Jonas Jablonskis e bend inês
cên imo da língua li uanas 359
JONAS JABLONSKIS IR BENDRINS
LITUVI KALBOS ŠIMTMETIS
(18a Con e ência Jono Jablonskio
150a ani e sá ios de nascimen o)
Nos 78 de Ou ub o, o Ins i u o da Lí ima Li uânia ealizou a in e nacional
con e ência Jono Jablonski Jonas Jablonskis e bend inês cen enao da língua
li uãs pa a os 150 anos de nascimen o do linguis a comemo a 1. Já oi ocena ez
o ganizada a con e ência oi dedicada à lemb ança comunhinha de línguas
li uanas c iado Jono Jablonskio, a discussão de composição e desen ol imen o
de línguas comuns e a con empo âneas ac uais p oblemas de no minamen o e
u u as pe spec i as analisadas2. Jubiliejinhe Ins i u o de língua Li uânia e
Vilniaus Uni e sidade ka ed o de língua Li uânia o ganizada na con e ência
in e nacional pe gun ado in e e um ela ó io, deles se e cien is as de
es angei os. Con e encijoje pa icipou k ies iniai s ečiai de Reino Unido,
Alemanha, No uega, Es ônia, ecebu a de cien is as e de izinha Le ônia.
A p imei a pa e da con e ência, que iniciou Jono Jablonskio p o aikai ė Eglė
Lukėnai ė-G iciu ienė, oi dedicada à ida e a i idades do o ado . Viešnia ap esen ou
ecen emen e edi ada uma li o de ca as e memó ias (Eglė Lukėnai ė-G iciu ienė, Kons ancijos
and Jono Jablonskich šeima: Jonas Jablonskis p o anūkių akimis). Conside ou-se, quan o
undamen ado dize , que J. Jablonskis pai da língua bend inesa Li uânia, discu ida a i idade
cien í ica do lingüis a. Em seus abalhos ele aplica a não só analogia, mas e compa amó ia
lingüo y os mé odos. Apgailes au a, que a é ago a kalbininkų nemėgin a is yškin i J. Jablonski
nos abalhos slypinčių kalbos no minimo p incipų (A noldas Pi očkinas, Debido ku 1 Kon e enciją
p ėmė Li uanis ikos adições e pa imônio įp asimo komisija, Li huanian mokslo a yba, Šakių
ajono sa i aldybė, UAB Vuo ė (Šakiai) e UAB Go ilis (U ena). 2 P og ama da Con e ência lei ei em
no si e do Ins i u o das Lí u ias ende eço h p://www.
lki.l /LKI_LT/images/Naujienos/Jono%20Jablonskio%20kon e encijos%20p og ama_2010, ezes
h pwww.lki.l /LKI_LT/images/Naujienos/Jono%20Jablonskio%20kon e encijos%
20 ezes
360 KALBOS KULTūRA | 83 ias não quaisque samp o a imen os sob e Jono
Jablonskio kalbinę a i idades). De alhei amen e discu ida e J. Jablonskio
a i idade pública, e eladas algumas complexas i agens da biog a ia
lingüís ico, e is o dele, como pedagogo, cien í ico, comba i o con a a
imp ensa p oibima nacional da sociedade p omadin ojo, abalhos (Vi as
Labu is, Jono Jablonskio ko a com a imp ensa p oibima Li uânia). Remin os J.
Jablonskio das azões de mudança das disposições nacionais. Palyginus Vinco
Kudi kos e Jono Jablonskio ėjimą pa a a iden idade nacional, pode-se a i ma V.
Kudi ką o nus Va po ideologu, e J. Jablonskį padėjėju e ėmėju. Ten ei
e ela J. Jablonskio elação e com ou os li uanos igu as cul u ais (Gied ė
Čepai ienė, Jonas Jablonskis iolpinis a).
A pa e da con e ência dedicada a acionamen os acionamen os acionamen os
acionamen os acionamen os acionamen os acionamen os acionamen os
acionamen os acionamen os acionamen os acionamen os acionamen os
acionamen os acionamen os acionamen os acionamen os acionamen os
acionamen os acionamen os acionamen os acionamen os acionamen os
acionamen os acionamen os acionamen os acionamen os acionamen os
Re isi adas J. Jablonskio esc i as dicynos ecenzias e edações. Kalbininkas
pensando e mesmo esc e e dicioná io, inha acumulado didelę pala as
ka o eką (Vilija Sakalauskienė, Jono Jablonskio leksikog a inė eikla).
Co igindo as de iciências de es ilo da linguagem, aplica a p ecisão, cla eza,
comp eensibilidade c i é io, exigia acima de udo pensamen o con eúdo da lógica,
seus a igos esc i os emá ico cien í ico e especialmen e i o publicis iniu
es ilo (Regina Koženiauskienė, Jono Jablonskio a enção ao es ilo). J. Jablonskis
di idiu inse p inos sen inhos e inse p inos con os bem pala as, do pon o de
is a sin aksês sakinių į e pimą chlieu à sakinių p ijungimen o, sujunção e
coincapação (Gin au as Akelai is, Į e piniai, sua in e p e ação em Jono
Jablonskio g ama ikos abalhos). J. Jablonskio ecensões b ilhėja p incipais
a aliá eis p incípios de no mimo da língua. Resumidas sua e de ou o oponen e
Juozo Tumo-Vaižgan o, cujo Aukš aičių aizdelius kalbininkas é edaga ęs,
pa alelas e poleminės disposições (Ilona Čiužauskai ė, Jonas Jablonskis a
do ėliųoms ecensen as: Comissões de Pe missão de Knihas do Minis é io da
Educação enca ega am Jablonski de ecensa as ob as). Aiškin asi, qual a
in luência J. Jablonskis azia Juozo Damijonaičio da língua li uãs p imziamokslio
ala. Kalbininkui mais p eocupa a do manualê de g amá ica da língua li uana
inicialinha molyklai con eúdo, me odica de ensino da língua, qualidade da língua e
egula idade (Vaida Bui ydienė, Penkios Jono Jablonskio ecenzias cinco Juozo
Damijonaičio Li u ians language g amma icos mokslo p adžiai publicações). Linksniai e p elinksniai, ob a de J. Jablonskio, de am começo à his ó ia da co eção de Linksniai. Mui os do lingüis a de a minos e on es da nau osaca cole adas sen íns encon ami e nos abalhos de a uais pesquisado es, man ido e seu links meios de desc ição (I ena Sme onienė, B igi a Damb auskai ė, Va dininko
Jonas Jablonskis e bend inês cen ená io da língua li uanas 361 co eção
his ó ia). Popula a inando J. Jablonskio c ia i ão deixado e no minando
comun iné a língua o am impo an es e Pane ėžio oz do diá io sky elio Kalbos
ke elė iniciado e au o iaus Pe o Bū ėno abalhos (Lionė Lapinskienė, Pe as
Bū ėnas Jono Jablonskio da bų ęsėjas s i yje kalbos kul ū os). A escolha
en e o iginal e adap adas o mas de nomes e dadei os ainda é obje o de
discussões e na Le ônia, e na Li uânia (Dzin a Šulce, Ou as línguas ik i nių
a dų a ojimo p oblemos la ių kalboje). P oblemas de ação de nomes
simbolís icos de ins i uições educacionais da Le ônia e inexecslumos su gem
po causa de con con con con á ias imen os em documen os
no ma i os e da linguagem a osenoe (Velga Laugale, P oblemas de no minimo
de nomes das escolas da Le ônia). Nag ine ada, quan o os es udan es de
conhecimen o cul u al da língua e habilidades de uso da língua dependem da
língua ugdymo na escola secundá ia e es adís icos exames de a e as kai os
(Kęs u is B edelis, Medinos s uden sų kalbos sis emos aikymo įgūdžiai). A
pa e da con e ência dedicada às línguas comuns das nações eu opeias e seu
desen ol imen o dá um b e e esumo da e olução e a ual si uação da língua
omechesa comum. Ace ca dos países, nos quais o gêmeos é língua es a al,
polí ica da língua, elação da comunhinha gêmeos língua com a mês e ou as
línguas eu opeias, especialmen e com inglês (Ge ha d S ickel, Eu ope languages
aida: bend inė okiečių kalba). Con idado da No uega, os pa icipan es da
con e ência in oduzi am com a biog a ia do c iado da no a no egas esc i a
língua I a o Oseno (Aasen), suas ac i idades linguine, li e ú ine e sociais,
e is eu os p incípios da no minização da no a no egas esc i a linguagem
(S ephen J. Wal on, I a as Aasenas e no a no egas esc i a linguagem genezė).
Conside ou-se, quan o os concei os bend inė ou no minė, aplicam sin ase,
mo ologia e ocílio, a o inos ao a alia bend inês b i ão inglês dos
consumido es a į. Recen emen e en e os albinis as do Reino Unido
di unde-se a isão de que comunine língua pode ala qualque dialec o, e
adqui oji a is de e se en endida como neu alus, mais indicado de na u eza
bend inesa a ian e (Cli e Up on, Bend inio acen o luga comunine em ala:
b i ão inglês e adqui oji a is).
Na inalamaia sessão da con e ência discu ido o papel das línguas comuns
hoje, seus uncionamen os, no minimo assun os. Va ėniškių i elšiškių
mokslei ių bend inio e a minio códo a osenos escolha is e elou que no
domínio da educação, que pe ence aos domínios o iciais e ge almen e ligado
com o código comum, o a minio códo é o nado in eg alia pa e da lingubinė
aiškos (Dai a Aliūkai ė, Jolan a Jončai ė, Bend inė kalbos domenai (nuos a ų
y imai). Gučias da Es ônia b e emen e ap esen ou po es ų kalbos plana imą a sa-
362 KALBOS KULTūRA | 83 kings ins i u ions and s a e ul es ų kalbos a ojimą
eglamen uojančius dokumen us (Pee e Päll, Bend inė kalba kam and kodėl?).
Resumida ambém é a his ó ia da elabo ação de um popula i ia ‒ na Es ônia,
discu ida classi icação de pala as po o igem p oblemos e p incipais do no o
dicioná io pa obinimai (Tiina Pae , Tuuli Rehemaa, Naujas 8a Dicioná io de
pala as in e nacionais edição). Iškel os ak ualias bend inês li uais p oblemas
de no mimo da língua, discu i i no min ojos samp a os sociedade em
mudanças desde Jablonskio empos. Hoje digi al do mode nismo ap aškos
cons i uem p essupos os em no minamąja a i idades inclui e mais a i os
memb os da sociedade (Ri a Miliūnai ė, Bend inės kalbos no min ojai
skai meninio mode nizmo sąlygomis). An ąją dia da con e ência isi ky as
Jono Jablonskio na i is k aš as Šakių ajone. Zana ykų k aš o muziejuje
oco ido na inalizan e con e ência sêdide-diskusão sob e Jono Jaspa o ičienė
abalhos signi icância e lemb ança do o ado à in oduzimen o Šakių k aš e
alou his o iado cul u al Albinas Vaičiūnas, Šakių ajono mayo Juozas
Be ašius, Šakių ajono sa i aldybės Kul ū os adminis acijos i u ismo
sky iaus edėja Augenija Kaspa e ičienė, Vilniija Sakalauskienė e Rima
Bace ičiū ė do ins i u o de ciência. Saídas pa icipan es isi a kê Rygiškių
kaime sodybą, em qual 1877 anos pe sik aus ė Jablonskich amilia. Ap esen ada
e unikalioje em madei a á uoniakampėje G iškabūdžio ig eja, e
Zyplių d a e.
Recebido 2010 11 19
SKAIST ALEKSANDRAVIČIūT
Ins i u o das línguas Lie u ių
P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
[email p o ec ed]