Jaunųjų šiauliškių ir panevėžiškių tarminė savimonė: ribos mentaliniuose žemėlapiuose

Straipsniai / Articles 121 LAURA GERŽOTAITĖ Lietuvių kalbos institutas, Vilniaus universitetas Mokslinių tyrimų kryptys: arealiniai baltų kalbų tyrimai, geolingvistika, dialektologija. JAUNJ ŠIAULIŠKI PANEVŽIŠKI TARMIN SAVIMON: RIBOS MENTALINIUOSE ZEMLAPIUOSE1 Dialectal Self-awareness of the Young Inhabitants of Šiauliai and Panevėžys: Borders in Mental Maps ANOTACIÓN el Straipsnyje aborda se un estudio de los jóvenes šiauliškių y panevėžiškių tarminės savimonės. Investiamayó materialá constituye de una de los más importantes perceptyviosas dialectología tareas de mentalino tarmių mapápio datos. Tarmių paribía o cerca de él ubicadas en ciudades juntadas material análisisé mostró que dialektologų pateikta y del consumidor del lenguaje sencillo savimonėje exististoyante dvinarė Lituvias tarmių clasificaciones diferencia. Los jóvenes encuestados aukštaičių tarmei tienden a atribuir solo nedidelę parte de la superficie de esta tarmės mencionada en los trabajos de tarmėtyrininkai. Nemaža restante alštaičių tarmės territorio tencais separadas tarminas unidades mantenomíos dzūkams y suvalkiečiams. ESMINIAI VOZŽIAI: perceptivioji dialektologija, mentalinis mapėlapis, tarmių klasifikacija, etnografinis regionas 1 Por valiosos consejos en preparar el artículo Sinceros gracias al prof. dr. Danguolei Mikulėnienei y doc. dr. Daivai Aliūkaitei. LAURA GERŽOTAITĖ 122 Acta Linguistica Lithuanica LXXIV ANNOTATION The article introduces the research into the dialectal self-awareness of the young inhabitants of the cities of Šiauliai and Panevėžys. Los datos del dialectal mental map, que El análisis del is one of the most important tasks in perceptive dialectology, serve as research material. material recogido en la frontera de los dialectos o en los pueblos cercanos indicó que la clasificación binaria de los dialectos lituanos dada por dialectolo gists y the one existing in the self-awareness of the ordinary language users es diferente. The young respondents tend to attribute the Aukštaitian dialect to a small area of the dialect which is specified in the works of dialectologists. Quite a large remaining territory of the Aukštaitian dialect goes to the people of Dzūkija and Suvalkija which are considered separate dialectal units. KEYWORDS: perceptual dialectology, mental map, classification of dialects, ethnographic region. XXI a. pradžioje ne tik lietuvių tarmėtyroje, bet ir etnologijoje padaugėjo tyrimų, apibendrinančių ne tik objektyvųjį (moksliškai pagrįstą), bet ir subjektyjįvų (savimone paremtą) tarmės o regiono imagendą. De los kalbininkas como cuantos más abundantes y más completėtini Daivos Aliūkaitės tyriobjektivieji mai (Aliūkaitė 2007: 211–223; 2008; 2009: 164–179; 2011: 209–220). Juose, remiantis perceptyviosios dialektologijos teorinėmis nuostatomis, atskleisti ne tik (mokslininkų aprašytieji), pero y subjectivieji (profundos usuarios de la lengua) eastern anykštėnų tarminio hablado signos, zazminmena y sobre subjectiviąsias, intermesos izogloses que existen en la distincion del consumidor. Tokios hinuominos esama y savimonés preguntas destinadas a los estudios etnologos. Casi una década atrás sobre el dialectologos indicado bajo el término de tierras y altistaicios paribiu un estudio realizado Petro Kalniaus mostró que dabartiniams žemaičiams se identificando y separando de nežemaičiai el indicador más importante no habitableji teritorija, [...] o kitokia kalba (Kalnius 2006: 116). Se determinó que absoluta mayoría de los respondentes desconocen ... los límites de distinción de las tarmienaústaicias inferiores reconocidas por los kalbininkų [...]. Žemaitija, ellos piensan, se termina donde comienza de manera diferente que nos hablan los residentes, cuya lengua, ellos piensan, es un poco desviada de la norma (Kalnius 2006: 116). Prieita a la conclusión de que orientacine línea teniendo en cuenta la frontera separadora de kalbininkų tarmių, savimonės isofona svyra desde ella a ambos lados en un común tramo de casi 40 km de ancho (Kalnius 2006: 116). Gerokai contraerás Žemaitijos etninės savimonės área, en besiformuojančią su Artículos Articles 123 / Jaunųjų šiauliškių ir panevėžiškių tarminė savimonė: ribos mentaliniuose žemėlapiuose periferiją entréna nozi el norte y el sur lowaičių tarmės pakraščiai con Rietãvo, Palangõs, Kretingõs, Mažekių, Akmẽnės, Raséinių, Taurags apylinkėmis (Petrulis 2005: 167168; Kalnius 2006a: 7880). Estudios determinaron que la lengua su regional culturalino identidad definejia y aukštaičiai (Savoniakaitė 2003: 121126; 2007: 180). Se ha de señalar que localizar aukštaitiškės tarminės (no regioninės) savimonės acotą no es sencillo, porque diariamente en el habla utilizados tarmių nombres sólo en parte coincide con dialektologų proporcionamos: žemaičiais en ambos casos se llama en el mismo o casi en el mismo territorio grupo de personas. Aukštaičiais generalmente definen solo la mayor parte de la clasificación de tarmių lituanos vakarų aukštaičių šiauliškių y rytų aukštaičių. Las personas del Likusiojo altoštaičių tarmės área generalmente se llaman dzūkais y suvalkiečiais (o 186–187). suvalkais) (Papaurėlytė, Župerka 2010: El objeto de Este artículo Šiauli y Pãnevėžio gimnasio de clases moksų (912) leivių mentaliniai tarmių žemėlapiai2. Objetivo isanalizar diferentes grandes ciudades de alumnos tarminę savimonę atskleidžiančius tarmių vaizdinius. Material de estudio según proyecto Bendrinės kalbos vieta mentaliniame lietuvių kalbos žemėlapyje3 acumulti 2844 Šiauli y Pãnevėžio gimnazijų moksleivių anketiniai užduoties su žemėlapiu datos. Este artículo se basa en la encuesta elaborada durante la investigación Terminio del habla y evaluación comunriné de la primera tarea material (žr. fig. 1). En el mapa, en el cual sužimadas las fronteras de municipios y la mayor parte de sus centros de5, los moksleivis tenían no sólo señalar, donde se habla tarmiškai, sino y escribir, cuál tarme, evaluar tarminį habla. Durante el proyecto no sólo Šiauliuosè y Panevėžyjè, sino también en otras ciudades Lituõs (Kretingojè, Bržuose, Kùpiškyje, Merknėje) apuntes en encuestas de jóvenes respondentes de anketas, que muestra que la tarea de zemelapios de todos los alumnos de 2 Perceptyviosios dialektologijos estudiada el concepto de mapa mental (an. Mental Mapdin) se indica, cuál de los grupos de lugares es el que representa la conciencia de los consumidores. De esta manera se revela la erdvinė-kalbinė nuovoka de los miembros de la comunidad de lengua común (Diercks 2002: 52; Aliūkaitė 2009: 166). Mentalinis tarminos mapėlapis (an. Mental Map of Dialects) describidnín como subjectivus tarminos distorsión (Inoue 1999: 161). 3 El Proyecto se lleva a cabo fondos de la Estatybina comisión de lenguas Lituanas. Jefa del proyecto doc. dr. Daiva Aliūkaitė. 4 Mapaélpiio 1-óse tarea no quedó, i. i. mapasélapios nikaip no nesužymėjo, 10 proc. Šiauli y 2 por ciento. Pãnevėžio ciudades de gimnazistas. 5 Perceptiviojoje dialektologijoje aplicando mapasapio técnica (plačiau žr. Preston 1989; 1999; xxiii–xl; 1999a: 359–373) tiriamiesiems pateikiami tušti (žr. Evans 2002: 76–83) arba, kad būtų lengviau orientuotis, su didžiausių administracinių teritorinių vienetų ribomis (žr. Long 1999: 178), menciontos didmiesčiais (žr. Dailey-OCain 1999: 228) mapasapíos. LAURA GERŽOTAITĖ 124 Acta Linguistica Lithuanica LXXIV 1 PAV. Anquetas 1-oji tarea del mapa 2 PAV. Pažymėtų tarminių sričių tarp Pãnevėžio moksleivių pavyzdys (Pn_1_V10)8 muy similares. Todos los mapasapías Artículos Articles 125 / Jaunųjų šiauliškių ir panevėžiškių tarminė savimonė: ribos mentaliniuose žemėlapiuose jóvenes respondentes de marcados trejopai. Primeraía rios alumnosivos no solo grupei priskirtini žemėlapiai tik su pažymėtomis regioninėmis kalbos sritimis ar zonomis6, kuriose kalbama tarmiškai. Į antrąją grupę patenka žemėlapiai, kumarcaron tarmę vartojancias sritis, sino y las como sea į nombrio, por ejemplo: žemaičių tarmė, žemaičiai, suvalkiečiai, aukštaičiai, dzūkų tarmė y pan. Tercera grupo mapapés se distinguen en lo que en ellas el área del idioma lituanos diseminado tarmėmis. Moksleivių comentariosos encontrado ante todos grupos de mapasapios. Tokio mapapios grupamiento será observado y en este trabajo. Cada una de exclusitos grupos, en este caso abarcan Šiauli y Pãnevėžio mapasapios de estudiantes, divítina finulkamente y abordaina más ampliamente. Los mapas con en ellas marcadas áreas lingübinas, en las que kalbanuscolvindose toda la superficie de ma tarmiškai. Pabraukdami, apibraukdami atskirų kalbinių sričių centrus ar una u otra zona, en el que se habla tarmiškai, pero sin indicar, qué tarme, mapėlapius es pažymėję 54 percent. Šiauli y 26 por ciento. Pãnevėžio de la ciudad moksleivių7 (žr. fig. 2). 8La mayor parte de este grupo de mapas los componen aquellos en los que marcadas zonas lingüísticas suelen a cualquier usuario de la lengua asociarse o puede asociarse con concreta tarme (dažnai y etnografiniu regionu). Considina que itin frecuentemente, especialmente Šiauli alumnos, tarmiškais indicar tales occidentales Lituõs centros lingüísticos como Plùngė y Telšia, que se encuentran Žemaitijos étnico savimonės arealo branduolyje, neabejotinai alumnos debía ser ligado con žemaičių tarme (or Žemaitijos etnografiniu regione). Además de estos, probablemente también también žemaitiškais considerar en el mapa bastante a menudo señalarse y adjugimi centros, por ejemplo: Mažekiai, Kretingà, Šilãlė9. Puntéchas alchtaichas tarmies de la zona o y unitisą área constituyanca sus grupos, como muestra de todos anketos revisión, moksleivių savimonėje de parte o y 6 An. Regional Speech Zones (žr. Preston 1999: xxxiv). 7 Con el fin de noeskrever datos precisos por ciento, no obviamente sužymeté mapas no incluir. Ellos constituyen 6 proc. de todos los mapasapios. 8 Artículos utilizados en los códigos de investigación shortiniai: Šiaul Šiauli gimnazijos, Pn Pãnevėžio gimnazijos tiriamieji. Brūkšneliais distinguirti números marcan skirtingas clases pertenecientes de moksleivių grupos. M y V letras indicadas tirtų lisis. Bajo letras esantys números marcan anketos numeros. 9 Muy precisamente decir, cuales tarmialmente hablante distritos municipales de los alumnos indicados más a menudo (i. y. proporcionar datos estadísticos) no fue posible debido a varios ellos confundidos elementos del mapa: distritos distritos municipales de los centros de nombramientos de los lugares, por ejemplo, Akmẽnės. Este inscrito, presumiblemente, sietas moksleivių no con él asignadas, pero con nčiau su situadas Telši rajono savivaldybės teritorija. Considera que la marcación a los escolares agravó aún y lo que algunos en el mapa definirían municipios centros no anudidos, por ejemplo: Rietãvo, Taurags, Pakrúojo, Kùpiškio o Ukmergs. LAURA GERŽOTAITĖ 126 Acta Linguistica Lithuanica LXXIV visiškai sutampa su Aukštaitijos etnografinio regiono ribomis. Todėl neabejotinai su šia tarme (t. y. aukštaičių) abiejų miestų moksleivių turėjo būti siejamos žemėlapiuose ypač dažnai jų pažymėtos šiaurės, šiaurės rytinėje Lietuvõs dalyje situadas zonas: Pasvalỹs, Bržai, Panevėžỹs, Utenà, Rõkiškis, Anykščia, Moltai y Ignalinà. En la meridional y suroccarinera parte del área de lengua lituanas (žr. fig. 2), como indican los estudiantes marcėjimai en los mapas, tarmiškai generalmente se habla Vilkavškio, Marijámpolės, Alytaũs, Lazdjų o aún y Varėnõs apylinkes abarcantes plote. Nesant komentarų, taigi be papildomos informacijos, sunku pasakyti, su kokia tarme (aukštaičių) ar regionu (Dzūkija ar Suvalkija) galėjo būti siejami į minėtą plotą įeinantys kalbinių sričių centrai. Darapiolikoje este grupo de tierras Šiauli moksleiviai (Pãčiaunevėleivių mapas no tienen tal marcación) indicó que tarmiškai se habla solo en el territorio de sus cuentos Šiauli (t y y y kalbinės gimninės ar, re10) y daretimų apylinkių, por ejemplo: Tel, Plė, Plė, Akmė, Rad. Opina, que alumnosiles kalbinė gimtinė podía asocijuotis con dvejopa tarmine raiška žemaičių (esto indica al oeste desde Šiauli marcadas aún y Plùngės, Telši apylinkės) y aukštaičių (Radvliškio) no solo porque que ella nelabai diferencia de los mismos utilizados. Terminiu punto de vista tals keleriopai lingüinea expresškai su consciencia establecerse pudo ayudar debido a televisión, radio, prensa susiformvess conocimiento, que Šiauli region no es ni completamente zemaitiškas, ni completamente aukštaitiškas. Algunos mapas en (de ambas ciudades de ellas están po igualamente) indica que tarmialmente se habla en toda, casi en toda Lietuvojè (atitipamamente ella descrraukta todo o casi todo) o sólo en las grandes ciudades del país y sus jokia tarme juose moksleiviai neidentifikavo kai kurių vidurinėje (Kėdáinių, apellinkėse. Su Ukmergs, Jonavõs, Širvint y Kaišiadori) o pietrytinėje (Švenčioni, Vlniaus, Šačininkų) Lituõs dalyse esančių sričių. Esto explicaintina por lo que lugares, en los cuales sovietmeciu construidas enormes, sindicino subordinación fábricas, no consideradas tarminadas zonomis, a las cuales suvažiuodavo no sólo miestų gyventojai. Pietrytinė lietuvių kalbos ploto dalis, kurioje daug kitakalalrededores bių habitantes, incluso dialektologų mapasapios habusa tuščia. Hasta aun XXI a. comienzo la cuestión de regionos tarmiškumo litvians tarmėtyroje nekeltas (žr. Mikulėnienė, Meiliūnaitė 2014). Estos mapas del grupo no fueron muy abundantemente comentados. Principalmente y bastante detalladamente sus mapasapius pakomentaron Pãnevėžio moksleiviai. Pequeñas diferencias de entre diferentes ciudades alumnos enfoques de se puede vislumbrar. Šiauli alumnos dominan los mapas positivos, principalmente apibendrinatorio 10 An. Linguistic Homeland (žr. Diercks 2002: 51). Artículos Articles 127 / Jaunųjų šiauliškių ir panevėžiškių tarminė savimonė: ribos mentaliniuose žemėlapiuose comentarios de carácter, por ejemplo: Visos tarmės son heržios, porque esto es legado. Todas ellas sutiškos y difieren de la comunrinés lengua „Visas tarmes vertinu teigiamai. Žmogus kiekvienas yra unikalus ir jį jo tarmė puošia“ (Šiaul_2(2)_M16), „Visos tarmės yra skirtingos ir savaip įdomios“ (Šiaul_1(2)_M13), (Šiaul_2(2)_M13). Además, Šiauli según los alumnos de la ciudad, tierraaičių tarmės plote, también en žemaitiškose, aunque y desconocidas, kalbinėse ámbitos se habla nelabai comprensamai y netaisyklingai, pero gražiai: Žemaitiška tarmė mi es savotiškai graži, aunque no existe muy regularinga (Šiaul_1(2)_M11), Žemaičių kalbą skaitau sudėtingą, iškraipyta, but gražia. Y nosotros šiauliečiai hablamos nukirstomis galūnėmis (Šiaul_3(3)_V16), [Mažeikių, Plungės, Telšių] guzi, netaisyklinga11. Pãnevėžio moksleivių mapasapios pakraščiuose prevalece separados áreasim redašiti comentarios. Tarmiškumas se evalúa no sólo según criterios: gražu o negražu, reglamentaria o irregular, sino también entendida o no entendida, chistosa, curiosa, extraña: [Šiaulių] guji, [Panevėžio] juokinga, [Utenos] negraži, netaisyklinga, [Kauno] guji, regula (Pn_1_M20), [Rietavo] muy guji, netaisyklinga, [Panevė] tarmė juokinga, erzinanti aus, netaisyklinga (Pn_1_M19). Vos en unos mapas indica que Pãnevėžio, taie kalbinės gimtinės, apylinkių kalba es netaisyklinga (Pn_1_V10, Pn_1_M19). Nótese que el terrenaichos tarmės netaisyklingum de ambas ciudades en la consciencia de estudiantes asocijuojase con noentendamumu (también vé Aliūkaitė, Švarcienė 2009: 269), pero cuálu, amčiau no nepaaxplicama. Aukštaičių tarmės netaisyŽemėlapiai con marcėtomas y tarminiu punto de vista įvardytmis áreas. Del primer grupo de mapasapios los mapas del segundo grupo difieren en que en ellos moksleiviai (Šiauli 18 por ciento, Pãnevėžio 38 klingumas grindžiamas kalbinėmis priežastimis, pirmiausia „nukirstomis“ arba, kaip teigiama, „nukandamomis“ galūnėmis. por ciento) aún y escribieron, qué tarme se habla en sus aisladas regiones lingüísticas (žr. Fig. 3). Aquí, como y primer grupo en mapasapios, principalmente marcados (tai atspeinda Šiauli moksleivių anketos) y con zemaičių tarme bastante fácilmente susieti Vakarų Lietuvõs kalbinių sričių centrai: Plùngė, Telšia, Kretingà y otros. Šiauliùs, t. y. kalbinės gimtinės apylinkėse, anot Sobre ellos, se habla aukštaitiškai. Tales disposiciones de alumnos, como šiaulietiška tarmė yra graži (Šiaul_1(2)_M07), graži, nes pati kalbu ja (Šiaul_3(3)_M06), indican que el llamado complejo de tarmės menka saugumo12 no bubūdingas, tiriamieji jaučiasi kalbiškai saugūs. Sin embargo 11 Los comentarios de los Accesleves lo que es regular, no necesariamente se evalúa positivamente confirma Fumio Inoque įžvalgos, ictirados las imágenes tarmių respondentes de Gran Bretaña (Inoue 1999: 152). 12 An. Dialect (inferiority) Complex (žr. Inoue 1999: 148). LAURA GERŽOTAITĖ 128 Acta Linguistica Lithuanica LXXIV disposiciones con respecto gimtotijos apilinkies expresadas raramente de ambas ciudades moksleivių mapasapios. Es difícil decir si, basado en el mayor número de ellos, esta observación también se aserraría. Prototipines altoštaitiškas kalbine zonas más frecuentemente señalaron Pãnevėžio ciudad moksleiviai. En sus mapas a menudo distinguidos y natales Pãnevėžio apillinkies áreas. Jameis utilizada tarminé lengua de los alumnos se evalúa en un cuanto mayor, adjuntos šnektų plotos abarcativos contexto, por ejemplo, Pasvalyjè y Panevėžyjè utilizada aukštaičių tarmė es negraži, netaisyklinga, nukirstos galūnės (Pn_1_M57), Radvliškyje, Panevėžyjè, Anykšči graši, Utenojè labaiži, man (Pn_1_M57). Be Pãnevėžio, aukštaitiškais mencionan aún varios regions Bržų, Pãsvalio, Anykšči centrai. Likusioje parte del área del idioma lituanos ya se habla no aukštaičių tarme, pero, como visto de moksleivių komentarų, etnografiniu pagrindu exclusos suvalkiečių y dzūkų tarmėmis. Sócleivos conocimientos, suvalkiečių tarme principalmente se habla sobre Kazl Rdą, Marijámpolę y Vilkavškį, y dzūkų Dzūkijos cultural regionio branduolyje (Ragauskaitė, Daugirdas 20102011: 23) Varėnõs, Alytaũs apylinkėse. Hace notar que una gran parte de los mapasapios asignados al grupo en discusión de los alumnos sužymetada muy noloyškiai. Algunos mapas en los que bastante claramente 3 PAV. En los mapas marcados y con tarme susietas áreas ejemplo Artículos Articles 129 / Jaunųjų šiauliškių ir panevėžiškių tarminė savimonė: ribos mentaliniuose žemėlapiuose (Pn_1_M06) marcadas y precisamente nombradas áreas tarminas, siempre quedan y tales a las que ar apie kurias neparašyta nieko (žr. 4 pav.). Kitu en los mapasapios principalmente Pãnevėžio moksleiviai diversas maneras de distinguiré kalbinius regiones, en las cuales, su creencia, se habla tarmiškai, mapasapios corstuos sus tarmě generalmente describían así: šiaurės rytų Lituania habama aukštaitiškai. en el noroeste žemaitiškai (Šiaul_2(2)_M02, Pn_1_ esas áreas a menudo no están claramente separadas. De tales mapasapios es difícil entender, M15) (žr. 5 pav.). Pačiuose žemėlapiuose (žr. 5 pav.) vienai ar kitai tarmei priskirtos nuspalvindonde klausomybę, taigi y moksleivių tarminę savimonę, compleja resolver. La primera y especialmente yra moksleivių įsivaizduota riba tarp šiaurės vakarų (t. y. žemaičių) ir rytų (t. y. aukštaičių), todėl apie moksleivių suvoktą kai kurių kalbinių sričių tarminę prisegundo grupo de mapas (incluso y noluiskiai sužymėti) muestran que en la conciencia de los alumnos bastante fuertemente arraigada no sólo dvinarė (zemaičių y aukštaičių), sino etnográfico pagrindu compuaryta keturnarė tarmių sistema: zemaičiai, aukštaičiai, dzūkai, suvalkiečiai (suvalkai) (žr. 6 fig.)13. 13 Tales mismos resultados obtenidos investigando jóvenes zemaicios, también de diferentes ciudades estudiantes disposiciones (Aliūkaitė 2011: 211; 2013: 12). 4 PAV. En el mapa capturado y tarmėms (no)asignado ejemplo de área (Pn_1_M83) LAURA GERŽOTAITĖ 136 Acta Linguistica Lithuanica LXXIV 8 PAV. Paribio ámbitos tarminé pertenomía Šiauli desde el punto de vista de moksleivių Straipsniai / Articles 137 Jaunųjų šiauliškių ir panevėžiškių tarminė savimonė: ribos mentaliniuose žemėlapiuose 9 PAV. Paribio sričių tarminė priklausomybė Pãnevėžio moksleivių požiūriu LAURA GERŽOTAITĖ 138 Acta Linguistica Lithuanica LXXIV De lo que se ha dicho, clarifica que algunos de los jóvenes šiauliškių y panevėžiškių mapas muy svyruya la percepción de los límites geográficos de tierraaičių tarmės: en uno de los mapas el límite del área de tierrasaičių vagamente o cuanto más se muele al eastern, en otros este área gerokai se sustrainera hacia el occidente. Tyrime dalyvavusiems jaunuoliams buvo sudėtinga apibrėžti aukštaičių tarmės arealą. Moksleiviai, kaip matyti iš žemėlapių ir jų komentarų, skiria tik aukštaitišką šiaurės ir šiaurės rytų Lietuvõs plotą (taigi beveik visą etnografinęštaitiją), en el que, como se indica, con más frecuencia se habla aukštaičių, gerokai rečiau šiaurės aukštaičių, eastern aukštaičių tarmėmis (žr. fig. 7). Muy similarmente la superficie de los tarmies altistaios definida y en otras ciudades Lituõs llevada a cabo durante el estudio apuntaustų moksleivių mapasapios. Itin rarai Šiauli y Pãnevėžio, así como y otros ciudades moksleiviai señalaron que y survakarinėje Lietuvõs parte se habla aukštaitiškai (Šiaul_2(3)_V08, Šiaul_2(3)_V10). Viudujantes del suroeste del área de Lituania son suvalkų tarmė (Šiaul_2(2)_M08), suvalkai (Šiaul_2(3)_M04), suvalkietiška (Pn_1_M01), suvalkiečių (Pn_1_M42). Esto, señala Rimos Bakšienės (Bakšienė 2015: 8), muestra que valorado de la ordinario consumidor posiciones, suvalkiečiai considerarytini separado interminio unidad, ordinario consumidor savimonée no es habitual los atribuir aukštaičiams. A una unidad lingüística separada considerarítini también dzūkai, o desde el punto de vista lingüístico pietų aukštaičiai, cuyas áreas en los mapas de kartu su minėtų suvalkiečių. Šiuos du plotus jaunieji apklausos dalyviai ypač moksleivių definidos por separado o fueron tendę miesti22. Algunas otras ciudades de, por ejemplo, Bržų, gimnazios representando durante el proyecto apuntulados moksleiviai, como visto de sus mapasapios, escribió simplemente no sabiendo, qué tarme se habla en esta área o de él y del todo no pajarimėjo. Žemėlapių pakraščiuose esantys negausūs Šiauli moksleivių komentarai (recordina, que a este grupo fue posible atribuir muy pocos mapasapios) en cuanto a tarmių no difiere de los acceseraños de los moksleivių šiauliškių que están en los mapas del segundo grupo. Tierraičių tarmė para ellos muy bonita, por supuesto difícil de entender, pero real (netaisyklinga) (Šiaul_2(3)_M07). Aukštaičių tarmė, especialmente esto visto desde el Pãnevėžio gimnazistų punto de vista, es gimtoji, por lo tanto más bonita, más cercana (Rytų aukštaičių tarmė. Ella me más cercana (Pn_1_V53)), entendamísima ([...] me gente de Aukštaitija habla más entendida (Pn_1_M80), Aukštaitiškai en mi opinión, la misma entendamísima tarmė (Pn_1_V22)) y reglaingiausia, porque más recuerda (Pn_1_M52). 22 Panašius rezultatus gavo Žilvytis Šaknys: jaunosios kartos pateikėjams ypač sunkiai sekėsi apicomunriná lengua borézti los límites de la región Dzūkija (Šaknys 2012: 135). Artículos Articles 139 / Jaunųjų šiauliškių ir panevėžiškių tarminė savimonė: ribos mentaliniuose žemėlapiuose IŠVADOS En las ciudades de Šiaulių y Panevėžio apuntaustos clase de gimnasios alumnos de los resultados del análisis de datos recopilados sobre la base de la tarea del mapa en la mayoría de los casos accede a tales mismas según los principios de la dialectología perceptyviosa ya realizadas a las conclusiones de las investigaciones. La gran parte de los usuarios de la lengua jóvenes en el mapa bastante precisamente sužymó y nombró principalmente dudas noeliancias, prototipines tierras de los y alštaičių tarmių sritis. Nemajo en la parte de mapasapios se indica que tarmialmente se habla sólo en gimtosias o aún y ellas rodeanchi apellinkėse. Contrariamente que positiva en etnologų estudios, a los académicos bastante bien conocido lituvios tarmių aukštaičių y žemaičių sistema: dialektologijoje desarrollesta ellos separante frontera nemaja parte coincide con mapasapios atsispindintimas jóvenes respondentes de percepción isogloses. En los jóvenes šiauliškių y panevėžiškių savimonėje susiformavusį aukštaičių tarmės área entra en sólo la división dialectológica vakarų aukštaičiai šiauliškiai y eastern aukštaičių parte. Con aukštaičių tarme nosiiejante quedęs área de lengua lituáneos nombrado etnografinius regions definiéziančiais suvalkiečių (o suvalkų) y dzūkų denominaciones. LITERATŪRA Aliūkaitė Daiva 2007: Tarminio kalbėjimo estetinė vertė: nuostatų tyrimas. – Textos y contextos 1, 211223. Aliūkaitė Daiva 2008: Terminio hablado entendantamum: apriorines disposiciones de los miembros de la comunidad de lenguas ordenadas. Lietuvių kalba 2. Priega en internet: http://www. lietuviukalba.lt/index.php/lietuviu-kalba/articleview/4/4. Aliūkaitė Daiva 2009: Perceptyviniai dialektų tyrimai: mentalinis žemėlapis. Respectus Philologicus 15(20), 164179. Ali aitūkė Daiva 2011: Jaunųjų žemaičių raiškos idealai: sąmoningosios nuostatos. Ali aitūkė Daiva 2011: Jaunųjų žemaičių raiškos idealai: sąmoningosios nuostatos. Ali aitūkė Daiva 2011: Jaunųjų žemaičių raiškos idealai: sąmoningosios nuostatos. Respectus Philologicus 20(25), 209220. Aliūkaitė Daiva 2013: Horizontalusis y verticalusis continuumo de la lengua skaidums: XXI siglo variantes del hablar del punto de vista del interprete de la lengua simpltojo. Taikomoji lenguaotyra 2. acceso en internet: http: taikomojikalbotyra.lt/2013/03/lt://horinzontalusis-ir-vertikalusis-kalbos-continuumo-skaidumas-xxi-amziaus-kalbejimo-variantai-paprastojo-kalbos-vertintojo-poziuriu. LAURA GERŽOTAITĖ 140 Acta Linguistica Lithuanica LXXIV Aliūkaitė Daiva, Merkytė Erika 2009: Sociolingvistinis tarminių kodų taisyestudio de klingumo. Cultura de lenguas 82, 259274. Bakšienė Rima 2015: Tarminio hablado savivertė y gyvybingumas: XXI a. comienzos Šakių y Jurbarko šnektos. Lietuvių kalba 9. Acceso en Internet: httpwww.lietuviukalba.ltindex/php://lietuviu-kalba/article/viewFile/172/140. Dailey-OCain Jennifer 1999: The Perception of Post-Unification German Regional Speech. Handbook of Perceptual Dialectology 1, ed. by Dennis R. Preston. Amsterdam, Philadelphia: John Benjamins Publishing Company, 227242. Diercks Willy 2002: Mental Maps. Linguistic-Geographic Concepts. Handbook of Perceptual Dialectology 2, ed. by Daniel Long, Dennis R. Preston. Amsterdam, Philadelphia: John Benjamins Publishing Company, 5170. Evans Betsy 2002: Attitudes of Montreal Students towards Varieties of French. Handbook of Perceptual Dialectology 2, ed. by Daniel Long, Dennis R. Preston. Amsterdam, Philadelphia: John Benjamins Publishing Company, 7193. Inoue Fumio 1999: Subjective Dialect Division in Great Britain. Handbook of Perceptual Dialectology 1, ed. by Dennis R. Preston. Amsterdam, Philadelphia: John Benjamins Publishing Company, 161176. Inoue Fumio 1999a: Classificación of Dialects by Image. Handbook of Perceptual Dialectology 1, ed. by Dennis R. Preston. Amsterdam, Philadelphia: John Benjamins Publishing Company, 147159. Kalnius Petras 2006: Aukštaitijos y Žemaitijos paribio locales habitantes savimonė. Lietuvos etnologija 6(15), 95121. Kalnius Petras 2006a: Aukštaitiškumas lietuviškosios tapatybės kontekste. taičių tapatumo paieškos, sud. Vitalija Vasiliauskienė. Kaunas: Žiemgalos leidykla, 66–88. AukšKrupickaitė Dovilė, Baranauskienė Viktorija 2013: Regionaliniai kalbų vartolapis, jimo Lietuvos miestuose ypatumai. – Miestai ir kalbos 2. Sociolingvistinis Lietuvos žemėsud. Meilutė Ramonienė. Vilnius: Editorial de Vilniaus Universidad, 920. LKA I Atlas del idioma Lituáneo 1. Leksika, ats. red. Kazys Morkūnas. Vilnius: Mokslas, 1977. Daniel Long 1999: Geographical Perception of Japanese Dialect Regions. Handbook of Perceptual Dialectology 1, ed. by Dennis R. Preston. Amsterdam, Philadelphia: John Benjamins Publishing Company, 177–198. Artículos Articles 141 / Jaunųjų šiauliškių ir panevėžiškių tarminė savimonė: ribos mentaliniuose žemėlapiuose Mikulėnienė Danguolė, sud. y aut., Meiliūnaitė Violeta, sud. y aut. 2014: XXI a. comienzos de las lenguas lituanas: estudio geolingvistinis y sociolingvistinis (žemėlapiai y sus comentarios). Vilnius: Briedis. Papaurėlytė Silvija, Župerka Kazimieras 2010: Lituania caracteres de los habitantes de las áreas étnicas rasgos de la lengua mundialėvaizdyje. Cultura de la lengua 83, 185201. Petrulis Valdas 2005: Žemaitijos etninės savimonės regiono erdvinė estructura. Metrágito de Geografía 38(1), 163175. Preston Dennis 1989: Perceptual Dialectology: Nonlinguists Views of Areal Linguistics. Dordrecht: Foris. Dennis Preston 1999: Introduction. Él es el mejor jugador del equipo. Handbook of Perceptual Dialectology 1, ed. by Dennis R. Preston. Amsterdam, Philadelphia: John Benjamins Publishing Company, xxiiixl. Dennis Preston 1999a: A Language Attitude Approach to the Perception of Regional Variety. Handbook of Perceptual Dialectology 1, ed. by Daniel Long, Dennis R. Preston. Amsterdam, Philadelphia: John Benjamins Publishing Company, 359373. Ragauskaitė Alma, Daugirdas Vidmantas 20102011: Dzūkijos cultural regionas. Annales Geographicae 4344, 1628. Ramonienė Meilutė, Krupickaitė Dovilė 2013: Įvadas. Ciudadasi y sociolingvistica. Ciudades y lenguas 2. Sociolingvistinis Lietuvos žemėlapis, sud. Meilutė Ramonienė. Vilnius: Editorial de Vilniaus Universidad, 920. Savoniakaitė Vida 2003: Aukštaičiai sobre su tradicional cultura. Obras de la Nautosaca 18(25), 120133. Savoniakaitė Vida 2007: Comunra, pero suya: sobre contemporanios aukštaičius. Cultura de Lituania. Aukštaitijos abročiai, sud. Rasa Paukštytė-Šaknienė, Vida Savoniakaitė, Žilvytis Šaknys, Irma Šidiškienė. Vilnius: LII editorial, 120133. Šaknys Žilvytis 2012: Etnografiniai regionai Lituania: moderno jovenimo enfoque. Obras de la Tautosaca 43, 126142. LAURA GERŽOTAITĖ 142 Acta Linguistica Lithuanica LXXIV Dialectal Self-awareness of the Young Inhabitants of Šiauliai and Panevėžys: Borders in Mental Maps SUMARY The dialectal images that reveal the dialectal self-awareness of the schoolchildren of two cities Šiauliai and Panevėžys are discussed in the article. A questionnaire designed according to the principles of sociolinguistics, dialectology and perceptive dialectology served as a research tool. The analysis of the data of the task of the map collected in the cities of Šiauliai and naire – the mental map – were drawn on in this work. Most attention was devoted to the analysis of the subjective maps (existing only in the self-awareness of the ordinary language user), which revealed the Lithuanian dialectal classification. Panevėžys in most cases led to the same conclusions which had already been drawn when employing the methods of perceptive dialectology. In the given map most young language users rather precisely marked and named the areas of the prototypical Samogitian and Aukštaitian dialects, which raised no doubts. It was pointed out in the greater part of the maps that the dialects were only spoken in native areas or also in the surrounding environs. The schoolchildren were a little more in favour of the not very regular but beautiful dialect of the Samogitian dialectal area or the dialect of the neighbouring Šiauliai region. Contrariamente a some ethnologists research, the analysis of the data gathered in border towns demonstrated that the schoolchildren are rather well aware of the border between the Lithuanian dialects Samogitian and Aukštaitian drawn in dialectology. Nevertheless, the binary classification of Lithuanian dialects given by dialectologists and the one existing in the self-awareness of the nave language user is different. In the self-awareness passes one-third of the young responders the language area attributed to the Aukštaitian dialect encomof the area of this dialect only. Quite a large area of the rest of the Southern and South-western dialectological Aukštaitian is comprised of the people of Suvalkija and Dzūkija who are considered dialectal units by ordinary language users. Įteikta 2016 m. enero 8 d. LAURA GERŽOTAITĖ Instituto de lenguas Lietuvių Petro Vileišio g. 5, LT-10308, Vilnius, Lituania [email protected]