S aipsniai / A icles 121
LAURA GERŽOTAITĖ
Lie u ių kalbos ins i u as, Vilniaus uni e si e as
Mokslinių y imų k yp ys: a ealiniai bal ų kalbų y imai,
geoling is ika, dialek ologija.
JAUNJ ŠIAULIŠKI
PANEVŽIŠKI
TARMIN SAVIMON:
RIBOS MENTALINIUOSE
ZEMLAPIUOSE1
Dialec al Sel -awa eness o he Young
Inhabi an s o Šiauliai and Pane ėžys:
Bo de s in Men al Maps
ANOTACIÓN el
S aipsnyje abo da se un es udio de los jó enes šiauliškių y pane ėžiškių a minės sa imonės.
In es iamayó ma e ialá cons i uye de una de los más impo an es pe cep y iosas
dialec ología a eas de men alino a mių mapápio da os. Ta mių pa ibía o ce ca de él ubicadas
en ciudades jun adas ma e ial análisisé mos ó que dialek ologų pa eik a y del consumido del
lenguaje sencillo sa imonėje exis is oyan e d ina ė Li u ias a mių clasi icaciones
di e encia. Los jó enes encues ados aukš aičių a mei ienden a a ibui solo nedidelę pa e
de la supe icie de es a a mės mencionada en los abajos de a mė y ininkai. Nemaža
es an e alš aičių a mės e i o io encais sepa adas a minas unidades man enomíos
dzūkams y su alkiečiams.
ESMINIAI VOZŽIAI: pe cep i ioji dialek ologija, men alinis mapėlapis, a mių
klasi ikacija, e nog a inis egionas
1 Po aliosos consejos en p epa a el a ículo Since os g acias al p o . d . Danguolei
Mikulėnienei y doc. d . Dai ai Aliūkai ei.
LAURA GERŽOTAITĖ
122 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV
ANNOTATION
The a icle in oduces he esea ch in o he dialec al sel -awa eness o he young inhabi an s
o he ci ies o Šiauliai and Pane ėžys. Los da os del dialec al men al map, que El análisis del
is one o he mos impo an asks in pe cep i e dialec ology, se e as esea ch ma e ial.
ma e ial ecogido en la on e a de los dialec os o en los pueblos ce canos indicó que la
clasi icación bina ia de los dialec os li uanos dada po dialec olo gis s y he one exis ing in he
sel -awa eness o he o dina y language use s es di e en e. The young esponden s end o
a ibu e he Aukš ai ian dialec o a small a ea o he dialec which is speci ied in he wo ks
o dialec ologis s. Qui e a la ge emaining e i o y o he Aukš ai ian dialec goes o he
people o Dzūkija and Su alkija which a e conside ed sepa a e dialec al uni s.
KEYWORDS: pe cep ual dialec ology, men al map, classi ica ion o dialec s,
e hnog aphic egion.
XXI a. p adžioje ne ik lie u ių a mė y oje, be i e nologijoje padaugėjo
y imų, apibend inančių ne ik objek y ųjį (moksliškai pag įs ą), be i subjek-
yjį ų (sa imone pa em ą) a mės o egiono imagendą. De los kalbininkas como
cuan os más abundan es y más comple ė ini Dai os Aliūkai ės y iobjek i ieji
mai (Aliūkai ė 2007: 211–223; 2008; 2009: 164–179; 2011: 209–220). Juose, e-
mian is pe cep y iosios dialek ologijos eo inėmis nuos a omis, a skleis i ne ik
(mokslininkų ap ašy ieji), pe o y subjec i ieji (p o undos usua ios de la lengua)
eas e n anykš ėnų a minio hablado signos, zazminmena y sob e subjec i iąsias,
in e mesos izogloses que exis en en la dis incion del consumido .
Tokios hinuominos esama y sa imonés p egun as des inadas a los es udios
e nologos. Casi una década a ás sob e el dialec ologos indicado bajo el é mino de
ie as y al is aicios pa ibiu un es udio ealizado Pe o Kalniaus mos ó que
daba iniams žemaičiams se iden i icando y sepa ando de nežemaičiai el indicado
más impo an e no habi ableji e i o ija, [...] o ki okia kalba (Kalnius 2006: 116). Se
de e minó que absolu a mayo ía de los esponden es desconocen ... los lími es de
dis inción de las a mienaús aicias in e io es econocidas po los kalbininkų [...].
Žemai ija, ellos piensan, se e mina donde comienza de mane a di e en e que nos
hablan los esiden es, cuya lengua, ellos piensan, es un poco des iada de la no ma
(Kalnius 2006: 116). P iei a a la conclusión de que o ien acine línea eniendo en
cuen a la on e a sepa ado a de kalbininkų a mių, sa imonės iso ona s y a
desde ella a ambos lados en un común amo de casi 40 km de ancho (Kalnius 2006: 116).
Ge okai con ae ás Žemai ijos e ninės sa imonės á ea, en besi o muojančią su
A ículos A icles 123 /
Jaunųjų šiauliškių i pane ėžiškių a minė sa imonė:
ibos men aliniuose žemėlapiuose
pe i e iją en éna nozi el no e y el su lowaičių a mės pak aščiai con Rie ã o,
Palangõs, K e ingõs, Mažekių, Akmẽnės, Raséinių, Tau ags apylinkėmis (Pe ulis
2005: 167168; Kalnius 2006a: 7880). Es udios de e mina on que la lengua su egional
cul u alino iden idad de inejia y aukš aičiai (Sa oniakai ė 2003: 121126; 2007: 180). Se
ha de señala que localiza aukš ai iškės a minės (no egioninės) sa imonės aco ą
no es sencillo, po que dia iamen e en el habla u ilizados a mių nomb es sólo en
pa e coincide con dialek ologų p opo cionamos: žemaičiais en ambos casos se
llama en el mismo o casi en el mismo e i o io g upo de pe sonas. Aukš aičiais
gene almen e de inen solo la mayo pa e de la clasi icación de a mių li uanos
aka ų aukš aičių šiauliškių y y ų aukš aičių. Las pe sonas del Likusiojo
al oš aičių a mės á ea gene almen e se llaman dzūkais y su alkiečiais (o
186–187).
su alkais) (Papau ėly ė, Župe ka 2010: El obje o de Es e a ículo Šiauli y Pãne ėžio gimnasio de clases moksų (912)
lei ių men aliniai a mių žemėlapiai2.
Obje i o isanaliza di e en es g andes ciudades de alumnos a minę sa imonę a -
skleidžiančius a mių aizdinius.
Ma e ial de es udio según p oyec o Bend inės kalbos ie a men aliniame lie u ių
kalbos žemėlapyje3 acumul i 2844 Šiauli y Pãne ėžio gimnazijų mokslei ių anke iniai
užduo ies su žemėlapiu da os. Es e a ículo se basa en la encues a elabo ada
du an e la in es igación Te minio del habla y e aluación comun iné de la p ime a
a ea ma e ial (ž . ig. 1).
En el mapa, en el cual sužimadas las on e as de municipios y la mayo pa e de
sus cen os de5, los mokslei is enían no sólo señala , donde se habla a miškai,
sino y esc ibi , cuál a me, e alua a minį habla.
Du an e el p oyec o no sólo Šiauliuosè y Pane ėžyjè, sino ambién en o as ciudades Li uõs
(K e ingojè, B žuose, Kùpiškyje, Me knėje) apun es en encues as de jó enes esponden es de
anke as, que mues a que la a ea de zemelapios de odos los alumnos de 2 Pe cep y iosios
dialek ologijos es udiada el concep o de mapa men al (an. Men al Mapdin) se indica, cuál de los
g upos de luga es es el que ep esen a la conciencia de los consumido es. De es a mane a se
e ela la e d inė-kalbinė nuo oka de los miemb os de la comunidad de lengua común (Die cks 2002:
52; Aliūkai ė 2009: 166). Men alinis a minos mapėlapis (an. Men al Map o Dialec s) desc ibidnín
como subjec i us a minos dis o sión (Inoue 1999: 161). 3 El P oyec o se lle a a cabo ondos de la
Es a ybina comisión de lenguas Li uanas. Je a del p oyec o doc. d .
Dai a Aliūkai ė.
4 Mapaélpiio 1-óse a ea no quedó, i. i. mapasélapios nikaip no nesužymėjo, 10 p oc. Šiauli y 2
po cien o. Pãne ėžio ciudades de gimnazis as.
5
Pe cep i iojoje dialek ologijoje aplicando mapasapio écnica (plačiau ž . P es on 1989; 1999;
xxiii–xl; 1999a: 359–373) i iamiesiems pa eikiami uš i (ž . E ans 2002: 76–83) a ba, kad bū ų
leng iau o ien uo is, su didžiausių adminis acinių e i o inių iene ų ibomis (ž . Long 1999:
178), mencion os didmiesčiais (ž . Dailey-OCain 1999: 228) mapasapíos.
LAURA GERŽOTAITĖ
124 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV
1 PAV. Anque as 1-oji a ea del mapa 2 PAV. Pažymė ų a minių s ičių a p
Pãne ėžio mokslei ių pa yzdys (Pn_1_V10)8 muy simila es. Todos los mapasapías
A ículos A icles 125 /
Jaunųjų šiauliškių i pane ėžiškių a minė sa imonė:
ibos men aliniuose žemėlapiuose
jó enes esponden es de ma cados ejopai. P ime aía ios alumnosi os no solo
g upei p iski ini žemėlapiai ik su pažymė omis egioninėmis kalbos s i imis a
zonomis6, ku iose kalbama a miškai. Į an ąją g upę pa enka žemėlapiai, ku-
ma ca on a mę a ojancias s i is, sino y las como sea į nomb io, po ejemplo:
žemaičių a mė, žemaičiai, su alkiečiai, aukš aičiai, dzūkų a mė y pan. Te ce a
g upo mapapés se dis inguen en lo que en ellas el á ea del idioma li uanos diseminado
a mėmis. Mokslei ių comen a iosos encon ado an e odos g upos de
mapasapios. Tokio mapapios g upamien o se á obse ado y en es e abajo. Cada
una de exclusi os g upos, en es e caso aba can Šiauli y Pãne ėžio mapasapios de
es udian es, di í ina inulkamen e y abo daina más ampliamen e. Los mapas con en
ellas ma cadas á eas lingübinas, en las que kalbanuscol indose oda la supe icie de
ma a miškai. Pab aukdami, apib aukdami a ski ų kalbinių s ičių cen us a
una u o a zona, en el que se habla a miškai, pe o sin indica , qué a me,
mapėlapius es pažymėję 54 pe cen . Šiauli y 26 po cien o. Pãne ėžio de la ciudad
mokslei ių7 (ž . ig. 2). 8La mayo pa e de es e g upo de mapas los componen
aquellos en los que ma cadas zonas lingüís icas suelen a cualquie usua io de la
lengua asocia se o puede asocia se con conc e a a me (dažnai y e nog a iniu
egionu). Considina que i in ecuen emen e, especialmen e Šiauli alumnos,
a miškais indica ales occiden ales Li uõs cen os lingüís icos como Plùngė y
Telšia, que se encuen an Žemai ijos é nico sa imonės a ealo b anduolyje,
neabejo inai alumnos debía se ligado con žemaičių a me (o Žemai ijos
e nog a iniu egione). Además de es os, p obablemen e ambién ambién
žemai iškais conside a en el mapa bas an e a menudo señala se y adjugimi
cen os, po ejemplo: Mažekiai, K e ingà, Šilãlė9.
Pun échas alch aichas a mies de la zona o y uni isą á ea cons i uyanca sus g upos, como
mues a de odos anke os e isión, mokslei ių sa imonėje de pa e o y 6 An. Regional Speech
Zones (ž . P es on 1999: xxxi ). 7 Con el in de noesk e e da os p ecisos po cien o, no
ob iamen e sužyme é mapas no inclui . Ellos cons i uyen 6 p oc. de odos los mapasapios.
8 A ículos u ilizados en los códigos de in es igación sho iniai: Šiaul Šiauli gimnazijos, Pn
Pãne ėžio gimnazijos i iamieji. B ūkšneliais dis ingui i núme os ma can ski ingas clases
pe enecien es de mokslei ių g upos. M y V le as indicadas i ų lisis. Bajo le as esan ys
núme os ma can anke os nume os.
9 Muy p ecisamen e deci , cuales a mialmen e hablan e dis i os municipales de los alumnos
indicados más a menudo (i. y. p opo ciona da os es adís icos) no ue posible debido a a ios ellos
con undidos elemen os del mapa: dis i os dis i os municipales de los cen os de nomb amien os
de los luga es, po ejemplo, Akmẽnės. Es e insc i o, p esumiblemen e, sie as mokslei ių no con él
asignadas, pe o con nčiau su si uadas Telši ajono sa i aldybės e i o ija. Conside a que la
ma cación a los escola es ag a ó aún y lo que algunos en el mapa de ini ían municipios cen os no
anudidos, po ejemplo: Rie ã o, Tau ags, Pak úojo, Kùpiškio o Ukme gs.

LAURA GERŽOTAITĖ
126 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV
isiškai su ampa su Aukš ai ijos e nog a inio egiono ibomis. Todėl neabejo i-
nai su šia a me ( . y. aukš aičių) abiejų mies ų mokslei ių u ėjo bū i siejamos
žemėlapiuose ypač dažnai jų pažymė os šiau ės, šiau ės y inėje Lie u õs da-
lyje si uadas zonas: Pas alỹs, B žai, Pane ėžỹs, U enà, Rõkiškis, Anykščia, Mol ai
y Ignalinà.
En la me idional y su occa ine a pa e del á ea de lengua li uanas (ž . ig. 2), como
indican los es udian es ma cėjimai en los mapas, a miškai gene almen e se habla
Vilka škio, Ma ijámpolės, Aly aũs, Lazdjų o aún y Va ėnõs apylinkes aba can es
plo e. Nesan komen a ų, aigi be papildomos in o macijos, sunku pasaky i, su
kokia a me (aukš aičių) a egionu (Dzūkija a Su alkija) galėjo bū i siejami į
minė ą plo ą įeinan ys kalbinių s ičių cen ai.
Da apiolikoje es e g upo de ie as Šiauli mokslei iai (Pãčiaune ėlei ių mapas no
ienen al ma cación) indicó que a miškai se habla solo en el e i o io de sus
cuen os Šiauli ( y y y kalbinės gimninės a , e10) y da e imų apylinkių, po ejemplo:
Tel, Plė, Plė, Akmė, Rad. Opina, que alumnosiles kalbinė gim inė podía asocijuo is con
d ejopa a mine aiška žemaičių (es o indica al oes e desde Šiauli ma cadas aún y
Plùngės, Telši apylinkės) y aukš aičių (Rad liškio) no solo po que que ella nelabai
di e encia de los mismos u ilizados. Te miniu pun o de is a als kele iopai lingüinea
exp esškai su consciencia es ablece se pudo ayuda debido a ele isión, adio,
p ensa susi o m ess conocimien o, que Šiauli egion no es ni comple amen e
zemai iškas, ni comple amen e aukš ai iškas.
Algunos mapas en (de ambas ciudades de ellas es án po igualamen e) indica que
a mialmen e se habla en oda, casi en oda Lie u ojè (a i ipamamen e ella
desc auk a odo o casi odo) o sólo en las g andes ciudades del país y sus
jokia a me juose mokslei iai neiden i ika o kai ku ių idu inėje (Kėdáinių,
apellinkėse. Su Ukme gs, Jona õs, Ši in y Kaišiado i) o pie y inėje (Š enčioni,
Vlniaus, Šačininkų) Li uõs dalyse esančių s ičių. Es o explicain ina po lo que
luga es, en los cuales so ie meciu cons uidas eno mes, sindicino subo dinación
áb icas, no conside adas a minadas zonomis, a las cuales su ažiuoda o no sólo
mies ų gy en ojai. Pie y inė lie u ių kalbos plo o dalis, ku ioje daug ki akal-
al ededo es bių habi an es, incluso dialek ologų mapasapios habusa uščia. Has a
aun XXI a. comienzo la cues ión de egionos a miškumo li ians a mė y oje
nekel as (ž . Mikulėnienė, Meiliūnai ė 2014).
Es os mapas del g upo no ue on muy abundan emen e comen ados.
P incipalmen e y bas an e de alladamen e sus mapasapius pakomen a on
Pãne ėžio mokslei iai. Pequeñas di e encias de en e di e en es ciudades
alumnos en oques de se puede islumb a . Šiauli alumnos dominan los mapas
posi i os, p incipalmen e apibend ina o io 10 An. Linguis ic Homeland (ž . Die cks 2002: 51).
A ículos A icles 127 /
Jaunųjų šiauliškių i pane ėžiškių a minė sa imonė:
ibos men aliniuose žemėlapiuose
comen a ios de ca ác e , po ejemplo: Visos a mės son he žios, po que es o
es legado. Todas ellas su iškos y di ie en de la comun inés lengua
„Visas a mes e inu eigiamai. Žmogus kiek ienas y a unikalus i jį jo a -
mė puošia“ (Šiaul_2(2)_M16), „Visos a mės y a ski ingos i sa aip įdomios“
(Šiaul_1(2)_M13), (Šiaul_2(2)_M13). Además, Šiauli según los alumnos de la ciudad,
ie aaičių a mės plo e, ambién en žemai iškose, aunque y desconocidas,
kalbinėse ámbi os se habla nelabai comp ensamai y ne aisyklingai, pe o g ažiai:
Žemai iška a mė mi es sa o iškai g aži, aunque no exis e muy egula inga
(Šiaul_1(2)_M11), Žemaičių kalbą skai au sudė ingą, išk aipy a, bu g ažia. Y
noso os šiauliečiai hablamos nuki s omis galūnėmis (Šiaul_3(3)_V16), [Mažeikių,
Plungės, Telšių] guzi, ne aisyklinga11.
Pãne ėžio mokslei ių mapasapios pak aščiuose p e alece sepa ados á easim edaši i
comen a ios. Ta miškumas se e alúa no sólo según c i e ios: g ažu o neg ažu, eglamen a ia o
i egula , sino ambién en endida o no en endida, chis osa, cu iosa, ex aña: [Šiaulių] guji,
[Pane ėžio] juokinga, [U enos] neg aži, ne aisyklinga, [Kauno] guji, egula (Pn_1_M20), [Rie a o]
muy guji, ne aisyklinga, [Pane ė] a mė juokinga, e zinan i aus, ne aisyklinga (Pn_1_M19). Vos en
unos mapas indica que Pãne ėžio, aie kalbinės gim inės, apylinkių kalba es ne aisyklinga
(Pn_1_V10, Pn_1_M19). Nó ese que el e enaichos a mės ne aisyklingum de ambas ciudades en la
consciencia de es udian es asocijuojase con noen endamumu ( ambién é Aliūkai ė, Š a cienė
2009: 269), pe o cuálu, amčiau no nepaaxplicama. Aukš aičių a mės ne aisyŽemėlapiai con
ma cė omas y a miniu pun o de is a į a dy mis á eas. Del p ime g upo de mapasapios los
mapas del segundo g upo di ie en en que en ellos mokslei iai (Šiauli 18 po cien o, Pãne ėžio 38
klingumas g indžiamas kalbinėmis p iežas imis, pi miausia „nuki s omis“ a ba,
kaip eigiama, „nukandamomis“ galūnėmis.
po cien o) aún y esc ibie on, qué a me se habla en sus aisladas egiones lingüís icas (ž . Fig.
3). Aquí, como y p ime g upo en mapasapios, p incipalmen e ma cados ( ai a speinda Šiauli
mokslei ių anke os) y con zemaičių a me bas an e ácilmen e susie i Vaka ų Lie u õs kalbinių
s ičių cen ai: Plùngė, Telšia, K e ingà y o os. Šiauliùs, . y. kalbinės gim inės apylinkėse, ano
Sob e ellos, se habla aukš ai iškai. Tales disposiciones de alumnos, como šiaulie iška a mė y a
g aži (Šiaul_1(2)_M07), g aži, nes pa i kalbu ja (Šiaul_3(3)_M06), indican que el llamado complejo de
a mės menka saugumo12 no bubūdingas, i iamieji jaučiasi kalbiškai saugūs. Sin emba go 11
Los comen a ios de los Accesle es lo que es egula , no necesa iamen e se e alúa
posi i amen e con i ma Fumio Inoque įž algos, ic i ados las imágenes a mių esponden es de
G an B e aña (Inoue 1999:
152).
12 An. Dialec (in e io i y) Complex (ž . Inoue 1999: 148).
LAURA GERŽOTAITĖ
128 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV disposiciones con espec o gim o ijos
apilinkies exp esadas a amen e de ambas ciudades mokslei ių mapasapios. Es
di ícil deci si, basado en el mayo núme o de ellos, es a obse ación ambién se
ase a ía.
P o o ipines al oš ai iškas kalbine zonas más ecuen emen e señala on
Pãne ėžio ciudad mokslei iai. En sus mapas a menudo dis inguidos y na ales
Pãne ėžio apillinkies á eas. Jameis u ilizada a miné lengua de los alumnos se e alúa
en un cuan o mayo , adjun os šnek ų plo os aba ca i os con ex o, po ejemplo,
Pas alyjè y Pane ėžyjè u ilizada aukš aičių a mė es neg aži, ne aisyklinga,
nuki s os galūnės (Pn_1_M57), Rad liškyje, Pane ėžyjè, Anykšči g aši, U enojè
labaiži, man (Pn_1_M57). Be Pãne ėžio, aukš ai iškais mencionan aún a ios egions
B žų, Pãs alio, Anykšči cen ai. Likusioje pa e del á ea del idioma li uanos ya se
habla no aukš aičių a me, pe o, como is o de mokslei ių komen a ų, e nog a iniu
pag indu exclusos su alkiečių y dzūkų a mėmis. Sóclei os conocimien os,
su alkiečių a me p incipalmen e se habla sob e Kazl Rdą, Ma ijámpolę y Vilka škį, y
dzūkų Dzūkijos cul u al egionio b anduolyje (Ragauskai ė, Daugi das 20102011: 23)
Va ėnõs, Aly aũs apylinkėse.
Hace no a que una g an pa e de los mapasapios asignados al g upo en discusión
de los alumnos sužyme ada muy noloyškiai. Algunos mapas en los que bas an e
cla amen e 3 PAV. En los mapas ma cados y con a me susie as á eas ejemplo
A ículos A icles 129 /
Jaunųjų šiauliškių i pane ėžiškių a minė sa imonė:
ibos men aliniuose žemėlapiuose
(Pn_1_M06) ma cadas y p ecisamen e nomb adas á eas a minas, siemp e quedan y ales a las que
a apie ku ias nepa ašy a nieko (ž . 4 pa .).
Ki u en los mapasapios p incipalmen e Pãne ėžio mokslei iai di e sas mane as de dis ingui é kalbinius
egiones, en las cuales, su c eencia, se habla a miškai, mapasapios co s uos sus a mě gene almen e
desc ibían así: šiau ės y ų Li uania habama aukš ai iškai. en el no oes e žemai iškai (Šiaul_2(2)_M02,
Pn_1_ esas á eas a menudo no es án cla amen e sepa adas. De ales mapasapios es di ícil en ende ,
M15) (ž . 5 pa .).
Pačiuose žemėlapiuose (ž . 5 pa .) ienai a ki ai a mei p iski os nuspal in-
donde klausomybę, aigi y mokslei ių a minę sa imonę, compleja esol e . La p ime a y especialmen e
y a mokslei ių įsi aizduo a iba a p šiau ės aka ų ( . y. žemaičių) i y ų ( . y.
aukš aičių), odėl apie mokslei ių su ok ą kai ku ių kalbinių s ičių a minę p i-
segundo g upo de mapas (incluso y noluiskiai sužymė i) mues an que en la conciencia de los alumnos
bas an e ue emen e a aigada no sólo d ina ė (zemaičių y aukš aičių), sino e nog á ico pag indu
compua y a ke u na ė a mių sis ema: zemaičiai, aukš aičiai, dzūkai, su alkiečiai (su alkai) (ž . 6
ig.)13. 13 Tales mismos esul ados ob enidos in es igando jó enes zemaicios, ambién de di e en es
ciudades es udian es disposiciones
(Aliūkai ė 2011: 211; 2013: 12).
4 PAV. En el mapa cap u ado y a mėms (no)asignado ejemplo de á ea (Pn_1_M83)
LAURA GERŽOTAITĖ
136 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV
8 PAV. Pa ibio ámbi os a miné pe enomía Šiauli desde el pun o de is a de mokslei ių

S aipsniai / A icles 137
Jaunųjų šiauliškių i pane ėžiškių a minė sa imonė:
ibos men aliniuose žemėlapiuose
9 PAV. Pa ibio s ičių a minė p iklausomybė Pãne ėžio mokslei ių požiū iu
LAURA GERŽOTAITĖ
138 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV
De lo que se ha dicho, cla i ica que algunos de los jó enes šiauliškių y pane ėžiškių
mapas muy s y uya la pe cepción de los lími es geog á icos de ie aaičių a mės:
en uno de los mapas el lími e del á ea de ie asaičių agamen e o cuan o más se
muele al eas e n, en o os es e á ea ge okai se sus aine a hacia el occiden e.
Ty ime daly a usiems jaunuoliams bu o sudė inga apib ėž i aukš aičių a -
mės a ealą. Mokslei iai, kaip ma y i iš žemėlapių i jų komen a ų, ski ia ik
aukš ai išką šiau ės i šiau ės y ų Lie u õs plo ą ( aigi be eik isą e nog a i-
nęš ai iją), en el que, como se indica, con más ecuencia se habla aukš aičių, ge okai
ečiau šiau ės aukš aičių, eas e n aukš aičių a mėmis (ž . ig. 7). Muy simila men e
la supe icie de los a mies al is aios de inida y en o as ciudades Li uõs lle ada a
cabo du an e el es udio apun aus ų mokslei ių mapasapios. I in a ai Šiauli y
Pãne ėžio, así como y o os ciudades mokslei iai señala on que y su aka inėje
Lie u õs pa e se habla aukš ai iškai (Šiaul_2(3)_V08, Šiaul_2(3)_V10). Viudujan es del
su oes e del á ea de Li uania son su alkų a mė (Šiaul_2(2)_M08), su alkai
(Šiaul_2(3)_M04), su alkie iška (Pn_1_M01), su alkiečių (Pn_1_M42). Es o, señala Rimos
Bakšienės (Bakšienė 2015: 8), mues a que alo ado de la o dina io consumido
posiciones, su alkiečiai conside a y ini sepa ado in e minio unidad, o dina io
consumido sa imonée no es habi ual los a ibui aukš aičiams.
A una unidad lingüís ica sepa ada conside a í ini ambién dzūkai, o desde el
pun o de is a lingüís ico pie ų aukš aičiai, cuyas á eas en los mapas de
ka u su minė ų su alkiečių. Šiuos du plo us jaunieji apklausos daly iai ypač
mokslei ių de inidos po sepa ado o ue on endę mies i22. Algunas o as
ciudades de, po ejemplo, B žų, gimnazios ep esen ando du an e el p oyec o
apun ulados mokslei iai, como is o de sus mapasapios, esc ibió simplemen e no
sabiendo, qué a me se habla en es a á ea o de él y del odo no paja imėjo.
Žemėlapių pak aščiuose esan ys negausūs Šiauli mokslei ių komen a-
ai ( eco dina, que a es e g upo ue posible a ibui muy pocos mapasapios) en
cuan o a a mių no di ie e de los accese años de los mokslei ių šiauliškių que
es án en los mapas del segundo g upo. Tie aičių a mė pa a ellos muy boni a,
po supues o di ícil de en ende , pe o eal (ne aisyklinga) (Šiaul_2(3)_M07).
Aukš aičių a mė, especialmen e es o is o desde el Pãne ėžio gimnazis ų
pun o de is a, es gim oji, po lo an o más boni a, más ce cana (Ry ų
aukš aičių a mė. Ella me más ce cana (Pn_1_V53)), en endamísima ([...] me gen e
de Aukš ai ija habla más en endida (Pn_1_M80), Aukš ai iškai en mi opinión, la
misma en endamísima a mė (Pn_1_V22)) y eglaingiausia, po que más ecue da
(Pn_1_M52).
22 Panašius ezul a us ga o Žil y is Šaknys: jaunosios ka os pa eikėjams ypač sunkiai sekėsi api-
comun iná lengua bo éz i los lími es de la egión Dzūkija (Šaknys 2012: 135).
A ículos A icles 139 /
Jaunųjų šiauliškių i pane ėžiškių a minė sa imonė:
ibos men aliniuose žemėlapiuose
IŠVADOS En las ciudades de Šiaulių y Pane ėžio apun aus os clase de gimnasios
alumnos de los esul ados del análisis de da os ecopilados sob e la base de la
a ea del mapa en la mayo ía de los casos accede a ales mismas según los
p incipios de la dialec ología pe cep y iosa ya ealizadas a las conclusiones de
las in es igaciones.
La g an pa e de los usua ios de la lengua jó enes en el mapa bas an e
p ecisamen e sužymó y nomb ó p incipalmen e dudas noeliancias, p o o ipines
ie as de los y alš aičių a mių s i is. Nemajo en la pa e de mapasapios se indica
que a mialmen e se habla sólo en gim osias o aún y ellas odeanchi apellinkėse.
Con a iamen e que posi i a en e nologų es udios, a los académicos bas an e
bien conocido li u ios a mių aukš aičių y žemaičių sis ema: dialek ologijoje
desa olles a ellos sepa an e on e a nemaja pa e coincide con mapasapios
a sispindin imas jó enes esponden es de pe cepción isogloses. En los jó enes
šiauliškių y pane ėžiškių sa imonėje susi o ma usį aukš aičių a mės á ea en a
en sólo la di isión dialec ológica aka ų aukš aičiai šiauliškiai y eas e n aukš aičių
pa e. Con aukš aičių a me nosiiejan e quedęs á ea de lengua li uáneos
nomb ado e nog a inius egions de iniéziančiais su alkiečių (o su alkų) y dzūkų
denominaciones.
LITERATŪRA
Aliūkai ė Dai a 2007: Ta minio kalbėjimo es e inė e ė: nuos a ų y imas. –
Tex os y con ex os 1, 211223.
Aliūkai ė Dai a 2008: Te minio hablado en endan amum: ap io ines disposiciones de los
miemb os de la comunidad de lenguas o denadas. Lie u ių kalba 2. P iega en in e ne :
h p://www. lie u iukalba.l /index.php/lie u iu-kalba/a icle iew/4/4. Aliūkai ė Dai a
2009: Pe cep y iniai dialek ų y imai: men alinis žemėlapis. Respec us Philologicus
15(20), 164179.
Ali ai ūkė Dai a 2011: Jaunųjų žemaičių aiškos idealai: sąmoningosios nuos a os. Ali
ai ūkė Dai a 2011: Jaunųjų žemaičių aiškos idealai: sąmoningosios nuos a os. Ali ai ūkė Dai a 2011: Jaunųjų žemaičių aiškos idealai: sąmoningosios nuos a os. Respec us Philologicus 20(25), 209220.
Aliūkai ė Dai a 2013: Ho izon alusis y e icalusis con inuumo de la lengua skaidums: XXI siglo
a ian es del habla del pun o de is a del in e p e e de la lengua simpl ojo. Taikomoji
lenguao y a 2. acceso en in e ne : h p:
aikomojikalbo y a.l /2013/03/l ://ho inzon alusis-i - e ikalusis-kalbos-con inuumo-skaidu-
mas-xxi-amziaus-kalbejimo- a ian ai-pap as ojo-kalbos- e in ojo-poziu iu.
LAURA GERŽOTAITĖ
140 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV
Aliūkai ė Dai a, Me ky ė E ika 2009: Socioling is inis a minių kodų aisy-
es udio de klingumo. Cul u a de lenguas 82, 259274. Bakšienė Rima 2015: Ta minio hablado
sa i e ė y gy ybingumas: XXI a. comienzos Šakių y Ju ba ko šnek os. Lie u ių kalba 9.
Acceso en In e ne :
h pwww.lie u iukalba.l index/php://lie u iu-kalba/a icle/ iewFile/172/140. Dailey-OCain
Jenni e 1999: The Pe cep ion o Pos -Uni ica ion Ge man Regional Speech. Handbook o
Pe cep ual Dialec ology 1, ed. by Dennis R. P es on. Ams e dam, Philadelphia: John
Benjamins Publishing Company, 227242. Die cks Willy 2002: Men al Maps.
Linguis ic-Geog aphic Concep s. Handbook o Pe cep ual Dialec ology 2, ed. by Daniel
Long, Dennis R. P es on. Ams e dam, Philadelphia: John Benjamins Publishing Company,
5170. E ans Be sy 2002: A i udes o Mon eal S uden s owa ds Va ie ies o F ench.
Handbook o Pe cep ual Dialec ology 2, ed. by Daniel Long, Dennis R. P es on.
Ams e dam, Philadelphia: John Benjamins Publishing Company, 7193. Inoue Fumio 1999:
Subjec i e Dialec Di ision in G ea B i ain. Handbook o Pe cep ual Dialec ology 1, ed.
by Dennis R. P es on. Ams e dam, Philadelphia: John Benjamins Publishing Company,
161176.
Inoue Fumio 1999a: Classi icación o Dialec s by Image. Handbook o Pe cep ual
Dialec ology 1, ed. by Dennis R. P es on. Ams e dam, Philadelphia: John Benjamins
Publishing Company, 147159.
Kalnius Pe as 2006: Aukš ai ijos y Žemai ijos pa ibio locales habi an es sa imonė.
Lie u os e nologija 6(15), 95121.
Kalnius Pe as 2006a: Aukš ai iškumas lie u iškosios apa ybės kon eks e.
aičių apa umo paieškos, sud. Vi alija Vasiliauskienė. Kaunas: Žiemgalos leidykla,
66–88.
AukšK upickai ė Do ilė, Ba anauskienė Vik o ija 2013: Regionaliniai kalbų a olapis,
jimo Lie u os mies uose ypa umai. – Mies ai i kalbos 2. Socioling is inis Lie u os žemė-
sud. Meilu ė Ramonienė. Vilnius: Edi o ial de Vilniaus Uni e sidad, 920. LKA I A las del
idioma Li uáneo 1. Leksika, a s. ed. Kazys Mo kūnas. Vilnius: Mokslas, 1977.
Daniel Long 1999: Geog aphical Pe cep ion o Japanese Dialec Regions. Hand-
book o Pe cep ual Dialec ology 1, ed. by Dennis R. P es on. Ams e dam, Philadelphia:
John Benjamins Publishing Company, 177–198.
A ículos A icles 141 /
Jaunųjų šiauliškių i pane ėžiškių a minė sa imonė:
ibos men aliniuose žemėlapiuose
Mikulėnienė Danguolė, sud. y au ., Meiliūnai ė Viole a, sud. y au . 2014: XXI a. comienzos de las
lenguas li uanas: es udio geoling is inis y socioling is inis (žemėlapiai y sus comen a ios).
Vilnius: B iedis.
Papau ėly ė Sil ija, Župe ka Kazimie as 2010: Li uania ca ac e es de los
habi an es de las á eas é nicas asgos de la lengua mundialė aizdyje. Cul u a de
la lengua 83, 185201. Pe ulis Valdas 2005: Žemai ijos e ninės sa imonės egiono
e d inė es uc u a. Me ági o de Geog a ía 38(1), 163175.
P es on Dennis 1989: Pe cep ual Dialec ology: Nonlinguis s Views o A eal Linguis ics.
Do d ech : Fo is.
Dennis P es on 1999: In oduc ion. Él es el mejo jugado del equipo. Handbook o
Pe cep ual Dialec ology 1, ed. by Dennis R. P es on. Ams e dam, Philadelphia: John
Benjamins Publishing Company, xxiiixl.
Dennis P es on 1999a: A Language A i ude App oach o he Pe cep ion o Regional
Va ie y. Handbook o Pe cep ual Dialec ology 1, ed. by Daniel Long, Dennis R.
P es on. Ams e dam, Philadelphia: John Benjamins Publishing Company, 359373.
Ragauskai ė Alma, Daugi das Vidman as 20102011: Dzūkijos cul u al egionas.
Annales Geog aphicae 4344, 1628.
Ramonienė Meilu ė, K upickai ė Do ilė 2013: Į adas. Ciudadasi y socioling is ica.
Ciudades y lenguas 2. Socioling is inis Lie u os žemėlapis, sud. Meilu ė Ramonienė.
Vilnius: Edi o ial de Vilniaus Uni e sidad, 920. Sa oniakai ė Vida 2003: Aukš aičiai sob e
su adicional cul u a. Ob as de la Nau osaca 18(25), 120133.
Sa oniakai ė Vida 2007: Comun a, pe o suya: sob e con empo anios aukš aičius. Cul u a de
Li uania. Aukš ai ijos ab očiai, sud. Rasa Paukš y ė-Šaknienė, Vida Sa oniakai ė, Žil y is
Šaknys, I ma Šidiškienė. Vilnius: LII edi o ial, 120133. Šaknys Žil y is 2012: E nog a iniai
egionai Li uania: mode no jo enimo en oque. Ob as de la Tau osaca 43, 126142.

LAURA GERŽOTAITĖ
142 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV
Dialec al Sel -awa eness o he Young
Inhabi an s o Šiauliai and Pane ėžys:
Bo de s in Men al Maps
SUMARY
The dialec al images ha e eal he dialec al sel -awa eness o he schoolchild en o wo
ci ies Šiauliai and Pane ėžys a e discussed in he a icle. A ques ionnai e designed acco ding o
he p inciples o sociolinguis ics, dialec ology and pe cep i e dialec ology se ed as a esea ch
ool. The analysis o he da a o he ask o he map collec ed in he ci ies o Šiauliai and
nai e – he men al map – we e d awn on in his wo k. Mos a en ion was de o ed o he
analysis o he subjec i e maps (exis ing only in he sel -awa eness o he o dina y lan-
guage use ), which e ealed he Li huanian dialec al classi ica ion.
Pane ėžys in mos cases led o he same conclusions which had al eady been d awn when
employing he me hods o pe cep i e dialec ology. In he gi en map mos young language use s
a he p ecisely ma ked and named he a eas o he p o o ypical Samogi ian and Aukš ai ian
dialec s, which aised no doub s. I was poin ed ou in he g ea e pa o he maps ha he
dialec s we e only spoken in na i e a eas o also in he su ounding en i ons. The
schoolchild en we e a li le mo e in a ou o he no e y egula bu beau i ul dialec o he
Samogi ian dialec al a ea o he dialec o he neighbou ing Šiauliai egion.
Con a iamen e a some e hnologis s esea ch, he analysis o he da a ga he ed in bo de
owns demons a ed ha he schoolchild en a e a he well awa e o he bo de be ween
he Li huanian dialec s Samogi ian and Aukš ai ian d awn in dialec ology. Ne e heless, he
bina y classi ica ion o Li huanian dialec s gi en by dialec ologis s and he one exis ing in he
sel -awa eness o he na e language use is di e en . In he sel -awa eness passes one- hi d
o he young esponde s he language a ea a ibu ed o he Aukš ai ian dialec encom-
o he a ea o his dialec only. Qui e a la ge a ea o he es o he Sou he n and
Sou h-wes e n dialec ological Aukš ai ian is comp ised o he people o Su alkija and Dzūkija
who a e conside ed dialec al uni s by o dina y language use s.
Į eik a 2016 m. ene o 8 d.
LAURA GERŽOTAITĖ
Ins i u o de lenguas Lie u ių
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308, Vilnius, Li uania
lau a.ge zo ai [email protected]