52 LEGBOS
CULTUREUR | 82
VINCENTAS DROTVINAS
Vilniaus pedagoginis uni e si e as
IŠ FRAZEOLOGIZMO VOODŽIO NEIŠMESI Ne sykį 'as qu'en end e ou en lisan
ou e des posadiens a ec é imi és, lesquelles sépa émen u ilise é i ée.
Tokių posakių (pa a lių, p iežodžių, palyginimų) aps u dans les ieux éc i s, ils
son sou en addés dans azeologismų dic ionnums. Alo s commen de ions
nous ces azeologismes u ilise , sans ansg esse des exigences de pu e é
du langage? Ce e ques ion conce ne a ec azeologismes aiška (leksika), i. i.
a ec ce, quels mo s son azeologismes dėmenys e commen azeologizmes
a ec é angimi és son p ésen és e ac ués azeog a ijoje. Ne déle an
pas dans plus la ges in e p é a ions, di ons que azeologizmų dėmenimis a
anaip ol pas n'impo e quel mo de langue Li uiniens. Pa conséquen le
ocabulai e de azeologisms es oujou s plus é oi , que ou es les lexiques
de langues égalées. F azeologisms des dėmenimis allan ans mo s peu en ê e
déc i s kele iopai: équence de consomma ion, o igine e au es aspec s.
Selon la équence des mo s de ph aséologisms dis inguen deux g oupes de
lexiques de ph aséologisms: 1) ph aséologizmes, cons i ués de commun ines
a osenes mo s, appa enan à ac i iajai leksikai. Tokie ph aséologizmes
leksiquemen similai es à des lib es mo s de combinaisons, en ai ils son
o iginai es de lib es mo s de combinaisons, qu di é en pe kel ine a osena,
plg. nuleis e les mains e nuleis e les mains nusimin i; 2) azeologizmes, dans
lesquels en en des mo s de a osens limi és, ečiau ou ou ne a ojamis dans des con ex es lib es, e dé ec és seulemen azeologismes.
Le plus sou en ce son a chaizmai e lexiques a mybės, su isusios
šnek os, . i. ne apusios pa du lexique de la langue commun ines.
(A chaismes e lexikos a mybes azeologizmues de ai pag ilden i
sépa émen .) Des commun ines a osenes mo s les plus équen s dans les
azeologizmues son soma izmai (g . soma kūnas). Kilmé ela i emen ce
son hé édées lexiques (indoeu opéen, bal es e sla es, bal es) mo s, qui
cons i uen e ac uelles langues lexiques ac i s b anduol. F azeologismes
a ec soma izmais gause e a ié éé ca ac é is ique à beaucoup de langues.
Lie u iškus azeologizmus a ec soma izmais es assemblée, é i ée e
lexikog aphiquemen donnéeuse Jonina Lipskienė (Lie u ių kalbos soma inie posakiai (such des i es des pa ies de ê e), 1979). Noujajame
V. DROTVINAS. Du ph azeologisme mo de neišmesi 53 a ail de l'au eu
Vaizdingieji lie u ių kalbos posakiai (2008) son p ésen és ph azeologizmai e
au es aizdingieji posakiai a ec ous les noms des pa ies du co ps.
héma iques g oupes). C'es des in e ac ions de la langue li éenne a ec
Pa ys soma izmai kaip leksikos eminė g upė nepasižymi g ynumu, a p
jų pasi aiko nemaža i skolin os leksikos (beje, ai pasaky ina i apie ki as
d'au es langues p eu e. À cô é des ieux skolinių (ge manisms e sla izmų),
acquisilėjusių commun ines langues a osenoje, il es e nou eaux skolinių,
main enan considé és s e imybėmis. Bend inées langues a osena sans eux
complè emen é e sen , ca a de bons Li u iques co espondmenes, pa
exemple, dans synonymes dicynus s e imybės nededamas. Cependan en
langage i elles ne son pas é anquues, e pa a lēs, p éjo jies e
azeologismes en aison spéci ique (pi miausia, sanda os cons an o umo,
sus aba ėjimo) son bemaž ne mou emen ées.
F azeologismes a ec é angimi ésim byla su gilo appa us le p emie dic ionnai e
de azeologies de langue Lie u ių (1977). Le mo a é é éc i pa Jonas
Paulauskas, qui a indiqué que […] azeologiniuose junginiuose pasi aiko
nelie u iškos kilmės žodžių, s e imybių, [...], p z.: an uščios dūšios, iš ienos
bačkos ei i. Il join no é que pakei us s e imybę [...] bend inės kalbos žodžiu,
azeologinio junginio nelik ų. Pa conséquen , dans la langue commune elles
ph azeologines conjunc ions a ec é ange si és [...] son olé ées (LFŽ
in oduc ion, 9). En aison de els ph aséologisms d'en ée dans dic ionnus
ecenzen ų opinion a é é ès a sa gi, si ne disions […] k i iška. Voici le
lexicog aphe Vy au as Vi kauskas azeologismes a ec é angimi ésmis ne
considè e commun inès de langue ichesse. Il souligne que les ph aséologismes de
la langue communine de aien essen iellemen applique des c i è es de
égula i é similai es, comme e ou le lexique, donc a ec les skoliniais
ba aka as, čiup yna, d alas, dūšia, mu inas, melnyčia, s ainuška, pa ieka, a ba,
pasamonas e k . les ph aséologismes doi en ê e é alués comme esan s à
u ilise ho s des limi es de la langue communine e possibles qu'a ec des
sume imais s ylis es (Vi kauskas 1978: 56). Pa eille pensée le écen en accen ué
e une au e occasion, disan que azeologizmai es a sphè e, où é imi és
pa iculiè emen ac i emen b aunasi e eu acquisilée, é inçan lie u iškus
conjuninius (Vi kauskas 1977: 37). Une au e men ionné le mo ecenzen ée
leksikog aphée Klemen ina Vosyly ée ašo enco e s icčiau. Son a is, des
ph aseologismes, dans lesquels en en les skoliniai (cacka pacacka, de čiu o ei i, pleins delmonai e k .) dans le ocyną dė i isai nede ėjo (Vosyly ė 1978: 177).
Commen éagié à ces ema ques p a iquemen ? S e imybių nea sisakoma e
d'un au e ca ac è e azeologizmues. Voici compa a i s azeologismes
dans le ecueil Compa a i s de la langue Li uanienne (1985) nous ou ons els
54 KALBOS KULTŪRA | 82 mu zin comme pečius; šal a oba lyg ledaunė; ainsi
men uoja, comme zala y e zala ija e k . A ec ce aines é angimi ésim
compa ables ph aséologismes ou ons simplemen iboš ais, pa exemple, a ec
ubagas (ubagė) a i 60 (įdomumo dėlei F azeologijos žodyne [2001] leu aussi es 57),
s ie as 40 e k . Dans la plus écen e collec ion de ph aseologismes de langue
li ouwennes F azeologijos žodyne (2001) pa lamųjų azeologizmų peu e
combien moins, mais ou leu a si e i ne éussi pas. La lis e des
azeologismes s e imybių au moins app oxima i emen se ai ne umpas, pa
exemple: ab ozdas, bačka, mačy i, nabašnikas (nabašninkas), na yna, skū a,
s ie as, s odba, spicė, šaiba, šalamojus, šald a, špokas, š iubas, e ba, ubagas,
zalie os, ze kolas, zoma as e k . S e imybės a an aux p incipaux
ph ezeologisme mo s (čia ses signes de c oisželio (x) signe), an e à d'au es
ph ezeologisme mo s. Ne e i e azeologizmes a ec deux é angimi és: bieso
ab ozdėliai neig. ca os, ubago šmo as oks keiksmas, ubago e ba ne oi ingas
žmogus, ubagas su e bom ma os apie lys ą i alą, ubagas ženijasi sakoma, quand
lyan la ieille soleilė, cacka pacacka; e à danciaus, e à ažanciaus. A ec d'au es
é ange si és il y a e compa aisons, exemple., comme sme ius adyna e k .
Cependan dans ce dic ionnai e déjà b iskée les lexicog aphes e o s de ai e
une ce aine phaseologismes a ec é angimi ésis a aną. Le dic ionnai e
édac eu indique que FŽ n'es de ce ains conjugués, don un dėmen o es ès
a e (isch e in a mon. V. D.) s e imosť, exemple.: su uco, su o no ako
(Paulauskas
2002: 13).
Noujaime J. Lipskienės azeologizmų e dyne s e imybės en endues comme
sinonyminius yšius u in ys, čiau u ilisés su noms, pa exemple,
daik a a džio koja sinonimai: sl. kačé gos, kadõkai (kadùkai, kudõkai),
pãdka os, ok. kégeles (kêgeliai), kan ãpliai, šlpės, la . kuibena. S e imybių
donnée e à d'au es soma isms, pa exemple: kailis lenk. kučnė ius, kū na a,
ku ne ius; anka b ačnagė, b ančnagė e k . S e imybės soule ées e comme
ph azeologismes d'in i ulés mo s, exemple: klynas ( a pkojis, sėdmenys):
liquide klynas apie menką, silpną; blėkas, blėkai (plėkai): eik šunims blėkų
šinkuo i p ekiau i; čiup yna (b s. чупрына, lenk. czup yna), plg. dans čiup yną
susikib i susipeš i; kal ūnas ( us. калтун, lenk. koł un), plg. kal ūną depuis la
ê e au i e k .
azeologismes: Į imu souligne , que s e imybės n'es pas p op e uniquemen
aux azeologismes, ecueillis XX a. p emiè e demi-décinquièmes e publiés au
dic ionnai e de la langue Li uanienne ou son ka o eka ondsiams dans les
men ionnés spécialisés dic ionnai es. J'en nemaja e nou eaux insc i e dans des dic ionnai es de a miques du de nie emps:
V. DROTVINAS. Du ph ezeologisme mo du neišmesi 55 Zana ykų šnek os
dic ionnas (13 ., 20032007), Daukšių šnek os dic ionnas (2004), Kupiškėnų a mės
dic ionnas (1 ., 2008) e k . Tou cela indique que les é ange s (p iminsime quoi
e bemaž ou es eje ées de ac uelle langue li uanienne des synonymes
is ekliaus) e aujou d'hui le lexique de la i ose langues a kakliai ebesilaiko.
D oi e, is ou e des cas els, quand à cô é azeologisme a ec s e imybe es
u ilisé e son an ininkas azeologizmas a ec co espondan Li u išku
dėmeniu, pa exemple: balkis sija: d'un (dešim o, de in o, de ynių, penkių) balkio
manque, balkio s inga e sija palūžo la ê e e pan. ; sh iubas shulas: sh iubo
manque (dans la ê e), sh iubas a e sé dans la ê e e d'un shulo s inga dans la
ê e; skū a oda: dans jaučio skū ą nesu ašysi e dans jaučio odą ne ilps e pan.
Alo s la ques ion, si azeologisme a ec lie u išku dėmeniu es nos e o s de
é i e s e imybių ésul a , ou susida ęs sa a ankiškai, i. i. la même des Li uanies
en langue, se ai pas an lexique pu i ica ion, mais azeologismes de l'his oi e
en géné al ques ion. Pa conséquen V. Vi kausko opinioné, que azeologizmai es
e pė, dans laquelle pa iculiè emen ac i emen b aunasi s e imybės,
che chan é ou e lie u iškus azeologizmo mo sžius, s a s y ina (plg.
Vi kauskas 1977: 37). L'on pou ai la é i ie . Voici le dic ionnai e des
azeologismes a ec le mo diableas es d'en i on 470 azeologismes (e enco e
17 dans d'au es i ulai es), e a ec biesas seulemen 35 (čia enco e men ionė ini
azeologismai a ec synonymes nelabasis, aguo asis, e c.). Cependan ce ne
pou ions di e su azeologisme a ec Li u išku mo a ec elge a e s e imybe
ubagas: elge a es os ieuse azeologismes (elge a paleis i, elge omis paleis i,
d asios elge a e pan.), o ubagas abou yje 60- azeologizmų. Ce qui es appa u
azeologisme a ec s e imybe, ou azeologisme a ec Li u išku žodžiu, e ce qui
s'e o ce déchappe , peu au an explique les données de la p emiè e même
dėmenų lie u iškumo (nelie u iškumo). Voici K. Si ydo le mo ine es seulemen
sija (balka am. T abs, igum, siia, sienoias) SD3 6, a ec elle aujou d'hui ė a
seulemen un ph aséologism, plg. sija palūžo la ê e su iko p o as: dans la ê e
de ce homme palūžo sija, ku sai niekami i niekų bijo (D. Poška). Ku ce qui plus
équemmen dans azeologismes u ilisé ge manism balkis, plg. d'un (dešim o,
de in o, de ynių, penkių) balkio manqueks a e k . K. Si ydo wo dyne es oda
sku a SD3 27; oda iβ we bludo, lapes pilkos oda 164; plg. aussi bien odininkas (šalia
kaémekas), e Mažosios Li uaniennes deux mo s: Hau Sku a, ôs. Oda C III 346 e
e c. A ec s e imybe skū a y a même 40 azeologismes de e enco e quelques
au es azeologismes, a ec oda seulemen 5. Ce ains ph aséologizmes a ec
s e imybe e ph aséologizmes a ec Li u išku mo žiu maždaug ienodai papli ę, например.: š iubas a sisuko gal oje k ailai pasi-
56 KALBOS KULTŪRA | 82 aggė, sc uubo manque dans la ê e ne ou in elligen (FŽ
722) e bož ai a alai nep op ingemen a beha é, bož ai a e sou
nep op ingemen a beha é, un bož elis écliibès apie apyk ailį žmogų e e c. (FŽ
796). Des signi ica ions similai es e ph ezeologismes, ayan Li u iquemen le mo
shulas, exemple: pas ous shulai pusp o is, d'un shulo s inga ê e dans ne ou
in elligen , shulų nep i enka ê e dans apie pusp o į e e c. (FŽ 723).
Ainsi aki aizdemen se heu e a ec colizija: mêmes é ange s de la
commun inée le langage son neno mines mo s, leu a osena se ai de plus
limo esnė (pa yammen , ac uels s uden s li uanis ai de nomb eux s e imybių
signi ica ions ou nenu uokia), cependan iens dans azeologismes.
Au emen disan , s e imybių main ien dans azeologismes es l'un
essen iels azeologizmo comme nomina ion uni é signes de, . y.
azeologizmo cons ance, son é au nemen condi ion. Pa conséquen
azeologismes a ec é angimi és du dange des li uaniens langue azeologie
pu e é n'au ions pas opée. Juk bonne pa ie des azeologismes a ec
é imi és ne son pas sou en u ilisés. Pas un el ph ezeologisme, aupa a an
épandu dans le langage i , aujou d'hui ou an seulemen les pages du
dic ionnai e. F azeologizmų žodynas (2001) es ou es les langues li huaniennes
azeologizmų sankaupa. Si nous a ions, pa exemple, la langue ac uelle
(bend ines) azeologisme de collec ion, pou ions dans azeologisme a ec
s e imybėmis ega de di é encijuo ai, enan comp e à les mêmes
s e imybių épandimen dans la langue anciennemen e main enan . Ici il
aud ai appele que uni e so inį sla izmų kei imą lie u iškais žodžiais
enco e 1922 années s ic emen sme kė Kazimie as Būga, insis an su le ai
que K is ijonas Donelai is doi es e a ec son glūpas, sopagai, An anas
Ba anauskas su iščin o e 1959 k . (Būga: 37). Sil au applique le dèsningisme
du appo des emp un ions e du lexique Li u iškosios e aux é angimi és
azeologismes. Appa emmen , en iè emen accep able le plus ema quable
ph aséologue li uanien Jono Paulausko l'a i ma ion que [...] neig i s e imybių
a ojimą azeologizme eikš ų sme k i emocingą minčių eiškimą (F įŽ adas,
VII). Manquan Li u iško emplai o, de els ph aseologismes, comme dans
zapečkį sulįs i bū i bailiems, ubago kąsniai dideli k in ančio sniego kuokš ai e
e c., l'u ilisa ion es jus i iée (FŽ in oduc ion, VIII). Sį spéci inį lie u ių
azeologijos eiškinį nécessai e d'app o ondi discu e , plus la ge expé inė i
sou ces de els azeologizmų, exclusi es onc ions e domaine de
consomma ion (ce son liés a ec géné al p og ès des é udes lie u ių
azeologijos). F azeologizmai son no e peuple e langue passé des émoins. Ils son appa us il y a des cen aines d'années, en eux déc i end in en sens une ie e buies expé ience de nos ancê ies c'es no e his o ique mémoi e, no e men ali é his oi e documen . Ce e his o iques mémoi e aiška son les mo s, leu s signi ica ions, bu u-

V. DROTVINAS. Du ph azeologisme le mo neišmesi 57 kos la pa du aido.
Exci e azeologismes a ec é imi ésmis signi ie aien a i iciellemen
sios mūsų p o ė ių lūpose azeologizmų susida ymo i olesnio jų gy a i-
mo me ais. Tie žodžiai y a nea ski iama lie u ių kalbos is o ijos, jos leksi-
ne oye (g yni i) no e in en o ium de azeologismes. Es -ce Li uu indan
ne diminue ions nous pas ou azeologismes lobyno e ne sommes-nous pas
a i iciellemen dé ou ne no e ph aseologie, comme ou e langue (lexikos)
pa ie, his o ique du dé eloppemen image? Pa conséquen , si nous oulons
main eni azeologisme comme no e langue e na ion men ali é pa imoine,
nespa inkons na u elles dé eloppemen s de azeologisms, neskupėkons
leu s Li uu in i.
LITERATŪRA
Būga K.1959: Rink iniai aš ai 2, Vilnius: Vals ybinė poli inės i mokslinės
li e a ū os leidykla.
FŽ 2001: F azeologijos žodynas. Red. J. Paulauskas, Vilnius: Lie u ių kalbos
ins i u as.
LFŽ 1977: J. Paulauskas. Lie u ių kalbos azeologijos žodynas, Kaunas: Š iesa.
LPŽ 1985: Lie u ių kalbos palyginimų žodynas. Sud. K. Vosyly ė, Vilnius: Moks-
las.
Lipskienė J. 1979: Lie u ių kalbos soma iniai posakiai (su gal os dalių pa adi-
nimais), Vilnius: Mokslas.
Lipskienė J. 2008: Vaizdingieji lie u ių kalbos posakiai, Vilnius: Mokslo i
enciklopedijų leidybos ins i u as.
Paulauskas J. 2002: Išaugęs iš „Lie u ių kalbos žodyno“. – Gim oji kalba
7–8, 11–13.
Vi kauskas V. 1977: Suš y ėjo azeologizmai ienoje knygoje. – Naujos
knygos 8, 37.
Vi kauskas V. ( ec.) 1978: Jonas Paulauskas. Lie u ių kalbos azeologijos
žodynas. – Mūsų kalba 6, 54–58.
Vosyly ė K. 1978: F azeologijos žodyno sulaukus. – Pe galė 10, 175–178.
Reçu 2009 11 06
58 LEGBOS
CULTUREL | 82
YOU CANNOT DELETE A WORD IN AN IDIOM
Summa y
The pape deals wi h Li huanian idioms con aining lexical bo owings. Idioms in which
Li huanian wo ds eplace bo owings gi e ise o double s. To main ain he
s abili y o idioms, bo owings should no be eplaced wi h Li huanian wo ds.
VINCENTAS DROTVINAS
Vilniaus pedagoginis uni e si e as
T. Še čenkos g. 31, LT-03111 Vilnius
[email p o ec ed]