scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

„Standartinė kalba?“

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

„Standartinė kalba?“

Author: Aldonas Pupkis
Year: 2017
Source: https://journals.lki.lt/bendrinekalba/article/download/159/156
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ALDONAS PUPKIS
STANDARTIN LÍNGUA?
Na e is a de ciência online Lie u ių kalba (www.lie u iukalba.l ) em 2016 oi publicado o a igo de I enos
Sme onienės, An ano Sme onos e Aud iaus Valo ko Dėlinės s anda inės kalbos e mino (www:
Sme onienė i k . 2016). Nele le an a a ques ão, a não se ia ap op iada en a usa não a linguagem
comum, e a linguagem pad ão? (p. 1). Dado que conclusão do a igo esumida, que u ime usa
s anda dines language e miną (pa yškin a mano. A. P.), con iene apigila , po quê, po que a gumen is
baseados linguo y os e minijoje li uanos o necida aze bas an e e oliucingą decisão.
O A igo in oduzida indica po que se le an a es a ques ão. Pa a os au o es as mais impo an es
pa ecem causas ex e nas, su gen es da comunicação com cien is as es angei os: com eles esą
começamos a nãocomunbė i po causa da nossa linguo y ciência neišdisku uados e mos (pelo seu
concei o bem como e mos sinonimia). Dá-se ambém exemplos de e mos conc e os, de opinião dos
au o es, não discu uados (dê po quê, p o a elmen e, e não se ala am): como en endemos o lendá io e
es animidades, no ada o, naujažodžio e neologismo, como explicamos elações de polí ica de
1
linguagem e de planeamen o de linguagem, ou alando de assun os de mo ologia, melho usa o
ma ciklio ou ma ke io e minus, o que aze com os e mos de kancelia , kancelia ino e adminis a i o
compe indo na á ea da es ilis ica. Diz-se e geidžiama a osena di eção: [ ]is mais inclinada a escolhe
in e nacional, e não Li u išką e miną, po que assim é mais ácil de se con e sa ba com ou os
países cien is as (Sme onienė and k .: 2016: 1). Semelhança esą e com bend inês bem e minos de
língua pad ão. Na opinião dos au o es, o e mo de língua pad ão e le e melho a ce a a ian e
linguís ica, o ca á e no ma i o, o s a us es a al, o o icialismo, a coe ência e a dėsningá do sis ema
linguís ico e a aplicação dos esul ados desse conhecimen o nos p ocessos de pad onização da língua
e da polí ica da língua (Sme onienė e 2016: k . 1). De ido aos úl imos comumes e pad ão linguagem
e minos san ea-se assim: Aišku, sem al e a o con eúdo qualque e mo não di icul a subs i ui
ou o (i é só de aco do e p ecisão
1
Di ícul é en ende , qual lógica baseada em uma g upo de exemplos de e mos não discu idos inclui elações de polí ica
de linguagem e planejamen o de linguagem: um dos co-au o es do a igo alado não ão há mui o empo oi publicado um
a igo de alhado (ž . Valo ka 2015) sob e aquelas concepções de elação de con eúdo.
ALDONAS PUPKIS. S anda inė língua? | 2
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ques ão), <...>, [o] p á ica in e nacional indica que lokalus e mis e pe manece localiu, causa e mos
p oblemų e čian jį į ki as kalbas“ (Sme onienė i k . 2016: 1). Au o iai s engiasi įž elg i i abiejų
[…]di e enza do eo , api eiškian į di e en es e apas do desen ol imen o da língua in oduzi im. Um
a gumen o impo an e lhes pa ece e é o de que a ase bend inê ala, au o es a i mem, abalhos de
ciência e documen os aduzem angl. common language, po ém e le i anks y ąją ase de
desen ol imen o da linguagem pad ão, ainda não alcançada mode na ase de linguagem (Sme onienė e k .
2016: 2), en ão aqui e se ia esse p ieškodi ikacinis. No en an o, pelo menos po causa dos e mos usados
nos abalhos cien í icos al a i mação é oda um nepag įs as (ž . len elę).
LENTEL. Te minų bend inė kalba, s anda inė kalba dados de consumo ( adução) da
base de dados Li uanis ikos online em sey elhos de pala as signi ica ó ios
2
Lie u iškas eikšminis
žodis e imas
Angliškas eikšminio
žodžio A ejų skaičius
1.
bend inê
ala
s anda d
language
1503 2.
bend inê
ala
common
language
64 3.
bend inê ala li e a y language 45
4. língua
pad ão
s anda d
language 56
An a e us, se bend inem língua e sime s anda d language, liksian is neaiškus pas a osios
elaçãois com common language. Tad mui o nes a s ę, mas manipululiuodami ou o esc i o de ou a
esc i a (Cizikai ė 2002) a i mações, au o es p. 2 ašo, que bend inė lingua common language ma ca
p ieškodi ikacinę kalbos azę, embo a Dalia Cizikai ė a i ma, que como só common language, . y.
linguaji, signi ica aquela p ieškodi ikacinę azę. Isso pode se is o a pa i das ci adas de ambos a igos ap esen ados abaixo.
2
Žiū ė a 2017 m. junho 14 d.
3
Nes e núme o não incluído quase 20 casos, onde é mencionada apenas bend inė língua, e o angliško e mo
co espondência não es á nem en e pala as signi icamícias, nem ano ações (čia e em ou ou con abilizando pode e su gido ne eisšminga paklyba).
4
Es e e mo oco e não sis emicamen e, não semp e é cla o, de quem ele es á insc i o em base (p.j., pa a Jono
Klima ičiaus Te minologijoje), A noldo Pi očkino (2004) Gim ajame dizódea (2000 imp essados a igos de pala as
signi ica i as de odo não es á indicado, ou os a igos imp essados na Polônia ou Li uânia em publicações pouco conhecidas no mundo da ciência).
5
Te mininai pa a o i alea o iamen e, não há sis emiški (plg. 4-ą изнашą).
6
En e elas es ão e Gied iaus Subačiaus 2002 m. coleção Res Bal icae <...> publicado num a igo mencionados pala as
signi ica i as bend inė (s anda inė) lingua. À base de dados Li uanis ikos não es á incluído ou o Subačiaus ašinys,
2004 m. paskelb as Me menų žu nale, – o s aipsnio an aš ėje ašoma panašiai: „S anda inių (bend inių) kalbų is o ijos
ch onologija ( . 84, p. 97115).
ALDONAS PUPKIS. S anda inė língua? | 3
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
(1) Sme onienė e k . 2016: 2:
No en an o se bend inem a língua expuls amos em S anda d language, ambém es a o p oblema de elação com common
language. Bend ine língua common language ma cimen o kalbos azę se ia possí el chama p ieškodi ikacine /. Es e é um
dos p ecoce ase de desen ol imen o da língua comun inês, quando ainda não haja uni o mes codos (no mas) da língua
ixuojan es uni e salmen e econhecidos eikalos (g amma ikos, pala asynų) (Cizikai ė 2002: 274; de e ia se p. 275. A. P.).
(2) Cizikai ė 2002: 274275:
Te minos common language (bend a kalba), di e en emen e nei li e a y i na ional language <...> gana a as. […]...> common
language e linhou p ecoi inha bend inesa ase da língua, ainda não alcançada mode na da linguagem da aidos e apo, po ém já
cla amen e se dis inguinhando do dialec o […]...>. Tal a ase da linguagem se ia possí el chama p ieškodi ikacine. Es e é um
dos p ecoce ase de desen ol imen o da língua comum, quando ainda não haja uni o mes de códigos (no mas) que ixuojam
uni e salmen e econhecidos eikalos (g amma ikas, pala asynas).
Des e jei o não in e p e ando co e amen e as a i mações dos ou os, ap esen ando dados
alsi icados aos au o es e su ge a idéia aze conclusão, que aipô ap esen ando ao mundo
encon amos keis okai ( e dade a saindo a silikę) (Sme onienė e k . 2016: 2).
Esqua ça dessas a i mações ek ilib is iką não é simples, não é ácil segaudi a e minčių k a inyje, as
quais desc end inamas úl ima pa ág a o pala ajou somos a silikę. En ão p ecisa escla ece -se po que
es amos a asadas po causa incapaci ação de aduzi , po causa de con usão de e mos ou ainda po
quais ou os mo i os? No p imei o capí ulo do a igo (kažkodėl ele é chamado po pa e, embo a mais
a de se ale de capí ulos) Te minos a osena em ou os países a espon a-se an es de quase uma
década e meia de uma e is a de ciência publicado li e a u ologės (ne kalbininkės) Cizikai ės a igo sob e
inglês comun inês e mo his ó ia e seus co esponden es em língua li uanas (Cizikai ė 2002: 273284).
Pode-se pasmea -se, po que au o es do a igo e isoujamo p incipalmen e não di e amen e, mas
a a és único in e mediinká dai osi em ou os anglakalbes países, e não em sua linguo y os his ó ia
deixando. Em segundo lado, podia pode eles mesmos pasidomedi do con eúdo dos e mos alados e suas
de inições não só Cizikai ės minimos, mas e de ou os países em línguas (ypač al a al a de análise da
aidos do e mo okiečių kalbos, pois ele podia e (e inha!) nemažą, al ez a é um decisi o impac o e
suomių, no egų, eng ų i k . kalbų e minų apž algos). Cizikai ės s aipsnis nė a kuo no s
e miniai da língua li uanas des a á ea, ambém es ų, especial, mas b e emen e e is as, pois nele como única on e e baseia-se menciona au o es.
ALDONAS PUPKIS. S anda inė língua? 4 | Não se pode disco da com a au o a a i mação de que o e mo
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
da língua pad ão nukonku a o anks esnius e minus ingles kalboje (Cizikai ė 2002: 280), ele cada ez mais
eqüen emen e pe imado e ou os línguas eu opeias p ackoje e não ienu o na p incipal. Aqui ainda
se pode ac escen a ou a au o a as alegações de que e minom língua pad ão ep esen a speci inem
Oes e concepção, que a espalhou adição cul u al (Bi š onai ė 2002: 266), que [n]acional ou comun ines
concepções de linguagem <...> comple amen e não co esponden esas ex-Impé io B i ânico si uações
(Bi š onai ė 2002: 265). Dalios Cizikai ės a igo conclusões o muladas bas an e con adi o amen e.
Falando sob e os li uanos es a á ea e miná, au o ê a i ma que bend iné ala, di e en emen e do inglês
common language, é isa e is e minas (Cizikai ė 2002: 280), suas apib ėžimuose encon amos quase
odos os mais impo an es e os mesmos semes, em inglês s anda dinė kalba: nacionalinė, suno min a,
s anda inė, que êm uma esc i a e šnekamąją o mas, pa yzdžiuizdinė, a ojama s e ų daugelyje.
Assim, isso, que em língua inglesa chama-se s anda d English, nos idiomas li uãos nsakoma bend inesa
linguagem e mo. Ele mais ico a no a e apa da língua li uãs e no a concep a da língua, susi o mou-seia
no início do século XIX, nusaky i (Cizikai ė 2002: 281). Mas na conclusão inal já a i ma-se, que [ ]ašomosios
línguas, bend inês línguas e li e a u aū ines línguas e mos são pa a es eu i codi ikuo ai e no mine
língbas Li uãs į a di a . Bend inês linguagem e mo pa icula men e incon enien e usa g e inan
his ó ia de á ias línguas
(Cizikai ė 2002: 281282).
Segundoame ecensuajamo a igo capí ulo e isãoemsa a ia dos e minos alados na Li uânia.
S iuka a apž alga, neišsami, selek y i. Às ezes su ge a imp essão de que g ieb asi so is inių
iukų: e e e e e e i em-se apenas ais casos, que são ú eis aos au o es, e essa cai os
e isão e minam em 1980. (mais p ecisamen e 1972 m.).
P imei amen e causa admi ação, que não seja possí el esumi um dos bene mais amplamen e des a
le a do e mo, o a igo do p o . A noldo Pi očkino (1970), no qual se indica que o e mo da linguagem
esc i a começou a se usado ou não F yd ichas Ku šai is (seu u no pode addu siu e Augus o Šleiche io
nos esc i os li uanis á ios é o e mo Sch i sp ache. A. P. o.), Jonas Jablonskis, como apa ece no
a igo ecensu ado. Além disso, menin Jablonskį no abalho cien í ico de eu indica , onde ele aquela
escolha e conscien i icada sepa ação do shnekamosios língua é consolidado. An a e us, užmi šus
Pi očkino a igo, não é o necida mui a in o mação sob e oco ência do e mo alado, sua o ma kai ą,
ou os e minus, galų gale nesužinome e a igo au o iaus Pi očkino posições.
ALDONAS PUPKIS. S anda inė língua? | 5 B e emen e mencionei esc i o o e mo da língua, mas não
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
escla ecendo seu con eúdo, bas an e amplamen e esc e e-se sob e P ano Ska džiaus 1927 m.
c iada e em a osená inje ada a e miná da língua bend iné. Nes e jun o en a-se basea a si
dis in i os a ibu os me odica. E ci ando, e a ossalhando Ska džių pa icula men e en a iza a
pab ėžiama os kalbos a mainos b e n d u m o ypa ybė (požymis): „ e mino kū ėjui bu o s a bu
comunhumão da língua como es ado uni ica o aspec o <...>. De a o, en ão essa oi a melho escolha,
ele co espondeu àquela época an o à espi i ualidade polí ica quan o à his ó ica da Li uânia
(Sme onienė and k . 6; pa yškin a mano. A. P. 2016:).
Toliau esc e e sob e 1950 m. bend inês linguagem e miną mudi usį usišką (= de usų kalbos изверs ą. A.
P.) литературной речи e miną. A i mou-se que ele não es i e ês nem um pouco melho ( u bū á p a
bend iná língua, mas não se diz po quê), na Li uânia não e e nenhuma adição (no s seu e seu analogų
a osena siekė mesmo 100 anos; é a Pi očkinas 1970: 31). Toda sem sen idomišku cai imu não o am
sa is ei os nem Li uânia, nem no es angei o esiden es kalbininkai: sob e isso mais uma ez oi esc i o
P anas Ska džius, Pe as Jonikas, a i amen e disku a ę e Lie u os kalbininkai (pas a asis eiginhas da
li e a u a me não é conhecido, discussões inicia am só quase depois de 20 anos). Te mo de linguagem
bend inesa começado a cai in i 1969 m., indicado, onde ele p incipalmen e ima o usa . Não odos lingüis as
disso p ensa am, ossem publicados alguns a igos diskusionais. Des es pa icula men e ins igá el é a
opinião de Jono Palionio (1975) de que, sem o e mo en a em igo , i in impo an e esą isso, que
aduziando o Li u iškąjį comun inės kalbos e miną em ou os, especialmen e de nações co ebinas,
língbas ou de e ia usa aqueles po os li e a inės kalbos e mo co esponden esis, ou em cada caso
escla ece naquele e mo de língua comun inė a concepção (Palionis 1975: 32). A au o es do e e ido a igo
admi em que essas pala as Palionio e são o nadas seu a igo lei mo i : neįmanoma gene inės kalbos e mino do ai a o i em ou as línguas, e dade, ago a já
Vaka ų (Sme onienė i k . 2016: 7).
Mas apesa das discussões (= ideológico e bu oc á ico despis amen o. A. P.) o e mo de língua
bend inesa adquilhou e isso oi didelė ideologinė pe galė, mos žiusi i ą lie u ių kalbininkų
s ubu ą (Sme onienė i k . 2016: 7; pa yškin a mano. A. P.). G ąžin asis e mo mais a de
in oduzindo ki ų semų (mencionado Joniko (1972: 1) a a i mação de que bend ine kalba possa
chama -se a oda a nação a ibuídas cul u ais e ci ilizacinês linguagem ipo), mas es e e mo,
Joniko opinião, endo e de iciências: esą di ícil de ini mais p ecisamen e bend umo noção, nes
comum endoças e a ski õs šeimõs, e kaimo, e pa apijos šnek a. Aleksas Gi denis (1973: 45)
de inindo uma comun iná língua como a língua da ida pública da nação, iešumo sema ha endo
ans e ida e em Lie u ių kalbos enciklopediją (1999, 2008). Con udo, aqui mesmo é ei a a conclusão de que al p eenchimen o do con eúdo do e mo (aspei a isso se ia qual

ALDONAS PUPKIS. S anda inė kalba? | 6
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
exceção da e minologia abalho p á ica) e ap oximação ao mundo plin anço linguagem pad ão e mo
nė a bom, po que em ou os países em linguagem pad ão é is a como em p iei ą (? A. P.) e apą, ou
seja, e nós de e íamos conside a es a ques ão endo em men e, que a língua Li uânia ambém
nes o i luga , que a lingua bend inė e a ambém um ce o pe íodo de seu aio, mas ele, como e em
ou os países, se pasibaigė (Sme ė k onien e 8). 2016:
Te cei o capí ulo chama-se Comê hoje Li uânia a o inas e minos da língua pad ão? Nele de íamos
encon a cla amen e e logicamen e explicada, po que adqui ido, do e mo adicional comunhinha língua
não pode suplinzi no os semas, po que odos ou pelo menos mui os ( ape pode encon a já a pa i do
con ex o do a igo) os idiomas aida ap oxima am (a passa am em) um no o pe íodo de aidos e como ele
de e ia se desc i o, po que em inglês, e em línguas dos pos -so ié icos e de ou os países pos colijões,
e em sei i ocan es? Assim, em odo o mundo ha e á oco ido uma up u a do desen ol imen o das línguas
( iesiog e oliucija), que ou não os p imei os na Li uânia no a am os au o es do a igo em ques ão (ou
es a idéia passinolino de Cizika (2002), ou al ez de Gied iaus Subačiaus 2002 m. a igo, embo a úl imo não
incluísse na lis a daquelas li e a u as) e decidi am que e nós não e íamos a língua inglesa a ilikada dos
p ocessos, po isso e íamos que i com uma kojon su ( adição do impé io b i ânico) e a a és dela
adqui i um e minão. Não só isso, esse no o e mo e le i ia e nuoseklų i dėsningą conhecimen o do
sis ema de linguagem e esse conhecimen o aplicação em p ocessos de pad onização da linguagem e de
polí ica de linguagem (Sme onienė e k . 2016: 1). É de a o no a o iška idéia, que mudança de e mo pudesse
em essência es imula ín eg a linguo y os á ea de pesquisas, po que, sup ask, bend inês linguagem
e mis o ealiza incapaz. In elizmen e, nenhuma explicações mais de alhadas nem nes a, nem ou as
ques ões a igo não encon amos. Nele só gausu não acil ai en endidos samp o a imen os, eiškiados
p incipalmen e ci ações de á ias on es ou au o es, ad aqui belicha dize algumas dos aqueles
s a s ymų sa u ian es apon os e umêgin i a alia p opos a do a igo au o es.
Apa eceu mais do que es anho, quando ecensui no a igo a i mando que p ecisamen e eu ainda em 1980 os
meus Fundamen os da Cul u a da Língua o e mo comunhinė kalba samp a ą esu ap oximinęs ao en ão já
usado na Eu opa do e mo s anda dinės kalbos (ou al ez en ão meu já inha sido ao olha começado esse
no o es ágio do desen ol imen o da língua comunhinė li huã?). Não ha mais isso, naquele li o os au o es
ainda encon am e minha suges ão sob e a e minologia da linguagem pad ão na Li uânia (Sme onienė e k .
2016: 8; pab . meu. A. P.). Pe skaičius sob e ais descobe as, necessá io lemb a p óp io meu aquela idéia
o mula imen o Kalbos bases cul u ais: Bend inė ala do ou os idiomas a mainų ( a mių, sis ema. Es e,
ža gonų, sociolek ų) pi miausia ski iasi uo, kad ji y a suno min a, daugiau a mažiau apdo o a
ALDONAS PUPKIS. S anda inė língua? | 7
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
dis inguamasis, b uožas eiškiasi codi ikacija, isso é é ixsuo as eg as p esença. ca ac e ís icas de
língua comum, indicadas de á ios au o es, podem se não absolu us, ca ac e ís icas não de odas as
línguas ou não de odas as epochas (Pupkis 1980 7). De á ias isso língua a iadamen e nomea us o dos
e mos, que êm unokios ou ou osokios de ei os, [g]e iausiai mos y ų comun inês linguagem speci iką
s anda d language e mos (s anda as Ta p au inių žodžių žodine explicado no ma, exemplo; essa pala a
pode eikš i e šabloną, a a e ą bend inė kalba nė a šabloninė, a a e inė kalba), mas ele não em
nenhuma adições (Pupkis 1980: 8). En ão nem aqui de algum ap oximamen o, nem siūlimo ealmen e
nepajėgiu įžiū ė i.
Falando sob e os meus indicados e mos de língua comunhinha e suas peculia idades os au o es udo
isso compõem manei a de li e epo ação e a i mam que no momen o já desigęs qua is aužus de
língua comunhinha: 1) suno min a, mais ou menos p ocessada lingbinė sis ema; 2) codi icação eg as
ixas; (3) pí si a pídalo e monólogo; 4) a mais impo an e unção comunicacinė. Mas no li o aquelas
aožai (ypa ybės) compilliam quan o de ou a o dem e ela não é absolu amen e al, qual a sumodela am
au o es. Já mencionado, que peculia i as de ou os au o es pensados in e p e ando é um das
peculia idades des e a igo, e cian es abejo i e mui os ou os seus eigines e conclusões. I.e. lendo
mais adian e, pode apa ece , que sob e gene inha linguagem e sua e minão enho alecido apenas
aquela uma única ez e isso esan i a inal minha opinião. Mas pa a mim, como e de não um ou o lingüis a,
depa amen os não há algum conc e o es agnês, que não pudesse com o empo muda -se. Po que, po
exemplo, nenhuma pala a não éžmenenada sob e a minha companhinha linguagem (są okos e e mo)
desc iúção em Es udos de Cul u a da Língua (2005)? Eles, me pa ece, nãobem a as ando do 1980 m.
concei o, num ce o sen ido pass ūmė a pa a en e e esc e e-se que bend inė língua é não só
conscien emen e a ada, mas e his o icamen e secul u ha a amada da língua nacional a ai, usada
de oda a nação de comunição (komunikação), pensamen o, polí ico, econômico e cul u al ida
necessidades sa is aze , nacional iden idade e ep esen ação (Pupkis 2005: 30). Aqui, a įs ei acha , como
só mais b ilhan emen e le an adas bend inês unções da língua, en e as quais i in impo an es são nacional iden idade e ep esen ação unções.
Au o es, ob iamen e, não encon ou necesalo pas udijua e ou os li os e a igos de kalbininkų
li uãos sob e bend iná língua e m, peculia idades, de inições, susi o mação, his o iiją e k . O a igo
nėpsnyje não ézmenenado sob e os mais no á eis his o iado es da língua li uânica Jono Palionio,
Zigmo Zinke ičiaus li os, jôneu os e minus, pe iodização e k ., bem como os mais elhos a igos de
P ano Kniūkš os, Albe o Rosino, des e século iniciais Jono Klima ičiaus, Ri os Miliūnai ės e k .
abalhos, nos quais uma ou ou a o ma ala-se mui o de ques ões elacionadas com o a igo.
ALDONAS PUPKIS. S anda inė língua? 8 | Re o nando a aqueles au o es cada ez en a izam esą pa a eles
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
não in ei amen e comp eendidas ca ac e ís icas da língua bend inha b e n d u m o (p imin ina que
Cizikai ė 2002: 280 conside a bend umá social, e não de empos mais an igos (p incin inas já mencionadas
ling is iniu bend inės kalbos požymiu) galima p isimin i, kad ja abejojančių jie a iasi adę i iš
Jonėko abejonés, mas ele (1972: 1) não ed ejando bend iná língua é nomeinęs isai nau ai. dis inguidas
cul u inas e ci ilizacines espécie de linguagem bend uma, seu cul u al e ci ilizacinis pobūdis di e amen e
ko eliuoja com Gi denio Tas (2000: 316) bend ines línguas iešumu (Bend inė (li e a ū inė) língua é uma
nação de ida pública ( aš o, escolas, li e a u a, meios de comunicações mas) língua). Isso mesmo oi
en a izado e meus Es udos de Cul u a das Línguas (2005). E eis aqui, e dade, indi e amen e, a sie ai dos
mencionados ci a os, au o es pasisakoma, o que se p e ende de a o: Iš iesų, adições nós c iamos nós
mesmos, e hoje não há necessidade de impo ância e semnas en a iza apenas comunidade ou lis a
s e as, nas quais a no minė língua de e se usada (Sme onienė i k . 2016: 8), e o e ece acen ua minhas m.
1980 mencionadas peculia idades, onde a comum b e d u s não é le an ada como a sua mais impo an e.
Mas se comun u m ão conside a mos linguís ico, e não socialmen e enomenico, e emos que
econhece que a p óp ia essência de uma linguagem comum, como aço
Gied ius Subačius (2003: 63), é apoiada idéia de in eg ação de o mas de linguagem, . i.
ienodėjimo, exp essão de uni o mização, que p ecisa aquela língua us ojanças sociedade ou
comunidade consolidação. Assim ca ac e ís ica do comum é não alguma yda ou con eúdo não
endo kons uk as, e sociedade elkian e, ela uni ican e idėja, que nes es empos de odo
nede a com amplamen e disseminados desin eg ação de neolibe alismo disposições.
Seguindo adian e pelo caminho de sín ese é p eciso discu i mais algumas ques ões essenciais.
P imei o, como mencionei, aos au o es bene mais impo an e, que com o e mo de língua comun inês
esą a asamos da Oes e da Eu opa, que em desen ol imen o de línguas ão a ançusa em dian e. Aqui
meio se en a esol e as necessidades in e nas da oca de e mos, mas comple amen e se
con unda. A i mam-se que em di e en es e mos in oduzem-se di e en es es ágios de
desen ol imen o de línguas, mos an es aqueles ní eis de qualidade. Assim samp o au i se ia
logicamen e possí el, mas a igo neišaiškin i dois essencialmen e alados emas dėmenos: 1) quais
são aqui discu idos e apas de desen ol imen os da língua li uanas, quais suas limi es c onologicas,
com que medidae a (ou já é medidae a) a qualidade da língua li uanas (ap oximadamen e o úl imo caso 2) não se diz nada, nem mesmo não agaaxkin a, o que na cabeça, qual é o con eúdo do a gumen o).
ALDONAS PUPKIS. S anda inė língua? | 9
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Se o e mo da língua comum e le iindo a ase da linguagem pad ão, ainda não a ingida e apa da mode nação
da linguagem, isso quando dėž i aquela mode nação da linguagem on ei a? Desde quando no minamo desde
lie u ių kalbą galima p adė i laiky i mode nia – nuo Auš os laikų, nuo Va po? Be gali bū i, kad i
1918 m. da esku ó ia Li uânia independência a língua de início o nas uma es a al e começėjus espčiai a
plė o i uncioncinius es ilos da língua? Mas en ão o e mo de língua comum ainda ainda não exis ia. Isso
se á al ez desde 1927, quando apa eceu o e mo de língua comum? Ou al ez enha em men e ikijabonskinė
epocha ou mesmo ainda mais elho a (onde bend inês linguagem e mo com jibu iu não encon a)? Do ou o
7
lado de is a, con undijo-se en e his ó icas da as: p ecisou indica com p ecisão o empo, quando iniciou
aquele no o es ágio da língua pad ão (Vaka ų Eu opoje i Lie u oje), se ainda 1980 m. aš Kalbos kul ū os
pag unduose bend inės kalbos e mino samp a ą, como ašo au o iai, já a inau p ie en ão já usado na
Eu opa o e mo da língua pad ão (Sme ė i 2016: k onien. 8). Assim, se a escolha do e mo de e ia
de e mina -se ní el de qualidade da linguagem, en ão o que nos escla eça á, de que ní el aqui se ala, e
8
con ence á que os au o es em discussão e mos e alados igualmen e não con adigem uns aos ou os?
Esu con encido, que aquelas con usões não ossem exis en es, caso au o es à e minos linguo y os li uãos
ossem ėję de on es linguo y os li uãs, e não p incipalmen e ėmęsi o síine p á ica. Nos nossos
alo y oje es es s ei a e mininai já há longokai nosis o ėję e basako olha que e em Palionio abalhos,
que udo se ia s ojęsi em seus luga es. An ai no li o Rašomosios kalbos is o ija Palionis (1995) o chamado
pe íodo p é-inacional da língua esc i a chama ašomąja kalba, plačiai kalba apie XIX a. pabaigoje XX a.
p adžioje lie u ių bend inės ašomosios kalbos susida imą i oliau isoje knygoje naudoja ik pas aį
e miną (Palionis 1995: 35). Po jei o, en a iza, que aqui man endo anks esniões adições e po causa a ual
de a osens polinkių, abandonada li e a u anės kalbos e mo (no s, sua opinião, ele não é mui o p as as), e
seu luga e o nin i ašomosios kalbos e bend inės kalbos e mos. No en an o, o úl imo e mo e a ojase
só a pa i dos Auš os empos dos susikū usios, oda a nação li uânica comum ašomosios e šnekamosios
(s anda inės) linguagem signi icado (Palionis 1995: 7). Se ainda i esse sido bem insc i a em a igo de
Cizikai ės, isso não di ícil e ia sido en ende , que sua mencionada e mis common language, skliaus os
anslas a com pala as bend a lingua, e ainda explicado, que isso é simplesmen e ʹbe qual
7
Quan o an es Sme onienės (2014) oi di o mais cla amen e: mais impo an es anos da língua pad ão (p adžios)
conside y ini 1922 m., quando na Cons i uição Li uânia língua anunciada es a al, Minis é io da Educação Jablonskio
g amá ica econheceu pad ão u, e Kaune oi ís eig as uni e sidade. Ques ionimen o sob e es a a i mação aqui
de e ia o mula -se de ou a o ma: se a pe iodização da his ó ia da língua depende de ex e nas ci cuns âncias
polí icas, sociais ou cul u ais, que e mui o impo an es na ida da sociedade, ou de quali a i as e (ou) quan i a i as p óp ias es u u as da língua (sis emas) e usosena mudanças?
8
Foi possí el a anja que e no meu li o Kalbos kul ū os s udijos dado a a ual codi ica a língua li au a do
esquema de desen ol imen o ou sob e ela pousa (ž . Pupkis 2005: 4546).
ALDONAS PUPKIS. S anda inė língua? | 16
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
LITERATŪRA
B i š o n a i ė R . 2002: Kai ku ie anglų, slo akų i lie u ių šnekamųjų s anda inių kalbų
o ma imosi b uožai. – A chi um Li huanicum 4, 265–272.
C i z i k a i ė D . 2002: Anglų kalbos e minai common language, na ional language, li e aly language,
Kingˊs language, s anda d language i jų lie u iški a i ikmenys. – A chi um Li huanicum 4,
273–282.
G i de n is A . 1973: Bend inė kalba. – Mūsų kalba 3, p. 45–47. – Tas pa s: Aleksas Gi denis.
Kalbo y os da bai 1, 2000, 316–318.
J o n i k a s P . 1972: Lie u ių bend inės ašomosios kalbos kū imasis an ojoje XIX a. pusėje. Čikaga:
Pedagoginis li uanis ikos ins i u as.
K a l ė di en ė L . 2013: U nėžiū ė R., Valskys V. D idešim oji Jono Jablonskio kon e encija. –
Gim oji kalba 10, 21–24.
P a l i o n i s J . 1975: Li e a ū inė kalba, bend inė kalba a kaip ki aip? – Kalbos kul ū a 29, 28–32.
P a l i o n i s J . 1995: Lie u ių ašomosios kalbos is o ija. Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidykla.
P i o č k i n a s A . 1970: Li e a ū inės kalbos e minas i jo analogai. – Kalbos kul ū a 19, 25–32.
P u p k i s A . 1980: Kalbos kul ū os pag indai. Vilnius: Mokslas.
P u p k i s A . 2005: Kalbos kul ū os s udijos. Vilnius: Gim asis žodis.
S k a d ži us P. 1997: Rink iniai aš ai 2. Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as.
S m e on i e nė I . 2014: Kalbos ie a als ybių poli ikoje: s anda inių kalbų susikū imas. –
Pa lamen o s udijos 16. P ieiga in e ne e:
h p://www.pa lamen os udijos.l /N 16/16_kalba_2.h m.
S m e on i e nė I ., S m e o n a A ., V a l o k a A. 2016: Dėl s anda inės kalbos e mino. – Lie u ių
kalba 10. P ieiga in e ne e: www.lie u iukalba.l .
S u b a či u s G . 2003: S anda inė kalba – aldžios nuosa ybė. – Kul ū os ba ai 12, 63–64.
V a l o k a A . 2015: Kalbos plana imo i kalbos poli ikos e minai. – Pa lamen o s udijos 18, 84–
101. P ieiga in e ne e: www.pa lamen os udijos.l /N 18/ iles/5.
Recebido 2017 06 20
ALDONAS PUPKIS
[email protected]