A igos A icles 89 /
VILIJA SAKALAUSKIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
As di eções de pesquisas acadêmicas: leksicog a ia,
leksikologia, e noling is ica.
ZOFIA SAWANIEWSKA-MOCHOWA
Academia da Polônia de ciências Sla is ica ins i u o
Mokslinių pesquisas di eções: leksikog a ija,
leksikologija, e noling is ika, polkų kalbos is o ija.
BIIKALBIAI VOODYNAI KAIP
TEXTOS CULTUROS
(XIX A. KUN. ANTANO JUŠKOS
PALAVOR DE PÁGINHO)
T ansla ional Dic iona ies as Tex s o Cul u e
(On he Example o he Nine een h-Cen u y
Dic iona ies by Re . An anas Juška)
ANOTACIA
O a igonyje a enção é di igida em An ano Juškos bikalbio ocodyno li uãos e polkų
línguas leksemas, po meio das quais a espi a ŽMOGAUS concep ualiza imas, quando
desc e e-se seu isinė exaizda, psiika, emoções, socialinė padė is, ikėjimas e i eigos.
Le iam-se ques ão de equi alen idade, en ando insc e e as semelhanças e di e enças
das duas cul u as. A igosnyje analisa-se kalbinė ma e ial, selecionada de A. Juškos
lie u iųlenkų e lenkųlie u ių línguas diccionų. Au o ês coloca a si a ques ão p incipal, se a
pa i do XIX a. d ikalbių diccioná, que são en endidos como ex os cul u ais mul iakalbės,
é possí el,,pe scau ada in o mações sob e homens do Li uânia.
ESMINIAI VOODŽIAI: An anas Juška, e s iniai žodynai, XIX amžius, cul u a ex oas,
e noling is ika.
90 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVI
VILIJA SAKALAUSKIENĖ, ZOFIA SAWANIEWSKA-MOCHOWA
ANNOTATION
The a icle is he a emp o analyze linguis ic ma e ial, exce p ed om he
lexicog aphical legacy o Re . An anas Juška. This idea i s well in o he pa adigm o
e hnolinguis ic esea ch. The au ho s pose hemsel es a undamen al ques ion, whe he
in o ma ion abou a human being can be ead ou o he nine een h-cen u y ansla ional
dic iona ies, when hey a e app oached as ex s o cul u e o mul ilingual communi y in
Li huania.
KEYWORDS: An anas Juška, ansla ional dic iona ies, 19 h cen u y, ex o
cul u e, e hnolinguis ics.
ĮVADAS
Em p imei o luga , é p eciso de ini como o a igo se á usado o e mo cul u a
eks as. Šiuolaikinėje humani a inėje li e a ū oje ši są oka aikoma apibūdinan
į ai ius žmogaus kul ū inės eiklos kū inius, i ne ik žodinius pasakymus, be
ambém, em sen ido amplo semio ine, au osaką, eme gen e de di e en es ipos de
sinais seką (Ba miński, Nieb zegowska-Ba mińska 2009: 72). Es uda baseia-se
bi al os ocódnios, ou seja, e ocódiais con os, cujos mais impo an es o
es u u á io base a cons i uem linguís icos sis emas de compa ação e a aliação,
e suas linguís ico on e o nam-se di e sos clodai cul u ais. Tal de inição de
cul ú icos diccioná ios é adequada ao XIX a. kunigo An ano Juškos diccioná ios,
cujos dados sis emá icos ocupam um luga impo an e cogni y iniuose
e noling is iniuose y imuose, pois os pesquisado es cuidam e ela os dados do
pe íodo ealijas e ealijas de a aliação. A. Embo a Juškos ex ai ainda seja
de idamen e não a aliados pelos cien is as, po ém endo em con a a duas (ou mais)
di e en es línguas compa ada, eles são impo an e pa e do pa imônio cul u al
Li uãos e polkų. Ti iamas d ikalbis ocynas pa ankus ainda e pelo que em a
chamada me aakalbą seman ina: signi icâncias desc i as pe i azes, ap esen ada
kolokações, sinonimos. Assim o mulada a e a de pesquisa indica di e enças e
semelhanças, como duas nações, con endo seu passado na a i amen o, pe cebe e
a alia o mundo, embo a e di íceis, mas oco domas, po ém só em colabo ação de
li uanos e polkų pesquisado es, cuja opinião, b ikalbiai ocodyna, apesa do aspec o
p agma inio, o necem e noling is ina in o mação sob e a essência de cole i o
subjec i idade. Nes e a igo a a enção di ige-se a A. Juškos d ikalbio ocodyno
leksemos das línguas li uãs e polkų, po quais mos ado ŽMOGAUS
concep ualiza imas, quando é desc údinama seu izinė i aizda, psiika, emoções,
socialinė padė is, ikėjimas e i oigos ealização. Obje i o do es udo de e mina
se nos dicioná ios bílinguas ap esen ados a di ações de li uãos e polkų língua, que
A igos A icles 91 /
D ikalbiai žodynai kaip kul ū os eks ai
(XIX a. kun. An ano Juškos žodynų pag indu)
são a ibuídas a um ce o g upo seman ino, ca ac e ís ico oda um signi icado
equi alen een iškumas, apy ikslis equi alen iškumas, se apa ecendo uma ce a
signi icminė leksinė asime ia de dois compa a ó ios línguas.
Conc e iais exemplos de A. Juškos o dodyne ap esen ados equi alen s p e ende
mos a , se a imagem de homem em línguas li uãs e polkų é sime iškas e
homodai de alhes, se apa ecendo ce os seman iniai, s ilis iniai ou a é
p agma iniai com homem elacionadas di e umai.
ŽMOG ca ego izando nomes (a endiendo ao obje i o do a igo, baseamasi
daik a a dzes e būd a dzes o mas) se dis ibuem em ce o g upo
signi icmines. Biklalbiame lie u iųlenkų kalbų žodyne lie u iškus žodžiai
co esponde umažodžiai lenkų kalbos ek i alen ai, ambém sinonimai. Au o ius
mui as ezes aplica a desc i omio ipo e imá, aduziu co espondmenis da
língua li a ians, baseando-se signi icminhas conexões, possí eis colocações ou
signi icado nusakančiais comen a ais, que são ap esen ados skliaus elios à
p incipal daik a a džio equi alen e.
Pa yzdžiui, ikalbio A. Juškos la ių–lie u ių–lenkų kalbų žodyno la ių
modos de adução equi alen es de língua em polkų línguau desc i os em
de alhe Rena a Mise iča-T illiča (2012; 2013: 162171). Pombėž ina, que A. Juškos
ocodyne são não só e s iniai ocodyne, mas e e s iniai aiškinamieji ocodyne,
que são imensamen e impo an es e noling is os, aspi an es a esp ei a de
duas nações, habi an es na mesma e i ó io, mundo ca ego iza im, baseado de
duas línguas compa ando. Ve s iniai dicioná ios, compos os de pessoas
bilíngues, são não só aliosos conjun os de ma e ial pa a pesquisas
sis emá icas aze , mas ambém e elam a in luência do biling ismo no sis ema
da língua, quando au o iaus d ikalbys ė implicada de duas nações cul u as‟ (Sawaniewska-Mochowa 2014: 131).
In es igação acadêmica começa-se, pa enkando me odologia e co esponden es
concei os, baseado A. Juškos d ikalbiais polkų e lie u ių kalbų žodiniais. Obje o de
pesquisa leksikog a inis legado, be publuo a pa e, sob e i e ęs em á ias
manusc ipções edacionais, que o am p eeni as e co igidas ou os au o es.
Po an o, o ma e ial é a aliado c i icamen e. É necessá io e em con a os
aspec os léxicos semân icos dos con os, que muda am os edi o es pos e io es.
Ma é iaga selecionada p ecisamen e al, po que as co espondências de em se
o necidas e em lie u iško, e em lenkiško pa e do ocódino. Digamos que bi al os
ocodinos cons i uem speci inem uma espécie de ex os. En ão su ge a ques ão,
que in o mação é possí el le de al ex o de diccioná io his ó ico, se o
conside ássemos e alo ássemos como um odo e a uássemos como ce o ipo
de kū inį e como monumklão cul u al da comunidade mul iakalbés, e não apenas
como p incipais e co esponden es eles de pala as aduzidas, c iada p a ins de
uso uní oco, po exemplo, quando necessá io só pa a aquele pe íodo, quando p a ica a língua.
92 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVI
VILIJA SAKALAUSKIENĖ, ZOFIA SAWANIEWSKA-MOCHOWA
A a i mação de que žodynas é uma espécie de ex o implica, segundo e noling is a
Wojciecho Chlebdos, á ias eses p incipais: 1) uma ez que diccioná io é uma
espécie de ex o, isso ele é e con a ; uma ez que diccioná io é conside ado pasakim,
isso ele é pa e de um ce o luga e empo comuni á io discu so. Isso signi ica que o
diccioná io em seu ende ein ão, seu ende ea ão, ce a ealidade, com a qual se
elaciona di ado; 2) uma ez que o diccioná io é ex o (con ação), isso ele é e de
ce a ealidade (bem assim e balbinês) in e p e acinis na ação (Chlebda 2010: 202).
En ão su ge ques ão, quem é biconalbio XIX a. Li uano diccioná io na a i o sujei o,
quando Li uânia, semelhan e a e Polônia, naquele empo e a go e nada ca ų? Tokyo
ca ac e ís ico do ocabulá io ca ac e iza-se de á ios me menos subjec i idade.
Em p imei o luga , nela se e le e a pe spec i a de subjec i idade cole i a, qual e
que é kalbinėkul ū inė bend uomenė, sussidendo de meno es comunidades, po
exemplo, egional, ambien al ou eligiosa (Chlebda 2010: 202). lė aizdžių koegzis a imu.
Kalbėdami apie A. Juškos d ikalbius žodynus, susidu iame su d iejų su-
bjek y ių kalbinių kolek y ų – lie u ių i lenkų – i d iejų subjek y ių pasau-
Do pon o de is a e noling is ís ico in e essa panag ina , se aquelas isões,
con ando sob e men alinas (psicholing is inėje e minologijoje chamadas
men alinhos mapapas) en ão Li uânia comunidade de habi an es, exis is ação, são
sime iškos? Se á que aqui se mani es a duas di e en es in e p e ações de
ealidade, que são ansmi idas po di e en es o mas léxicas e es ilis icas,
es e eó ipos e de imagens cul u ais? Mas não só cole i o, po que subjec i idade do
dicodino diminui e dicodino c iado lexicóg a o, em ou as pala as, ex o ou
con ado, que des inado a conc e o des ina á io p opósi o, execu ado a ce o
empo e a ce o luga , au o . Isso ele cons ói diccioná io, de ele depende
mac os ukū a, ou a língua co espondem de escolha e adicionais de explicação,
con ex os ou in o mação g ama ís ica in odução. E noling is a em que
pe cebe , que dicódine ao lado cole y inês imagduo ės api eiškia e indi idual
imagduo é, que ap esen a o p óp io au o , que e po ienokį ou ou ookį leksemų
esboço. Lexicóg a o semp e se con on a com in inale decisões, que em a acei a
an o selecionando ma e ialá, quan o a colocando, po que impossí el c ia al
diccioná io, cujo mac os u u a ab angesse odos os possí eis nomeamen os,
exis ojanços em linguagem. No malmen e cons i uindo co pus de ocabulá io,
es o ça-se ap esen a al conjun o de pala as, que e le isse a concepção do
mundo da comunidade cul u al da língua.
A. Juška oi p ecisamen e al au o , que ambican emen e p ocu a a em seus
diccioná ios ansmi i isuminį ano pe íodo pasaulė aizdį. Como d ikalbis
lexicóg a o, ele não só oi adiado de á ias li uãs e polkų exis is ação apa ações,
quando con on a d i línguas e cul u a, obse ado e c onikininkas, mas em
mui os casos, segundo W. Chlebdos, en ão eali y in e p e a o ius ik o ę alo ou
obje i amen e, ap esen ando gausių ealijų. Isso azia de manei a acilmen e
A igos A icles 93 /
D ikalbiai žodynai kaip kul ū os eks ai
(XIX a. kun. An ano Juškos žodynų pag indu)
comp eensí el, e elando a essência do assun o, e i ando moksliškumo e
encyclopediškumo (Chlebda 1993: 205; Sawaniewska-Mochowa 2014: 135). Ele p ocu ou
não só su egis a bens da língua i a li uanos, mas e pe ei amen e impa en ou
polkų kalbos egioninį a ian (speci inį sociolek ą), pelo qual ala a minulkiei
bajo ai da p o íncia Kauno (Sawaniewska-Mochowa 2002). Segundo Baudouino de
Cou enay, A. Juška e a o melho daquele pe íodo conhecedo de ida li uanos (de
Cou enay 1880: 2). Ve s iniai dicioná ios, compos os de bilíngües pessoas, são
aliosos não só como conjun os de ma e ial pa a pesquisas sis emá icas
galimybę a skleis i biling izmo į aką kalbos sis emai, kai au o iaus d ikalbys ė
ealizadas, mas ambém como on es, o necendo implici ada de duas nações
cul u as (Sawaniewska-Mochowa 2014: 131). A. Juškos b ikalbiai ocodyne são
imensamen e alioso de dois linguís icos sis emas, como de subjec i a na a i o, ca ego izojancio en ãoina cadadienybę, quando usadas
d i ski ingos šnẽkamosios kalbos, nepa eik os kalbos no mų, y imų šal inis
e noling is ams.
Compa ando A. Juškos diccioná ios lie u iškus i i ula es pala as e suas
co espondências de língua polkų, no a-se algumas leksinių seman inių g upių
yzdžiui, žodžiai, ku iais apibūdinamas žmogus, jo eikla i k . Tokie d ikalbių
semelhança, pa a o ojų polkųlie u ių e lie u iųlenkų pala as co espondências
lemia bikalbių habi an es cul u ę in e e enciju, supona usią a ious s e ų
a ibu ikos į a dijimo bend umą bei sąmoningą, dependendo da si uacionė lingbinė,
lenkiško ou lie u iško denominação escolha (Mochowa-Sa 2014: 135).
KŪNIŠKUMO SFERA, FIZINS
(IŠORINS) YPATYBS
A. Juška do i a língua insc imina a udo, o que só conseguiu nugi s i, neski s ando als ieços das
pala as da língua em escolh inus e não escolh inus. Ele não e i ė šiu kščių bei ulga ių pala as e
posakių, não conside ando seus não adequados ocylynui e em ge al não des ininais cui ančiajai
sociedade (Tolu ienė 1961: 151): lie. biks ášikis (dū inys biks os + šik i) = le. eksp esi ui s acz do
po ek ‘kas p isida ęs į kelnes1 (L B2 I 15, L B II 26), ajdający się do po ek (J I 207); 1 Ku s šìka į
bìks es, ás biks ášikis ‘ iedžian is (?), su inan is (?) į kelnes (J I 207). 2 Słownik li ewskopolski
san umpów p incípios de ap esen ação: eduzidas le as maiúsculas depois L símbolo signi ica
que o ma e ial da língua polkų omado dos co esponden es li e iškų sky ių desde A a é Ż, skaičiai
I, II, III signi ica edações eiliškumą; san umpa d mimi isleis as ou pe leis as pa e do ocodyno,
LBug K. Būgos edakcija, a abiški skaičiai mimi ka eles, adicionado a manus aščio, ou paglapius.

94 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVI
VILIJA SAKALAUSKIENĖ, ZOFIA SAWANIEWSKA-MOCHOWA
lie. buknósa (dū inys buka + nosis) ‘bukanosis’ = le. ęponos (L B I 37, L B II
60, J I 248): Tas buknósa, ku ió buk nósė. Segundo LKŽ, egis ado no dicioná io de
Ju gio Šlapelio; chal, b zuchala ‘człowiek z dużym b zuchem, g osas człowiek, com
lie. dublýs ‘didpil is’ = le. b zuchal (J I 357), lenkų a mėse a ojami b zu-
g ande ba iga, s o ulis (cen inė i šiau ės Polonia); Segundo LKŽ, usado na a ual
eas e n aukš aičių pane ėžiškių pa a mėje (apie Pane ėžį), a a ian e dblis é usada
iškiuose, Pociūnėliuose (Rad iliškio .) e Pak uojyje; lie. memeklis ‘cas alando
zamsike a, mikčioja, mikčius (L M d 30) // me meklis ‘cas alando zamsike a,
mikčioja, mikčius (L M d 34) = le. zajękliwy ‘mikčiojan is ib. ; momo ‘miknius
(mikčiojan is) (L M II 30); zajękliwy (L M II 30) . lenkų a mėse (Mažoji Lenkija) esse
homem é chamado momo , zajęklak, zajękliwy. Te má icas Li uãs é usado bas an e
amplamen e: memeklis y ų aukš aičių pane ėžiškių (apie Pane ėžį), y ų aukš aičių
u eniškių (Duse os), me meklis aka ų Lukš aičių kauniškių (Ski snemunė, aukšiai);
lie. ukšn ‘kas sus aukęs, sus aukėlis; paniu ėlis, pikčiu na: Ku s susi aukęs is as
ukšn; a ian e uksl = le. a mėse é usado zma szczocha (człowiek cały
zma szczony) ‘susi aukėlis ( isiškai susi aukęs žmogus) (L R I 25). Nomenagens com
o man u -ocha e am ca ac e ís icas da elha Polônia, po ém a é ago a lenkų
a mėse são p odu ús como a i idades execu ado es ou sa ybių nešio ojų
nomeinimas, às ezes exp essekian ys nega i am emoções a spal į. em língua
Lie u ių ukšna, ukšla signi ica ‘žmogų, que susi aukęs, pe e ęs eidą,
susi aukėlis; pikčiu na. Rukšn di undido nas escnek os kauniškių aka ų aukš aičių
(apie Ma ijampolę, Vilka iškį, Ju ba ką) e pie ų aukš aičių (apie Aly ų), ukšl usado
zemaičių (k e ingiškių, a niškių, aseiniškių) šnek os; lie. s as, plg. LKŽ s y as, o.
dial. s îw, le. sz ywny ‘pasi empęs, iesus: Kas p os y jak swica ‘ iesus, jako
ž akė (L S I 60); s y as LKŽ dados, za ixado de Ku šėnų. Li u ians a mėse,
especialmen e aka ų aukš aičių kauniškių, papli ęs a ian e š y as, incluído em
iesus, neapsikumpinęs, s ačias i lygus kaip ąs as ienmulinis, as š ý as (J). ~ le.
F id icho Ku šaičio Lie u ių okiečių kalbų žodyną, cujo dados cole ados de
Mažosios Lie u os lie u ių gy osios kalbos e imp usdin ų on es.
CHARACTERIO SAVYBS
Lie. akýplėša (dū inys akìs + plėš i) ‘įžūlus, šiu kš us, nemandagus άνθρωπος: Válo
augìn as ájkas áp akýplėša, . y. žėdnam akis d aska. Kas akis plėšia, p iešinas, as
akyplėša (J I 7) = le. eksp essy as okodzio (dū inys d zeć + oko), d apieny ‘plėš us (L A II
8, L A III 4, J I 7). L. I inskis d apieny e čia plièszans, -nćzia (I
A igos A icles 95 /
D ikalbiai žodynai kaip kul ū os eks ai
(XIX a. kun. An ano Juškos žodynų pag indu)
54). Us ojamo em li auos a mėse ( aka ų aukš aičių kauniškių, šiau ės žemaičių
k e ingiškių) e en ėjęs em bend inę kalbą; lie. jumpé kis ‘cas p ikibês, ing essês ~ le.
p zywiązany jak kleszcz ‘p ikibęs kaip e kė (L j I 5); Jono Jablonskio na edaguada
pa e p es a jmpe kė, -kės (plg. o. Jung e chen) ‘poniu ė (le. panienka) (dicoma
paniekinamai): Aquela mo iška seu (kelei ia) jumpe kė, i.e. p ijung a a ele, como e kė
įsiu b a (sc.,,įsisiu busi) (J II 687). Jumpe ke gasužeis aikščiojo (J II 687), plg. jumpé kis,
-ė LKŻe зафиксирован из A. Juškos слодино. Da plg. jùmp o a ‘panelė (plg. o.
Jung au) ambém em um om nega i o į: jump o a não paga nem de qual abalhelio;
зафиксированный Пилыпо Руиги в словниках литовских okiečių и okiečiųлитовских
языков, Влияуса Кальвайца в P ūsских литовских данах (Kal ai is 1905: 123), Августа
Шлейхерия Li auisches Lesebuch und Glossa (Schleiche 1857: 172), часто попадающие в
записанных песнях, а также Людвика Рюзо Rus o (1935, 1937) и в сборнике данов
Лескиена и Карла Брюг (Les B ugkien, 1882: 65), a .
K is ijono Donelaičio; lie. ge lis = le. dob u ki (L G I 19), Ø ozkosznik (‘palaimin as) (L G II 34),
dob y człowiek (šis ek i alen ap esen ado po J. Jablonskio, e lá mesmo no ado, que
Juškos pa a o as abençoado ozkos ‘znik as, que é a ida ęs palaimai) (J II 429). Plg. Swil,
como e L. I inskio (I 460) diccioná io, signi ica ‘goslininkas, askazninkas, elacionado com
goslus ‘gašlus, geidulingas e aškažnas ‘išdykęs, di e ido. A. Juška apa en emen e
que ia a es e apelido da ou a signi ica i ão a ‘ oks, que o nece bênção aos ou os.
LKŽe es a pala a signi ica ‘ge as homem, ge u is: Desde šelmio ge ulio nepada ysi
(Valkininkai, Va ėnos .). L. I inskio dob u ki é būd a dis, aduzido como ge inku is,
ge inkučia (Giaŕnkŭ is, -ŭćzia I 46); lankus žmogus (L M II 48 , L M d 45. L M II 48 , L M d 45).
Em línguas li a ias isso signi ica silpna alį, nuolankų, acilmen e ou os in luenciado
lie. minkš pa is sakoma menkinamai apie ne ykusį, iš ižusį y ą, pažodžiui
eiškia ‘minkš as kiaušinis’ = le. eksp esy as miękojaj ‘człowiek uległy / nuo-
homem; da plg. lie. minkšp ó is (L M II 49), minkšp is (L M d 45) = le. słaboumny; lie. ki šlys.
Esse signi icado da pala a A. Juška explica ilius aciniu exemplou: Ku s kì šina, é zina
ki s žmónes, s ki šlys ~ le. exp essy as ozjuszyciel ‘siu in ojas, ni š in ojas (L k I 41,
J III 129). Simila men e explica F. Ku šai is em seu diccioná io ki šin ojis: Ki šin ojis ku s
ki šina (K I 67). Es e nome desc e e homem de um que ou os i i a, pica, pjudo. L. I inskis
būd a dį ozjuszony e čia įbingęs (= įsiu ęs), pa akęs, įdūkęs, įšėlęs (I 456).
Sem con ex o a pa i polkiško a i ikmens di ícil de ep oduzi exaclią signi icado.
A pala a ozjuszyciel não ne a ojamo nem na a ual comun inha alboje, nem
a mėse, mas ais es u u as, cuja base a cons i ui his o ico da ybinis lenkų
kalbos modelis com o man u -iciel -yciel, podiam exis e naquela a osenoje. A.
Juškos ko odyne lenkiškoje ma e iagoje da ybos su nomen agen is eikšme (plg.
96 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVI
VILIJA SAKALAUSKIENĖ, ZOFIA SAWANIEWSKA-MOCHOWA
g abiciel, g yziciel, nagliciel, s aszyciel, zwodziciel) exemplos são bas an e mui o.
Também pode se que A. Juška buscando ansição sime iedade al nome do ação
execu ado ele mesmo c iou de eiksmažodžių eikslų po ų: ozjuszyć į .
ozjuszać eik. ‘p i es i ( es i) a é pasiu imo, įsiu in i (siu in i) ou ozjuszyć się
į . ozjuszać się eik. ‘ni įš i (ni š i), i a (pega i), ni š i em algo po alguma
azão.
Da plg. sime iškos s uk ū as dū inius: lie. a ėłkge is = le. wodkopój, gi uoklis
(L A II 106): Tèn a ėłkge ej, usidá ę in o ú zdinę, gé ia (J I 107); No ocabulá io
I inskio icha-se gi ŭklis ‘pijak (I 279).
Mui as das mencionadas pala as baseiam a signi icação nega i o emocional
elação do alado com nomeado sujei o. É sua opinião sob e a alo de um
de e minado homem, e essa opiniãoê é ap esen ada não como solução lógica, e como
expe iência ou sen imen o do o ado . Nessas pala as cap ado uma a aliação
nega i a. EGESYS, LIVENIMO BŪDAS, VEIKLA Lie. baładóšıus ., baładošė m.: Kas pa
nak ìs báłdos, as baładóšius (J I 186) ~ le. łuk (L B I 3); wałęsający się, łuczący
się ‘besi ankan is (J I 186). A. Juška ainda o nece sinónimo pabalda.
Ob iamen e, que Li u iška o ma da pala a desc e e homem de, que ancosi,
ainiojasi noi e, . y. nak ibalda. Enquan o isso polkų língua co espondemns an es
signi ica em sen ido ge al ‘slampinė oją, łazik, łazęga < de eiksm. łuc się ‘keliau i
kažku be ikslo, być niezna ku , slampinė i, bas y is, anky is, de Mažosios Pie ų
Lenkijos a mių łuk ‘žmogus, que gos a de anky is, ambém a mėse é usado
como p a a dė, quando se ala sob e zagaulų būdą, especialmen e u in omeny
mo e is; lie. łájdo u ininkas (L L II 4, L Bug Als) ~ le. pog zebnik, (Swil) p zes ‘ en, mis,
k ó y zajmuje się pog zebem, u ządza pog zeb / as, ku is ūpinasi laido u ė-
o ganiza o laido u es. Anaisamen e e L. I inskio o dodyne pog zebnik ansliamas
Łjdo ojas ‘kas laidoja mi usį, bŭdininkas (?) (I 296). Pa ece-se que A. Juška polkų
língua co espondmenį pog zebnik pe cebeu como uno u ios pa icipį. Tokia
signi icado es e nome é usado em Silezijoje e Kašubuos. LKŽe ambém dá-se al
impo ância do laido u hei o. Aqui es á e A. Juškos aseys: Laido u ininkai g įž a de
kapų, no qual laido u ininkai eikiausiai ambém signi ica ‘pa icipan es laido u ių; lie.
pi ágininkas = le. pi onik ‘ en co piecze i sp zedaje pi ogi aquele que kepa e da inėja
pi agus (L p I 83); segundo SWil ‘ en, co pi ogi obi, p zedaje lub jadać je lubi aquele,
que az pyga us, endda inėja ou gos a deles algy i, plg. lie. / py gininkas
‘kondi e is, pi agų kepėjas. Es e nome é egis ado
Jono Hen iko Kuncmano diodene (chamado K auzės diodene), em seu diccioná io o
oi egis ęs e F. Ku šai is, ambém mencionado B e kūno Biblijoje, usado em
A igos A icles / 97
D ikalbiai žodynai kaip kul ū os eks ai
(XIX a. kun. An ano Juškos žodynų pag indu)
a mėse: y ų aukš aičių pane ėžiškių (G ūžiuose, Pas alio .) e pie ų žemaičių
aseiniškių (apie Tau agę).
SOCIALINIS STATUS (DICHOTOMINIS)
BENDRUOMENS DIVIJIMAS À PONUS,
BAJORUS IR VALSTIEČIUS)
Mui o gausi nomes g upo em língua li uãs es á com a base pala a bajo as, например.:
lie. bajó as, - ė (L B I 2, L B II 3, J I 183) ‘p i ilegijuo as žem aldys, pp . o do a hei o
médio; p i ilegiadas o igem homem, šlėk a: Eu sou de Laudės3 bajo , e u ka čiu asis4.
À skydas muzikas nu bajo u, .y. dis ingi iamas. Jinai bajo ė de nascima e po i u
bajo ė (J I 183184). Nes a pala a cono ação dos li uanos alados XIX a. é neu ali,
pozi y i. Po an o, pode dê a ma ca da igualdade: = le. co espondências da língua
boja ‘bajo as, szlachcic ‘bajo as. No manusc i o A. Juška oi egis ado yce z
‘ i e is (L B I 2), boha y ‘did y is (L B II 3). No en an o, na e são imp essa já só
szlachcic (J I 184); lie. bajo áj ė = le. ‘dama lub panna z odu szlacheckiego, có ka
szlachcica dama ou ponia de bajo ų giminės, bajo o duk ė (J I 183); lie. bajo kas = le. 1.
nome deminu y inis, eiškian is ‘(mały) syn szlachcica (mažą) bajo o sūnų); 2.‘biedny
szlachcić (ne oi ingas bajo as); 3. (su gailesčio a spal iu) ‘szlachcina (bajo ėlis) (L B III
4); imp usdin ame a ian e: syn szlachcica; biedny szlachcic; szlachcina (J I 184); LKŽe
segunda e e cei a signi icados nãož ixados; lie. bajó edis: Bajó edis ý a ádas
bajó ų (J I 184) ‘p zywódca boja ów (bajo ų adas)~ le. dial. ma szałek ‘ ado as,
conhecido ce imonialo; o mais al o g au mili a ancūz em empos de Napoleão I e III;
ancião; do casamen o pa icipan e sênio e k . (PolŽ I 443). LK Ma shŽalka em s a us de
pessoa di igen e: 1. ‘pessoa adminis ando, di igindo no apa elho do Es ado eudal;
bajo ų adas’; 2. ‘iškilmėms ado aujan is asmuo’; 3. ‘pi šlys’; 4. ‘ es u ių pul-
ko daly is’.
Ma szałek (plg. idu amžių o. ma schalk ‘ka ališkosios šeimos a nas) é um e mo his ó ico
‘XVXVIII a. p imei o minis e , se ido do es ado, 3 Liaudė nome da egião his ó ica, que é Ne ėžio
di ei inho li o al bajo kaimių, p incipalmen e ap inkados PociūnėliųDo nu a uože. bajo us da
Li uânia bas an e mui os dados o necem do inal do século XVI Raseiniai e as do ibunal a os,
comp a enda e k . documen ai (LE
XIV 501502).
4 Ka čiuo asis ‘p as o, cabelosis absileidês.
104 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVI
VILIJA SAKALAUSKIENĖ, ZOFIA SAWANIEWSKA-MOCHOWA
wi h e e ence o his/he physicali y, psyche and men ali y, exp essing o emo ions,
ela ion o o he /alien, p ac icing eligion and i uals.
Į eik a 2017 m. 4 de ab il.
VILIJA SAKALAUSKIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT10308 Vilnius, Lie u a
ilija[email p o ec ed]
ZOFIA SAWANIEWSKA-MOCHOWA
Ins i u e o Sla ic S udies, Polish Academy o Sciences
J. Ba oszewicza g. 1B/17, 00-337 Wa szawa, Polska
zo [email protected]