scieee Science in your language
[lt] (orig) [en] [de] [fr] [it] [es] [pt]

Sudurtinių Marijampolės apskrities helonimų motyvacija

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Sudurtinių Marijampolės apskrities helonimų motyvacija

Author: Dalia Sviderskienė
Year: 2016
Source: https://journals.lki.lt/actalinguisticalithuanica/article/download/851/942
243
DALIA SVIDERSKIENĖ
Ins i u o das línguas Lie u ių
Di eções de pesquisas cien í icas: onomas ika
( ik inių žodžių da ybos, kilmės, mo y acijos y imai).
SUDURTINI MARIJAMPOLS
APSKRITIES HELONIM
MOTIVACIONA
Mo i a ion o Compound Helonyms o
Ma ijampolė Coun y
ANOTACIA
Es apasnyje analisa-se sandū os manei a ei os en euka iu Zemės a dų anke os
записанy ų Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija. Es a on e de oponimização
pesquisas pa icula men e adequado, pois em anke as es ão su ligadas Зафиксировать
onomas inę ситуацию объясняющие описания, местo a džių pa eikėjų комментарии,
позволяющие взглянуть в топониминную материалы через опыт представителей этниной
s i ies, призма оценки. Visi ando escla ece i pelkė ų luga es in oduzningumus, análise
localo a dzes baseiam opoobjec os nominação p incípios, base ais paisš o aizdgio
peculia idades, locaisųjų, p op iedade, culú icas-his ó icas elações, exclusão. A i a-se
a enção e em ep esen an e da kalbinės bend uomenės ( au os) seujo aš decla ação
linguís icos unidades. Também pela p imei a ez oponimicas li uanas dis ingui e discu i
si uaciniai helonimai, quando ipizuada si uação ou acon ecimen o paženklina pouco g inomą,
menkai conhecida obje o. ESMINIAI VOODŽIAI: localo a džiai, anden a džiai, helonimai, dū iniai,
mo y acija, į a dijimo si uacija, nominacijos p incipai, a puka io laiko a pis.
ANNOTATION
The a icle analyzes he mo i a ion o helonyms om Ma ijampolė Coun y o med by means
o compounding and eco ded in he Land Names ques ionnai es du ing he in e wa pe iod.
I is an excellen sou ce o he esea ch o oponomina ion because he ques ionnai es
eco d he desc ip ions explaining he onomas ic si ua ion and he commen s o in o man s
p o iding place names which enable us o ake a look a he
DALIA SVIDERSKIENĖ
244 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV oponymic ma e ial h ough he p ism o expe ience and
e alua ions o ep esen a i es o he e hnic egion.
In o de o ind ou he endencies o naming swampy places, he analysis o place names is
based on he dis inc ion o he p inciples o opoobjec nomina ion acco ding o landscape
peculia i ies, local, owne ship- ela ed, cul u al-his o ical ela ions. A en ion is also paid o
he decla a ion o sel by a membe o he linguis ic communi y (na ion) in linguis ic uni s. I is
also he i s ime when si ua ional helonyms in which a ypi ied si ua ion o e en ma ks a
li le known and poo ly amilia objec a e dis inguished and discussed
in Li huanian oponymy.
KEYWORDS: place names, hyd onyms, helonyms, compounds, mo i a ion, na-
ming si ua ion, nomina ion p inciples, in e wa pe iod.
0. ĮVADAS
Tam ce o plo o sandū os modo ei os pelos helonimų (pelkė ų ie ų a dų)1
analizė mo y acijos aspek u anks esnių a puka io Ma ijampolės apsk i ies
ie o a džių y imų da ybos e p o eniência pon o de is a ąsa. Beimučio Bilkio
conduzida de helonimais li uanos (Bilkis 2008), á ias helonimija de á eas li uanas
analisada em es udos de oponimicas egionais (Mickienė 2001; Endzely ė 2005;
Ba ku ė 2008) e num a igo sepa ado (Adamony ė 2013). Pa e da oponimia
sudu ina oikonimų e o onimų ambém é ecebida a enção dos nossos
pesquisado es (Razmukai ė 2002; S ide skienė 2006; Kačinai ė 2008). Tendo em con a
a exis en e polkė ų luga es e ou as classes (poklasių) sudu ines nomes de
luga es pesquisas padė į2, em que cons a a -se que um modo de azendas
oponimų mo y acijos analizė não só complemen y ų a é šiol ac uais e habi uais
(da ebas e o igem) aspec os ealizados pesquisas de oponimija Li uãs, mas endo
em con a os dados da consciência lingubinesa dos consumido es da língua,
ajudy us e ela a mo i ação de um de e minado á ea. In e puka io Os nomes da
Te a anke os3, como on e, nominações pesquisas pa icula men e adequadas,
pois n'em es ão sob e i idas za ixa onomas ina si uação explicinan es
desc ições, localo a džių pa eikėjų comen á ios, pe mi an ys olha g i em
oponiminę ma e ialá pe pe e ninės s i as ep esen an es de expe iência,
a aliação p izmę. Além disso, mo i ação em linguagem sup an ando e como ce a mecanismos de seleção, es e es udo pa icula men e pa emia P ano Ska džiaus sudu inių žodžių e ę
1 De ido ao e mo s . Bilkis 1997: 3557.
2 Sob e a si uação das helonimas pesquisas mais amplamen e e . Bilkis
2008: 2729. 3 Mais amplamen e pa a a subs ância usada pa a o es udo eja ambém. S ide skienė 2015: 170.
A igos A icles 245 /
Sudu inių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
undzian es a gumen ai: jie seu ca ác e p incipalmen e con ka ikslesniam,
condensuo esniam e u ingesniam, signi icmingesniam manei a de eiškimoa.
De ido a isso pala as compos os mui o equen emen e êm mui o gausesnį,
u ingesnį e ao mesmo empo especialesnį con eínio, negu sepa i as, ainda
ieno e neape cep uadas pa es de pala as g upi. Ao modo compos o
pala as compõem uma das p incipais especiais de aiškos <...> meios, <...> eles ge almen e êm algo escolhida (Ska džius
1943: 396–397).
Impo an e ambém o aspec o local do es udo execu ado. A base do úl imo
cons i ui não a iden i icação de a eal de signi ica i os helonís icos, mas a
de e minação de mo i os, a sua hie a quia em des aquinha, pois dėsningas
mo i acinių požymių pas icação e le e ce os polinkios do po o, a enção uma ou
s e ai“ (Guda ičius 2007: 221). Dės omas nuos a as pa emia Aleksand o Vana-
ou a ik o ės go hid onís icos em elação a pesquisas semân icas exp essas,
álidas e helonís icas: sunku imagina que cons i uísse a ealis um enómeno de
pa ys seman iniai enomenai“. „Juk s a biausios hid onimų eikšmės – iš p i-
an i-a ealus, neabejo ina hid oniminė uni e sal. Falá-se pode p incipalmen e só
sob e á ias ca ego ias seman íneas quan i a i o (um ce o sen ido e
quali a i o) elação (Vanagas 1981: 124). Obje i o do a igo iaiškin i sandū os modo
pada y ų amce o plo o helonimų mo y aciju, e ela ik o ės agmen o
ka ego izacijos kalboje peculia idade, iaiškin i pelkė ų luga es nomes de apa ição
mo y ų hie a chiją, es abelece į a dijimo polinkius.
In es iamajai ma e iais aplicados oponimos da ybina analise mé odo, i iamõs
e ninês s i as luga o a des pa eikėjų komen a ų in e p e ação mé odo,
componen e analese mé odo, desc i omasis mé odo su elemen ais do mé odo
compa a i o.
P ima iamen e o ma e ial in es igá el oi a aliado man endo A. Vanago hid onimų
klasei i i cons i uídas es u u aū ines-g ama icas classi icações (dėl jos
plačiau ž . Vanagas 1970: 2127), que, como mos a es udos de oponimía Li uães,
acilmen e adap a-oma e de ou as klasias (poklasių) nomes de luga es análise.
Des a manei a o am dis inguidas de e mina i 4 de iniai, cujas p imei as sandhas
apelia i ai (daik a a džiai, būd a džiai e k .) e onimai (mūsų caso api aikė só
pe sonal a džiai). Uma ez que os in es igamiais localo á dios g a ados de i a
apelia y ų, iš ku ių jie pada y i, eikšmių išaiškinimo šal iniu laiky i i iamõs
língua, bene mais impo an esu e ninês s i as localo á dios pa eikėjų
comen á ios, lydin ys nomes de luga es, za ixsuo os Zemės a dų anke as. No
en an o, como indica a expe iência, comen á ios, não há indicado absolu u. Os
usuá ios da língua mui as ezes se es o çam a in en a seman ínio
elacionamen o e o adap a iky i baseando-se nomes de luga es mo i ação aiškinimas. Assim undamen os 4 Po e mo s . U bu is 1978: 173.
DALIA SVIDERSKIENĖ
246 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV a išaiškinimą dos signi ica i os de pala as
(apelia y ų) pediu a ixação de um ou ou o caso de a osens em ou as on es
a miniuose žodynuose5, Lie u ių kalbos žodyje ( oliau LKŽe). Uma impo an e
on e, apėmęs in es igação de mo i ação oponimais em á ios pe íodos de língua
i a insc i ais localo a džių sankaupa (Vie o a džių ka o eka; daqui VK), é man ida
em LKI Va dyno ondues6. P incipais on es de nomes pessoais diccioná ios
an oponimiais li uanos Li u ians pa a džių žodynas (LPŽ), Lie u ių a dų kilmės
žodynas (LVKŽ)7, abėcėlinė asmeninių is o a džių ka o eka, gua dada ins i u o
lie u ių kalbos Va dyno onduose (IAK). O inqué i o mos ou que em busca de
apeli i os e pessoais pa a a pala a base (e imonui) baseados neapsiei a sem lenkų
kalbos žodynų8. Isski ų dū inių an ieji sandai -bal-, -pelk-, -plyn-, - ais -, mos ando
sua pe enmência ao escolhido polkė ų luga es nomes poklasiu. Pélkė signi ica
‘klampi luga com es ainço andeniu, liūnasʼ. Como is o, nes e signi icado us oja
e minos isiog á icos: balà ‘klampi luga , ge almen e com es ainčiu joje andeniu;
mas iziog a inis e minas pélkė įeina į am ik ą seman inę pa adigmą – pelkė-
os ie os eiškia gimininę są oką i apima ki as ūšines są okas pa adinančius
pelkė, ais as; clanas, alkaʼ, plýnė ‘pelkė, ais asʼ, as as ‘klampi luga , apu usa
de a bus os ou á o es, pelkė, lieknasʼ. Na ma é ia in es igá el oi incluída e nomes
de obje os com segundo o sandu -kamp-, pada y u do apelia i o lie. kapas
ʻpak aš ysʼ, eiškiančio pa e de um de e minado espaço sua beš ą, pak aš į (o
nosso caso pelkė ų luga es pa e, po que isso paludijo e e ências obje i as b.,
s ., зафиксированных в анкетах).
Analisando a ma é ia po aspec os de mo i ação, basei-se não só sua onomas ica
p á ica, i. y. A. Vanago andenų a dų seman ine klasi ikacija (plačiau ž . Vanagas
1981: 4153), mas e usų oponominacijos y imuose aplicado classi icação exemplos
(dėl k ali ikação e classi icação ž . S ide skienė: 2014). Nes e a igo só helonimų
exclusão de mo i os de oco ência nãolimi á el. Topoobjec os nominação
p incípios de (isch)sky imas o neceu adicional seman ínio c i é ios aškinan
loco a dzes mo i ação. Assim pelkė ų nomes de luga es no a igo se dis ibuem e
segundo p incípios de nominação: 1) segundo obje os peculia idades, 2) segundo
obje os elação com ou os obje os, 3) segundo elação com homem. Tal
classi icação onimų é de e minada as p óp ias ealidades peculia idades e
a ibu os. Du an e o es udo p oblemiškas apa eceu pa e helonimų p imei ojo
de inêziančiojo sando lexicinio es a uso de e minação apelia i is ele ou oniminis (mūsų
5
Sob e eles ée. lis a de on es no inal do a igo. 6 Pa a mais sob e es e a qui o
e Maciejauskienė 2002: 57; 2002a: 103105; LVŽ I: XIIIXIX. 7 No a igo essas ab e iações
o am abandonadas po causa da eqüência de suas epe ições. 8 Pa a es es
consul e a lis a de on es no inal do a igo.
A igos A icles / 247
Sudu inių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
caso an oponiminis). Apa eceu e de ou o ipo mo i ação de saaiškinimo
keblesnių casos, sie inų com p imei ojo apelia i ino sando polisemija e
homonimija. Nãouž ixia comen á ios nos ques ioná ios dos nomes da Te a
es a p oblemá só pagilhou. Me a o inė mo y acinio sinal aiška, como é
conhecido, baseada compa imo, que de uma pa e o nece asociacinę di eção,
de ou a in e p e ação libe dade. Assim, não endo зафиксированных
дополнительных данных анкетах, beliko a gumen uo ai spėlio i, qual
peculia idade do luga inspi a o apa ecimen o de nomes de luga es pe kel ine значениеме.
Dado que do pon o de is a da cla idade e neaizidade o ma e ial é desigualy ė,
no a igo dis inguem-se sandū os manei a pada y ų helonimų du secy iai:
aiškios mo y acijos helonimai (I) e d ejopai (kele iopai) paaiškanamas, i. e.
ago a não comple amen e aiškios, mo y acijos helonimai (II).
1.ADUCTIVAS DE ALHIQUES MOTIVACHOS
HELONIMAI
1.1. Segundo ca ac e ís icas dos obje os
1.1.1. Su gy ūnų pa adinimais susijusios mo y acijos helonimai – gau-
siausiai paliudi e analisá eis nomes de luga es ep esen an es: Añč-balė b. Ss9; Anč-plynė b. KzR: lie.
án is; A n-a- ais is b. Gdl: lie. ã inas ʻa ių pa inasʼ10; Ba sùk- ais is s . Gdl: lie. ba sùkas;
Bùl-ia- ais is s . B b: lie. bùlius ʻka ių pa inasʼ11; Gaidž-iã- ais is b. Ss: lie. gaidỹs; Gé -a-balė
s . Igl; Ge -a- ais is 9 Nominacionais g upos seman íneos a angam segundo ep esen an as
núme o em cada. Helonimas secções do a igo ge almen e esc e em abėcėlės o dem; ou a ez, se
isso exigi as especi icações da subs ância analisada. Um sandas de ou o dū á ios sepa am-se
b ūkšneliu. Vie o a džiai, con iadamen e suki čiuo i Anke as de nomes da Te a, ki chiuojam. Se
en euka io dados oponimas não esuki čiuo ou seu ki čia am neaiškus, no a igo ele
neki čiuojam. Se p iegaidê susci a dú idas, pab aukiam ki čiuo o skiemens base. Pe o de odos
os nomes de luga es ap esen am-se e e ências dos obje os in oduzidos e suas localizações. Ela
e lis as de su u ações de e e odões de obje os de no o cons i uídos não, basei-se já suda y ais
Li uânia localo a džių diccionui ( oliau LVŽ) esc e e . A lis a de ab e iações usadas no a igo
ap esen a-se no inal do a igo.
10 Ainda é. LV IŽ 244245.
11 Ž . LVŽ I 612613, onde g e a bend ašaknių . apelia i ės opo unidades de o igem ainda
econhecido e sua ligação com nomes pessoais. Helonimų Bulnė plk. Gi , Pd ; Buliùkas b. Pkn
da ybos undamen o, manoma, neaiškus (mais s . Bilkis 2008: 48, 185).

DALIA SVIDERSKIENĖ
248 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV
s . B b: lie. gé ė; Ka s-balė 2 b. Kl ; Ka os-balė b. Kl : lie. ka õsas ʻkaulingoji
a i apūslė ca pinių (Cyp inidae) amília de peixes, k akė, k ekė (Ca assius
ca assius)ʼ; Kiaũl-ia-balė b. Igl, M j12: lie. kiaũlė; Kiel-a-balė b. M j; Kel-ia-balė b. Ld n:
lie. kelha; K ek-a-balė b. P n: lie. k kė ʻka osas (Ca assius ca assius)ʼ; Kumél-balė b.
Lb , Ss; plk. Ss; Kumel-balė b. B b: lie. kumelỹs ʻpaaugęs ca klys; e žilasʼ, kumlė
ʻnaminis da binis gy ulys emelė (Equa)ʼ; Kuk-a-balė b. M j: lie. kù ka ʻkalaku ėʼ;
Ož-ia- ais is s . P n, V : lie. ožỹs ‘ožkos pa inasʼ13; Õžk-a- ais is s . B b: lie.
ožkà; Pap-plynė (< *Papl-plynė) plk. KzR: lie. pa plỹs ‘ku klysʼ14; Peld-balė b. Ss: lie.
pelda; Šá k-a-balė b. Lb ; Ša k-a- ais is s . P n: lie. šá ka; Špók-a- ais is b. Ss: lie.
špókas ʻ a nėnas (S u nus ulga is)ʼ; S n-a-plynė b. KzR: lie. s na; Va n-a-balė b.
Kl ; Va n-a-balė b. Kl ; Vá n-a-plynė b. KzR; Va n-ã-plynė s . KzR; Va n-a-plynė b.
KzR: lie. ʻ a na a ná ios amília pássa ois g unkomis e p e os plunksnomis
(Co us co one)ʼ, anas ʻ a ná ios amília g ande p e o pássa o, k anklys,
juod a nis (Co us co ax)ʼ; Vš -a-balė b. M j: lie. iš à; Žalč-ia-balė b. B b: lie.
žal ỹs ʻnenuodingas į gy a ę panašus oplys (Na ix); qualque animal pe encen e
às se pen esʼ; Ž bl-ia- ais is s . B b: lie. ž blis.
1.1.2. Numa i iam á ea insc e em á ios helonimas, nomenados segundo seus
acim į (gaba i us): Ddž-balė b. Igl, KzR, M j; s . KzR; Ddž-plynė b. KzR jun o
balo a džio Ddžbalė KzR Velniakalnio gi ininkijos enque e no skil da e e ência
do obje o esc e e g ande bala. Com base nes a in o mação sob e deno a ą,
pode-se pensa que . undinis pala a lie. ddis, -ė (-, -, didžià) signi ica ‘žymus seu
olume, s ambusʼ.
Būd a dis lgas sem espaço semos em e quan idade semą. Quase po es a azão e A. Vanagas duda a,
quali icando e classi icando hid onimas, pada y us do úl imo adje i o: se os conside a
con igu ū acinės signi icância (caip pailgus hid oobjek us), ou ep esen an is de ab angência
(gaba i iškumo)15. Conside ando que opoobje o como ilgas pode se quali icado independen emen e
helonimai (kaip e hid onimai), cuja p imei a andada ilg-, a igo quali icam como nominados po olume
nuo jo padė ies e d ėje, nes s a besni y a objek o dalių kiekybiniai san ykiai,
(gaba i us): Ìlg-a-balė b. KzR, Lb , P n; s . Igl; Ilg-a-balė b. Lb ; Ilg-a-plynė s . KzR; Ìlg-a- ais is s . Gdl;
12 Užakusi; an igamen e aqui cedo na p ima e a o ganya am kiaules esc e e Damb aukos k.
enque oje. 13 Dado que o ais o nome es á insc i o na P ienų-Ašmin os gi ininkijos enque a, não
desca a da ligação com lie. ožỹs ‘s i ninasʼ possibilidade.
14 Po causa pelkė a džio da ybos ainda s . Bilkis 2008: 296. Aqui ele é in e p e ado como p eceagė assi.
15 Veja Mais 1981 Vanagas: 108.
A igos A icles 249 /
Sudu inių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
Ilg-a- ais is b. P n; 2 s . P n, s . Šil; Ilg-a-kampis b. KzR: lie. lgas, -à ʻkas
ęsiasi į ilgumą, olį (e d ėje)ʼ.
Ki i analisá el ep esen an es do bu io seman ino água meno umo mo i ação
helonimai16: Saũs-balė s . Igl; Saũs-plynė b. KzR; 3 s . KzR; Saus-plynė 2 s .
KzR: lie. saũsas, -à ‘be d ėgmės, sem água, nesušlapęs, изdūū ęsʼ. Hidens
p o undidade mo y ação helonimas za ixado apenas um Gil--balė b. Lb .
Būdwa dis gilùs (kaip e lgas) sem espaço semos (plg. gilia) em e quan idade
semą. Nes e caso, p o a elmen e, e a uuo a a úl imaji.
1.1.3. Com denominações de plan as elacionadas mo i ações helonimai abundumu
pouco desleidžia y ūniniams: Alksn-io-balė b. P n: lie. axnis; Bé ž-balė b. Kl : lie.
bé žas; Bul-ia- ais is b. B b: lie. builỹs ʻa plan a, c escendo em palkė os luga esʼ
(DKŽ 39), lie. bulė ʻbalos jolė, semelhan e a samanasʼ, lie. bulis, builỹs ʻskė inių amília
plan a (Chae e olium); pelkinis gailis (Ledum palus e)ʼ; Gail-ia- ais is b. K sn: lie. galė
ʻpelkė ų pušynų, du pynų s ip iu k apu plan a (Ledum palus e)ʼ; Geguž-balė b. K sn:
lie. geguž ‘ odoes e as que c escem pusdymosʼ; Y- ã- - ais is s . Šil al ez
sie inas com le. ʻiwagluosnisʼ (SJP II 116, VII 587), ʻgluosnių espécie (Salix cap ea)ʼ
(LLKŽ 162); Kanã-plynis (< *Kanãpl-plynis) b. P n: lie. kanãplė ʻcul u a ege al, do qual
se ob e e caule e do qual as semen es são p ensadas azejus (Cannabis sa i a)ʼ;
Ka kl-a-balė b. M j: lie. kaklas; Nend n-balė b. M j: lie. nénd inis, -ė, nend nis, -ė, plg.
nènd ė ‘plan e aquá ico da amília a pinių ilgu uščia idu iu s iebu (Ph agmi es
communis)ʼ; Plo -a-balė b. K sn: lie. plo à, plõ os ʻhe olês que c escem na água,
mau aiʼ; Pùp-a-balė b. Igl; Pùp-a- ais is s .
B b: lie. pupà.
Quan o de ou a semân ica a es e pog upiu a ibuí el balo a dis: Lapn-balė
M j: lie. lapnė ʻlapuo a y is, šakaʼ. Šunskų gi ininkijos anke os dados, bala
apaugusi juodalksniais. Da mo y uo ės17 escla ece-se que nominacinis podalies
žymis čia eiškiamas me onimiškai isumos i dalies san ykio pama u: augalo
(lapuo as y ies, šakos) nomeamen o subs i uičia odo plan ao (juodalksnio)
nomeamen o.
Mais um helonimo p imei o sandad de obje os kuopą eiškiančio nomeamen o do luga 18:
Be žýn-balė b. K sn: lie. be žýnas ʻbe žų miškasʼ, be žỹnė ʻbe žų miškas; luga , onde mui os
be žų c esʼ (mo i uo ė an e io men e sido be žynas). 16 Sob e al quali icação semân ica e
classi icação de hid onimos eja ainda. 1981 Vanagas: 108110. 17 Conc e ús casos de mo y ação
p escobi o e mo mo y uo ė (dél ele ê. D o inas 1987: 33). 18 A. Vanago alegou, hid onimai,
o iginadas de kuopinės signi icação nomes de plan as, em luga , na qual daquelas plan as mui os,
signi icado. Mas esse luga não necessa iamen e é a p óp ia água, po que se ala não de plan as
aquá icas. Mas, de qualque o ma assim, es a espécie opoobje os são desc i os po plan as <...> (mais ê.
1981 Vanagas: 90).
DALIA SVIDERSKIENĖ
250 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV
1.1.4. Fiziog a inesas mo i ações helonimai. Es asas pelkė ų sequências de nomes de luga es
man ika susijusi su dugno i pa i šiaus (dangos) iziog a inėmis cha ak e is i-
( o ma, con igu ação ou e c.)19. 1.1.4.1. Užicsua dois opoobje ai, nomes ga ę de ido undo
peculia idades: G įs - -a-balė 2 b. Ss20: lie. g s as ʻ ąs as il o (caminho, klojimo...) ao g indini,
g indaʼ (mo y uo ė seno ėje ex-sa g įs a medžiais). Jun a a es es, pa ece, pode -se discu i e
ou os nomes de obje os analisá eis, adqui idos po causa das ca ac e ís icas da supe ície,
pois pa o šius helonimų caso ge almen e e é undo21. Como is o a segui , da pa e dū inių
apib ėžiančiuoju sandu pode se nusakomas nonigus dugnas pa i šius (1) Kùps -a-balė b. V : lie. /
kùps as (mo i ação sinalis exp esso di e amen e); Pa k-a-balė b. Ss: lie. pá kai ʻ okia doença da
pele, i žai, šašaiʼ22 (sín omas de mo i ação exp esshado me a o i icamen e nelygumai, eskilimai
como šašai)23 e sub e âneos do undo qualidade (2) Šlýn-a- ais is s . B b: lie. šlýnas ʻpilkš ai
mels as ou balkš as gli us molis com compos os de ma e iais o gânicos <...>ʼ. 1.1.4.2. Mais adian e
discu e imi opoobje ai nomena segundo o má. Mui os deles do signo mo i acinio aiška
me a o inė. G eičiausiai de ido à supe ície exgaub a do palkė os luga ecebeu os nomes
Bõsia ais is e Plaũčiabalė. Co bu o, ischupū ęs as supe ícies pode iam se de ido a danos de
plan as ou camada de u pias24. Bs-ia- ais is s . Šil25: lie. bõsas ʻs a inė, bačkaʼ26 al .
mo y acijos aiškinimą pa emia e i iamame plo e de língua i a insc i a ase: Išsipū us ka ė
kaip bõsas Gs27. nome in e no do ó gão (lie. plaũčiai ʻk ėpa imo o ganasʼ). Es e pa a o o 19 Plg. A.
Vanago disposição sob e hid onimais mo i ação: embo a hid oobje o isiog a icamen e possa se
desc i o a iadamen e, de uma mais impo an es ca ac e ís icas hid oobje o é con igu ação e
Šioje g upėje minė ino balo a džio Plaũč-ia-balė K sn mo y acijos pama as –
undo qualidade (plg. Vanagas 1981: 67).
20 V . insc e e Nuo agėlių e Pa engliskos anke as de aldeias. 22 Se ben iškių k. anke os
21 S aipsnio au o ė už šį pas ebėjimą dėkoja slap ajam ecenzen ui.
in o man o es emunhimo. 23 A. Vanago es uda hid onimas, desc e endo opoobje os segundo
p an as apaugimą ce a ege ação, segundo p an as nikumą ou e c., são ap esen ados ambien e
desc e endo signi ica i as hid onimas posky yje (ž . Vanagas 1981: 112113).
24 Sob e es a alegação, eja ainda. Ja ašius 2012: 60.
25
Liepalo o k. anke os dados, an e io men e lá oi mui o s o os alksnių, dos quais abalha a
bosus-s a ines. Es e es emunho in o man e um excelen e exemplo de mo i ação in e mediá ia,
quando o aço mo i an e (issipū ęs) dos ep esen an es da á ea é nica é a ibuído a ou o
deno a u (não opoobje o, mas ao luga onde c escem alksnias).
26 Ainda é. LVŽ I 541.
27 Mo i ação aiškinimus pag indžiančių sakinių san umpos como LKŽe. Elas
sepa adamen e não escla ecem.
A igos A icles 251 /
Sudu inių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
suda an ie os a dą pe kel ine eikšme, egis, ne ik dėl asociacijos pagal
o ma, mas e segundo a unção.
Pog upį papildo alguns obje os do lei o de es udo, nominuados de ido à exsidês imo
(kon igū acijos) espa ėje: K ỹž-balė b. P n: lie. k ỹžius ʻk yžmų linijų igū aʼ (DŽe);
Kuk-ia-balė b. P n: lie. ou oskis ‘kablys, ąšasʼ. Vieno balo a džio mo i acinis sinalis
exp exp essš as būd a džiu: Ku-balė (< *Kup-balė) b. Lb : lie. kupas, -à ʻk ei as,
lenk asʼ (KzRŠŽ II 405), ʻlenk as, sulinkęs, k ei asʼ28. 1.1.5. Mais alguns obje os nomes
ecebe am de ido à supe ície do undo da água colo ação. Uma ez que
in o man os es emunjamen os, undamen zian es ais o na do Raudón-plynė KzR
apa edimen o, nãož iksuo a, mo i ação en oma pe p as i baseado i iamame plo e
insc i o p eesaginio balo a džio Raudõnė K sn mo y uo e: g e a balos esan i solo é
de puz as co es e baloj oco e ūdys. Da ela pode-se p e e que audõnu, -a ( aus ù,
-à) mais p o a elmen e chamadas pélkė as luga es, nas quais es ão esgo adas
miné ios de e o e po causa de má pélkė a e a com du pių p iemaišos. Como e
desc i o caso, de ido à supe ície, que mais p o a elmen e e a pilkš ai mels o molio
co , opoobjek as ecebeu nomeą Palš-a- ais is s . B b: lie. pálšas, -à, pašas
ʻpilkš asʼ M j (plg. Šlýna ais is s . B b: lie. šlýnas ʻpilkš ai mels as ou balkš as
gli us molis com compos os de ma e iais o gânicos <...>ʼ). Es e a g upo apildo nomes
de luga es com o p imei o sanduio juod-: Júod-balė b. KzR; Júod-a- ais is s . B b;
Júod-a- ais is plk. Igl; Juod- ais is s . V ; s . Šil.
Os úl imos dois localo a džius lydin ys comen á ios зафиксированы в анкетах: p iaugęs alksnių, но
шлapias пишется Sk iaudžių k. (V ), в анкете; ou a (Šil) inqué i o dados, ais o e a es aoda du pė.
Como é conhecido, du pių co […] amsiai uda, lie. júodas, -à signi ica ‘angles colo idos, amsusʼ
(LKŽe). Ko bom, es e mo i ação de explicação melho pa emia ais a a džio Júod ais is g e ybė
Rùd ais is, insc i a Mau učių k. enque oje Júod- ais is Rùd- ais is V . Do za alhos, amsusʼ, mas
e á ios somb e ios de co es escu ias (mūsų caso amsiai cas anhos). Assim, an o a uns como a
iksuo os helonimų po os aiškėja, kad leksema júodas eiškia ne ik ʻanglies
ou os objec os com sanduci de e minacinio p e o a dos pode iam se concedidos po causa da
escu a co da água ou do solo29. 28 Po ou o lado, al ez įmanomas . mo i ação explicação,
apoiado ou a lie. kupas, -à signi icado ‘su iskilimu, kaubu iu, nelygumuʼ. Es e úl imo spėjimo e e
que enuncia , uma ez que de língua i a in es igamame plo e ilius acinių sakinių, paliudijančių
mencionado būd a žio a oseną nes e signi icado, nãožesc i i a. In o man ų es emunhamen os
na enque e ambém nãoúž iksua . 29 I. S. P os i nina, i usi usų sudė inių ie o a džių sa i umą,
apon abi, que anden a dis Juoda upelė (Черная речка) e minologiza osi. Toponiminis e minus
juoda upelė (черная речка) signi ica upes juodu andeniu, su enkančias balų andenis, upes,
ekančias a kampiomis luga es, ambém bem como šal iniuo as, neužšąlančias upes, upes, cujos
žio ys šal iniai. Aqui in es igėja apa ece de ou o usų oponymijos pesquisado E. M. Mu zaje o
opinião: juodų i e s são mui os, mas não há nė uma didelės i e s ( a z . Просвирнина 2001: 47).
DALIA SVIDERSKIENĖ
Ac a Linguis ica Li huanica LXXV 258
2. DABAR NE VISAI AIŠKIOS MOTYVACIJOS
SUDURTINIAI HELONIMAI
Conside ando uningos análise das disposições, es abelecidos a igo in odução
e aplicados do p imei o g upo ep esen an es, en a-se in e p e a i dessas
helonimų mo i ação. Em alguns casos, de ido a in o mação adicional,
pa emianças uma ou ou a e são de explicação mo i a i a, al os,
apsi ima-se só possibilidade cons a a im.
2.1. Não odo cla o dū inių p imei o sando da ob a unda lexicinis pobūdis, sua
pe ença apelia i ų ou an oponimų classei: Ba n-plynė s . KzR: lie. ba nas
ʻa inas, ekisõʼ62 a d. Ba õnas, lie. plýnė ʻpelkė, ais asʼ63; M k-a-balė b. KzR: lie.
mo kà, mõ kas a d. Mõ kus64; Ragaiš-balė s . P n: lie. agashis ʻ upių k ie inių ou
miežinių milhos pão, ka aišisʼ65 p d / Ragašis; Rož-balė b. M j66: lie. õžė ʻ andens
lelija (Nymphaea)ʼ, po semân ica plg. . com Rožýnas b. Dg (VK), que, apa is,
pode ia se sie inas com lie. õžė ʻ . p.ʼ67 p d. / Róžas, plg.
p d. Rožnas.
2.2. Ou o possí eis d ejopos mo i ação g upo de localo a dzes ambém nãous. Aqui įmanomas
helonimų mo y acijos explicação baseada an o uma, quan o ou a pala a undamen al
signi icado: Bais- ais is b. V : lie. baisùs, - ʻkelian is baimę, gąsdinan isʼ do signi icado de
a aliação emocional helonimas68 lie. / baisùs, - ʻmui o g andeʼ mo i ação de aco do com os
pa âme os do obje o (dydį); Čỹs -a-balė b. Lb ; Čys -a-balė b. Igl: lie. čỹs as, -à ʻš a us,
nesu e š asʼ localidade nomeado concedido 62 Dado ambas as possibilidades de explicação
mo i a i a são isí eis, elas são ap esen adas g e a sepa ando uma do ou a con a ual sinallu,
eiškiančiu ki a e us, possí el mo y acija из. Es a escolha oi lendada o desejo e i a
ex emamen e eqüen e des e conjunção de pala as po a ojamen o no a igo e
be eikalingo ex ensão do a igo plė imo.
63 Mais é. LVŽ I 379380, onde spėjamai é ap esen ada mais uma e são de o igem de lie. ba õnas
ʻbajo ų i ulas, mais baixo do g a o; pessoa, de en o aquele í ulo. 64 LPŽ dados, na á ea de
in es igação apossada p d. Mo knas (ž . LPŽ II 271), g e a analisadas oponímicos localizações e
Mo klis (ž . aí mesmo, 270). 65 No caso apelia y inês de o igem, mo y acinis sinalis, ano usų
y ėjo N. V. O čia o (S e dlo skas), sie inas com pescingumu de co po de água (plačiau ž . Овчар
1991: 62, 71). Po ou o lado, al ez possí el explica ais a a gio mo i ação e po causa
possi elmen e a edondada opoobje o o ma. 66 In o man o alegou, an igamen e possuído
ag icul o Rožėnas. Os dados LPŽ isso con i mam g e a conside adas oponímicos localizações
es a pa ė za iquo a (ž . LPŽ II 625). 67 Ou ip L. Bilkio elacionada com lie. ožýnas ‘luga , onde são
cul i adas ožėsʼ (ž . Bilkis 2008: 282). 68 Sob e a impo ância da a aliação emocional hid onímicos
eja ambém. 1981 Vanagas: 115116.

S aipsniai / A icles 259
Sudu inių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
po água qualidade69 lie. čỹs as, -à ʻ uščiasʼ70 ao local o nome pode se concedido po
ou a azão: bala sem peu ies71; Degùs-balė b. Kl : lie. dgus ou e c., plg. dèg i ‘bū i
ugnies eikiamam, nyk i ugnyje, liepsno iʼ72 [Samaninės du pos bem dẽga, só
nekai ios Gs; Balos dega, o que que , que as mon anhas não queimassem Dkš]
(possí el mo i ação aiškinimas изгореusi bala) lie /. dèg i ‘š y ė i, žė ė i, blizgė i,
spindė iʼ, plg. já dega chaa om solêleidžio k aš ai V. Myk-Pu . (possí el explicação
mo i a i a de ido às ca ac e ís icas da água balosa). Tas-plynė b., plk. KzR: lie.
amsùs, - ʻku is não de luzes co es, juos asʼ. Com base nes a baseini pala a em
signi icado, pode-se c e que helonimai ecebe am nomes po causa de ce as
peculia idades da água, i. y. po causa neskaid aus água. Dado balos nome insc i o
Runkių gi ininkijos enque o, al ez possí el e ou a mo y acijos explicação e são
de ido opoobjec o apsh ies umo / neapsh ies umo. Nes e caso . pode ia se
sie inas com lie. amsùs, - signi icadome ʻmenkai apsh ies a ou neapsh ies aʼ. 2.3.
De ido à uni o midade aiškos leksemų, con endo di e en es signi icados (lie. kul, kùlė
ʻmedinis į ankis kal i oklėʼ lie. kul, kùlė ʻk epšys no meio do b adinio, pa a o qual
sulenda peixes; ž ejų sam isʼ), i galinčių de e mini inio da inio Kùl-ia- ais inis s . V
p immuoju sandu, įmanomas d ejopas seu mo i ação explicação. Ski ingas leksemų
éikšmės ealiza ski ingą mo y acijos aiškinimą: de aco do o mą (kon igū aciju) ou
de aco do gylį. No úl imo caso, me a o ico espa inio in oduzimo base cons i ui ia
e icalidade, a as amen o, cesso de supe ície pa a baixo componen e, plg.
Púodžiaplynė b. KzR e Púodžia ais is b. KzR (dėl deles ê. I. 1.1.8). In elizmen e, não
endo p ecislesnių dados sob e deno a ą, sob e geog a es paisch o aizdžio
peculia idades e dados sob e inga a ijamen o si uação, de e mina p ecisamen e,
que de menė ųis sinais inspi ou o nome do luga Kùlia ais is apa ecimen o, impossí el.
2.4. Sa i i aiškos pon o de is a mais dois balo a džiai Lašn-balė b. M j: lie. lašinia ʻsubodinis
ca ní o es (pp . kiaulės) camada de go du a; juok.73 menk. go du a co po alʼ; Sme on-balė b. P n: lie.
sme onà ʻg ie inė; g ie inėlėʼ. Po causa desses helonismos mė ʻiš g ie inės gaunami s andūs
seman ikos plg. S ies ãkalnis kln. Kl , S es inė p . Lb . Žodžio s es as eikš-
iebalaiʼ, plg. sakinį, записанy ą om smulkiosios au osakos Žemė kai s es as ʻde linga, bem
įdi b aʼ. Do signi icado ê-se que man eiga, como e lašiniai, g ie inė, são iebalai, o iebùs, - signi ica
‘ u in is gausiai 69 Da plg. čys a: Čys a nusimazgojau mãos K . 70 Da plg. Nė gy ulio, nieko nė čys à
zemė P n; Oi di ícil di ícil pa a o biglium medulum midu čys o laukelio
M s.
71 Po causa desse anden a džių mo i ação de explicação usų oponimijoje ambém c .
Овчар 1991: 62, 71. 72 Sob e . da ybos e o igem ainda s . LVŽ II 191. 73 Paçymos (san umpos)
como LKŽe, elas sepa adamen e neaiškinamas.
DALIA SVIDERSKIENĖ
260 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV campos (do aš ų), ‘sod us, a pus, ešlusʼ, po que ainda
mais o medžiagų augalams, ąšus, į ęš asʼ (apie žemę), plg. Riebūs kai Šakių
plg. nome da p ada ia Taukióji M j (lie. aukióji, plg. aukùs, - ‘ ešlus, a pusʼ). Ou a ez, al
in e p e ação, pa eis, seman iicamen e a imesnis e as e jiams ( a plg. Lašinýnas d b. ž.
Kl ). Pelkė ų mo i ação de nomes de luga es explica adequamèsnês, co al ez, in e ações com
água qualybe74 ou peixies gausa75, e al ez e supe ícies undo (caip camoksnio) qualybe. Ku i
e são de explicação mo i ação bepasi i in ų, aišku uma: me a o as í acos s i ies (mais o
p odu os denominações)76 ans e eliá eis sinais aiška balo a džių Lašnbalė, Sme onbalė
daybinėje s uk ū oje (jas idinėje o moje) ap o ei ada com o obje i o de en a iza a
qualidade do água do undo da supe ície. 2.5. Não oda cla iskias mo i ação balo a dis
Skálk-a-balė KzR, p o a elmen e sie inas com apsla in u *skalka, plg. lie. skalà ʻskel inis xakalys,
queinom passis ies i ou ognei ins i uku i, balanaʼ. Po causa semân ica plg. na mesma mesma
enque e Velniakalnio gi ininkijos insc i a o nome do mon e Skalkakalnis KzR, cujo mo y uo ė pe
idu į pe sisky ęs. Assim, o úl imo opo á dio, baseado mencionė u pa eikėjo es emunho,
alo izá el como ganęs nome po causa de sua o ma e dis inguinas con igu aū acinės
signi icações opônimos. Dado balo a džio mo y uo ė enque e nãoúž iksuada, pode-se só
espėjamai pensa , que ele al ez alida ina como opoobjec as o ma išsišakojusios, ou a s y i
po ou as des a nomincinio unidade de su gimen o azões. Rais o nomeou Smal-ia- ais is Šil
es u u a, em sua o ma in e na za isuada leksema smalà77. A. Vanagas hid oobje os nomes,
cujos da ybos undamen o smalà, a alia como água qualidade signi icância hid onimus (ž .
Vanagas 1981: 102)78. Lemb a-se que a onomas o apsisp endimen o lemb ou uma das ak ualizações
pões ca ac e ís ica da qualidade do água clampumas, plg. sakinį de Lie u ių au osakos
hand aš yno: Tu jodamas asi plačią upę, smalačią ekaną Lš (dėl šio sakinio ž . LKŽe), da plg.
kian ais ui a dą, ko ge o, podia se ak ualizuo a iek smalos konsek ensija, . 74g. Pl in ki ame
plo e ika u up a dį Ragasgalės D (LUE 135V), que Van Tokse a ibui a hid on (ž 1981 10:2).
lie. klampùs, - ʻsunkiai ekan is, ąsus (apie skysčius)ʼ. Mūsų manymu, su ei-
75 Plg. Mėsinė s . Žž (VK).
76 Es udos e nog á icos dos sis emas alimen a es e idenciam que os sen idos alimen a es deslidam
em odas as humanas s e as (Min z Du Bois, ci . de Čepai ienė 2013: 255). Além disso, de aco do com
e nologês, ocasiões es i as comiam melho comida, que, es adoe išku sup a imu, e a mais go debes
e mais abundan es: mais go du aas, g ie inas, man eiga (da see en. am, 266). 77 Lie. smalà ‘kai inimu
ob ém de a, degu asʼ, ‘de aʼ (DKŽ 129). LKŽe in o ma, em ou a á ea da Li uânia é usado apelia i o
smãlis, smalỹs ‘ elnias, nelabasis (keikian )ʼ: Na, pa a onde e ago a smãlis le a? Dl.
78 Da plg. i anden a džius su da ybos pama u de à; jie šio mokslininko seman iškai e inami
ambém como água qualidade signi icância andenų nomes ( ambém ê Vanagas 1981: 101).
A igos A icles / 261
Sudu inių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
y. clampumas, an o sua co a79, . y. a sumas80. Assim, sem Pajiesio gi ininkia
enque e za iquo ados in o man os es emunhos, exa amen e dize , em qual
deno a o sinal (ou al ez e em ambos) ísicas peculia idades ou co oi
conside adag a p ocesso nominação81, é di ícil.
Mais um não odo cla o do pon o de is a nominação caso ais o nome Va gn-balė
KzR: lie. a gõnai ʻpuchiamasis cla išinis ins umen o de músicaʼ. Já que nenhumie
in o man ų es emunijimai nãož iksuo i, plg. sakinį, записанy ą из живой языка
LKŽe: Mūs klebonas kap a gõnas gieda Vlk82, однако еще plg. lie. a gonadan is, -ė
ʻkas neg ažiais, dideliais dan imisʼ [Pažinom b olius a gonadančius B ], lie.
a gonliai p k. ‘clabuço klos ės Sn83. Assim pe manece não limpo, se po causa do
água elkinio espalhados sons, ou po causa de sua o ma, ou po causa nelygaus
undo su aces, ou ainda po quais ou os (es e momen o desconhecidos) azões,
opoobjec os oi nomeado Va gõnbale de pe kel ine signi icado pa a o o nome do
ins umen o de música.
2.6. A im de se a gumen uo ai explicada helonimų com meškmo i acija, p ecisa iam in o man ų
paludijimų. Deja, nenhum comen á ios, além do que que meškos c ianças edžioda ę, enque es
nãož ixiada. Po que, segundo o na u alis a Li uano Tado I anausko, o úl imo lokys na Li uânia aba eu em
1883; lokiai só e a gumen as nomes de luga es Mẽšk-a-balė b. M j; Mešk-ã-balė b. Kl ; Mẽšk-a- - ais is
ka čiais užklys a iš ki u (plg. ci . iš Papau ėly ė-Klo ienė 2007: 91), pas a asis
s . Gdl; 2 plk. K sn84; Mešk-a- ais is s . B b assojais com os luga es de ida des e c é e e, pa ece,
menos c edí el. Nominações em unidades com 79 P isci iando helonimus seman iniam ipou segundo
co ą, u ima gal e po e a su aces ūšies, água co es plg. I. 1.1.5 ep ezen an us. 81 Nessa mesma
mesma enque e Pajiesio gi ininkia insc i o o ais o nome Júod andenis Šil. Po que ealija oi assim
nomeada, cla amen e mos a sua o ma in e na po causa do p e o água. 82 Vandens sons dos
80 Da plg. lie. smalnis, -ė ‘p k. juodas, amsusʼ.
signi ica i os hid onimos A. Vanagas é za iksa ęs po 85 (dėl deles e Vanagas 1981: 114115). G e a
analisados . localizações Čepkelių ais o g ožybėm apdainua Ma dasa o dainininko Pe o Zalansko
poe iniame kū inyje Gudo šalis mencionos balos bu beklės [pa yškin a mano D. S.] plačiau ž .
Vai ke ičienė 2012: 34, 35. Mokslininkė esc e eu um a igo p epa ou lei o do ela ó io Gi dė i luga e se
ex i s am pag indo.
83 Kons an inas A. Heinas (Rusija), pesquisou oponimus do oblas Vologodsko, apon a que
opoobjec os compa aimas com ins umen os de música podem se inspi ados p óp io
opoobje o ou da o ma da supe ície da e a, po causa do abalho da e a. Po exemplo, o
ele o de col o o e opobje os de ma an as išsixakojusių in oduzem-se como A monika,
A monikos (Гармошки, Гармонь), á ea de e a de o ma ne aisyklinga apeção pode se nomeada
Guslėmis (Гусли) [guslės s yginis usų liaudies ins umen as, panašus in o kankles; suas s ačiakampio, spa no e e c. pa idalo D. S.] e pan.
(plačiau ž . Гейн 2014: 73).
84 Išlandžių k. anke os duomenimis . meškos aikus edžioda ę.
DALIA SVIDERSKIENĖ
262 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV mešk-, ko, al ez, possam se egis adas
ou as ca ac e ís icas des e h ei a elacionadas com maio es do que habi ual
ealijas (nes e caso heloobjek ų) olumes imas85. Quais ou os aços de
mo i ação pode iam inspi a a o igem do nome local, hoje é di ícil dize 86.
Rais a a dis Mẽšk-a-kampis KzR, po causa nãož iksuados mo y ação
explicinan es desc i os ambém não há exceção. Aleksand os J. Ba ano os
eigimo, localo á is Медвежий Угол (seman iicamen e a imas nosso Mškakampiui)
bas an e eqüens e usų oponimijoje. Ano y ėjos, Медвежий значение
ʻnuoшalus, a kampusʼ (глухой, отдалённый), kampas (yгол) aqui pa a o as
pe kel ine signi icado ʻužkampisʼ (местность, обычно глухая) (ma ca ambém
Баранова 2012). Ou a usų ling is ė I. S. P os i nina obse a que es eudūs
seman iniai compos os dos oponimos dėmenų elações podem nulem e sua
azeologização (Просвирнина 2001: 44)87. Com base no que oi di o, e endo em
men e o que que ski ing em línguas equi alen iški pala as podem le an a
di e en es associações, e leksinis onas em au inę speci iką (Guda ičius 2009:
101), o nome do luga Mškakampis do pon o de is a mo y ação a é ago a alidain
como neaiškus. Uma é aki aizdu an o do luga asio Li uãos, quan o das usas
oponimijas ep ezen an e semân ica em complexo ca ác e .
Es a g upê, pa ece-se, apildo nomes de luga es com o p imei o sanduio žyd-.
T empinių k. anke os dados, bala Žỹd-balė Lb nomeu ecebeu de ido šienaujamas
še inės [= p as os D. S.] zolės. Po azões semelhan es nomes pode iam se
concedidos e a ou os opoobje os зафиксированным в анкетах межукария. Dado
que dados, pe mi indo decidi sob e implíci a a alia i a mo i ação em anke as
nãož iksuada, pe manece e ou a possibilidade de explicação de mo i ação
Lb , K sn, M j, Šil; s . KzR; Žyd-balė b. Kl ; Žyd-a- ais is b. K sn, už ašy i
helonimai Žỹd-balė b. Zemės a dų anke os, pode iam se a aliados como
posesy inės eikšmės ., cujo p imei o sando e imonas lie. žỹdas, -ė ʻžydų
au ybės žmogusʼ. Úl ima e são apoiemia com es udamo á ea sie ini dados
demog á icos: es udamoji e ninė s i is pe íodo en euka io desc eúba como
au iškai miš i e pė, 1923 m. dados do censo da população ge al, Ma ijampolės apsk i yje i o
6,42 % judeus88.
85 Plg. do lei o in es iga i o . : Ku apkelis kl. Gdl: lie. ku apkà; Rupužkelis kl. KzR: lie. upùžė. Como
indicam es as nominacinhas unidades, os i endo es ku apka e upūžė são pequenos, al ez po
es a azão p ecisamen e os seus nomes pa o o i no p ocesso de in oduzição pa a unsagi
meno es do que habi ual opoobjek os (kelių) olume (plg. S ide skienė 2015: 182). 86 De ido aos
sudu inhos ungos denominações com meškmo i ação li a ians mikonimų nominacijos sis emoje
s . Lubienė 2012: 111112.
87 Isso, pa ece, ale ambém no caso p esen e.
88 Dėl šių i ki ų demog a inių duomenų da ž . Subačius 2009: 228.
A igos A icles 263 /
Sudu inių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
Pog upy a a-se ambém dū inhos Šùn-a-balė b. Kl ; Šùn-ia-balė b. M j: lie. šuõ,
šùns89; Vilk-a-balė 2 b. B b: lie. icas90. Embo a egis os de ques ioná ios, que
pe mi am decidi sob e a implíci a mo i ação a alia i a, não sejam encon ados, a
pa e obse ada dos nomes de luga es ją p o a elmen e em91. Nega i a a aliação
dos luga es, ko acho, nulem o de má qualidade da e a šlapiõs, não adequadas
ag di bis ei, ninguémom ikusios daquela local ege ações ou pan.
3. RESULTAT APTARIMAS
3.1. A maio a iedade de nominações ca ac e iza-se sandū os manei a
aze helonimai de aco do obje os ca ac e ís icas (192 % 64 /
Nomeiamen os de Ganhūnų inspi a am 38 (20%) pélkė ų luga es
in oduzi ijimos. O ma e ial analisado mos ou, que i ūniniams opônimos
ca ac e ís icos implici á ias mo i ação a ibu os cono ação e magni is.
Como é conhecido, es es sinais ajudam a expliškin i in o man ų es emunhas.
De ido à pob eza dos úl imos alguns dos sinais pode iam pe manece não
des elados. e po an o núme o de ep esen an os do cog upio, pe haps, não é exac os.
De ido à ex ensão (gaba i ų) (dėl comp imen o1292, g andumo5, p o undumo1,
água mažumo, i. i. secumo7) nomininuadas 25 (13%) á eas pelkė as.
Exclusi amen e mui as ezes ixado comp imid.
Augalas denominações inspi a am 14 (7%) pelkė ų luga es nominação. De ido a
excepcionais ca ac e ís icas isiog á icas (dugno de supe ícies peculia idades5,
o ma de exsi ês eme espa ėje5) nomes ecebeu 10 (5%) obje os. / Nas denominações
de opoobje os ei os pela manei a de sandu ais do á ea i iá el o ques a am-se
os seguin es ep esen an es das ca ego ias de co : p e os6, cas anho2, e melões1,
palšas1 (do o al 10 (5 %)). Os p imei os ês plu ia eikšmiai. Jais nusakoma pelkė ų
luga es da supe ície do undo água colha /.
89 De ido aos sudu inhos nomes de plan as com šunmo i ação nos sis emas de nominação de
i onimos li uanos ainda s . G i ėnienė 2010: 163181. Jū a ės Lubienės a i ma que, na língua li uânica
ípiskíssimo pa icula men e nega i a cono ação no sis ema mikonimų ansmi ido é zoonimas
shuo (plg. Lubienė 2012: 111). 90 O nome do io Волчьи Воды (Rusija) em pejo a y inę signi icado,
indicando que sua água não é adequada pa a bebe ( ambém e . Березович 1991: 86). Lubienė a i ma
que a a aliação emocional nega i a dos i onimos e mikonimos da ussa língua é pa icula men e
e iden e ansmi ida p ecisamen e pelo nome de lobo, as plan as enenosas ou cogumelos chamados
ilkiniais (Lubienė 2012: 111). 91 Es a decisão é apoiada po Aloyzo Guda ičiaus asse ções ani ūnai
alboje ge almen e são a aliadas nega i amen e (Guda ičius 2007: 87) e es udos de mo i ação dos
i onimos e mikonimos li uanos (plačiau e G i ėnienė 2006; 2010: 163181; Lubienė 2012: 99122). 92
Scuá ios na pa e de baixo mos am núme o ep esen an os.

DALIA SVIDERSKIENĖ
264 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV
95%), in é gidas, sie inas com leksemimas elnias7, pekla4,1, aidyklė1, mais
p o a elmen e nulem i p óp ias pelkė ų nomes de luga es klases (poklasio)
especi icos93. Tendo em con a a qualidade da água de pânkė ų luga es,
nomeados 7 (4 %) opoobje os: po água islumpum ( ąsmo)1, líquididade1,
anspa idade1 e k . (do o al 5). Ou as nominações su gi am palkė ų luga es
água de desc e e po ma e iais, i ens nomes, dos quais abundou encon a na
água2. / Užica 3 (1,5 %) helonimai, eiškian ys padė į e d ėje. Um deles o
signi icado es ando em alç ai1, ou os es ando embaixo2. Um caso es emunha
que o pelkė a luga oi nomeado de ido à isine água es ado de.
3.2. De aco do com a elação com ou os objec os, luga es molhados
nominam-se mui o que menos (23 13 % / Den e eles abo ei a es a posesi idade
e local mo i ação helonimai15. e Eles são dominan es des a impo ância (65%).
Aplicão desc ibindo as mo i ações helonimų4 e helonimų, nusakanços luga
peculia idade de aco do com o que nela es á4, ixa-se menos.
3.3. Pa a a úl ima in ensi esnha nominação dos objec os analisados de ido
à p op iedade e aos elacionamen os cul u al-his ó icos (43 23% % /
Absoluu i maio ia po p op iedade.
3.4. Seman ica peculia idade se dis ingue no ma e ial es udado o quis ada
mic osis ema Šiknãbalė e Uodeglė, oco ida de ido en e si elacionados obje os de
exsidês ão no espaço, e si uaciniai helonimai, oco idas de ido menco obje os de
conhecimen o. Resul a os discussimo mos ou, que du an e o es udo oi iaiškin a
sandū os manei a pada y ų helonimų mo y acijos į ai o ė, a skleis a ik o ės
agmen o ka ego izacijos kalboje peculia i umas, iaiškin a pelkė ų luga es nomes
de oco ência mo y ų hie a chia.
Nesses casos, quando a espaça cul u al é de na u eza e i o ial, p óp ia, echada, cul u al e
segu a espaça, ge almen e é conside ada uma habi ação das pessoas, que se opõe àquilo que es á
além de suas pa edes (miškui, <...>) es animai, ab i ai nekul ū inei espaça (J. Lo manas, ci . 93 Masi
gi, emian is su ink os medžiagos analize, galima da y i a sa gią iš adą: balos, pelkės, ais ai i
изuliony ė 2008: 77). Taiki os úlpias luga es da nação ep esen an es de, co melho , pe cokiamos
como in e medinė zona, a si e ian i ki okybei. Vi ginija Masiuliony ė, p ocu ando de e mina se na
cul u a li uana é possí el ala sob e símbolos de on ei a, ma cando a passagem de um espaço
pa a ou o (au o es e mos šiapus e anapus ma cam não só i os e mo os mundo, eles são usados e
pa a desc e e espaços p óp ios e es anhos), obse a que an o na á ica, quan o na azeologia
žmonės encon a com ou os mundos ep esen a i os de obje os de paisagis a: bosques, balos,
piscinas e água, pelkės ne p ie sa o mundo ( e pan.čiau Masiuliony ė 2008: 7791). Uma ez que o ema e
cel as obje i o des e a igo com o que oi di o, não se elacionam di e amen e, ape i-se à
obse ação de que no u u o mais amplo olklo ís ico e e nologico con ex o apoia ia e ajuda ia pesquisas oponimijas de ipo ala i o
iksliau a skleis i mo y acijos ypa umus i dėsningumus.
A igos A icles 265 /
Sudu inių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
4. IŠVADOS
Pelkė ų nomes de luga es análise é condigo a des a classe (poklasio) sis ema
silbinês sanda os (s uk ū as) e his ó ico, é nico, socialino na u eza
ex aling is inių eiksnių odoumo mú uo elações. A sua obse ação é condição
necessá ia undamen ando as explicações de mo i ação dos nomes de luga es.
Sandū os manei a ei os pelas helonimų mo y acijos analizė ( ambém s . 3.
Rezul a ų ap a imas) ajudou a e ela pelkė ų luga es in oduzi imimo polinkius
em ce a á ea. De e minou-se que pelas p óp ias ca ac e ís icas das ealidades
nomea 64 % dos obje os, pela elação com o se humano 23 %, pela elação das
ealidades i as com ou os obje os 13 %. Cada uma delas dominan es decla am
sob e a comunidade linguís ica ep esen an es da a enção uma ou ou ai á ea
ik o ės. Nominação p incípio, sie ino com paisš o aizdžio peculia idades,
pe s a a elacionado com a p óp ia eali yijas pelkė ų luga es speci ica. Pelkė ų
nomes de luga es escolhimen o lėmė isual ( egimieji) obse ėjimas. Os a ibu os
dos obje os, mais dis inguindo es es an o do ambien e, quan o do bu io ou os
opoobje os, eiškiam di e amen e e indi e amen e. Me a o iamen e
in oduzidajama c edeninamio, sužadinadas adicionais associações. A base de
ans e ência se escolham ípiskíssimo de uma ou ou a ca ac e ís ica
eiškėjas (caid u a silab as, clampumo, oscu a smala e e c.) acilmen e
comp eendido ep esen an es da comunidade kalbinės. des e modo ixado pe amžius susiklos ês nau os pasaulė aizdis, elacionado com e ninės s i ies (nau os) ep esen an esų ma e ialine bei d asine kul ū a.
Nominaciniais unidades Pklia ais is, Vaidyk ais is, Vélniaplynė e k . (de um o al
4,5%) ap esen a-se es e eo ipiška, emocialmen e nuscolou a luga imaginação e
nega i a a aliação, não eipiando a enção em nominuojidos luga es dis inamos
especi ic ines peculia idades. Pon oie ado que a maio pa e dū inių com
sande už ašy a gi ininkijų anke ose. Regis, okiu būdu kalbiniuose iene uo-
elnpi majame se (mossos caso localo a djiões) ixo ojam sa ų e s e imų
espaços limi es. De aco do com suas ca ac e ís icas ísicas e uncionais, os
opoobje os analisados dos consumido es da língua são pe cebidos como endo um
espaço in e no (Vélniabliūdis: élnias, blidas ‘dubuo; nele elpan es quan idadeʼ e
k .) e como ed ės, elacionando-se com o ambien e: (a) ou os obje os (Be žýnbalė,
Da žabalė, Til abalė e k .) e (b) o homem (Duidžiabalė, Jõnbalė, Kedžiabalė, Mic ais is
e k .). Du an e a pesquisa obse ado um enômeno, quando leksema júodas, indo
de inêziančiuoju dū inio sandu, signi ica não só ʻanglies co es, amsusʼ, mas e
amsios co es a spal ius (mūsų caso amsiai b ownos), leksema ùdas ʻjuodas,
amsusʼ e c., k ., in e p e uo inas como polimo i ação.
Pelkė ų luga es nomes análise de aspek u mo i ação ajudou a e ela
jo (kalbos a o ojo, am ik os e ninės s i ies kalbinės bend uomenės a s o o)
į a dy opozição em elação com heloobjek ais: objek i yą de aco do seu eais
bū ies ligações com pelkė os luga es (loka i inius, posesi inius e k .), e subjek y ią de aco do
DALIA SVIDERSKIENĖ
266 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV do seu elacionamen o (dažniausiai
alinamojo) com um ou ou o elemen o paš o aizdžio exp essa.
Kalbinės bend uomenės (nau os) ep esen an e do seu eixo decla ação em unidades
de nomeação incen i a a ealiza no u u o um ce o opo a džių classi icação,
baseadas opoobjek ų nominacijos p incipios e oco ência mo y ų dis inguimen o,
ko ekcijas, i. i. suplemen os, padėsiančius ap êp i oponimijos į ai o ę. Nes a
classi icação de luga es ieškos lie u ių oponimikoje pela p imei a ez (kiek é
conhecida) dis ingui e ap a i si uaciniai localo a džiai, localo a džių mik osis emos.
OBJET NUOROD
KITI IR SUPRUMPINIMAI a d.
sob enome p . pie a b. bala p d.
pa o é d b. ž. abalhama zemė s .
ais as k. aldeias . a ia kln. colnas
. nome plk. pelkė . localo a dis
A igos A icles 267 DE
Sudu inių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
LOCALIZACIJOS NUOROD
ABRONDIMAI
B b Balbiẽ iškis (P enų .)
B Ba ninkai (Vilka škio .)
Dg Daũgai (Aly aũs .)
Dl – Dél u a (Ukme gs .)
Dmk Domeka a (Kaũno .)
Ds Dùse os (Za as .)
D Do nu à (Kėdáinių .)
Gdl Gudẽliai (Ma ijámpolės sa . e .)
Gi G ininkai (Tau ags .)
G š G škabūdis (Šaki .)
Igl Igliškliai (Ma ijámpolės sa . e .)
J b Jù ba kas
J gž Jù geže iai (Kal a jos sa . e .)
Kl Kal a ijà (Ma ijámpolės sa . e .)
K sn K osnà (Lazdjų .)
K Ke ù alakiai (Vilka škio .)
KzR Kazl Rūdà
Lb Liubã as (Kal a jos sa . e .)
Ld n – Liud inã as (Ma ijámpolės sa . e .)
Lp – Léipalingis (D ùskininkų sa . e .)
M j Ma ijámpolė
Pd Pãdie y is (Šilãlės .)
Pd n Pado inỹs (Ma ijámpolės sa . e .)
Pkn Pakúonis (P enų .)
P n P enai
Ss Sasna à (Ma ijámpolės sa . e .)
Šil Šila ó as (P enų .)
Šn Šunska (Ma ijámpolės sa . e .)
Vlk Vilka škis
V Vei e ia (P enų .)
Žž Žiežmã iai (Kaišiado i .)