scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

„Bendrinės kalbos“ samprata Lietuvos Respublikos teisės aktuose ir kalbos politikos kontekste

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

„Bendrinės kalbos“ samprata Lietuvos Respublikos teisės aktuose ir kalbos politikos kontekste

Author: Daiva Vaišnienė
Year: 2017
Source: https://journals.lki.lt/bendrinekalba/article/download/158/153
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
DAIVA VAIŠNIENĖ
Lie u os edukologijos uni e si e as
BENDRINĖS KALBOS SAMPRATA LIETUVOS RESPUBLIKOS
TEISS AKTUOSE IR KALBOS POLITIKOS KONTEKSTE ESMINIAI PALAJAS: língua es a al,
polí ica de línguas, bend iné língua, língua pad ão, eg as de línguas.
A igos Nes e discu idos na legislação da República da Li uânia e documen os de polí ica da língua
(kalbos poli ikos gai ėse, Vals ybinės lie u ių kalbos komisijos nu a imuose) usados s a usą da
língua lie u ių e suas unções nusakan ys e mos ( als ybinė kalba, bend inė kalba, aisyklinga kalba
i k .), suas de inições bei a osenos ypa umai. A maio pa e da a enção é a ibuída ao e mo
bend inė linguagem concep e, uncionalidade e con ex o de consumo. Resumem-se em á ias on es
(dic ioná ios de e minos, Banco de e minos da República da Li uânia e e c.) o necidas de inições
des e e mo, abo dam-se elações com ou as s a usas de linguagem e unções unsakanan es
concei os.
ĮVADAS
Sis emiškumas e de inição de p ecisão dis inguem-se como umas das mais impo an es
logís icos bom e mo equisi os. Ao a alia essas p op iedades dos e mos, conside a-se a
uni o mideicmishidade e seman ís ica de inição dos e mos, a undamen ação cien í ica das
i daugmaž ienodą į a dijimą (Gai enis 2014: 211, da ž . 236–237). Vis dėl o Kazimie as
Gai enis, ap a damas ge o e mino b uožus, a k eipia dėmesį, kad p ak iniame e minų
elações de e mos lógicos não é ácil alcança no abalho de no ma i a a
uni o mideicmishidade e a de inição do signi icado e a é mesmo empos longos de ida os e mos
dos especialis as daquela á ea podem se comp eendidos e usados de manei a (Gai enis 2014:
ka ais kalbos no minimo, iešųjų už ašų kalbos a s e im a džių ašybos diskusijų kyla ne ik
206207). Es as e minias não e igia das de iciências e da polí ica de linguagem s po causa da
a aliação do enómeno da linguagem, mas e po causa de di e en e en endimen o do obje o em
išanks inėms nuos a oms didelę į aką da o i pag indinių kalbos poli ikos są okų u inio
DAIVA VAIŠNIENĖ. Bend inės kalbos samp a a Lie u os Respublikos eisės ak uose i kalbos poli ikos
discussão. Tem de se econhecido que empenhados na sociedade a nega i os es e eó ipos linguís icos ou con ex o | 2
__________________________________________________________________________________________
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
inde inėž ume, e nea sagamen e, sem aiškių apib ėžčių usados e mos (dėl kelių kalbos poli ikos
1
e minų ski ingo in e p e a imo plg. Valo ka 2015). Sis ema de concei os da á ea da polí ica de
2
linguagem e e minia análise de abalhos, nos quais se alasse sob e de inições de e mos, suas
dispausas peculia idades ou hie a chicas elações, não há gausa (muchchme o ponde ada a
escolha ap op iamesnių e mos co espondem. Tikslios concei os de de inições s inga e
examinando keblesnius ques ões de di ei o da língua A Lei da Língua Es adual ( oliau VKĮ) oi
ado ada em 1995 anos, e naquela época ainda não e a comum no mesmo es a u o sepa adamen e
3
discu i concei os. Assim, os e mos da polí ica de linguagem s i ies a é que nenhum em um único
ac o ju ídico não es á cla amen e e sis emicamen e de inidos. É e dade, os e mos com as
de inições são o necidos já há mais de dez anos em um conside ado e a ualizado, po ém ainda
não acei o, P oje o de Lei Cons i ucional da Língua Es adual (www VKKĮ). Impo an e ambém é
o que mais do que an es de unções (pai example, elacionados com do li uano como s a us de
língua o icial da União Eu opeia, ecnologias digi ais), aigi ne eglamen uoja e neį a dija com
es as á easim
d idešim me į p iim as VKĮ neap ėpia kai ku ių daba inių lie u ių kalbos a ojimo s ičių i
susijusių eiškinių.
VKĮ oda neminação e públicojam ida o mais impo an e a a mainá da linguagem in oduzi an i e mo bend inė
kalba. Acadêmicas e públicas discussões sob e á ias unções de a mainhos da língua, suas elação com eg as,
iden idade ou indi íduos aiškos sujei os coloca ainda mais sumaiš ia e con ap iešos, se nesu a iama po causa
do concei o bend inė kalba de inições e bend inė linguagem de consumo ab êp ies. Segundo A noldo Pi očkin, máis
que não só pessoas comuns, mas ambém diplomados ilólogos em bas an e nãoikslų en endimen o sob e
comun iná linguagem (Pi očkinas 2011). Es a insj algá apildo e mais ecen es pesquisas bend inê linguagem
concei os ealus con eúdo dos i iá eis pe cepokiam desiguap asmiškai (Aliūkai ė 2011: 216) ou bend inė lingua
o na-se língua, en endama como bend inė lingua. Se á na es a albiscidade das línguas li uanas en a em con a e
1
Pa yzdžiui, s a s oma, a als ybinės kalbos są oka apima i a mes (plg. „ als ybinė y a lie u ių
a mės? Ge almen e paêmos sim. Asepa adamen e como e não (Daujo y ė 2013). Reičiausiai ais d ejonesas em
in luência e pública discussão, da polí ica da linguagem obje i os, p e ende opo ciona comun iná linguagem com
ku iose eikiama desk ip y i bend inės kalbos paski ies in e p e acija, pa i šu iniškai sup an ami als ybinės
a mês ou ou as a anções da linguagem (plg. Vaicekauskienė 2010: 166; Vaicekauskienė, Saus e de 2012). Assim
c ia-se con lic i o discu so, impe ando iden i icação da língua li uânica só com comunine língua e desen ol endo
ag essi aus bend inês língua de dominação imaginá io.
2
Neap injez a e mo iešieji zap ašai concep oka lėmė decisão num ibunal ginče sob e públicos dos zap ašų ou as
línguas. No p ocesso N-62-2354-11 Dėl Vilniaus apyga dos adminis acinio eismo 2010 m. 25 ou ub o d. nu a ies D. G.
adminis a i o di ei o de iolação cons a a-se que a de inição de públicos dos egis os nem na linguagem es a ubina,
nem nos ac os implemen amosios nea skleis a, po isso una eikšmiškai a i ma , que as insc ições de nomeamen o de
au oca os es an is em u a e pa que de au oca os não co espondem em língua es a al aos publicus egis os
mencionados na Pa e 1 do A igo 17 da Lei de Es ado. Embo a Es a ubina Comissão da língua li uânica seja
conside uschiusi e miną iešieji už ašai e seu de ini į incluísi į Te minų banką, po ém a é não acei o Vals ybinės
kalbos kons i ucinis įs a ymas, no qual osse ap esen ado es e e mino com de inição, sua ques ão de s a us
ju ídico não es á a é o im esolęs a.
3
Plg. Cide a 2002; Valo ka 2015.
DAIVA VAIŠNIENĖ. Bend inės kalbos samp a a Lie u os Respublikos eisės ak uose i kalbos poli ikos
con ex o | 3
__________________________________________________________________________________________
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
in oduído código, adap ado no sis ema de a ian es egionais (Aliūkai ė, Me ky ė-Š a cienė 2012:
172).
Em d ums uas di e en es o mesmo ou mui o pa ecidos assun o unskanen es e mos ou
inde inidos concei os, adenyse é ácil paskandi essenciais sinais do enômeno, le an ando em
supe ícies secundu á ios, pa icialmen e in e p e a o con eúdo dos concei os, adap á-lo
4
pa ankias ideológicas, p ecisando iden i ica uma linguagem comum com uma no ma, e nou os
casos usa o mesmo e mo alando só sob e uma uni e sali, comp eensí el e de odos os
idiomas a man. s a usą e esmines ca ac e ís icas de consumo, en ekę em ac os ju ídicos e
Šiame s aipsnyje keliamas klausimas, a kalbo y os e minai, nusakan ys kalbos
ou os documen os de polí ica de linguagem, são cla os e una eicšmia, ou o mulado es de
ac os ju ídicos e especialis as de linguagem unodai us o e minos, cons i uídos com gimininho
sup an ami. S aipsnio ikslas – ap a i eisės ak uose i kalbos poli ikos dokumen uose
pala a linguagem, sis ema, disslaidos e usos peculia idades. Mais a enção é a ibuída ao e mo
bend inė linguagem concep ai, uncionalidade e con ex o de consumo. Resumem-se em á ias
on es (dic ioná ios de e minos, banco de e minos da República da Li uânia) o necidas
unções des e e mo de inições, abo dam-se elações com ou os s a us da língua e concep os
5
nusakan idos. SVOKOS BENDRIN KALBA POŽYMIAI IR APIBRŽTYS De aco do P ano Ska džiaus, que
em 1927 começou a usa e mą bend inė kalba, a explicação o necida se ia possí el dis ingui
dois essenciais aços do concei o de bend inė lingua:
6
1. Komunikacinis, ou uni e sominės a osenos, sinal (es e é comum de odos os li uanos
mú uo susixaniamen o, komunikacinė p iemonė, o almen e e po esc i o comun iesiems kul ū iniams
4
Tal ez a é ainda ideologicamen e subu bada dispu a desc i i is a e p esk ip i is a, se lie u ių bend inė šnekamoji
i aš uji kalba y a idealioji kalba, às quais de e aspi a odos os li uanos (Vaicekauskienė 2014: 166), ou ainda
pode ia a capacidade egula men e ala é speci inės ling is inės kompe encijos, speci inis ling is inis kapi alas,
que igual como e ou as espécies de capi al inancia , cul u al, social, é desigualmen e pasiski s en e á ios
g upos sociais (Baločkai s ė) , esol e aiški i iena eikmė komunis, o que cons i ui o concei o de linguagem.
5
Nes e a igo baseia-se p incipalmen e em on es e minog a icas e legisla i os, aí não e e obje i o
ap esen a e a alia de odos os abalhos da linguo i a o necidos uma de inição de linguagem comum.
6
Dabo a uni e salmen e Li uães língua de uso, como indicam sua sanda a e aida, de e dadei o melho chamin ina
bend inė, ou ge alji. Is o é comum de odos os li uanos mú uo susicionamen o, comuniccinė ins umen o,
o almen e e po esc i o come i aos cul u ais e ci ilizaciniams assun os de ida consumamoji lingua, que de odo
não coincide nem com uma única a me li a ians <...>. Es a língua, que de i a da língua de pessoas shnekamosios,
delibe adamen e cul i ada, do ojada, pa a que ela melho se adap asse à comum a osenha; isso é cul u a uma
língua. (Ska džius 1997: 635). Es a ci ação de 1974 ano publicação Bend inė i li e a ū inė kalba, publicadas na
350).
DAIVA VAIŠNIENĖ. Bend inės kalbos samp a a Lie u os Respublikos eisės ak uose i kalbos poli ikos
e is a Aidai (N . 8, p. 345 con ex o | 4
__________________________________________________________________________________________
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
e ci ilacinais asun os de ida usada a língua)
7
bend iná a língua, como a mainá de línguas,
sepa a dos a mių ( o ai não a ampa nem com
8
uma li a ians a me) e de odos os ou os
idiomas a mainas.
2. Kodi ikacinis, ou egula idade, sinalis (calba, o iginada de pessoas šnekamosios linguagem,
conscien iosamen e cul i ada, do ojama, que ela melho aças comuni á ia a osenai; isso é
kul ū inė kalba) en a êzia bend inês linguagem no minį ca ac e . se ia dada p io idade, se
Iš P. Ska džiaus eikiamos apib ėž ies bū ų sudė inga pasaky i, ku iam iš šių požymių
osse p eciso escolhe a mais impo an e ca ac e ís ica da língua comun inês. Ou a
9
quando Li uães bend inė língua só começou a gy an i como es u u a codi icuá el, ao mesmo
e us, a gu a oks klausimas galėjo kil i d idešim ojo amžiaus pi maisiais dešim mečiais,
empo pildoma, a koma e deplgiama. Embo a e escolhido aka ų aukš aičių (kauniškių) a mės
undamen o, po ém bend inę língua desc e endo g ama icas, nou os no minamuosios
abalhos p ecisa am de no o a as i e de ini in e nas linguís icas enominių in e acejas,
p eenche lacunas do sis ema.
10
Assim, inham de se es abelecidas cla as eg as e no mas, p esacando di e enças en e a língua
bend inesa e ou as línguas a anas, ambém iniciada suno min os linguagem uni e so á ia sclaida,
p incipalmen e es a língua uso consolidando a educação egulamen ando nos a os legais. Embo a de
11
ac o bend iné língua no pe íodo in e cuka io adqui iu sua cul u á ia o ma e sepa ou as p incipais
suas á eas a osenas, o p óp io e mo ju ídico não inha undamen o e nas legislações não a o .
7
Os aços de uni e salidade en a izam e Pe as Jonikas, dizendo que bend inė kalba é lingua que é
designada pa a os assun os de ida cul u al e ci ilizacino de oda a nação (Jonikas 1972 2).
8
Pombėž ina, que es a disposição comple amen e não oponino bend inês de linguagem com a mês. A. Salys
jus amen e pik inosi desp endimen o da língua bend inesa da língua i a das pessoas a mė de e ia o na
apoiama lingubiquemen gal osenai e se inculada com o ensino da língua bend inesa, assim pagi inando
sh iesuomenesa kalbinę nuojau ą e le an ando o alamen o da esc i a (Salys 1979: 1516).
9
Pode-se conco da que P. Ska džiu e a impo an e en a iza a comun umão da linguagem como Es ado uni ican e
aspec o (Sme onienė, Sme ona, Valo ka 2016: 6), no en an o aqui mesmo en a iza-se que o obje i o comuniccinis da
linguagem não insepa a do qualidade da linguagem, ajudando a en ende , como e o que p ecisa esc e e ou dize , se
quise m que ou os nos possam en ende sem di iculdeny. (Ska džius 1997: 52). Plg. Pe e is Aue is ca ac e iza a
linguagem pad ão po ês a ibu os complemen a es uns dos ou os: (a)é consumido mais do que uma linguís ica
egião de consumido es; b) conside a-se como p es ižinė linguagem a maina (H- a ie y) e é usada escš iji; c) é obje o de codi icação e expansão
(Aue 2005: 8).
10
Segundo A. Salio, bend inês da linguagem ob a de a e a aqui é encon a ou o ma pesous y ą:
al ax ama p iku i, a ne eque inga joga (Salys 1979: 13).
11
Assim p ocu ou p epa a a sociedade bend inês à admissão da língua (plg. Sme onienė 2014). O uso uni e sal de li uanos
é egulamen ado em uso em 1922 em ap o ado P adžios mokyklų įs a y, a kodi ikuo os, egula os equisi os de língua
são es abelecidos o necendo e e ências a no maman osius publicações, po exemplo, P adžios mokslo
depa amen as p ašo p adžios mokyklose em is Jono Jablonskio g ama ica: Depa amen as é expe ienciado que
Li huanian p adedamosi mokyklose es á layo insu icien emen e unida, ūles mokyklos i Depa amen as p ašo isų
nepakankamai aisyklinga kalba. Pašalin i ši oms mūsų š e imo [š ie imo] ydoms P adžios Mokslo
p adžios mokyklų moky ojų i aš uose kaip o icialiais aš uose, aip eikalais es es.
R y g i š k i ų J o n o L i e u o s k a l b o s g a m a i k o j e (Vilniuje, 1919 me ai, Lie u ių Mokslo Daugijos
[D augijas] leidiny). (LVŽ 1919 8: 8).
DAIVA VAIŠNIENĖ. Bend inės kalbos samp a a Lie u os Respublikos eisės ak uose i kalbos poli ikos
__________________________________________________________________________________________
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Du an e o pe íodo so ié ico de aco do usų kalbo y os adição oi suge ido e in oduziamo o
e mo li e a ū inė kalba, po ém na Li uânia es e e mo assim e não neįsi i ino. P ano
12
Ska džiaus p opos a a bend inė língua começado a ol a a linguo y os ciência desde o
sé imo XX século dezmečio (Pi očkinas 2011; Pupkis 2005: 43). Uni e so ná a osena do e mo
consolidada g adualmen e: em 1990 lançada em Kalbo y os e minų žodyne ( oliau KTŽ) ambos
os e mos são o necidos como sinônimos, po ém ainda isí el hie á quico sua elação,
o necendo p imazia à linguagem li e ú ina do a igo bend inė kalba, que é de inida como
nacionalinė ašomąją e šnekamąją kalba u in i li e a ū inė kalba (KTŽ 1990: 37), há e e ência
a um bem mais de alhado concei o no a igo. No úl imo indica-se que nacionaline o nada e
šnekamąją o mą adqui idusi li e a ū inė kalba nem akai chama-se e mo bend inė kalba, e
pa e kalbininkų es e e mo a odos os casos usando ie oj e mo li e a ū inė kalba (KTŽ
1990: 119).
Uma ez KTŽ bas an e longas oi a única sis emá ico e minologia on e de linguo y os,
p o a elmen e ele e lėmė concei os, a o ų besi o muojančios kalbos poli ikos eikmėms,
de inições e papli imą. Pode-se aze p essupos o, que dos dois P. Ska džiaus iškel ų bend inės
linguagem sinais escolhendo de ambos os e minos de in yse o muluo ę nacionalinė kalba KTŽ
13
au o es como mais impo an e expkelia p ecisamen e lingua uni e so inumą. O a ibu o
no ma i o mais cla amen e indicado só na de alhada de inição li e á ia da língua: pa yzdinė,
suno min a, s anda inė nacijos ou nau os kalba (KTŽ 1990: 119).
A en a-se que a úl ima de inição usa-se e combinação de pala as s anda dinė kalba, embo a e
neiškel as como sepa ados e minos, po ém di e amen e sie inas com KTŽ indicamuom anglišku
bend inės ( aip mesmo e li e a ū inės) kalbos a i ikmeniu s anda d language. Ou o um concei o
de linguagem bend inesa es u u inh demem pode ia se no minė língua. No diccioná io es e
conjun os de pala as é usado de inindo no ma (KTŽ 1990: 134).
14
Em anos de 1999 edi ada em enciclopédia do idioma Li uânico já é o necido apenas bend inês
idioma e m (li e a ū inė kalba desc eūdiama como so ié icas ocupação pe íodo subs i u o
(LKE 1999: 386). Apde inêndo a noção (mais ou menos suno min a oda a nação de esc i os e
pessoas des inada a necessidades de ida pública e cul u a (LKE 1999: 87)) e o namos a P.
12
Te mino c í ica e . Pupkis 2005: 4243.
13
KTŽ de ine-se como comum nação língua, como um dis inguí eis daquela nação aožų (KTŽ
1991: 128).
14
No minė kalba ( ambém e li e ū inė) mui as ezes pe mi e ce as a ian es (sinonimus), não em odos os casos
é ígida (KTŽ 1990: 134). Inciden emen e, al o mulao ê pode ia signi ica e o a o de que os concei os no minė
kalba e li e ū inė kalba não exis e de odo apačios.

DAIVA VAIŠNIENĖ. Bend inės kalbos samp a a Lie u os Respublikos eisės ak uose i kalbos poli ikos
kon eks e | 6
__________________________________________________________________________________________
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Ska džio bend i aos culú icos e ci ilizacinais asun os de ida usadas da linguagem uncional
exclusão, e no minis concei o de demônio nusacomas bas an e ap akiai.
15
Banco de e mos da República da Li uânia pode encon a duas de inições de língua bend inha do
pe íodo mais a de: 1) a pa i da á ea da educação e ciência o necida concepção de linguagem
bend esnio de na u eza bend inha, indicando que isso isuo inai consumida a maina de línguas,
mais ou menos suno min a, pasiximi i o maio p es ižu, mais al o s a us socie á io na comunidade
kalbinėje, usada como língua de esc i os, de ida, educação, cul u a, mídia, li e a u a, educin dos
social. <...> Bend inês de língua a ian es ensina-se nas escolas, ela, como es animosios línguas,
ensinam nou ilbias (LTŽ 2012). A desc ição mais impo an e disposição, que essa a iedade de
línguas uni e salmen e é usada, e no minamasis concei o de demomo, pa eis, não absoliu us,
epe indo a pa e da de inição o necida na enciclopedia da língua Lie u ių (i. y. mais ou menos
suno min a); 2) do domínio das línguas polí icas Te minų banke indica-se VKKĮ p oje o o necida
gene inês língua li uãs de inição aisyklinga, esc i ina baseada no ocabulá io, g ama ica,
o og a ia e disc iba no mas do idioma li uânico ou gene inês linguagem paski is pa ecimen os
saky inė lie u ių kalba, ski a iešojo gy enimo eikmėms“. Pas a ojoje apib ėž yje labiau
pab ėžiamas aisyklingumas i no miškumas, o a ojimo ap ėp į odo abs akčiau nusakoma
do i e público.
16
Assim P. Ska džiaus p opos as das de ini ions de bend ines línguas d ina iškumas, só mais
pab ėžian ku į ieną iš d iejų požymių, išlaikomas i ėlesniuose šal iniuose. Ma y , engian
d ilypness em 1995 anos ado ado Es a ybinės kalbos įs a yme e minos bend inė kalba isai
ne a ojamas, e em ou os ac os ju ídicos uni e so inės e (o ) suno min os lingua a mainos unkcijos
nusakomos papildan aisyklingumo a no miškumo nuo odomis žodžių junginius lie u ių
kalba i als ybinė kalba, aip šioms są okoms p idedan bend inei kalbai būdingų požymių
17
.
LETUVI KALBA E VALSTYBIN KALBA
Lie u os Respublikos Kons i ucijos nuos a a „ als ybinė kalba – lie u ių kalba“
elaciona es es dois concei os po elação de iden idade naquelas ocasiões em que se ala de uso da língua
15
Mais sob e o e mo e de inição e olução e . Sme onienė, Sme ona, Valo ka 2016: 78.
16
Simila men e bend inė linguagem esmę é nusakęs Aleksas Gi denis: Bend inė (li e a ū inė) língua é a nação
público de ida ( aš o, escolas, li e a u a, meios de mass communica ion) língua (Gi denis 2000: 316). Aldonas Pupkis
mais en a iza unc ioncines s i is isso ala usojama de oda a nação de comunicação (komunikação), pensamen o,
polí ico, econômico e cul u al ida pa a sa is aze as necessidades, à nacionalidade iden idade e ep esen ação
eikš i (Pupkis 2005: 30).
17
P. Ska džius opinou que a bend inė língua, endo em men e oj sua egula idade, mais con enien e e
mais p ecisamen e chamas a lie u iška kalba, ku iąja eles [li au os] não só en e si susižino, mas
decla a ainda suas ca ac e ís icas peculia idades (Ska džius 1997: 54, 113).
DAIVA VAIŠNIENĖ. Bend inės kalbos samp a a Lie u os Respublikos eisės ak uose i kalbos poli ikos
con ex o | 7
__________________________________________________________________________________________
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
publicajame Li uânia na ida. Es a ubinas línguas es a íme, consolidadinan e s a us da língua es a al, mesmos
pala as junginiai língua es a al e línguas li uanias ge almen e são usados sinonimiamen e. No en an o, legislação,
egulamen ando o uso da linguagem, imagem do odo em des aškia esses e mos seman ines di e enciação sinais.
Junginys als ybinė kalba eisės ak uose indicado s a usą lie u ių kalbos (plg. Lie u os Respublikos Kons i ucijos 14
a iklą), e pala as junginys lie u ių kalba, išplės as apibūdinamaisiais žodžiais, habi uai usado em disposições,
elacionadas com a egulingum e no minim do idioma. a iipando, os assun os de a osenos (s a uso) uni e sal são
bas an e p ecisamen e sepa ados da codi icação e esclaido: no p imei o caso ala-se sob e s a us da língua
es a al e consumo, e segundo sob e o ensino assun o, elação nos ac os ju ídicos não es á mais de alhada, po isso
é p eciso econhece que Te minas de um ou ou o e mo em língua es a al (Te minal da República da Li uânia
lie u ių kalbos no minę a oseną i pan.
18
Tiesa, als ybinės kalbos i lie u ių kalbos są okų
de ine-se como o país de en ada o icial e pública, cujo exclusi o s a us es á jus i icado nas leis do es ado (LTŽ
pasi inkimas y a labiau in ui y us negu g įs as kokiais objek y iais k i e ijais.
2012) ) é o p incipal da língua es a al. Apenas em ês a igos, nos quais se ala sob e no mas de língua e exigências
de linguagem egula , menciona língua Li uânia: 1) 16 a igo. Todas as denominações de emp esas, ins i uições e
o ganizações acionan es na República da Li uânia azem-se man endo no mas da língua li uana <...>; 2) 19 a igo.
19
Es adoidade cuida da egula idade p es ižu da língua li uanas, c ia condições p ese a no mas da língua <...>; 3)
A icle 22. meios de in o mação da sociedade li uana (sp en a, ele isão, adijas e k .), odos os edi o es de li os e
ou as publicações de em segui egula iga no mas da língua li uânica. Dis inge-se o in e e p imei o a igo, no qual
es abelecem equisi os de domínio da língua, aplicá eis a educação, da adminis ação pública e ou os domínios
uncioná ios, o mulao é, conjun ando equisi os de egula idade e e e ência do s a us: aisyklingos s a e
language lea ning equi emen s a e included in he s a e a nau ojų, pedagogų, means o in o ma ion and
publica ions < egula ions o a es a ion o employees...>. Es a sklaida de uso de e mos indica que I enos
Sme onienės, An ano Sme onos e Aud iaus Valo ko a gumen ai enuncia ao e mo es a al língua ( egian esą es e
a o as alando sob e escolas, nas quais Li uãos não equei ido e es ado só nomeamen o da Lei da Es a ibís ica
língua (Sme onienė, Sme ona, Valo ka 2016: 11)) não é jus i icado. A en a-se a a enção que o e mo é usado e em
ou as leis (pi miausia da República da Li uânia Cons i uição), ambém se ia keblu be des e e mo nusaki i público
adminis a i o (ki aip sakan do es ado) assun os usados a unção da língua.
18
kalba bu o mokoma kaip als ybės kalba, o su ienodinus p og amas i į edus ieną egzaminą, e minas apęs
19
da Enciclopédia de línguas Li uãs o nece não al gene end ida de inição: palba, o icialmen e usada na ida pública
do es ado, escolas, imp ensa e ou os meios de mídia, ins i uições es aduais e esc i u as de asun os (LKE 1999:
683).
DAIVA VAIŠNIENĖ. Bend inės kalbos samp a a Lie u os Respublikos eisės ak uose i kalbos poli ikos
con ex o | 8
__________________________________________________________________________________________
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Ki u leis em ambém mais equen emen e usado um e mo de s a us da língua, po exemplo, da
República da Li uânia legislação de educação, elacionadas com ins educacionais ou di ei o a
20
adqui i educa imen o na língua es a al. Nes a leiimme a língua Li uânica mencionada como
docomass assun o Li uanas e es angei as ins i uições de educação (25 a igo. Li uanis inis
es ie imas e possibilidade moky is lie u ių kalbos), e ap a ian linguagem eg asingumo,
no miškumo emas u ilizado junginys aisyklinga lie u ių kalba: 49 a igo. <...> 2. O p o esso de e:
<...> 2) ugdy i i os mokinių do o ės, pilie ines, au ines i pa io ines nuos a as, paga bą
ė ams, sa o kul ū iniam iden i e ui laiduo i galių plė o ę, egulamen e e cla amen e,
comp ehensí el lie u ių kalba ugdymo u inį, kai eisės ak ais nus a y a, que o co esponden e
ugdymo u inio são ansmi idos lie u ių kalba. O aspec o do es a u o da língua Es adual é
en a izado na Lei de P o eção dos Di ei os dos Consumido es (16 a igo indica que ga an ia de
qualidade de e se língua es a al). Es e e mo é usado e do Código de Adminis a i os
nussengimen os da República da Li uânia capí ulo XXV, no qual ala-se sob e nuança po causa da
Comissão da língua li uana es a ubina nu u es de consumo e egula idade ques ões e das
ins uções dos uncioná ios da inspecção da língua es a al po causa do consumo da língua
es a al nãoexecdamen o. A igo 3.282 do código ci il da República da Li uânia, egulamen ando o
idioma dos egis os dos ac os de condição ci il, indica-se que cadas insc ições de condição ci il
são g a adas em língua lie u ian. A igo 9 da Lei do Se iço Público, es abelecendo nos equisi os
de admissão a unções de uncioná ios públicos, que a pessoa, acei a em unções de uncioná io
público, em mokė i als ybinę lie u ių kalbą, a ojamą kons ukciją pode se a aliada como
excessklinę, po que lie u ių kalba i é única als ybinė kalba.
21
In igan e compa a , quais e minos nusakan i os s a us da língua, unções ou e c.
inclinações de escolha e apa samen o ca ac e ís icos de ou os países, especialmen e
endo uma semelhan e polí ica da língua e his ó ia de desen ol imen o social, p incipais aos
a os ju ídicos elacionados com o uso da língua.
20
Educação legislação ainda mencionado e mo na oji língua, ge almen e usado alando sob e pessoas, a igo
ku iems als ybinė kalba nė a gim oji. Kai ku oks als ybinės i gim osios kalbos a sky imas (pa yzdžiui, 30
es abelece di ei o magy is es a aline e gim ąja lingua) não é cla o e logiškas, po que a mui os cidadãos
p ecisamen e es a al língua e é mam oji.
21
Em implemen ações legais N e missas do Go e no, minis os, o dens de líde es de ins i uições a escolha dos e mos
ge almen e co esponde aos se is uosos polinkius. Disposições que indicam a língua es a al ge almen e
elacionadas com os equisi os de pagamen o e consumo da língua (p.ex., do Go e no da República da Li uânia d. 19 de
maio de 2010 n. n. 553 Dėl con i ma ion o he desc ip ion o p ocedu e o handling complain s ecei ed by he ailink
anspo ma ke egula o ; República da Li uânia che e do inspe o es a al do abalho 2017 m. 23 de junho.
o denyme No EV-77 Dėl žinių da buo ojų saugos i s eika os klausimais ik inimo als ybinėje da bo inspekcijoje
o ganiza imo i ykdymo a kos ap ašo pa i inimo), e lie u ių kalba dažniau mencion como mokomoji ou e imo
kalba.
DAIVA VAIŠNIENĖ. Bend inės kalbos samp a a Lie u os Respublikos eisės ak uose i kalbos poli ikos
con ex o | 9
__________________________________________________________________________________________
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Lei da língua es a al da República da Le ônia (1999) p e alece e mis de es ado (es a ybinė)
língua ( als s aloda). Composição de pala as la ias na língua (la iešu aloda) é usado ečiau
unsakando essa língua es a ís ico s a us (1 s .), alando sob e especí icos idiomas
a osenos (23 s .) ou no mas de equisi os (p.ex., pe sonal a džių ašybą 19 s .) e pesquisas
de ciência (24 s .). F equen emen e a língua es a al mencionada Š ie imo, Aukš ųjų mokyklų,
Imig acijos įs a ymuose, e, po exemplo, Pilie ybės įs a yme ala-se apenas sob e la ių lingua,
excep o o ex o do p ólogo cidadão, no qual pasijama o alece la ių como língua es a al.
Es a u ime da República da Es ônia (2011) e minis língua es a al ( iigikeel) apa ece só uma ez,
nusakan es ų kalbos s a usą. Ki ues a igos alam simplesmen e sob e disposições de uso da
língua es ų (ees i keel). Visi elmen e, Es ija p olongia dos Es ados Escandina iais, cujos idiomas
nacionais não êm s a us de línguas nacionais, a adição usa o mesmo nome da língua sem
adicionais s a usos e e odá, e caso necessá io nusaki i esmines adminis a i as ou ou as
unções da língua. Po exemplo, Suomijos Respublikos kalbos įs a yme (2003) é usado o e mo, ao que
mais p ecisamen e co espondi ia o e m nacionalinė kalba (suomių kansalliskieli š edų
na ionalsp åk /). Lei da língua do Reino da Suécia (2009) suedų língua mencionada como p incipal língua
(hu udsp åk), ambém indica que ela é o ícioji língua da União Eu opeia
(o iciell sp åk).
Slo ėnijos Respublikos įs a yme de ido ao iešojo slo ėnų kalbos a ojimo (2004) u ilizado o e mo
o icialosios kalbos (u adni jezik), al mesmo s a usą em algumas sa i aldybėse em mažumų kalbos
i alų i eng ų. Lenkų kalbos įs a yme ambém menciona só lenkų kalba (język polski) ( ambém usado
e mis adminis ainė kalba (język u zędowy), indicando a á ea de consumo do idioma). Na Lei sob e
22
es a al da Eslo akia República língua (1995) consis en emen e é usado o e mo es a al língua (š á ny
jazyk). Inciden almen e, embo a e di e amen e não es eja exigido bend inês ou algum e mo de
signi icado semelhan e, esse a igo onze des a lei indica que na maio ia das á eas de consumo da
língua es a al a língua es a al de e ia se en endida como codi icada, ais que lhe alem c i é ios de
egula idade. A pa i abo da dos casos pode aze p essupos ão, que os e mos usados em
legislações e a escolha dos legislado es en a iza a impo ância do s a us de língua ou seu nãob ėž i
indica não só legais, mas e polí icas ou sociais disposições, ligadas com o s a us de língua
em(se) i inha sociedade, bem como adições de o denkybos e eglamen ação. po an o se do
idioma do consumo
22
Es a ubinas linguagem e minos język pańs wowy a o as 1945 anos ado ado dek e e, eglamen uojančiame
a ojimą kalbos als ybės i sa i aldos įs aigose (ž . Dek e z dnia 30 lis opada 1945 . o języku pańs wowym i
języku u zędowania ządowych i samo ządowych władz adminis acyjnych).
DAIVA VAIŠNIENĖ. Bend inės kalbos samp a a Lie u os Respublikos eisės ak uose i kalbos poli ikos
con ex o | 16
__________________________________________________________________________________________
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
D. G. no p ocesso de iolação do di ei o adminis a i o. P iega na in e ne : P imei o
h p://e eismai.l /byla/12488001392033/N-62-2354-11 (žiū ė a 2017 05 24).
Inspec o do Es ado do T abalho da República da Li uânia, 23 de junho de 2017 o dem No.
EV-77 Dėl conhecimen os em ques ões de segu ança e saúde dos abalhado es P iega na
als ybinėje da bo inspekcijoje o ganiza imo i ykdymo a kos ap ašo pa i inimo“.
in e ne : h ps://www.e a .l po al/l /legalAc / 4e2658057e311e784601e b b9b64
( isualizado 2015 12 03). Resolução do Go e no da República da Li uânia 2003 m. 12 no emb o
d. No. 1407 Dėl Ju idinių asmenų egis o disposições ap o ação. acesso à in e ne :
h ps:www.e a .l /po al/l /legalAc ://TARE302593CE809/MwWFezpYlh ( iu 2015 12 03).
Resolução do Go e no da República da Li uânia 2010 m. 19 de maio No. 553 Dėl geležinkelių
anspo o inkos egulado ų gau ų skundų nag inėjimo a kos pa i inimo. Accesso
à in e ne : h ps:www.e a .l /po al/l /legalAc ://TAR.35260B69187F/us RR ZiNO ( iu 2015
12 03). LKE 2008: Enciclopedia do idioma Li uânico. Suda ė Kazys Mo kūnas, edaga o
Vy au as Amb azas. O 2 é pa iksl. e suplemen . publicação, Vilnius: Mokslo e enciclopedijas
ins i u os de publicação.
LTŽ 2012: Ramonienė M., B azauskienė J., Bu neikai ė N., Daugmaudy ė J., Kon u y ė E.,
P ibušauskai ė J. 2012: Ling odidak ikos e minų žodynas, Vilnius: Vilniaus uni e si e o
leidykla.
Pilsonības likums (La ijos Respublikos pilie ybės įs a ymas). acessí el na in e ne :
h p://likumi.l / a/id/57512-pilsonibas-likums ( isualizada 2015 10 29). Sp åklag (Lei da língua do
Reino da Suécia). P iega à in e ne : h ps://lagen.nu/2009:600
( e is o 2015 10 29).
Polí icas de línguas es aduais 20032008 m. gai ės (ap o ada Seimo da República da Li uânia
2003 m. 3 de junho n. nu a imo N . IX-1595). acessí el na in e ne :
h pwww. lkk.l /kalbos-poli ika/lie u os-kalbos-poli ikos-gai es/es a ybineskalbos-poli ik-
os-2003-2008-m-gai es ( isualizado 2015 11 02). Es a ubinas das línguas li uanas comissão ao
Seimo da República da Li uânia 1997 m. junho 19 d. n u ismo No. 60 Dėl lie u ių kalbos ašybos
i sky ybos. acessí el na in e ne : h ps:
seeseimas.l s.l /po al/legalAc ://l TAD/TAIS.41265 ( isualizado 2017 06 26). Es a ubinas da
língua li uanas em 2004 m. 28 ou ub o d. e e imen o N . N-10(99) Dėl denominação da moeda
comum da União Eu opeia nos li uãos. Accesso à In e ne :

DAIVA VAIŠNIENĖ. Bend inės kalbos samp a a Lie u os Respublikos eisės ak uose i kalbos poli ikos
kon eks e | 17
__________________________________________________________________________________________
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
h p://www. lkk.l / lkk-nu a imai/nu a imai/del-eu opos-saungos-gene alizadas aliu os-pa ad-
inimo-lie u iu-kalboje ( isualizado 2017 06 26). Lei do Es ado de línguas (La ijos Respublikos
als ybinės kalbos įs a ymas). acessí el na in e ne : h p://likumi.l /doc.php?id=14740
( isualizada 2015 10 29). Us awa z dnia 7 paździe nika 1999 . o języku polskim (1999 m. ou ub o 7 d.
lei sob e polkų kalbos). acessí el na in e ne :
h pisap.sejm.go .pl/De ails://Se le ?id=WDU19990900999 ( isualizado 2015 11 02). Zákonnej ady
Slo enskej epubliky o š á nom jazyku Slo enskej epubliky (Slo akų Respublikos Nacionalinės
Rados legislação sob e Slo akų Respublikos als ybinė kalba). P iega à in e ne :
h pwww.zakonyp eludi.sk/zz/1995-270 ( isualizado 2015 10 29). Zakon o ja ni abi slo enščine
(ZJRS) (Slo ėnijos Respublikos įs a ymas dėl iešo slo ėnų kalbos a ojimo). P ieiga na
in e ne : h p://www.u adni-lis .si/1/obja a.jsp?u lu id=20043841 ( iu 2015 10 29).
Recebido 2017 10 04
Adop ado 2017 12 08
DAIVA VAIŠNIENĖ
Lie u os edukologijos uni e si e as
Li uá ia lingüo y os e comunicação ka ed a
T. Še čenkos g. 31, LT-03111 Vilnius
[email p o ec ed]
DAIVA VAIŠNIENĖ. Bend inės kalbos samp a a Lie u os Respublikos eisės ak uose i kalbos poli ikos
con ex o e | 18
__________________________________________________________________________________________
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
THE CONCEPT OF STANDARD LANGUAGE IN THE LEGISLATION
OF THE REPUBLIC OF LITHUANIA AND IN THE CONTEXT OF LANGUAGE
POLICY
S u m m a y
A publicação le an a a ques ão de whe he he linguis ic e ms ha desc ibe he s a us o
language and i s key usage cha ac e is ics a e used in he legisla ion and o he languagepolicy
documen s clea ly and unambiguously, whe he he legisla o s and he gene al public unde s and
hem equally. O obje i o do a igo é discu i a sys em o he e ms ha include he ela ed wo d
language and ha a e used in he legisla ion and language-policy documen s, bem como hei
dissemina ion and usage ea u es. A lo o a en ion is paid o he concep o s anda d language,
i s unc ionali y and usage con ex . The de ini ions o his e m (p o ided in glossa ies, he Te m
Bank o he Republic o Li huania) a e e iewed, also i s ela ionship wi h o he concep s
desc ibing he s a us and unc ions o a language is discussed. P anas Ska džius, he au ho o
he e m bend inė kalba (s anda d language), dis inguished wo ea u es o i : 1) The
communica i e, o commonly used, ea u e sepa a es s anda d language as a language b anch
om all o he language b anches (in he b oad sense, he ull se o all egional, social and
unc ional a ian s); 2) The codi ica ion, o co ec ness, bina i y o Ska džius de ini ion, only
ea u e emphasises he p esc ip i e na u e o s anda d language ( s. dialec s, ja gon, e c.). The
emphasising one o he ea u es a bi mo e, is also p ese ed in la e sou ces: glossa ies,
encyclopedias. The Law on S a e Language does no legisla ion indica ing codi ied language usually
include he s anda d language e m a all, he e o e i s ambi alence is a oided. O he
uses a clea e and mo e speci ic de ini ion co ec Li huanian language which mo e accu a ely
e lec s he codi ica ion ea u e o he concep o s anda d language.
The e m s anda inė kalba (s anda d language) has no ye aken oo in Li huania bu he
ela ionship be ween he concep s o s anda d and na ional (o commonly used) language a e
mo e and mo e discussed, including whe he we need o dis inguish codi ied language om
commonly used language a ian (s anda inė kalba s. bend inė kalba). The duali y o he e m
used in bo h senses may be an obs acle when communica ing. Se e al solu ions a e p oposed o
emphasise he aspec o codi ica ion: o accep he newly p oposed kon eks e | 19
DAIVA VAIŠNIENĖ. Bend inės kalbos samp a a Lie u os Respublikos eisės ak uose i kalbos poli ikos
__________________________________________________________________________________________
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
e m pad ão language, o wo k a ound he issue by using desc ip i e wo d combina ions, o o
apply a less o en used concep o codi ied language (no ms o language) o his pu pose.
KEYWORDS: o icial language, language policy, s anda d language, co ec ness.