Z. ŠIMNAIT. An ano Lybe io ida e
abalho leksicog a ia 359
ZITA ŠIMNAIT
Ins i u o das línguas Lie u ių
ANTANO LYBERIO
LIVIMAS IR DARBAS
LEXICÓGRAFICA
(100-oses ani e sá ios de nascimen o) P abėgo odo cen o anos desde
An ano Lybe io (19091996), um dos mais signi ica i os XX a. segunda pa e
leksikog a ų, nascimen o. Já cinco décadas u ilizamos a seus p epa ados
á ios dicioná ios de línguas li uãs. 70-mečio p oga (1979), quando A. Lybe iu
oi concedido nusipelniusio agen e de cul u a nome, ele alou: Mano abalho
e ida susijo com leksikog a ija. Tão abalho abalho abalho mais que 40
anos. Com ele c esci, nosigi enau e sem ele se não posso. Kai quem diodyno
abalho conside a sausu e nãoin e iu. Pa a mim nunca oi nem seco, nem
não in e essan e. Ao lado disso abalho dia ienybia, semp e encon a a
nele nemaza e poesia.
An anas Lybe is nasceu 1909 m. 6 no emb o d. iškiuose, Pane ėžio ajão. 1939
m. acabou es udos de ilologia clássicanesa Vy au as Diggiojo uni e sidade.
Ca o e posa io anos mes eja o P ienų gimnazijoje, oi sua di e o (19461947
m.), e a pa i de 1947 m. quase ês dezmeios abalhou no ins i u os de
ciência a é 1952 anos Lie u ių kalbos ins i u e, mais a de Lie u ių kalbos i
li e a ū os ins i u e.
360 LINGUAS
CULTÚRA | 82
A. Lybe is oi es emunha, como c iou-se dos li uanos língua Žodyno edakcija,
como o ma osi lie u ių leksikog a ijos mokykla. 1932 m., ainda es udan e,
Juozas Balčikonis con idou ele alkin i à Kazimie o Būga ka o eca de ges ão e
p eenchimen o abalhos. Zápisinėjo pala as em Ka o eca de Zodyno de
na alidades iškių e ou os luga es, p epa ou ex os de dicodyno. 19321942 m. O
pe íodo de abalho da edação de Žodyno A. Lybe is desc e eu
de alhadamen e no a igo Li uu ių kalbos žodynas e seu da bininkai,
dedicadoame Redakcijos penkiasdešim mečiui (Mūsų kalba 1, 1981, 517). J.
Balčikonis subū ė cole i o de pala asynake s, ao qual oi lem a começa do
g ande Li u ians língua de ocodyno abalho e do abalho no início našiai
iūsė A. Lybe is. LKŽ I omo P akalboje, que saiu em 1941, o edi o o indicou
en e os mais p óximos eda ó ios comp ada bios, be quais sąžiningo da bo e
a sidėjimo diccioná io não pode ia e apa ecido. LKŽ his ó ia de esc i a A.
Lybe is p a ęsė no a igo Li uu ių kalbos žodino da bas (Kalbos kul ū a 1982,
43, 413). Jun amen e com o mes e Juozu S a kumi ele descob iu du an e a
gue a Kaune escondida pa e da ka o eca Žodyna ela encon ou Š . An ano ig eja ūsie Žaliakalnyje (Pagaliau su as a oda ka o eka. Nossa língua
2, 1972, 30–31).
1959 m. A. Lybe io esc e eu dise ação Dic ioná io de sinónimos da língua
Li uânia e seus p incípios de o mação é o p imei o abalho eó ico,
des inado p oblema ikai do c iação de pala as da língua Li uânia.
Au o e e a o nomeamen o: I. Daba inės lie u ių kalbos žodynas e seu
составления принципы. II. Dicioná io de sinónimos das línguas Lie u ių e seus
p incípios de o mação. Nele esc e e-se que de ensimui ap esen ado
abalho cons i ui duas pa es: 1 1954 m. Li uania TSR MA expulso Daba inės
lie u ių kalbos žodino ex o pa e ( aidės: b, c, č, , g, h, i, j, k, n, o, p, š, z, ž de 59
o al au o iniai lankai) e in odução; 2 Dicioná io de sinónimos da língua
Lie u ių e eó ico in odução. Assim, o g au de ciência A. Lybe iu oi concedido
po dois no os p incípios de o mação de diccioná ios da língua li uãs. A.
Lybe is eó ico e p á ico abalho de ocodyno abalhado calbinis a. Du an e
cinquen a anos a i os de a i idade ele abalhou a mais impo an es
diccioná ios da língua li uãs: acadêmico Lie u ių kalbos žodyno e Daba inės
lie u ių kalbos žodyno. Desde 1941 a é 1986 m. p epa ou e edaga a a é 14
acadêmico diccioná io Lie u ių kalbos omų (I1, I2, II1, II2, IIIVIII, X, XIIXIV). Po
abalho à pala aino 1965 m. ele jun o com ou os pala asininkais oi
designada Li uânia es a al p emia. A. Lybe is Daba inės lie u ių kalbos
žodyno pi mųjų d iejų leidimų (1954, 1972) au o e edi o io do ex o. P imei a edição selecionou pala as de ka o eca, esc e eu a maio pa e do ex o (dalį eks o pa ašė
Napalys G igas). Zo ija Kėzy ė lemb a-se de que ainda não expusso dicioná io
Z. ŠIMNAIT. An ano Lybe io ida e abalho leksikog a ija 361 man aščiu
usa am-se LKŽ ex o esc i o es. Sudinha p imei o aos: p ecisou ap esen a
não só do p imei o no ma i o da língua li uânica ko odyno ko pusą, escolhe
a osenos exempla es, mas e dis ingui undamen ais (impo biões)
signi icados das pala as, elas explica . Mais a de undamen al co pus des e
dicioná io o nou-se undamen o no as publicações, nele ėmėsi no os d ikalbių
žodynų o ganizado es. Kalbininkas é p imei o do idioma Li uânico au o de
sinónimos de pala as (1961), desc i ęs 720 sinoniminių žodžių lizdų. Mais a de
p epa ou mais examesnį Sinonimų žodyną (1981), no qual desc e eu 5200
sinoniminių žodžių g upių. Nes e diccioná io 2-° pa aisy ą edição, edaguo o
Jono Paulausko, 2002 m. expôs ins i u o da língua Lie u ių.
As p imei as e isões A. Lybe io, imp essoas Naujojoje Romu oje, o am
dedicadas Jono Jablonskio Raš ams (1935) e Leona do Damb ausko Kalbos
pa a ėjui (1939). T abalhando no ins i u o de ciência cuida a e das coisas da
escola. Ele cedo pe cebeu que mokyllas mui o impo an es e ak ualús são
esc i os, egula iga linguagem assun os. 1956 m. A. Lybe io p epa ado Li u ians
língua de esc i a dicioná io escolas (bend aau o is N. G igas) ecebeu 6 edições,
e 1983 m. expulso Mokomasis Li u ians lingua de esc i a e ki čia imo dicioná io
(bend aau o is P anas Kniūkš a) 13 edições (noua mais epe ição 2009 m.). O
Zodynininko p epa eng i dicioná ios de línguas Li u ias usas e hoje ainda
pe mi idos: saiu 10 á ias edições, e mais ecen e 2009 anos. 1956 m. com V.
Kosuchinu ele lançou pa a as escolas uma dicção de línguas li uãs usas, cujo
olume é de ce ca de 2200 pala as, 1985 m. com Kaziu Gai eniu e V. Še nu
Mokyklinį lie u ių usų kalbų žodyną, que Š iesos edi o a epe iu sob o nome
T umpas lie u ių usų kalbų žodynas (1989, 2002 e kompak inė plokš elė, 2003).
Dicioná io das línguas Lie u ių usų, expulso 1962 m., inha sob e 37 milha es.
pala as, 1971 m. sob e 50 milha es, 1988 m. sob e 65 milha es. pala as. A úl ima
a ian e oi epe ida mais ês ezes (2001, 2004, 2008) e kompak ine plokš ele
(2004).
Ins i u o de Li uânia Ins i u o de Lexicog a ia cen o em 2009 anos compos o e
expulso A. Lybe io abalhos cole inho Lexicog a ia eo ia e p á ica. Nele
publicam-se a igos, dedicados leksicog a ia, sinonimías, leksikos, accen ologia
y imams, dise ação au o e e a as, ambém p óximos, colegas, mokinių
lemb anças, seus abalhos bibliog a ia. No li o u ilizado ma e ial do a qui o,
que ao Ins i u o doou sua duk ê Jū a ė Lybe y ė-Lukoše ičienė. LKI biblio ecas
undus complemen ou e po 200 kalbo y os li os cole inys. An ano Libe i
p epa ados dicodyna ebegi ena e XXI amžiuje: isso didžiulė apoio e edacynos
de pala as, e p á icas de linguagem.