГ;
eingesch ieben lenkų a mėse (augus a as) (СБ 27); lie. b ininkas; bucz ‘ inklelis Fischimis
gaudy i: A buczy do sadzawki, i nawa buczy s awio koło jezio a i nawa szczupaki
zachodzo do ych buczów Miež. Bucz B idge. I liny, zawsze liny, pos awio buczy, o pełne
buczy, a e az nie m`a Len . Bucz o był aki on na jednym kiju i ak z obiony na akim
łenku aka jak sia ka, i o chyba nazywał sie bucz Š . Te buczy pos awio do wody w zece
p zy b zegu i p zywionżo jego, o pełna ych akow była Pal. Buczy solche byli, obili
szydełkiem, a po ym wyk encali z leszczyny solche kołki i nadziawali a i beńdzie bucz
zwischen. Buczy solche obili, pośla solche mi oży, yby kiedyś była ba zdzo dużo in u .
Bucz auš ad a io apyl. (g ina eckienė 1977: 137); bui (dwil 114), bui ydžių šnek oje: bucz
(g ina eckienė 1991: 50); buczki dgs. (Psg); buczanka ‘ inklelis šienui dė i: Jeszcze buczanki
solche obili, w odzie jak sia ka, wionzali solche. Duże e oczki, o e buczanki siana
napchniesz, wenn w d oga jedzie ü konia ego siana b ać, położo i du ch e k a ki koń
dos aje i je ka . in al en Sch i en wi d das Wo buč dokumen ie sei XVii a. (jabl 1920,
308309; ΓСБМ); be inde sich auch gegenwä igen bal a ischen e mnissen: buch (СБГ); des
Wo es analyse lie e u bu is (1969 (1): 5152); lie. bùčas; skie dź ‘ y igs e Hi uo: Skie dź
Š , Len . K owy zymali i skie dzia najmowali, k ó en nie ma ziemi, czy nie ma was
a bei en, wa skie dziam, nu o godzi sie ka mi dieses szkie dzia ka . Skie dź za ombi w
a omba, schon alle na pas `u baby i wypendzami k owy zwischen. Skie dź o pas uch ak
nann e sie, o po usku liczy sie k as; skie działa ‘niekin. piemuo ( u niszw 156);
skie dziowy ‘ske džiaus hochad a io apyl. (g ina eckienė 1977: 143). ano ės Quellen,
wiela am płacić jemu, zbożam płacili. Nu jak kolejka u kogo dwie k owy, dwa dni jego
gesch iebenen senąja baldokumen uojamas seinų a mėse bei usų a mėse im Gebie
Li huaniens (СБ 33); auch pa ibio bal a usių e mėse: скè dзь, скè ць (СБГ); lie. kedžius,
skedžius
a usių kalba, nuo XVii a. paliudy os šios o mos: ke d, ke dz, ik Lie u os e i o i-
joje (jabl 323, 358), XVi a. unkcionuoja eikšme ‘ske dikas, mėsininkas’ (jabl 212);
olde e Hi e; auch skedžius ‘ske dikas, mėsininkas;
60 ac a Linguis ica Li huanica LXVII sklu ‘ki is plačiais ašmenimis ąs ams ašy i:
k is ina u koVska
Sklu y akie o oni wiencej szczepać d zewa. Tam bywa i g uba bie wiona ak o piło
zapiłujo i ym sklu am obbiwali, aka g uba zaska. A po ym axe o pop awywali ka .
Sklu hochad a io apyl. (g ina eckienė 1977: 143). Fo men skliu , sklu , škliu
dokumen ie en sich in al igen Quellen, gesch iebenen bal a usiškai (Li u as Gebie sei
XVi. Ende 1599 m.) und lenkiškai sei XVii. c. (jabl 298); das Wo dokumen ie sich usų
und uk ainiečių a mėse (СБ 2223); auch pa ibio bal a usių a mėse: склюд, склют (СБГ);
u bu is (1969 (2): 152153) s ell e und eiksmažodinu o mą bal a usių a mėse:
s awl; lie. skliù as.
Mässe ( ūky os mässe) und B o benennungen in den Sch i en dokumen ie en
benennungen jene Lebensmi elp oduk e, mi denen eine Zahlungs unk ion ausge üh
wu de, d. h. Lebensmi el, gewesen Teil des S eue es ode Ve gü ung ü A bei : kumpiak
‘šlaunis, kulšis (pp . kiaulės); šlaunies, kulšies mėsa: Nu p zyszli gości, zeba pok oić
kumpiaka Š . Szynki i kumpiaki mówio ka . Kumpiaki solili, poweńdzisz i wisi do jesieni Mos .
Pa siuka jak zakolo, o i kińdziuki mielim i kumpiaki ke n. Monż o zawsze jak jes en
k`umpiak, o weńdzili, solili Pad . Kumpiaki o my sami ih e solim Pal. Szynki, ak, zos awiali
całymi kumpiakami Len . Kumpiak hochad a io apyl. (g ina eckienė 1977: 139); kumpiaczek: A
schon kumpiaczek o kości wybie ali, po ym solili seinen Len ; kump: Kumpi e obili, je z
o obio e winio ini, a einmal p os o ak kumpi. Łaźni byli, nu i wendzo am in u . Takie
swi ny wa en, e kumpi powieszo, solche soczys e. W świ nie najwiencej zymalim alion.
in alo ės sch i en wi d das wo da ie sei XVi a., in den olgenden Fo men: kump, kąp,
komp, kunp, Lie u os i Bal a usijos e i o ijose (jabl 109, 212, 275, 313); ku zowa deu e in
polkišku Sch i en sei XVii a. (ku z 380); gausi mo ologischen Va ian en e schiedeni o ė
dokumen - (СБГ); dieses Wo analysie e u bu is (1969 (1): 63); lie. kupis; agojsza 1. ‘g ikie
Mil ausduona: Na Wszys kie Świen y agojszy pieko, zaduszny dzień, o wszys kie na
uojama ГСБМ; unkcionuoja daba inėse bal a usių a mėse: кумпк, кумпячк
mogiły ido świczki s awio, ch o idzi, o niesi ego agojszy. Nasza mama o nie piekla.
Ragojszy ży nia monka, po ym g yczana monka sypie, ciemny i nazywajo sie agojszy ka .
Ragojszy z g yczanej monki piekli, ak jak chleb za oszczyniajo i po om solche bochenki
piekli z g yczanej monki zwischen. Ragojszy piekli z g yczapo em do dzieży akaj chlebnaj
i dobawiali, miesili g yczano monka zamieszali, ona była z dwóch zbożów ud; 2. ‘ uginė
duona: Ragojsza o pszenna monka i w ża nach mle a. Ragojsza naziwalim [chleb], dass ona
nej monki Pal. Piekli aka agojsza, obili aka słoducha pa zona ży nia monka, a
aka g uba monka alion. Ragojszy piekli, we młynie mleli, a jeżeli nie, o w ża nach mleli na
agojszy dub; ogojsz (sgP). Schal we ken dokumen ie sich sei XVii a. Ende (1692 m.),
o ma ogoisch nu
Lie u ių kalbos skoliniai Lie u os lenkų a mėse
67s aipsniai a icles gó y i biega po polu Vi š. / Tak, jak go onco i gili konsajo, o k owa
zagilowała i ze wi sie, i p zyleci, ogon do gó y i giluji, mówio Kk owy gilujo, nu p zeważnie
gilujo k owy na deszcz, o już jak k owy gilujo, o mówio: ju o deszcz bendzi Š . Gilujo
wo jak bonki konsajo, czy am muchi, schon ja i e gessen habe Vid. Kiedyś gilowali k owy,
e az i go onco i ak nie gilujo ka . K owa giluje Pab. Gilować hochad a io apyl.
(g ina eckienė 1977: 138). Gilujo jak gili ich [k owy], schon jak gili Len . Jak la o, o schon
chwos y zada li i popa li sie, gilujo k owy ud. Te bonki jak ukonszo, o dann k owy gilujo,
leco zwischen. Gilować bui (g ina eckienė 1991: 51). das Wo inde sich bals ogės
apylinkių bei usų a mėse au dem Gebie Li huaniens (СБ 29, 44); auch bal a ischen
e mėse: гiль, гiлявàць (СБГ); lie. gyls, gyli ú o i; g ambul ‘ abalas: Po d zewach oni łażo,
solche ude, żół e, g ambuli ka ; g umbal: G umbali o g yczaniki bywajo, g yka siać
zeba, o akie żół owa e żuczki, g umbali o mogo nazywać każdego żuka p awie ud.
das Wo dokumen ie sich nu bal a ischen a mėse грамбỳль (СБГ, plg. СБ 65); lie.
g ambuols; gułda ‘kiaulių ausguli e e S elle in S äuden o a si edan pa šiukus: To aka
jak gniazdo sobie obi świnia, gułda, uścieła słomy Len . Wo a inkamas bal a ischen
a mėse гỳl a (СБГ); plg. СБ 65; dieses Wo zu bal a ischen a mnissen analysiwo u bu is
(1969 (1): 54); lie. gùl a, gùl as; ma gajka ‘ma ga ka ė: Jak komu nadejdzie, ak en
nazywa (k owę). I jodajka, i ma gajka i cza niucha, i dwiłajka. To nie ü kolo u naziwali
Pab. Ma gajka s aka a am naziwali, o ma gajka, o jaka yża in u ; ma gojka:
Ma gojka, o gwiazdka, łacia ka alion. Ma gojka albo dwiłojka o już wiencej ciemna
k owa ke n; ma gocha: K owa bywa o i cza nulka nazywajo, i k asulka, i ma gocha
Len . Ma gocha k owa, o ja pamien am naziwali k as. K owy nazywali łysocha,
ma gocha, jak ła ki solche zwischen. Ma gocha, o cza nucha, óżnie nazywali k owy
Len ; ma gula: I k asula i ma gula, cza nulka zwischen; ma ga bui (g ina eckienė 1991:
51); ma giuk ‘ma go shuns, e šiuko, jaučio a das bui (g ina eckienė 1991: 51).
dokumen ie we den olgende Wo o men: ma gojka, ma giala, ma giałka im Vilniaus
Gebie (СБ 80), bal a ischen a mėse nu Fo m 死èль ‘ma gas jau is, ma gis (СБГ); lie.
magė
‚ma ga ka ė; pejsować ‘paka o inai kul i miežius, dass nuby ė ų akuo ai: To
pejsujo jenczmień, on ma ościuki i po zbożu bijo, obiwajo e ościuki, a po em wieli ud;
pojsować, wypojsować E eignis. (Psg); pejsać hochad a io apyl. (g ina eckienė 1977:
142); pojsać bui (g ina eckienė 1991: 52); pejsany ‘paisy as hochad a io apyl.
(g ina eckienė 1977: 142). das Wo dokumen ie sich ö lichen polkischen e mėse (СБ
48); auch auch bal a usių e mėse: pysać, pysaваць, pysać (СБГ), lie. pazý i; żaginie dgs.
‘isch ka čių sukal os zwei su em es o elės schienui a ja ams djio in i: [na czym
łubin suszyli kiedyś?] A o byli żagini, jak mok e la o, o i siano suszyli na ym ka .
Ka o lanik o na pło y, na żagini solche s awili, a ży a o s awili w

68
k is ina u koVska
ac a Linguis ica Li huanica LXVII
snopki jon. Kiedyś ka o lanik na żagini nakładali, suszyli k owam Šiaul. Żagini z
polankow zbiwali, jeżeli nie możno wa wysuszyć (siana), o położo na e żagini.
Kaniuszyna o schon na żaginiach suszyłaś Pal. Żagini bui (g ina eckienė 1991: 530.
Wo dokumen ie am usų a mėse Lie u oje (СБ 30) und bal a usių a mėse жагni
(СБГ); übe dieses Wo es Ve b ei ung in bal a ischen a mnissen siehe u bu is 1969
(1): 5960; lie. zaagins ‘ ąs as neapkapo omen Zweiken; schako as s ulpas, eminan is
kopėčias, plg. ande e bedeu ungen Lkž.
adi ionelle liaudies gewohnhei en skwie s ula ‘š ěža leisa gegeben nach de
schlach ung de kiaulės Nachba n ode Bekann en; bend os aišės po sche dimo: Jak
zakole sie p osiaka, nazywa sie skwie s ula, sp ich sie, zap asza sie kogokolwiek, nu o
p zychodźcie dziś do mnie na skwie s ula. Kiedyści mego męża eść zap aszał do có ki,
p zychodź, sp ich na skwie s ula, w edy i w edy beńdzim kłuli Paež. Wie zakolo, nu o
skwie s ula, czy wem dajo, o schon seinen o podsmażo, dajo jak schon skwie s ula Len ;
skwa s ula: Człowiek, de hal gospoda zu zabijać a świnia, no o już kolacja a z obił,
o już samo sobo, ale nazywali jeszcze skwa s uli dos ał. Skwa s ula o heiß kawałek
miensa jemu dali, świżynki ej Vi š; skie s uli dgs. : Nu aki poczens unek o nazywajon sie
skie s uli, o zeba posłać am skie s uli dla sios y czy dla sonsiadki Š . Skie s uli bui
(d il 121). Skie s uli Len ; skwie s ula: P zychodzo na skwie s ula, nu o en jusznik
go ujo z ej k i aka zupa, o am smażo, czens ujo schon ym miensem zwischen;
skie s uwi dgs. : Skie s uwi zanioso (sąsiadom), kawałeczek miensa ud. Skie s uwi
hochad a io apyl. (g ina eckienė 1977: 143); skwie s uny dgs. bui (dwil 121); skwia s y,
skwi s uli dgs. bui (g ina eckienė 1991: 52); świa s uny dgs. : My u u sonsiada na
świa s unach wa en Pad . Laučiū ė s ell e das Wo skie s uny aus Vilniaus apyl. polkų
a mių (СБ 84); be indamas bal a ischen e messen: скарстỳля, сквяр стỳ-
(СБГ); la lie. sche s ùewe; ważyniać się ‘leis is nuo kalniuko pe zaga ėnes: Ważyniać sie
zeba na Zapus y, o beńdzi len duży wy ośni. Mówi, len zeba p zeciongnońć Mež. Nu
solche sani byli, o jak nasiońdziem i pieńciu, i sześciu i na ych saniach z gó y, o na
Zapus y ważyniali sie Len . Ważyniać sia bui (g ina eckienė 1991: 53). Laučiū ė
dokumen ie das Wo bal a ischen und lenkischen a mėse СБ 43; bal a ischen a mėse
Lie u os wi cinka ‘su e en daik ų ė inys, ki binė, e kau kaziuko mugėje: Nu i
e i o ijoje ap inkamas важанцца (СБГ); lie. ažinė is;
p zynosi akie oba zanki, nan możizanaa na waga, na a wie cina, o musi wie cinka
nazywała sie aki, en sznu ek Vid. Wie cina. To p zeważnie oba zanki mówio. O, jak kiedy
jeździli na Kaziuka, oż było ego, oj, mówi, kupiła wie cina, a moja wujenka pojechała
do Wilna, kupiła wie cina ych oba zanków, a było na Kazimie za wielkie gy ulininkys ė
dźwiły ‘ amsiai aus as, žalas (pp . übe gal ijus): Kiedyści k owy byli y i dźwiłe,
Lie u ių kalbos skoliniai Lie u os lenkų a mėse
69s aipsniai a icles bło o, oze wał sie en sznu ek i a wie cina oba zanków
poleciała do bło a Paež. / Kupiłam wie cina oba zanek bez. Byli wienksze oba zanki, o
wienksza wi cinka a zwischen. a, su e a au Seil.
žodis ap inkamas bal a usių a mėse: врцiна (СБГ), lie.  inė ‘kas no s sukabin-
3. d ečia li uanizmů g uppe
Le z e es G uppen Wö e sind nich b ečiai e wendami dokumen ie endami nu
au dem e i o ium Li huaniens. Diese Wo e inden wi nich bal a ischen
Sp achen Wö e büche n, sie können in e p e ie en als di ek e K edi inien aus
li auischen Sp ache in polkischen a mes. basie end zusammenges ell en Da en
übe a mių leksiką Li huaniens Gebie sowie in o ma o ių E inne ungen, gemach
wi d Annahme, dass skolinių An e ungs Zei XX a. An ang. sie bilden solche selben hema ischen G uppen, wie und zu o besp ochene G uppen Wö e .
sze ść aka ciemna, ciemna Mos że; dwiły ( u niszw 138); dwiłajka ‘žala ka ė: Jak komu
nadejdzie, ak en nazywa [k owę]. I jodajka, i ma gajka i cza niucha, i dwiłajka. To nie
ü kolo u naziwali Pab. Dwiłajka ( u niszw 138); dwiłojka: Ma gojka albo dwiłojka o
schon wiencej ciemna k owa ke n. Dwiłojka ( u niszw 138).
Viežbo skis en deck e das Wo Vilniaus egiono bal a ischen und lenkischen e mnissen:
b us. zwiły, le. zwei (SB 45); lie. d lai; inksz y ‘ gal ijų pa azi ů ikš as po oda : Inksz y ow
ych o była. To solche guzy wielkie, o muchi welche jak konsajo Pab. Ug `y mówili, jak k o
sp achl inksz y y. Mówili, mo yl jajki e znaszał ka . Inksz y y o wyciskiwali, obak is
aki, wyciongnisz, oni, muchi, bizdałki solche la ajo i napaszkudzo, i w edy z obi sie guz, a w
ym guzia obak aki bywa ū a; jinksz y ( u niszw 143). Jinksz y hochad a io apyl.
(g ina eckienė 1977: 138), bui (g ina eckienė 1991: 51); inksz i : Inksz i y bywajo najwiencej
jeżeli chuda żywioła. I je z bywajo inksz i y. Kiedyś o ich wyciskiwali, wa inksz i ow
alion. Nu u aj solche nazywali sie inksz i y, o buwało oni sami ak pacisno i wychodzo
solche bjałe, a spä e o kupawali am jaka laka s wy i szma owali, o oni wylazywali
in u ; inkszczu : Oni nazywali sie inkszczu y, solche guzy, muss e wa was szma ować, ci
wyciskiwać ich, e obaki u cieluka, ci u k owy była k as; inkszczy : Inkszczy y kiedy
wybie ali als g a ko, czy czym jak ch ó y, jak wo wyciśnisz mocno, o wa en u seh
chudych k ow, e inkszczy y wa en ud. cБ wi d o geleg u skos polkų a mėse
eingesch iebene Fo m (cБ 78); lie. inkš as;
70 ac a Linguis ica Li huanica LXVII kukula ‘kiaulė: Kukula, kukula i świnia powoła. Toż ona
k is ina u koVska
po głosie gospoda za wie Pab. o embskis dokumen ie Wo e kukucia, kuku ka, kukcia
Vilniaus egiono szemy ‘apie a klio a b e: g kas: szeme koni o e naziwali sie siwe jon;
szamowa y ‘apie a klio ode ka ės hauko a u: g kas: Nu aki bywa ni o siwy, ni wa y,
lenkų a mėse (СБ 80); lie. kukùlė;
o on aki, i bywa am sze s eczka u jego i biał awa, i ciemna, maść aka sza a Len .
K owy solche siwe, szamowa e k as. Sza a, aka szemowa a k owa [była] zwischen;
o gniady aki, aki szamowa y, po mojemu o aki Š . Nu i akie bywajo, nu szamo-
szamocha ‘apie ka ės hauko a u: g ka: Szamocha, o aka ciemna bo dowa, kolo
aki, u nas była w kołchozie aka zwischen. Bywa aka szamowa a k owa, nu ona aka z
odcieniami, o nazywali szamocha Len ; szemka: Szemka jak sza a, aka szemowa a
k owa zwischen; szemajka ( u niszw 157). Laučiū ė dokumen ie polkischen e mėse in
Li uanien (SB 84); lie. schämas. P lanzen- und A mosphose e segnungen benennungen
papa ć ‘spo inis dideliais ka py ais lapais plan as (D yop e is): Ido papa cia szukać do
lasu in u ; papo ciowy ‘papa čio ( u niszw 150); lie. papa is; puśnia ‘supus y a sniego
k ū a: Puśni solche ponawiewało, solche puśni, dass ówne z domem puśni nawieji,
nap zeciw domu d ugi dom s oji ze śniegu Š . Puśni bywajo, zawieja, o nie möglich
wyjść. Buwało z koniami aż naukołó wioski jado in u ; lie. pusns; wa nałeszy
‘g aižažiedžių Familie P lanz mi b ei e en unden Blä e n und g oßen kibigen F ußen
(A c ium): Wa nałeszy, wa nałeszy o eż e same dziady Š ; wa naleszy: Wa naleszy
o aka oślina gdzie do włosów akia jak guziki czepion sia jon; lie. a na lėša.
Valgių namensinimai łapienia ‘lapų (bu okėlių o k .) s iuba: Jak babcia opowiadała, o była i
łapienia i szupienia zupa. Łapienia o była k uczkowa liści, nu i am ka o li ocha, co
iszcze dobawiali, ch o skwa zył, ch o bielił, ch o posna jad ud. Nu o łapienia, o z
bu aczków, bo lis eczki. Po naszemu o bo winka. Zupa ze szczawiu, o eż łapienia dub.
Laučiū ė s ell b us. leksemą lapenya aus Vilniaus umyl. (CB 47); lie. lapi
ẽ nė; szupienia ‘košė e dama aus g üden und p äsen iama saldžiai: To pa zyli owias,
danach seines suszyli, a po em w ża nach jego ucie ali, a po em nacułki byli akia i o ak
machasz, machasz, wszys kie e ościuki, a łuska odchodzi, a po em pa zo, o z cuk em
zalewali słodko wodo, nu i ak szupienia była ud; szupienie (sgP). Laučiū ė dokumen ie
nu polkischen sp ach, basie polkischen sp ach wö e n: szupienia, szupienie, szuponia
(СБ
Lie u ių kalbos skoliniai Lie u os lenkų a mėse
71s aipsniai a icles /
84); ku zowa dokumen ie das Wo Lie u os lenkų a mėse (ku z 437); lie. šiupi ns
‘košė, e dama aus Ži nių, pupų, k uopų, Bul ių ode Ruginių Mehn en, Mässe und k . ;
szwilpiki dgs. 1. ‘isch duoninės ešlos susukamas kukulis: Szwilpiki o eż z ego nazywali
cias a chlebowego. Ta cias a wybie zy, ocha monko obsypi, żeby dała sie wykaczać i
k oili na kawałeczki, i go owali w go owanej wodzie, a po ym ci łuszcz, ci masła, o
szwilpiki, chlebowa szwilpiki Mež. 2. ‘aus gekoch en Ka o eln und Mehlen gebacken
Blynelie mi ode ohne Einga . Szwilpiki o jes nie bondy, du wiencej z biało uskiego
ozmawiali, o wa en kako y. Ona pa zona ka o la, s łuczona, dobawiało sie ocha
monki, nu i naczyniało sie g zybami, ch o jakim miensem, ch o wan obka jaka, ich zlepili
pieca, piekli, a po ym nasmażyli masła, czy śmie any, ch o ma chwio naczyniał ud.
i s awili do I ak bez niczego piekli (bliny e), cienieńkich akich napieczysz, szwilpiki k as.
Szwilpiki i kako y nazywali ich, na blaszce upieczy zwischen. Szwilpiki (WilJaszcz); lie.
š ilpù kai; sch ilpkai.
4. ie a li uanizmü-g uppe ziemlich g oße unmi elenden skolinių g upę bilde und
neues e skoliniai, die en s ehen aus ak i us li auischen sp ach Ein luss polkų sp abe.
sie spon ane en s ehen im In o man ų Sp ach, we den i egulä e wende und
besch eiben neues e Phänomene; diese Leksemes nu eilinai adap ie in de
Sp ache. Hie sind einige Beispiele: aukle oja ‘pedagogė, auklė oja lie. áuklė oja;
duje dgs. ‘gas lie. dùjos; łajda ‘ ele isionsp og amm lie. laidà; plen as, plan plan
lie. plén as; sklip ‘zemės sklypas ü Haus zu bauen lie. sklpas; połapinia ‘palapinė lie.
palapnė.
iŠVados
Leksischen li uanismen, unk ionie enden Vilniaus, akų, Ši in ų und Molė ų k aš o
lenkischen a mėse, Analyse zeig e, dass: 1) e bliebene ge inge XViXVIII a. Zei aum
skolinių G uppe ( a mėse skoliniai y auja e ände en Bedeu ungenem) und 2) g öß e
skolinių G uppe, die unk ionie bal a ischen und polkischen a mėse im e i o ium
Li huaniens, bilden die so genann en kon ak iniai li uanizmai (Мартынов 1965: 90). sie bilden
ande e seman ische Ka ego ien, als in sch i lichen Quellen ge undene Leksemen, und
bezeugen übe häu ige Kon ak e meh iae hnische Gemeinsamkei en in ūkin und
kul u elle Tä igkei (die Wö e , unsakan ys menschlichen Aussehen, ihm ypischen
Handlungen und Ve hal en, sowie Leksemen, de inie ende Viehzuch , Landdi bys ės,
spi i uellen und ma e iellen We en, Speisiennamen).
Lie u ių kalbos skoliniai, unk ionie endan ys polkų a mėse, zeig e
jah hunde elange in lußus li auens und bal a usių sp achen Ein luss de un e such en o s ie els polkų sp ach. g oße ji
72 ac a Linguis ica Li huanica Teil LXVII polkische a mnissen o o enen li uanizmů is
k is ina u koVska
b ei e e dokumen ie bal a ischen a mnissen, was es kann bezeugen übe die Ankun
diese K edi innen in polkische Sp ache übe bal a ischen a mes12. au G undlage de
o geleg en Sp acheda en kann man annehmen, dass im un e such en Te i o ium
polkischen a mes bilde e bal a ischen Sp achen G undlage13. aus o ges ell e leksischen
li uanizmü-analyse sieh , dass skoliniai an anglich einkam in bal a ischen a mes,
sich o musse li auisches subs a o g undeindu14, und schon spä e eise e in polkų
sp ache. nosios bal a ischen sp ach unkciona ie ung li auische g oße kunigaikš ys ės
galbū išsamesni y imai (jeigu juos šiandien da bū ų įmanoma a lik i), ski i se-
Zei en, besonde s diese Sp ache schnekamosios a maines pappligung un e dem
Do be ölke ung de inie en, auch bal a ischen e noso g enzen zu bes immen Li huanian
Gebie , leis ų besch eiben bal a ischen sp ach bedeu ung p ocessui als iečių polonizacijos
Lie u os XiX a. mi u yje.
Vie oVių PaVadiniMų su uMPiniMai
alion – alionys, Ši in ų .
a nionys, Molė ų a n.
ba s ba skūnai, Ši in ų .
bez bezdonys, Vilniaus .
bui bui ydžiai, Vilniaus .
dub dubingiai, Molė ų .
in u in u kė, Molė ų .
jon joniškis, Molė ų .
ka ka ažiškės, akų .
ka ka ys, Vilniaus .
ke n ke na ė, Ši in ų .
k as k asnapolis, akų .
Len Len a is, akų .
Maiš Maišiagala, Vilniaus .
Mež Mežionys, Vilniaus .
B idge Mos iškės, Vilniaus .
nem nemenčinė, Vilniaus .
Pab Pabe žė, Vilniaus .
Pad Pad a ionys, Vilniaus .
Paež Paeže iai, Vilniaus .
Paluknys, akų .
udiškės, udų ak .
zwischen al e a pupis, akų .
Šiaul Šiauliai, Ši in ų .
Š Šen ininkai, Vilniaus .
ū a ū a, Molė ų .
Vid Vidugi iai, Molė ų .
Vi š Vi šuliškės, Vilniaus .
12 Vincas u bu is ha solche A Anme kungen in seinem A ikel, be ach end gegenwä ige bal a ischen
Sp achen li uanismus; wies auchogi Au me ksamkei au ne ienodą li uanizmü ch onologisches siche ba en
sowie au e schiedi ih e a ealinü papli ung (u bu is 1969 (2): 159160). 13 solche Schluss olge ungen wu den in
Vale ijus Čekmons A ikeln gemach (hie we den Hinweise nu zu jenen Publika ionen gegeben, die da ü
bes imm wa en, de sp achlichen Si ua ion des Vilnius-K eis und an ihm ang enzende Te i o ien zu
besp echen (Čekman 1982, 1995; Čekmonas 1999). Polnische Wissenscha le januszas iege is meh mals
ausgesp ochen eine Meinung übe polkische a mes o ma usio bal a ischen sp ach pama ous Vilniaus und
akų e i o ien ( iege 2006: 39). Diese Hypo hesenschü ze Leszekas bedna czukas behaup e , dass
his o ischen Zei en bal a ischen Sp achen e i o ielle G enzen wa en iel b ei näs und d iekėsi wei e als
Vilniaus und akų Te i o ium (bedna czuk 1999: 103). 14 Lie u iško subs a o F age au bal a usischen
Te i o ium heu e schon nich g öße en Zwei el e u sach , siehe šiai p oblemai o gesehusen li auens,
bal a usių und usų Wissenscha le ns A ikel sowie gausią bibliog a iją 1980: Sudnik T. M., ed.,: Bal o-sla ianische e nojazykowe kon ak e. Mosk a: Wissenscha .

Lie u ių kalbos skoliniai Lie u os lenkų a mėse
73s aipsniai / a icles
ŠaL iniai jabl jablonskis kons an inas 1941: Lie u iški žodžiai senosios Lie u os
aš inių kalboje 1: Teks ai. kaunas: Lie u os is o ijos d augija. ku zowa Zo ia 1993:
Język polski Wileńszczyzny i k esów północno-wschodnich ku z
XVIXX w. Wa szawa-k aków: PWn.
Lkže Lie u ių kalbos žodynas, elek onische Va ian , edak o ių kolegija: ge ūda
nak inienė ( y . ed.), jonas Paulauskas, i u ė Pe okienė, Vy au as Vi kauskas, jolan a
Zaba skai ė. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2005. Zugang in e ne : www.lkz.l . Lkžk
Lie u ių kalbos Wö e ino ka o eka mi apildymais. sejL smoczyński Wojciech 2007:
Słownik e ymologiczny języka li ewskiego.
Wilno: uni we sy e Wileński.
sejP bo yś Wiesław 2005: Słownik
e ymologiczny języka polskiego.
k aków:
Wydawni c wo Li e ackie.
sejPsł sławski anciszek 19521982: Słownik
e ymologiczny języka polskiego 15. k aków:
owa zys wo Miłośników sp acha Polskiego. sgP
ka łowicz jan 19001911: Słownik gwa polskich 14. k aków:
nakł. kompe en akademii ności.
sPgL iege janus z, Masojć i en a, u kowska k ys yna 2006: Słownic wo polszczyzny
gwa owej na Li wie, Wa szawa: dig, 119455. u niszw Zasób lesykalny polskiego dialek u
ludowego Wileńszczyzny ok esu międzywojennego u walony w p acach h. u skiej, k.
ni scha i h. szwejkowskiej (op acowała i. g ekPabisowa). Ac a Bal icoSla ica 26, 129177. u
egionalne słownic wo Wileńszczyzny ok esu międzywojennego u walone w p acy h.
u skiej język polski na Wileńszczyźnie (op acowała i. g ekPabisowa). Ac a Bal icoSla ica
26, 121129.
Wiljaszcz iege ja nu sz 1996, 1999: słownic wo wileńskie ze zbio u Leona da jaszczanina.
Jezyk polski dawnych K esów Wschodnich 1, Wa szawa: dig, 79109; Fo se ys: słownic wa
wileńskiego ze zbio ów Leona da jaszczanina ciąg dalszy. Jezyk polski dawdig, 5777.
nych K esów Wschodnich 2, Wa szawa:
dwil dwilewicz ba ba a 1997: Język mieszkańców wsi Bujwidze na Wileńszczyźnie,
Wa szawa: dig.
ГСБМ Гисторичный словнiк
белорусской языка: выпуск 132, рэд. A. M. Булыки, A. И.
Жу раўскага. Мінск: Беларуская навука, 1982–2012.
СБ – Лаучюте Юрате Алоизовна 1982: Словарь балтизмов в славянских язы-
ках. Ленинград: Наука. Ленинградское отделение.
74 ac a
k is ina u koVska
Linguis ica Li huanica LXVII
СБГ – Слоўнік беларускіх гаворак паўночна-заходняй Беларусі і яе пагранічча 1–5,
эд. Yuzé a Флорияновна Мацкевич. Mínsk: Nawuca i echnik, 19791986.
СБМ Насовiч i an i. 1983: Словнiк белорусской языка. Мiнск: Беларуская
Савецкая
Энцыкляпэдыя
.
СГВ Сцяшкович Татьяна Пилипавна 1972:
Матэриялы да словнiка Гродзенской области.
Mínsk: Nauchka i Technik.
ЭСБМ – Этымалагічны слоўнік беларускай мовы 1978–2007: выпуск 1–12, рэд.
Віктар Уладимиравич Мартынав, Генадзь Афанасьевич Цыхун. Mínsk: Nawuca und
echnika.
ЭСРЯ Фасмер Маакс 19641973: Этимологический словарь русского языка,
Mocквa.
ЭСЯ E ymologisches Wö e wö e sla änische Sp achen 19742003: выпуск 130, ped.
o. ubache , Mock a: Wissenscha .
Li e a ū a bedna czuk Leszek 1994: s osunki e nolingwis ische na obsza ze Wielkiego
księs wa Li ewskiego. Ac a Bal ico-Sla ica 22, 109124. bedna c z uk Leszek 1999:
Li ewsko-słowiańskie pog anicze językowe w pie wszej połowie XX wieku w świe le
badań olgie da chomińskiego. Ac a Bal ico-Sla ica 24, Čekmonas Vale iju s 1999: o
bilingwizmie polsko-li ewskim i li ewsko-polskim na dence (czyli na północno-wschodnich
95–106.
obsza ach Wileńszczyzny). Sy uacja językowa na Wileńszczyźnie. Wa szawa: elipsa, 2839.
g ek-Pabisow a i yda 1993: o cha ak e ze związkόw języka li ewskiego z gwa ami
osyjskimi i polskimi. Lie u os kalbo y os F agen 30, 5460. g ek-Pabisow a i yda 1997:
językowa zeczywis ość na k esach pόłnocno-wschodnich. K esy pojęcie i
zeczywis ość. Wa szawa: soW, 145179. ina eckienė elena 1977: Lie u iškos kilmės leksika
aukš ad a io lenkų šnek oje. Lie u os kalbo y os F agen 17, 133142. ina eckienė elena 1983:
Lie u iškos kilmės leksika Lie u os pa ibio bal a usių šnek ose. Lie u os kalbo y os
F agen 22, 182204. ina eckienė ele n a 1991: bui ydžių apylinkių (Vilniaus .) lenkų šnek os
li uanizmai. Lie u os kalbo y os F agen 29, 4764.
Laučiū ė jū a ė
2007: bal iškos U sp ungs a dažodžių galūnių Schicksal
nö dlich sla ische Sp achen. Res humani a iae 2, 85102.
Lie u ių kalbos skoliniai Lie u os lenkų a mėse
75s aipsniai a icles o ębski jan 1931: Li uanizmy słownikowe w dialekcie polskim na
Wileńszczyźnie. / iege janus z 2006: Polszczyzna gwa owa na Li wie. janusz iege , i ena
Język Polski 16, 79–85.
Masojć, k ys yna u kowska. Słownic wo polszczyzny gwa owej na Li wie. Wa szawa: dig,
1148. u kows k a k ys y n a 2006: Li uanizmy leksykalne w gwa ach polskich na Li wie.
janusz iege , i ena Masojć, k ys yna u kowska. Słownic wo polszczyzny gwa owej na
Li wie. Wa szawa: dig, 73108.
u kows k a k ys yna 2007: Z zagadnień ch onologii zapożyczeń li ewskich w gwa ach polskich
z e enu Li wy. P ace Filologiczne 53, 487502. u kows k a k y s yna 2008: Świadomość na odowa
a język ludności wiejskiej na pog aniczu polsko-biało usko-li ewskim. P ace Filologiczne 54,
345366. u kows k a k ys yna 2008a: język a ożsamość na pog aniczu polsko-li ewskim.
Tożsamość - język - odzina: z badań na pog aniczu słowiańsko-bał yckim. Wa saw: soW,
u kowska k ys yna 2010: o pojemności seman ycznej zapożyczeń leksykalnych z języka
53–68.
li ewskiego unkcjonujących w polszczyźnie gwa owej na Li wie. Językowe i kul u owe
dziedzic wo Wielkiego Księs wa Li ewskiego. Księga jubileuszowa na 1000-lecie Li wy, ed. j.
Mędelska i Z. sawaniewska-Mochowa. bydgoszcz:
Wydawnic wo uniwe sy e u kazimie za Wielkiego u kowska k ys yna,
sawaniewska-Mochowa Zo ia 2012: Zapożyczenia li ewskie do yczące człowieka w gwa ach
, 342–348.
polskich na Li wie. seman ische und e nolingwis ische Aspek . Bal is ica. Viii P ikas, Xi
bal is ischen Kong esso A ikelensammlung, 99117. smoczyński Wojciech 2001: Język li ewski
w pe spek ywie po ównawczej. k aków:
Wydawnic wo uj, 445460.
smułkowa elżbie a 2002: Biało uś i pog anicza. S udia o jazyku i Gesellscha . Wa szawa:
Wydawnic wo uW, 242257, 272283. ekielski k zysz o 1980: Li uanizmy leksykalne w dialekcie
okolic Podb zezia i niemenczyna. Ac a Bal icoSla ica 13, 6273. u ska halina 1995: O
pows aniu polskich obsza ów językowych na Wileńszczyźnie, ws ęp i op . V. Čekmonas.
Vilnius (p zed uk z . 1939). u bu is Vincas 1969 (2): gegenwä ige bal a ischen Sp achen
li uanizmai ( ęsinys). Bal is ica 5, 149162.
u bu is Vincas 1969 (1): daba inės bal a usių kalbos li uanizmai. – Bal is ica 5,
43–68.
u bu is Vin c a s 1984: sla ische Sp achen pseudobal izmai. Bal is ica 20(1), 3038.
76
k is ina u koVska
ac a Linguis ica Li huanica LXVII
Wa lczak bogdan 1982: Z zagadnień e ymologizacji zapożyczeń omańskich w języku
polskim. Język eo iadydak yka. kielce: Wyższa szkoła Pedagogiczna, 172194.
Zdaniukiewicz alojzy adam 1972: Gwa a Łopa owszczyzny. Fone yka, leksja,
słownic wo. W ocław: Zakład na odowy im. ossolinskich. phe yka, leksja,
Zin ke ič ius Z ig mas 1974: alojzy adam Zdaniukiewicz, gwa a Łopa owszczyzny.
słownic wo. Bal is ica 10, 207214. Zinke ičius Zigmas 1984: Lie u os kalbos is o ija 1.
Vilnius: Mokslas, 255275. Zinke ičius Zigmas 1987: Lie u os kalbos is o ija 2. Vilnius:
Mokslas, 4652, 6168.
Аксамитов Анатоль 2000: Белорусско-литовская лексико-фразеологическая ин-
e e n ion. Ac a Bal ico-Sla ica 25, 89104.
Гринавяцкене Эляна, Мацкевич Юзефа Ф., Романович Елена М.,
Чеберук Елена И. 1975: Бытовая лексика литовского происхождения в Западной
Beлоруссии. Lie u os kalbo y os F agen 15, 163195.
Лаучюте Юрате Алоизовна 1973: Тематические особенности балтизмов в
slaвяnischen Sp achen. Bal is ica 11 (2), 155164.
Лаучюте Юрате Алоизовна 1975: Терминология обработки дерева (заимство-
ania aus bal iischen Sp achen in sla ianische). Lie u os kalbo y os F agen 15, 145161.
Лаучюте Юрате Алоизовна 1982: Словарь балтизмов в славянских языках .
Ленинград: Наука. Ленинградское отделение.
Мартынов Виктор Влад и мирович 1965: Типы лексических балтизмов в бе-
lo usische Dialech en. Ac a Bal ico-Sla ica 9, 90.
Чекман Валерий Николаевич
1972: К проблеме литовско-белорусских лек-
siischen Ve bindungen. Bal is ica, 8(2), 147156.
Чекман Валерий Николаевич
1982
:
К социолингвистической характеристике
polische go o o беларуско-литовского пограничья. S udia nad polszczyzną k esową
1, 123–138.
Чекман Валерий Николаевич 1995: Предисловие. – Галина Турска. О про-
ischohung polskoyazychige a eaals in Vilniusskom k ae. Vilnius: Min is, 358.