Apie Jurgio Ambroziejaus Pabrėžos rankraščio Iźęgis Geograpyje ir Walenty Szacfajerio Geografiia krótko zebrana atitiktį

Acta Linguistica Lithuanica Il est à noter que la Lituanie est l'un des pays les plus peuplés du monde. 2025, t. 93, p. 123 Contents link Turinien référence / ISSN 2669-218X (online électronique) / Copyright © 2025 Jūratė Pajėdienė. Published by the Institute of the Lithuanian Language. This is an Open Access article distributed under the terms of the Creative Commons Attribution Licence, which permits unrestricted use, distribution, and reproduction in any medium, provided the original author and source are credited. // Issue par Lituviens Institut de langue. Cet article est un accès ouvert, distribué sous les conditions de licence dattribution Creative Commons, permettant de utiliser, distribuer et reproduire sans restriction le contenu en n'importe quel support, indiquant les auteurs et la source. Received: Gauta: 2025-05-21. / Accepted: Adopté: 2025-10-07. / 1 APIE JURGIO AMBROZIEJAUS PABRŽOS RANKRAŠČIO IGIS GEOGRAPYJE et WALENTY SZACFAJERIO Il a été rédigé par le chef de l'équipe de l'équipe de l'équipe de l'équipe de l'équipe de l'équipe de l'équipe de l'équipe de l'équipe. GEOGRAFIIA KRÓTKO ZEBRANA ATITIKTĮ La Commission est invitée à présenter une proposition de décision concernant l'établissement d'un régime d'aides à l'investissement dans le secteur de l'aéronautique. On the Correspondence between Jurgis Ambroziejus Pabrėžas Manuscript Iźęgis Geograpyje and Walenty Szacfajers Geografiia krótko zebrana On the Correspondence between Jurgis Ambroziejus Pabrėžas Manuscript Iźęgis Geograpyje and Walenty Szacfajers Geografiia krótko zebrana SEURAT SAJDIEN Institut des langues Lituanies E-mail: [email protected] ORCID ID: https://orcid.org/0000-0003-1542-2866 Les directions de recherches scientifiques: sintaksé et sémantique des langues litaues, etnolingvistique, Lituanie de la culture et bažnytinių tekstų istorija. https://doi.org/10.35321/all93-06 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ANOTATION Il est important de noter que les États membres ne sont pas tenus d'appliquer les dispositions de l'accord en matière de droits de l'homme. L'article discutait Jurgio Ambroziejaus Pabrėžos géographie manuélieu dite, resté d'un feuille de titre n'ayant pas 166 pages de manuscrit, commençant par les mots Iźęgis Geograpyje, textes interconnection avec XIX a. I pusės ypač populiariu Walenty Szacfajerio vadovė, révélé une correspondance générale du contenu et de la structure de la traduction žemaitiška à l'original lenkiškam, montrés Pabrėžos vertime et papildymai en Lituanie. ESMINIAI VOODŽIAI: Jurgis Ambroziejus Pabrėža (17711849), Walenty Szacfajer (Valentas Šacfajeris) (~17781840), Józef Zawadzki (Juozapas Zavadskis) (17811838), géographe manuélis, vertimas est zemaiti. 2 ABSTRACT Il est à noter que The article discusses the textual relationship between a 166-page manuscript, referred to as a geography textbook by Jurgis Ambroziejus Pabrėža, lacking a title page and beginning with the words Iźęgis Geograpyje, and a textbook by Walenty Szacfajer, which was especially popular in Lithuania in the first half of the 19th century. The article reveals the general correspondance between the Samogitian manuscript and the Polish original, both in content and structure, and shows the modifications and additions found in Pabrėžas translation. KEYWORDS: Jurgis Ambroziejus Pabrėža (17711849), Walenty Szacfajer (Valentas Šacfajeris) (~17781840), Józef Zawadzki (Juozapas Zavadskis)811838), geography textbook, translation to Samogitian. ĮVADAS L'article traite d'un Jurgio Ambroziejaus Pabrėžos guide de géographie le manuel du soi-disant, du 1 survivant de la feuille de titre n'ayant pas 166 pages de manuscrit, commençant par les mots Iźęgis Geograpyje..., et Walenty Szacfajerio Geografiia krótko zebrana (XIX a. III décennies) textes. 2 L'objectif de l'article montrer la structure et le contenu des textes d'original lenkiško et de traduction žemaitiško, discuter vertime aparaitant des modifications ainsi que possibles 3 encouragements de l'apparition de versions de manuel žemaitiškos. La structurée générale Szacfajerio Geografiia krótko zebrana et žemaitiško de cette traduction de livre textes correspondance et quelques autorinio Pabrėžos texte intarpų déterminer basé basé analytique, gretinamuoj i structurelenės analizes méthodes. L'article se compose de trois chapitres, ils se examinent: 1. La géographie de Pabrėžos histoire de la perception de l'origine du manuscrit appelé et cet manuscript žemaitiško apparusimu au début du XIX a. stimuler galėjęs de certains livres de géographie, entre lesquels et deux Szacfajerio manualėlio versions Geografia początkowa (1817; 1818b) et Geografiia krótko zebrana (1825; 1826; 1828;?1832) populiarumas. 2. La cohérence générale de la structure et du contenu des textes de l'originale polkiško et de la traduction žemaitiško. 3. Lenkiško originalalo et žemaitiško vertimo tekstų skirtumai: Pabrėžos addildymai, modifications et remarques. 1.Manuscrût Iźęgis Geograpie histoire de la perception d'origine Deli gausies manuscrites Pabrėžas 4 créations dans le dernier temps reçukèrent publication. C'est un recueil de textes spirituels et 5 deux naturtamoksliniai magasines: 20092015 m. a été 1 zemaičių pamokslininko, kunigo pranciškono Pabrėžos (17711849) À propos talents et activités plus voir Pacevičius, Raudytė 2023: 713. Vienuolinien Pabrėžos nom orthographe contemporains varie entre Ambraziejaus (būdingo et Pabrėžos darbų XIX a. II partée įvardijimui, voir Kišūnienė 1972: 96) et Ambroziejus. Ce dernier, les autographes de Pabrėžes caractéristiques inscription (plg. Kišūnienė 1972: 98, 99, 100, 102, 103), a été populiarus XX a. tyrinėtojų travaux (žr. là même: 109111). Ritos Šepetytės (2020: 7) initiative réveivinto authentiško Pabrėžos introduitiming tientomasi et dans cet article. 2 Plg. Tarvydas 1972: 55; Gedrimas 2003: 117; Skorupskas 2019: 9; Šepetytė 2019: 7. Il a été nommé président de la commission parlementaire. 3 Szacfajer (Schacfaier) (~17781840) médecin, traducteur, polkų kalba parengtų geografijos vadovėlių auteur, poète (plg. PSB). 4 La plus récente description des manuscrits de Pabrėžas voir Raudytė 2023: 130133. 5 Žr. Šepetytė, par., 2020. 3 publiées toutes trois plantes du souvado Tayslós augumyynis (I223, 224776, 777980) parties, et 2019 6 m. Jurgio Ambraziejaus Pabrėžos geografija. Ce dernier livre est accompagné d'articles 7 discutant la structure du manuscrit et la valeur du contenu fourni (Skorupskas 2019) ainsi que 8 formalioses et lingubines caractéristiques du manuscrit (Šepetytė 2019). L'originalité de l'origine du manuscrit y est évaluée différemment: Ričardas Skorupskas (2019: 1112) appelle Pabrėžė 9 auteur du manuel de géographie écrito zemaitiquement, et Šepetytė (2019: 53) affirmant que [a]k Tarv, que Pabrėža traduisait du polkų kalbos XIX, apparaît et dans des teigns antérieurs sur les origines du rankra: Juozoydo Rank (2019: 57) estime que Pabrėža turija po ranka lenki, et pana tyrėjo spėjimu, que [k]o le meilleur, ce n'était pas la traduction ou la séquence d'un seul manuel de géographie, n'est-ce pas un seul, dont le XVIII a. a. a., dans lequel tous les mots seraient décrits comme le priste du pays lenki. La date possible de préparation du manuscrit 10 Pabrėžos tekstų rengėja (Šepetytė 2019: 52) liait avec déjà mentionné du même erronément identifié tyrėjo remarėjimu, que Pabrėža geografiją écręs po 1831 m. (nes manuscritie 11 mentionné popiežius Grigalius XVI, devenu papiezium 1831 m.) et reminim, que et Giedrius Subačius, basant se sur l'analyse du développement de Pabrėžos, est incliné à penser que le livre créé 18311834 ans. 12 6 Žr. Kažukauskaitė, Šepetytė, par., 2009. 7 Žr. Šepetytė, par., 2014. 8 Žr. Šepetytė, par., 2015. 9 Žr. Šepetytė, par., 2019. 10 Šepetytė (2019: 53) cite Simoną Šilinskaitę (2010: 6), mais mentionnée citation attribuée à Robertui Gedrimu (plg. Gedrimas 2003: 120). La préjastime de référence trompeuse est devenu un texte étrime approprié dans le travail magistro de Šilinskaitė Lietuviškos geografijos terminijos raidos aspektes Jurgio Ambraziejaus Pabrėžos Geografijoje. Dans ce magistro travail (žr. Šilinskaitė 2010: 515, 25, 26, 33, 34) se trouve presque entièrement réécrit l'article Gedrimo J. A. Gedrimas 2003: 117132) transcription supprimée seulement les notes sur Simoną Daukantą et Lauryną Ivinskį (ces changements ne reflètent pas selon Gedrimą 2003 surašytoje bibliografijoje). Droite, magistro travail plusieurs fois Šilinskaitė (2010: 4, 6, 18) indique que rėmėsi Gedrimo travail et fournit autoriaus teiginių (iš Gedrimas 2003: 122, 128, 131, 132) citations de celui (plg. Šilinskaitė 2010: 11, 14, 15, Šepetytė cite Šilinskaitę (2010: 6), mais et cette citation attribuée à 20). 11 Gedrim (žr. Gedrimas 2003: 119). 12 Plg. Gedrimo (2003: 119) paragraphe d'article: Knygoje n'est indiqué date écriture. J. Tarvydas pense que le manuël écrit après 1825 m., car il y mentionne le tsar russe Nikolajus I, comme juste ces années commencé à gouverner, et pas plus tard que 1830 m., car depuis lors Pabrėža atsidėjęs vien botanikai (Tarvydas 1972: 56). Apparemment, basé sur ce point de vue, bibliographie indique aussi que Pabrėžos Geografija écrite après 1825 m. (Kišūnienė 1972: 97). Cependant Pabrėžes géographie manuelle dateurement permet de préciser un autre fait important. Knygoje est mentionné papiežius Grigalius XVI, devenu papiezium 1831 m., i. i. beaucoup plus tard, que Rusiją commença à gouverner caras Nikolajus I: Poniawoojęćzió ira Grygaalós XVI. Gałwa baźniicys Riimyszkoosys 63. Vdinsi, Pabrėža la écrivit après 1831 m. Cela confirme et l'écriture analyse. G. Subačius, isnagrin ayant la écriture de Pabrėžos veikalų, a déterminé que ce livre est l'un des premiers Pabrėžos veikalų, écrits avec priebalsées ćź, śź et sudvejintomis voixées <...>, et inclinte à croire que le livre créé vers 18311834 année (Subačius 1996: 42). Nuesquels ce paragraphe de Gedrimo nuorašas (sans indiquer le véritable auteur) donné et déjà mentionné dans le travail magistro (žr. Šilinskaitė 2010: 6). 4 Po žemaitiško rankraščio Iźęgis Geograpyje (toliau – PaIG) publikavimo likęs neišspręstas turinio autorystės klausimas paskatino galimo lenkiško šaltinio (ar net keleto jų 13 ) pa searchcas. Handraščio publikacija, fournissant perrašą et imagesų faksimiles (žr. Šepetytė, par., 2019), bei nauji bibliografiniai kultūrinio Pabrėžos palikimo aprašai (žr. Pacevičius, Raudytė 2023) jas palengvino. Pabrėžos domėjimosi geografija pradžią hipotetiškai galima sieti su jo mokytojavimu Kretingos école, où 18171821 m. il enseigné non seulement la langue latynes et tikybą, mais peut-être et géographie (plg. Gidžiūnas 1994: 6970): žemaitiškas geografijos vadovėlio manuscritis a été positelytym preuve de cette activité pedagogique (tamment: 7172). ir išlikusios Pabrėžos bibliotekos knygos 14 . Arvydo Pacevičiaus ir Nijolės Raudytės parengto Pabrėžos bibliotekos katalogo skyriuje „Geografija“ (žr. Pacevičius, Raudytė 2023: 243–259) L'émesingement à la géographie indique indiquent atlases et map mapapies collections (61 vnt.) 15 ainsi que quelques polkiškų knygų tritomis Laurenco Echardo Dykcyonarzyk Geograficzny (17821783), Evdokijaus Zabłowskij Ieografiia państwa rossyskiego (1810), Józefo Zawadzkio Geografiia powszechna (1812) et Szacfajerio Nowa geografiia powszechna (1824). Il a également été nommé membre du comité de direction du groupe. Ces livres de titraštes, pratarmes et contenu témoignent non seulement de la alorsenne 16 géographie développement de la science et kaitą, mais et de la géographie éditions populiarité, taigi, et de cette arie connaissances (kurios sparčiai keitėsi et pour politinių realijų) ainsi que de 17 certains livres poreikį. Évaluant toujours répétables (plus ou moins renouvelés) de ce temps certains livres de géographie polkų langue éditions (plg. Estreicher 1878: 426) on voit que presque tous les populaires livres de géographie Pabrėža était acquisis. Pourtant seulement sa bibliothèque n'était pas (n'existe pas?) particulièrement parankaus, concustai et attraitl les plus importants données de physique, politique et économique géographie teikiančio vadovėlio, lequel Pabrėža était intitulinęs lenkiška knygele. 18 Ta livregelée ce Szacfajerio préparata Geografiia krótko zebrana podług ostatnich traktatów ułożona, na nowo przejrzana i poprawiona (toliau Gkz). Tous quelque peu actualisés et (ou seulement) retojés Gkz émissions montrent sa popularité. On peut penser que malgré ne 19 regarder souvent des éditions de livre, bibliophile Pabrėža vraisemblablement toujours nespérait la acheter, tad'obtenęs skolon 13 Plg. déjà mentionėtą Gedrimo (2003: 120) spėjimą, que ce, ko mieux, nebuvęs d'un quel magasin transtimas ou séimas. 14 Pacevičiaus (2023: 33) affirme, dans la bibliothèque personnelle Pabrėža turėjęs plus de livres que préfixée au catalogue: 207 dénominations, 233 unités. 15 Pabrėžes turėtus atlases À propos encore voir Gedrimas 2003: 118. 16 Par exemple, Franciszek Siarczyńskio préparé Dykcyonarzyk Geograficzny pratarmée indique que la lenkiškoja version (avec apildymais sur les objets géographiques de la Pologne) est basée sur le dictionnaire Echard de la 13e édition de la traduction en langue francūzų 8ème édition (žr. Echard 1782: III). 17 Plg. Zawadzkio pratarmes premierjam et deuxième livre de Geografiia powszechna éditions (žr. Zawadzki 1812: IVV, III). 18 Plg. Pabrėžos note au sujet originalą: lękyszkoo kningeliee padiets m. tór znoczity ar mieszkańców, ar męszczyzn. : ‘lenkiškoj knygelėj padėtas m. doit reikšti ou mieszkańców [gyventojų], ou męszczyzn [vyrų]? (PaIG 49). 19 Karolis Estreicheris indique 7 éditions de ce livre (cinq du même nom 1; 21825 m., 31827 m., revue et pataisitée 41828 m. et 51832 m. et encore deux quelque tardlesnius 71845 m. et 81849 m. actualisés, contenant des annexes sous le nom Wydanie nowe (žr. 1878 Estreicher: 426). 1827 m. et 1832 m. permis jusqu qui trouver ne réussit pas. 5 décideé la par(si)écrire zemaitiquement. Même et maintenant en utilisant Gkz, on voit que livregelé devait être préféré ano temps lecteurtoires il y présente succinctement les plus importants connaissances politiques et physiques de géographie sur tous les cinq continents (États de la partie européenne, parmi eux et tombés dans l'empire russe gniaužts, sont décrits plus en détail). 20 21 Avant d'examiner la correspondance du traduit zemaitique lenkiškam originalu faut discuter, qui de plusieurs XIX a. II décennies épuisées Gkz autorités (nes texte jues presque identiškas) considertin le plus crédėtinu source PaIG. Il est important de mentionner que Pabrėžos vertimas nesietins avec 4-uoju Geografia początkowa dla pożytku uczącey się młodzi podług ostatnich traktatów ułożona i powiększona. W... S... (www Gp) par 1818 m. permis. Sugretinus 22 23 Geografia początkowa (1817; 1818b) et Geografiia krótko zebrana (1825; 1826; 1828) textus voir, que 24 Gkz préparta Gp 1818b texte pagrindu. Autip renommées et livres organisée à nom complet (et non initiales W... S...) indiquant Geografiia krótko zebrana <...> nanowo przeyrzana i poprawiona przez Walentego Szacfaiera les modifications de texte marquent seulement des changements importants des gouvernov (pavy, panuie teraz Alexander I (Gp 1818b: 16; Gkz 1825: 16) changista į panuie teraz Mikołay I (Gkz 1828: 16)). Nikolajus I mentionnement randame et Pabrėžas texte (plg.: poniawo nójau Mykałojós I (PaIG 26)), mais de tel caractère modifications zemetiškame vertime seraient puėję apparaître et propre Pabrėžas initiative. Susiaurir Pabrėžos utilisé polkiško 25 source de paieškos champu seulement près Gkz permissions permet corektūros erreur, qui n'était Gp (1817; 1818b). Toutes Geografiia krótko zebrana autorisations fournissent 26-ių Rusijos gubernijų nuorodą (nors listijamas 36-ios), qui la žemaitiškame vertime répète et Pabrėža, 26 plg. : 20 Zawadzkis et 1811 1812 m. skubotai émises Geografiia powszechna pratarmėse adressatu indiquant privatement besimokantį jaunimą, celui-ci guide poreikį grindžia texte clarté et brièveté, ne regardant structuralement du livre neišbaigtumo y en neaprašyta Rusijos priklausomybėn patekusi Europos dalis (plg. Zawadzki 1812: IIIV (kartojama Przedmowa do edycyi pierwszey), III). 21 Plg. Skorupsko (2019: 12) fournie décrits l'évaluation: Vadovėlis est relativement d'une petite portée, mais couvre toute la terre comme planète. […]... [P]ortéfacts et connaissances fournis sont dans de nombreux cas très laconiques et surfacesutiniques. <...> Knygoje apparait visiblement l'effet du facteur de nature géographique de la distance à la détail, à la complétude et au contenu de l'information présentée. Antai la description européenne est consacrée la plus grande partie du livre, et des autres continents et des pays qui y sont situés seulement 50 psl.. 22 Estreicheris indique quatre éditions Gp à Vilnius 1; 21811, 31817, 41818 avec la note que depuis le 3er texte est fournie une version mise à jour (Estreicher 1878: 426). Bien Gp était populairi, livresgelės paminėjimai se lient seulement avec de ce meto pedagogikos istorija: Les travaux des historiques de culture polonais indiquent que XIX siècle II décennies Lituanie gubernijas misionierių mokyklose de géographie mokyta(si) de Szacfajerio Geografia początkowa (plg. Wieczorek 2011: 70). 23 Le 3ème Gp (1817) édition contient non peu de засиликших corektūros erreurs, désormaispakotées ni dans le 4ème Gp édition, ni quelque peu renouvelée et déjà autre nom portant Gkz. 24 Le 1er et 2e Gp éditions (žr.. Gp 1811) rejettini, comme fournissant un plus ancienne texte et factifs données version, qui diffère et de fournie Pabrėžas manuscritie. 25 À propos de cette information influence à manuscript datvimui voir 12 isnašą. 26 Skorupskas (2019: 20), remarquant dans le manuscrit de Pabrėžos une riktą, que la Russie se composant de 26 gubernijų, le a expliqué ainsi: matyt, autoriaus suklysta, car listée 36. 6 Rossya dzieli się: Naprzód na 36 Guberniy urządzonych podług ustaw państwa (Gp 418b: 16 27 ); Rossya dzieli się: Naprzód na 26 guberniy urządzonych podług ustaw państwa (Gkz 1825; 1826;1828: 16); Rosyje dalyjes Pyrmiausee i 26 góbernyjes sórieditas pagał istatimu ponistys (PaIG 27). Cette corektures erreur permet de Pabrėžos traduction original à considérer kažkurią du tardlesnių (remiantis mentionnétu caro Nikolajaus I įvardijimu, on prévoit que pas 1825 m., et tardlesnes 1826 ou 1828 m.) Geografiia krótko zebrana versijų. Peut être que Pabrėža traduit de Gkz 1832, mais jusqu'ici de cet livre d'édition ni des quels données à son sujet ni mentionnéeji Estreicherio bibliographijos sąvado notaba (plg. Estreicher 1878: 426) ne réussit trouver. Si Pabrėža traduit de Gkz 1832, alors alors ce Gkz devrait donner le même texte comme et Gkz 1826 ou Gkz 1828, juste déjà mentionint Grigalių XVI-ąjį, popiežiavusį 18311846 m. Kol kas Pabrėža's vertimą sieti avec 1832 m. Gkz est possible seulement hypothétiquement, bien que ce soit le plus correct avec les déjà mentionnés Subačiaus (1996: 42) et Gedrimo (2003: 119) en raison de la date de création du manuscrit. 2. Conformité du contenu et de la structure Lenkiško original et žemaitiško traduction Szacfajerio préparto manuèlio Geografiia krótko zebrana et Pabrėžos žemaitiškai surašyto livre de traduction contenu et structure correspondance est illustrée 1 tableilée de ce joetinamomis lenkiško et žemaitiško tekstų atkarpomis. Knygą (et aussi bien et žemaitiquement surašytą manuscriptinium sa varianteą) constitue six des 28 parties: įžanga et cinq skyriai, plg. : WSTP; ROZDZIAŁ I. EUROPA; ROZDZIAŁ II. AZYA; ROZDZIAŁ III. AFRICKA; ROZDZIAŁ IV. AMÉRICA; ROZDZIAŁ V. AUSTRALIIA CZYLI OCEANIIA (Gkz 1828: ROZDZIAŁ V. AUSTRALIIA CZYLI OCEANIIA) est également connu sous le nom de ROZDZIAŁ 3, 10, 60, 72, 87) → Iźęgis; Se séparis 1. Europe; Atskiiris II. Azya; Atskiiris III. Afrique; Atskiiris IV. Amérique; Atskiiris V. Australie ou Oceanije (PaIG 1, 13, 113, 133, 162). Lentilles skiltyse pagreciu fournies des deux œuvres livres et manuscrits chapitres citations: quelques pradinières et un finalisis skirsnies. Tel gretination reflète la structure des textes (skyrèles et paragraphes de disposition) et la communrum ainsi que le contenu, les données factuelles correspondance et la traduction littodiškumu. Gkz citée selon 1828 m. autorisation (en varijuant pateiktim indique et 29 27 Krokuvoje 1818 m. éleista Gp (elle depuis vilniškio 1818 m. Gp autorisation diffère ditokia paginacija et quelques lesquelles corrections) cette ligneuté fournit également avec 36 gubernijų nuoroda, plg. : Rossya dzieli się: naprzód na 36 Guberniy urządzonych podług ustaw państwa (Gp 1818a: 13). 28 Szacfajerio livres sandarą indirectement analysuodami Pabrėžas manuscrit texteą est aptarę Tarvydas (1972: 55–56); Gedrimas (2003: 119); Skorupskas (2019: 1335). 29 En raison du manque de place dans cet article presque neaptariama propre traduction langue noritée seulement montrer objectifs (ou avec šiokies tels apildymas) Pabrėžos sekimą originalalu. Pabrėžos effectué Gkz traduction peculiarumas (en comparaison avec d'autres ses traductions) sera discuté en une autre publication. 7 m. publication existant version de l'inscription 1826). Citée en répétition dans le lenkiškoje livre donné le modèle d'inscription, permettant de voir Gkz pasviru šriftu записавшихся слогов обозначение pabraukimu Pabrėžos manuscriptie. Pour la commodité du lecteur transcrivant citas semjuodžu šriftu ryškinami apildyma, par exemple, leksinių dubletų ou paratekstinių elementų (lenkiškų atitikmenų) contenčios translation phrases ou mots, dont lenkišką atitikmenį Pabrėža persirašo vertime (plg. : Wulkany czyli góry ogień wybuchające (Gkz 1928: 10) et Ógnakalney (Wulkany или kałnaa ógni yszdómątyijy:) (PaIG 15)) ou mots, auxquels parenka ne motsodinį, mais žemaitiškajai (vilietuškajai) correspondmenį habituel à la tradition de parler (plg. : Wyspy <...> Zielonych Świątek (Gkz 1828: 90) et Sałas <...> Sekmynynys (PaIG 166)). Gkz et PaIG le jettissement des atkarp de texte indique Pabrėžas effort plus cohéremment structurer le texte que présentée originale. Vertime presque n'y a suttonnements (pavyçons, lenkiškus Gkz abrégés MS., z MS. ou m. Pabrėža записo plnais mots Miestas staliićźynis, só miestó staliićźynió ar miests (žr. PaIG 146, 112113)), seulement lenkiška santrumpa t. d. est fournie abrégée t. t., correspondant aux terres tyn tolaus (plg. : Nieodzowną pomocą do nauki Geografii są karty geograficzne czyli mappy <...> karty szczególne wystawiaią iednę główną część ziemi np. Azyą, lub Europę i t. d. (Gkz 1828: 8) et Neatskyramó paszałpó pri moksła Geograpyjys ira łaksztaa geograpiczny arba mappas <...> łaksztaa ipatingyijy yszstata wyina binktoryny dali źemys: kaaptay Azyjy ar Europa, yr t. t. (PaIG 1112). Pabrėža était enclin aux mots écrire et chiffres (manuscraščio au début ont été écrites les deux variantes, plg., par exemple, 1 tabelle fyrelé Iźęgis citouamata 6 paragraphą). Tableau 1. Szacfajerio Geografiia krótko zebrana vertimas Pabrėžos manuscritie Iźęgis Geograpyje: lenkiško et žemaitiško texte atkarpų atitiktys Gkz 1828 (1826) GEOGRAFIIA KRÓTKO ZEBRANA PODŁUG OSTATNICH TRAKTATÓW Il est à noter que le UŁOŻONA. NANWO PRZEYRZANA I POPRAWIONA NANWO PRZEYRZANA I POPRAWIONA NANOWO PRZEYRZANA I POPRAWIONA NANOWO PRZEYRZANA I POPRAWIONA NANOWO PRZEYRZANA NANOWO NANOWO NANOWO NANOWO NANOWO NANOWO NANOWO NANOWO NANOWO NANOWO NANOWO NANOWO NANOWO NANOWO NANOWO NANOWO NANOWO NANOWO NANOWO NANOWO NANOWO NANOWO NANO WANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO NANO What is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what is what PRZEZ WALENTEGO SZACFAIERA. J'ai l'impression que vous êtes un homme qui aime beaucoup les gens. WILNO. JÓZEF ZAWADZKI WŁASNYM Il est NAKŁADEM. PaIG 1828. WSTP. 1. GEOGRAFIIA iest opisanie ziemi na którey 1. mieszkamy: ze względu opisuiących się w niey względu) dzieli się na matematyczną, fizyczną i ąt Matema2. Geographie mathématique considère kaypo planetę i opisuie iey postać, wielkość, obroty Iźęgis Geograpyje (: emiuraszts) ira apraszims rzeczy, źemys, ąt kóry giwenam: ysz węgy (: polityczną. apsyraszątiuju anoiy dayktu, dalyjes dydóma, tycznynys Fizycznynys, yr Palytycznosys. la terre iako 2. Geograpie mathycznyny dabo źemy i t. d. pleneta, yr apraszynie ses liti, (: postać), biegius, (: obroty) yr tyn tolaus. 8 3. Physique opis{u}ie surface à terre i 3. Fizycznyny się na niey. atsyrądąćźius ąt ses. 4. Polityczna Geograpyjys ipatingiausió ćźe will cieló musó przez gouvernement. Cette partie Géographiei sópłoksztintos celem naszey uwagi. byszki pri gału, spłaszczoney nieco przy pawyrśźie źemys sósyded nakształt kuli. Parce zaś źemy wadynas kółkó przeto 6. Ciełos ertibys kółkas źemundynynys ziemię dewinis mylyjonus dó śźimtó 6. Całey obszerności kuli wyinatukstąty, dewinis szimtus Geografowie 9,281,910 ketwyrtaynyniu. Lydźmó 9,281,910. naywięcey zabiera óżjém wądóu, ąt źemys teprigół 3,096,000 m. k. toiest ketwyrtaynyniu, tay ira: byszki p. 34 <...> Wschód, a z lewey aprasza pawyrśźy źemys yr kunus ciała znayduiące zawiera rozmaite podziały ziemi Ta dalys 4. Palytycznoji óżwer wayres partie źemys par źmonis yszrastas, apraszidama szalis, sódieti ju rieda. ludzi ustanowione, opisuiąc kraie i skład ich ówogas. particuliyszym tu sera 5. Stowiła (: Figura) źemys, ira apwali łosnaa kółka. O jogee 5. Figura ziemi, ysz źemys yr undyns, todieł biegunach, iest okrągła źemundynyny. surface terre compos se z terre i eau, nazywamy kulą ziemnowodną. emraszitojee rokóu ziemnowodney liczą asztóunes deszimtis mil kwadratowych. Z tych deszimti milu woda, bo na ląd wypada tylko Ysz tu wysódaugieusee trochę więcey niż część trzecia. tyktaa 3,096,000. milu beaucoupesny neg tiersioji parys. p. 12 <…> 31. Nieodzowną pomocą do nauki Geografii są 31. czyli mappy, wyrażaiące nam różne Geograpyjys ira swe biorą od większey lub yszroźyjętys nam wayres część wystawiają. I tak karta nóu dydesniosys ou maźesniosys ziemi: karty yszstata. Yr teep łaksztaa ózdamynyijy np. póskólkió źemys: // źemys: łaksztaa ipatingyijy całe wyina binktoryny dali źemys: kaaptay Azyjy ar yr t. t. Łaksztaa ógółnyijy apym ciełas ponistes kt. Iszpanyjy, ar kyta. Łaksztaa Topograficznyney ou Są chorograficznyney ira pawiedó pawietas ar miejsca. Ira Łaksztaa łaywynee (: źeglarskie.) kóriusy żeglarza paznoczitas) ira juras, sałas, óułas, pocztowe, na których yrtojaus (: żeglarża) pocztowe w iednym lub kilku kraiach. ou kartach czyli mappach uważać potrzeba cztery główne strony, czyli okolice świata: Południe (meridies lub Północ (septentrio Nord) w górze, łaks lub lub lubzta lub powey pra, Zach (occidens szalis, ou autourómus (: okolice) okolice nie (Południe meridies ou Sud) apacziojy. Sziaury Połnoc, Septentrio or Nord) auksztaa, wyrszóu. na igłę (: Wschod. Oriens. ou Est.) ysz znayduiącą; strona, ku Occidens. ou magnesowey iest zwrócony, będzie Północą: przeciwna tey strona Południem, z prawey ręki paznoczity atsyrądączios: szalys, i kóryi gałs adatas magnesynys ira deszynios rąkas Ritaa, et po kayrios Wakara. Zachód. ąt adatas Neatskyramó paszałpó pri moksła karty geograficzne łaksztaa geograpiczny lub mappas, części ziemi: nazwiska źemys: wardus sawa ym mniezeyys części ziemi, którą dalyis źemys, kóryi univeralne contientją dwa półkola óżwer dó szczególne wystawiaią iednę główną część ziemi yszstata Azyą, lub Europę i t. d. Karty generalne obeymuią Europa, państwa np. Hiszpaniią lub inne. Topographique lub chorograficzne sont wyobrażeniem powiatu, lub miasta. także Karty żeglarskie, na których oznaczone są morza, wyspy, skały, mielizny, i inne do wiadomości teepogi potrzebne rzeczy. Karty podróżne czyli óżźęklintas (: ar wytknięte sont drogi i stacye seklymas, yr kyty pri źynios Na takowych reekalingy dayktaa. Łaksztaa pakeleywingyijy pacztawynee, kóriusy parodity ira kelee, yr stacyjys pacztynys wyinojy ar kelosy źemiesy. t tokees Sud) na dole, dabomsoty reek ketóres binktorynes Wódsch (oriens Est) swieta. Py lubitus Ouest) po lewey maince. Jeżeliby takowe były oznaczone na kartach, wtenczas zwróćmy uwagę (: magnesową, czyli Rozetę wiatrów, na nich się Ritaa // Ritaa. którey koniec igły deśźynies szalyis. Wakaraa. (Zachod. Ouest) po kayrios rąkas. Jeegó tokyi envirómaa nebut ąt łaksztaas, tóukartó atkreepkem dabojyma p. 89 pastatits, bus śźiaury, priszinga tay szalys Pymisitó. Po magnesynys, ou ąt Rozetas wieju ąt jeys 9 p. 1113 ROZDZIAŁ I. EUROPA. §. 1. Położenie, granice i wielkość. Leży między 35–75° szerokości północney, a 6–88° długości wschodniey. Na zachód graniczy z morzem atlantyckiem: na południe z atlantyckiém, ciasniną srzódziemném i czarném morzami; na wschód z archipelagiem, ciasniną dardanelską, z morzem Marmora, ciasniną carogrodzką, morzem czarnem, Teodozyi, morzem azowskiem, rzeką Donem, górami uralskiemi i werchoturskiemi: na północ z morzem lodowatém północnym. Włochami: Apenińskie we Powierzchnia iey wynosi 155,000 m. k. §. 2. Góry Pireneyskie między Hiszpanią i Francyą: Alpy między Francyą, Niemcami i Włoszech: Karpackie albo Tatry między Polską (t. i. Gallicyą Austryacką, Węgrami i ziemią Siedmiogrodzką: Wołchońskie czyli Wałdayskie, Uralskie i t. d. Naywyższa w Europie góra est Montblanc 14,793 stopy wysoka. Przylądki: Nordkap w norwegskiey Laponii, Matapan w Morei, St. Vincent w Portugalii, Finisterre w Hiszpanii. Wulkany czyli góry ogień wybuchające, Etna albo Gibel w Sycylii, Wezuwiiusz w król. neapolitańskiem, Hekla w Iślandyi. p. 10 <…> Atskiris 1. Elle est membre du Conseil d'administration de l'Union européenne et est membre du Conseil d'administration de l'Union européenne. Europe §. 1. Pagóldims, robeźee yr dydóms. Eu//Europa gół entre 35° 75°. ertibys śźiaurynys, et 6°88° ylgibys riitynys. I wakarus róbeźyjes só juró atlandskyny. I pyitus só atlandskyny tarpźemyny juromis: I ritus só sałmary, pargniuzó dardanelskyny, só juró Marmora pargniużó Carogrodzkyny, juró jóudóujy, pargniużó Teodozyjys, juró azowskyny, ópy Donó, kałnaas uralskynees yr wierchoturskynees. I śźiaury só juró ledyny pósiaunaktyny. Pawyrszie ses óżjém 155,000. milu ketwyrtaynyniu. §. 2. Kałnaa. Kałnaa Pireneyskyney entre Iszpanyjys yr Prącyjos. Alpes entre Prącyja, Wokićźiu, yr Wałaku. Ape-// Apeninskyney Wałakusy: Karpackynee yr Tatras entre szalyis Lęku (tay ira Gallicyjys Austryackynys), Węgru, yr źemys Siedmiogrodzkynys. Wołchońskynee ou Wałdayskyney, Uralskyney, yr t. t. Wysóaukszćźiausis Europoo kałns ira Montblanc 14,793. kórpes aukszts. Priźemee: Nordcap Norwegskyniee Laponyjoo: Matapan Moreoo. Sant. Vincent Portugalyjoo, Finisterre Iszpanyjoo. Ógnakalney (: Wulkany ou kałnaa ógni yszdómątyijy:) Etna ou Gibel Sycylyjoo. Wezuwyjusz karalistoo neapolitanskyniee. Hekla Iszlandyjoo. p. 1315 <...> Turcya azyatycka contient następne kraie: Tórkyje Azyanyny óżwer ateynąćźius senesnioji Mała Azya), w którey Kiutachia rezydencya Baszy, Maź Azyje) kório Skutari, Ismirna, yr t. Sa Sa Sa Cyprós Wyspa z. MS. Ma (Famagusta). só lieuó Sorystan (: Syryje) kórioy Haleb ou donc Aleppo rezydencya Baszy, Damaszek. Tu dydjuuris waakarynis Etyopynis <...>, dydjuuris Azyjenynis ou juura pyityny só aatakó Pabrėža écrit des notes, survenues due à la compréhension du texte (žr. 6 exemple) ou kąpus: 1) Anadoli czyli Natoliią (Lewant dawnieysza Anadoli ou Natolijy (Lewants, Kiutachia bó Basweyneza, Eski Eskiudarudar albo Skutari, Ismir czyli Smyrna i t. staliićźynió Maassa (Famagusta). 2) Soryią, Sorystan (Syrya), w którey Haleb 2) Soryjy, appartient Aleppo bóweyne Basza, Damaszeks. Ćźe priigół dydjuujuuris atlantynis, Panama yr juuró Kalifornijys (PaIG 146148) Taisymai vertime est dvejopi. Certains considère, qui du doubleto membre de l'lexion enregistre (78 exemples), plg. : 16 32 (6) Królestwo Portugalskie. Graniczy na północ i wschód z Hiszpaniią, na południe i zachód z morzem atlantyckim, i ma rozległości 1656 mil kwadr, a ludności 3,683,000 m. Rzeki znacznieysze: Minho, Duero, Tog, Gwadiana (Gkz 26). → Karaliiste Portógalskyny. Róbeźyjes i śźiaury yr soleilieteki so Hiszpanyjy, i pyitus yr wakarus só juró atlantyckyny: yr tór abładoos 1656 miiles ketwyrtaynynes: o swietingóma 3,683,000 giwentoju (ar wiryszku: nes lękyszkoo kningeliee padiets m. tór znoczity ar mieszkańców, ar męszczyzn.?) Ópiswadi wayskes: Minho, Duero, Tag, Gana (PaIG 49). (7) V. Xięstwo Łukieskie ma 23 mile kwadr. 120000 habitants, appartient do Xiężney Maryi Ludwiki owdowiałey królowey Hetruryi, MS. Lucca nad rzeką Serchio (Gkz 33). V. Kónygayksztiiste Łukieskyny: tór miilu ketwyrtaynyniu 23. yr 120,000. giweentoju, priigół prii Kónygayksztienys Maryjos Ludwikas apsynaszliejósys (: ou geriaus apnaaszlintos) roalienys Hetrurijos, Miests staliićźyynis Lucca ąt ópy Serchio (PaIG 62). → (8) autres villes sont Kozienice, Solec nad Wisłą z zamkiem starożytnym (Gkz 24). → kyty miestaa ira Koźienice, Solec, ąt Wisłó só Raktó (: ar geriaus pyly) sendyinyny (PaIG 44–45). Kito type autoriniai intarpai fournissent des notes de nature encyclopédienne (informcinio) et du même coup montrent, ce que Pabrėža à l'époque expliquosi complément et zaširašinėjo paraštėse, que plus tard neiltų doutes à lui même, ou peut-être et aux futurs lecteurstoj (or auditoirs, si žemaitiškasis nuorašas aurait été préparé pour les leçons de géographie). Vertime est quatre, lettres (a), (: c:), (d), (e) marquées intarpai, paraštėse aiškinantys concepts amtas, 33 poids sterlingų, diecezija, šakalas (žr. PaIG 89, 101, 103, 123) ces notes informcinio nature n'ont lenkiško texte. Elles montrent Pabrėžes minutiostume et comparus negausų lui neaiškių choses quantité (plg. 2 tableau le donné Pabrėžes suppléments atkarpas). 34 32 Pabrėža vraisemblablement cela aussi percevait comme wschodni Ocean czyli spokoyny (plg. Gkz 1828: 7, 19), qui au début du manuscrit a été introduitissés encore et grandiojui saulėtekiniu ou ritiniu ou rami didjūriu, plg.: sauliji dydietekyni (ar) rityni) Dydjuri ou romóuji; óntjurió ritynió (PaIG 9, 34). 33 Šių pasteų eiliškumas PaIG nenuoseklus notabs, pažymėtos b raide, Pabrėžos manuscritie n'est pas. 34 L'attentionį au fait que Pabrėža fournit séparément une remarque sur les chacalus est attirés et Skorupskas (2019: 29). 17 Tableau 2. Pabrėžos apildymai žemaitiškame Geografiia krótko zebrana vertime (keleto Gkz et PaIG texte atkarpų sugretinimas) Gkz 1828 PaIG p. Tu należy także 1) <...> 3) Dotychczas wielk. Xięstwa hask, 3) Amorbach, Miltenberg i gayksztiistys Dotąd fuldayskie amty: Amorbach, Briückenau, Hammelburg, Weihers, 5) Część 4) département Mont-tonnere i Brückenau, Renu, MS. Zweybrücken. bówósiojy tonnere, yr źemojy Rena, miests staliićźynis Ćźe priigół teypogi 1) <...> Ligsziułayku dydios kónyamty: Alzenau, haskynys amtaa: Alzenau, Henbach. 4) Miltenberg, yr Henbach. Ligtoł fuldayskynee amtaa: (a): byłego fr. Hammelburg, Weihers. 5) Dalys du plus bas francuzyny départementamenta Montp. 47 Zweybrücken. (a) Amts (: Amt), ira kąps źemys, łosna musó Pawieta, tóris Parakwyju. śźeśźyms 8889 p. 101 Tu należy wyspa Anglesea, na którey Ćźe kopalnia miedzi, przynosząca do roku utile 3000000 livres. szterlingów. c:) p. 53 priigół sała Anglesea, ąt kóry bogata kaasiba waary atnesząti par meta swaru 300,000 szterlingu (: keleta (: c:) Swars Szterlingu liigynas róblems sydabrynems. p. 103 Podział. I. Królestwo Duńskie, Dalmibe. I. Xstwa, dzieli się na dyecezye, mós iakoto: <...>. (d) kayp tay: <...>. p. 55 Karaliiste Danyjyny, yszjéwyiąwszy kónygaysztiistes, dalyjes i Diecezyjes, (: d:) Dijecezyje cze tóu pati znooczyi, kóu Prawincyje. §. 4. Arabia. <...> Płody tego krain sont: naylepsze konie, osły, wielbłądy, bawoły, owce, lwy, arklee. szakale i t. d., ryz, manna, cukier, Bawoołaa, IV. En Arabie. <...> Waysee too kąpa ira: wysógeriausy dzikie medynyijy asyłaa, Werbludaa, tygrysy, Awis, Lawaa, Tygrysaa, Szakaale, (e), yr t. t. Riiźee, Manna, Cókrós, Wins, wino, bawełna, 18 kawa, mirha, aloes, kadzidło, bowelny, kawa, i różne kamienie. dróska, gelźys, szwęns, yr p. 6566 mirra, Alisós (: aloes) kodiła, sól, żelazo, ołów wayry akmenis. (e) Szakaalis ira keystys wyłka, wadynams łotiinyszkay pagał Linneusza Canis aureus, płauka gełtonaa raudona, par dyina kawojes gyriosy ou entre kałnu, mais naktymis strosznas yszkadas dara. p. 121, Tekstinisation gret révélé et deux nébelties intarpus de portée, liés à Pabrėžas zemaitialité et civitialité dispositions. Les langues européennes Gkz sont décrites en distinguant 11 principaux langues groupes. Dans 9-à groupes langues tombent les latvies et Lituiniens langues, plg. §. 10. Języków głównych liczą iedenascie: <...> 9) Łotewski i Litewski <...> (Gkz 1828: 12). Pabrėža sukeičia latvies et Lituanies langues places, et avant elles encore additionnellement inscrit que entre ces Lyiżówiu est encore et emaytynis ‘zemaičių kalba, plg.: §. 10. Lyiżówee. Lyiżówiu binktoryniu rokóu wyinóulyka. <...> 9.) emaytynis, Lyitówynis, yr Łatwyszkasis. <...> (PaIG 1920) (plein citations dites voir le tableau 3). Russes, vertime appelées Ciesoryje Rosyiskyny, ordines liste Pabrėža appledo de deux populaires royautés polonais signes d'honneur, qui Gkz et PaIG sont indiqués dans tolimesne chapitre du livre Królestwo Polskie → Karaliste Lękyszkoji ce Baltojo Erelio et st. Stanislovo ordinai, étées et Abiejų Tautų Respublikos apdovanojimais (plg. 3 tableelėje donnée la citation de Gkz 1828: 16, 24 et PaIG 27, 44). Tableau 3. Intarpai Geografiia krótko zebrana vertime, montrant les dispositions de Pabrėžos žemaitičnosti et civetičnosti 122123 Gkz 1828 (1826) PaIG §. 10. Języków głównych liczą Lyiżówiu Szkockoirycki wyinóulyka. (celtogaulski), 3) Szkockoirycky5) grecki, 6) łaciński, z Cymnbryiskynis. italienki, hiszpański, 6.) Łotinysz7) Arnautycki czyli Albański, 8) wałakyszkasis, hiszNiemczech z dyalektami kyty. – 7.) Arnauskim, szwedzkim, 8.) Germananskynis 9) Łotewski i Litewski, 10) angelskynió, dunszernieyszy ze wszystkich: §. 10. Lyiżówee. binktoryniu rokóu iedenascie: 1) biskayski, 2) Cymbryyski, 4) fiński, 1.) Biskayskynis. – 2.) którego poszły: nis (celtogaulskynis). – 3.) francuzki i inne: 4.) Finskinis. – 5.) Grekynis. – Germański w kasis, ysz kório paejy: angielskim, duń panskynis, prącuzynis, yr hollenderskim i t. d. ckynis ou Albanskynis. – Słowiański nayob-Wokicziusy só keystymis głównieysze skynió, źwiedynió, 19 holenderskynió, yr. t. t. dyalekty iego są: Lyitówynis, yr Łatwyszkai t. d. 11) Słowianskynis, wysóerćźiausis óż i t. d. a binktoringesniosys son queystis ira: p. 12 Rossyyski, Polski, Czeski 9.) emaytynis, Turecko-tatarski w Turcyi, Krymie sis. – 10. prócz tych Żydowski i Cygański. wysus: Rosyiskasis, Lękyszkasis, Czeskasis, yr t. t. 11.) Tórkyszkaa-tatarynis Tórcyjoo, Krymy yr t. t. apar tu idyszkasis, yr Cygonyszkasis. pasydalyjis i tris atmaynas. p. 1920 Cesarstwo rossyyshie. <...> Herb państwa. Orzeł czarny imie dwiema koronami w polu dwygalwis só ękłaa. (: Ordery. Szwęta ndriejaus, Włodzimierza, św. Alexandra newskiego, św. Anny i św. Jerzego. p. 1416 Ciesoryje Rosyiskyny. <…> ponistys. Erelis jóudasis dwóygłowy ze dwym karunym łauky auksa. zlotem. Ordery. Św. Andrzeia, św. Katarzyny, św. Szw. Kotrinys, Szw. Władimira, Szw. Alexędras newskyny, Szw. Onos, yr Szwęta Jórgy, Szw. Stanisłowa, Erely bałtojy, yr t. t. p. 2327 §. 2. Królestwo Polskie. <...> Król Herbestwa Orzeł biały w czerwonem, na piersiach orła czarnego dwóygłowego. cruutyny ereely jóudoojy Stanisława na ękłaa. Ereely bałtojy, woyskowy Stąnsłowa i keetóres atmaynas dzielący się na teepogi Kriiźiós karionynis óż karionynius dawyniejems, p. 2224 p. 4044 Karaliste Lękyszkoji. <...> polu iimie karalistys (: Herb.) Ereelis bałtasis ruumiee raudoonoo ąt dwygaalwy. Ordery. Orła białego, sw. Szwęta 4 klassy podzielony, tudzież krzyż padalits, za zasługi woienne dawany, zasługas (: ar trzy klasy. Nóupełnus) IŠVADOS Le manuscrit de Pabrėžos n'ayant pas de titre de feuille, de 166 pages, présidant par les mots Iźęgis Geograpyje, fournit une zemaitišką XIX a. I sur la Vilniuje Zawadzkio imprustuvėje plusieurs fois éluisto Szacfajerio geografijos vadovėlio vertimą. Systématique gretissement du 20 texte du manuscrit zemaitique avec différentes versions du Szacfajerio vadovėlio Geografia początkowa (1817; 1818b) et Geografiia krótko zebrana (1825; 1826; 1828) les textes indiquent Pabrėžas sous le nom de source de la traduction buvus vėlesniąją versiją, leistą Geografiia krótko zebrana. Le plus vraisemblablement, que Pabrėža dans son manuscrit Iźęgis Geograpyje žemaitiquement surašė 1828 m. ou bibliographijos sąwaduose minimo, mais tant que nerasto, quelques nuspėjamus modifications puėjusio avoir m. édition Geografiia krótko zebrana tekstą 1832. Pabrėžos vertime es quelques incohérences au 1828 M. Gkz édition permet de nommer que dans l'édition 1832 aurait autrement répertorié certains historiques (pavytať, 1831 m. devenu papiezium Grigaliaus XVI-ojo entr'appellimment) ou géographiques données (pavytať, érigée ocean atlantycki pamin vietoj ocean Spokojny, qui Pabrėža vadina Azyjeny clausius ou dydžiuoju saulekyritni (ar) rityniu, dydida). PaIG suggerissement avec Geografiia krótko zebrana texte confirme les opinions des chercheurs précèdents Subačiaus (1996: 42) et Gedrimo (2003: 119, 132) , que le manuscrit de Pabrėžas Iźęgis Geograp a été créé au XIX a. 4-o décime du début. Vertimas assez dicodinis, car Pabrėžai fallait seikurti une nouvelle terminiją, et et encyclopedia Geografiia krótko zebrana texte pobūdis exigeait précision transchiant. Pabrėža était atidus, rarement erreo, taisė nonikslumus, gerino présentement du texte. Sugretination de traduction avec originalalu indique quelques autorinio Pabrėžos texte intarpų. Ils trijopous: ce sont des notes informatives sur quelques mots (amts, diecezie, poids sterling de, chakalas) ainsi que autrement compris du national žemaitiškojo identiteto (traduisant la liste des langues européennes additionnellement enregistrée dans la langue terreičia) et du civil identiteto (Ciesoryjes Rosyiskynys ‘Russias Ciesorystės prixjimų listes supplémentaires à deux de l'époque des récompenses du royaume polonais Bal Balelija et s. Stanislovo ordinais, anciens Abieux Nautés République signes d'honneur) déclarations des dispositions. N établie manuscript Iźęgis Geograpyje interlaja avec la traduction sourceuse ancienne Geografiia krótko zebrana fournissent de nouvelles connaissances sur žemaitiškos ir lietuviškos pedagogikos tendencijas XIX a. IIIIV décennies et ouvreia de nouvelles possibilités de l'examen du lexique, écriture et terminijos de that periodo Pabrėžos. ŠALTINIAI Gkz 1825: [Szacfajer Walenty, par.] Geografiia krótko zebrana podług ostatnich traktatów ułożona [Geography Briefly Collected and Arranged According to the Latest Treatises], nanowo przejrzana i poprawiona przez W. Szacfaiera, Wilno: Józef Zawadzki własnym nakładem. Gkz 1826: [Szacfajer Walenty, par.] Geografiia krótko zebrana podług ostatnich traktatów ułożona [Geography Briefly Collected and Arranged According to the Latest Treatises], nanowo przejrzana i poprawiona przez W. Szacfaiera, Wilno: Józef Zawadzki własnym nakładem. Prieiga internete: https://polona.pl/itemview/50689e75-d0b5-4592-b80f-f61dfe6960aa. 21 Gkz 1828: [Szacfajer Walenty, par.] Geografiia krótko zebrana podług ostatnich traktatów ułożona [Geography Briefly Collected and Arranged According to the Latest Treatises], nanowo przejrzana i poprawiona przez W. Szacfaiera, Wilno: Józef Zawadzki własnym nakładem. Prieiga internete: https://polona.pl/itemview/0acbdd8e-11a4-4839-9ee8-39041e14228d. Gkz 1845: [Szacfajer Walenty, par.] Walentego Szacfajera Geografia krótko zebrana [Walenty Szacfajer’s Geography Briefly Collected], wydanie nowe, podług ostatnich traktatów ułożone, przejrzane i poprawione, Wilno: Nakładem i drukiem Józefa Zawadzkiego. Prieiga internete: https://rcin.org.pl/dlibra/publication/89874/edition/69163. Gp 1811: S[zacfajer] W[alenty] 21811, {Geografia początkowa dla pożytku uczącey się młodzi podług ostatnich traktatów ułożona i powiększona [Introductory Geography for the Benefit of Young Learners, Arranged and Expanded According to the Latest Treatises], przez W... S..., wyd. 2., Wilno 1811 Zawadzki}. Prieiga internete: https://polona.pl/preview/feca5d42-9ba1-4bb6-a1b8-497af3130465. Gp 1817: S[zacfajer] W[alenty] (3)1817: Geografia początkowa dla pozytku uczącey się młodzi, podług ostatnich traktatow ułozona [Introductory Geography for the Benefit of Young Learners, Arranged and Expanded According to the Latest Treatises], wydanie trzecie, znacznie przerobione i poprawione, przez W... S... w Wilnie nakładem. i drukiem J. Zawadzkiego. w Wilnie i Warszawie. w Xięgarniach tegoż. Gp 1818a: S[zacfajer] W[alenty] 31818: Geografia początkowa dla póżytku uczącéy się młodzi, podług ostatnich traktatów ułożona [Introductory Geography for the Benefit of Young Learners, Arranged and Expanded According to the Latest Treatises], wydanie trzecie, znacznie przerobione i poprawione przez W... S... w Krakowie, w drukarni akademickiéy 1818. Gp 1818b: S[zacfajer] W[alenty] 41818: Geografia początkowa dla pożytku uczącey się młodzi, podług ostatnich traktatów ułożona [Introductory Geography for the Benefit of Young Learners, Arranged and Expanded According to the Latest Treatises], wydanie czwarte nanowo przeyrzane i poprawione przez W... S..., w Wilnie nakładem i drukiem Józ. Zawadzkiego, w Wilnie i Warszawie. w Xięgarniach tegoż 1818. Prieiga internete: https://polona.pl/item-view/3c74fd18-fdc3-4be7-a679-12c5783ea184. PaIG: [Pabrėža Jurgis, XVIII a. II ketvirtis] 2019: Iźęgis Geograpyje [Introduction to Geography] (: Źemiuraszts) <...>] [Introduction to Geography], 166 p., rankraštis saugomas Vrublevskių bibliotekoje, F9-3361, faksimilę žr. Jurgio Ambraziejaus Pabrėžos geografija, par. R. Šepetytė, Vilnius: Lietuvių kalbos institutas (perrašą žr. p. 65–230). LITERATŪRA Echard Laurence, par., 1782: Dykcyonarzyk Geograficzny Czyli Opisanie Krolestw, Prowincyi, Miast, Biskupstw, Xięstw, Hrabstw, Margrabstw, Portow, Fortec y innych mieysc 22 znacznieyszych w czterech częściach świata <...> [Geographical Dictionary, or Description of Kingdoms, Provinces, Cities, Bishoprics, Principalities, Counties, Margraviates, Ports, Fortresses, and other places of importance in the four parts of the world] 1, Warszawa: Drukarnia Piotra Dufoura. Estreicher Karol 1878: Bibliografia polska XIX stólecia [Lata 1800–1881] [Polish Bibliography of the 19th Century [Years 1800–1881]] 4: R–U, Kraków: Drukarnia uniwersytetu Jagiellońskiego. Gedrimas Robertas 2003: J. A. Pabrėžos geografijos vadovėlio terminai [Terminology of J. A. Pabrėža’s Geography Textbook]. – Terminologija 10, 117–134. Gidžiūnas Viktoras 1994: Jurgis Ambraziejus Pabrėža, Vilnius, Roma: Lietuvių katalikų mokslo akademija. Kažukauskaitė Ona, Šepetytė Rita, par., 2009: Jurgis Ambraziejus Pabrėža Taislius augyminis I-223 [Jurgis Ambraziejus Pabrėža’s “Taislius augyminis” I-223], Vilnius: Lietuvių kalbos institutas. Kišūnienė Nijolė 1972: J. Pabrėžos bibliografija [Bibliography of J. Pabrėža]. – Jurgis Pabrėža (1771–1849), Vilnius: Mintis, 95–114. Pacevičius Arvydas, Raudytė Nijolė 2023: Žemaičių daktaras Faustas. Jurgio Ambraziejaus Pabrėžos bibliotekos kilmė, raida ir paveldas [Samogitian Doctor Faustus. The Origin, Development and Heritage of the Jurgis Ambraziejus Pabrėža Library], Vilnius: Vilniaus universiteto leidykla. PSB: Polski słownik biograficzny [The Polish Biographical Dictionary] 46(3), sąs. 190: Syska Józef – Szafraniec Sykstus, Warszawa, Kraków: Polska Akademia Nauk, 2009. Skorupskas Ričardas 2019: Jurgio Ambraziejaus Pabrėžos geografija (J. A. Pabrėžos veikalo „Geograpyje“ apžvalga-analizė) [The Geography of Jurgis Ambraziejus Pabrėža (Review-analysis of J. A. Pabrėža’s Work in “Geography”)]. – Jurgio Ambraziejaus Pabrėžos geografija, par. R. Šepetytė, Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 9–36. Subačius Giedrius 1996: Jurgio Ambraziejaus Pabrėžos žemaičių kalba [Jurgis Ambraziejus Pabrėža’s Samogitian Language]. – Lietuvių Atgimimo istorijos studijos 8: Asmuo tarp tautos ir valstybės, 10–113. Šepetytė Rita 2019: Pratarmė. Rankraščio kalbos ypatybės [Features of the Manuscript’s Language]. – Jurgio Ambraziejaus Pabrėžos geografija, par. R. Šepetytė, Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 7–8, 37–50. Šepetytė Rita 2020: Pratarmė. „Pamokslų vairingose materijose“ kalbos ypatybės. Rankraščio aprašas [Preface. Features of the Language of “Sermons on Various Matters”. Description of the Manuscript]. – Pamokslai vairingose materijose, sakyti Ambroziejaus Pabrėžos, par. R. Šepetytė, Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 7–8, 36– 61, 791–798. 23 Šepetytė Rita, par., 2014: Jurgis Ambraziejus Pabrėža Taislius augyminis 224–776 [Jurgis Ambraziejus Pabrėža’s “Taislius augyminis” 224–776], Vilnius: Lietuvių kalbos institutas. Šepetytė Rita, par., 2015: Jurgis Ambraziejus Pabrėža Taislius augyminis 777–980 [Jurgis Ambraziejus Pabrėža’s “Taislius augyminis” 777–980], Vilnius: Lietuvių kalbos institutas. Šepetytė Rita, par., 2019: Jurgio Ambraziejaus Pabrėžos geografija [Geography of Jurgis Ambraziejus Pabrėža], Vilnius: Lietuvių kalbos institutas. Šepetytė Rita, par., 2020: Pamokslai vairingose materijose, sakyti Ambroziejaus Pabrėžos [Sermons on Various Subjects, by Ambraziejus Pabrėža], Vilnius: Lietuvių kalbos institutas. Šilinskaitė Simona 2010: Lietuviškos geografijos terminijos raidos aspektai Jurgio Ambraziejaus Pabrėžos „Geografyje“: magistro darbas [Aspects of the Development of Lithuanian Geographical Terminology in Jurgis Ambraziejus Pabrėža’s “Geography”: Master’s Thesis], Vilniaus pedagoginis universitetas. Prieiga internete: https://portalcris.vdu.lt/server/api/core/bitstreams/3da5c198-f387-4d8f-96119c7db6f34fc4/content. Tarvydas Juozas 1972: J. Pabrėža – pirmojo lietuviško geografijos vadovėlio autorius [J. Pabrėža – Author of the first Lithuanian Geography Textbook]. – Jurgis Pabrėža (1771–1849), Vilnius: Mintis, 55–62. Wieczorek Agnieszka 2011: Kształcenie i wychowanie w szkołach powiatowych misjonarzy prowincji litewskiej na przełomie XVIII i XIX wieku [Education and Upbringing of Missionaries of the Lithuanian Province in District Schools at the Turn of the 18th and 19th Centuries]. – Klio – Czasopismo Poświęcone Dziejom Polski i Powszechnym 16(1), 43–76. Prieiga internete: https://apcz.umk.pl/KLIO/article/view/KLIO.2011.003/1096. Zawadzki Józef 1812: Geografiia powszechna, zawieraiąca krótkie opisanie stanu politycznego 5 części świata, z ostatniemi odmianami, jakie nastąpiły do r. 1812, z przydatkiem na końcu regestru imion właściwych [Universal Geography, Containing a Short Description of the Political State of 5 Parts of the World, with the Latest Changes that Occurred up to 1812, with an Appendix at the end of the Register of Proper Names], edycyia nowa poprawna, Wilno: Józef Zawadzki. Prieiga internete: https://polona.pl/preview/9e7f15d1-87b7-4f88-8ccb-3103a6400700.