S aipsniai / A icles 153
GEDA MONTVILAITĖ, ANNA TOLLAROVÁ
Ka olio uni e si e as
Di ezioni di ice che scien i iche: ecchia li e ian-sla ų
aš ija, lessicog a ia, bal is ikos s o ia, čekų-lie u ių
nazionale iginnimo ipologia.
DOI: h ps://doi.o g/10.35321all/82-08
RANKRAŠTINIO LIETUVI
TALBOS WORDYNO AUTORYSTS
QUASTIONAS: NAUJI
FACTAI, PAIŠKJ ATLIEKANT
CORISO DI CORTE
EKSPERTIZ1
The Ma e o Au ho ship o he Handw i en
Dic iona y o he Li huanian Language: he
New Findings Re ealed om a P o essional
Handw i ing Analysis2
ANOTATIA
Documen o a chi inis Dic ionynas (signa u a IV A 11) è conse a o Biblio eca del museo nazionale
Ceco nel se o e dei manosc i i e anųjų s ampa. Ques o manosc i o lexicog a inis monumen o
iene da a o XIX a. p ima me à. Nello con iene 1701 a icolo. In ques o a icolo iene analizza a la
ques ione del diziona io au o ys ės sulla base anks esniai s udi, nei quali F. L. Čelako skis indica o
come possibile diziona io au o ius. S aipsnyje p esen ano nuo e isul a i dell'espe a di sc i a
giudizia ia esegui a Cecìa. Ap iami le p o e si basa assunzione, che F. L. Čelako skis è
manosc i inio Li u ians lingua dizodyno au o ius. 1 L'elabo azione dell'a icolo è s a a inanzia a
dall'agenzia Cha les Uni e si y G an s (GA UK). P oge o Rukopisný slo ník li e š iny F an iška
Ladisla a Čelako ského (N . 520317) esegui o dell'Uni e si à Ka olio
Fakul e e di Filoso ia.
2 The s udy was suppo ed by he Cha les Uni e si y, p ojec GA UK No. 520317.
GEDA MONTVILAITĖ, ANNA TOLLAROVÁ
Ac a Linguis ica Li huanica LXXXII 154
ESMINIAI GUODŽIAI: manusc ip inis Lie u ių kalbos žodynas, F an išekas
Ladisla as Čelako skis, eismo ašysenos ekspe izė, li uanis ika, čekų bal is ika.
ANNOTATION
The a chi al documen Dic iona y o he Li huanian Language (shel ma k IV A 11) is kep a he
Depa men o Manusc ip s and Ea ly P in ed Books o he Czech Na ional Museum Lib a y. This
handw i en lexicog aphic elic is da ed o he i s hal o he 19 h cen u y and ing p e ious
con ains 1701 en ies. This a icle ocuses on he ma e o au ho ship o his elic ollow-
esea ch s udies, in which F. L. Čelako ský was sugges ed as he likely au ho F. L. Čelako ský is
o he Dic iona y. The a icle p esen s new indings e ealed om a Czech p o essional
handw i ing analysis. The e idence discussed in he a icle is based on he assump ion ha
he au ho o he handw i en Dic iona y o he Li huanian Language. Čelako ský, p o essional
KEYWORDS: handw i en Dic iona y o he Li huanian language, F an išek Ladisla
handw i ing analysis, Li huanis ics, Czech
Bal is ics.
ĮVADAS
Li u ianski slo nik (Li e ský slo ník) XIX a. p ima pa e manog a ico monincle,
conse a o nel Rank aščių i senųjų spaudų sky iuje (Oddělení ukopisů a
s a ých isků Kniho ny Ná odného muzea) signa u a IV A 11, è un la o o
leksikog a inis di 30 di o ma o (21,5 × 35,5 cm) papie iaus lapų. Ques o comple a a
ilologica e imologico ca a e e s udio (suski s i a secondo abėcėlę dalla A alla Ž),
nella quale in u o è 1701 a icolo. P esunzione che l'au o e del negozio
lessicog a ico po esse esse e F an išek Ladisla as Čelako skis, appa e pe la
p ima ol a nel 2010 a icolo di Iljos Lemeškino il diziona io della lingua Li uanea di
F an išeko Ladisla Čelako ski, nel quale l'au o e p esen ò ques o la o o scienza
collomeni (Lemeškin 2010). A icolisnyje maggio men e a enzione si pone ai
p oblemi di da azione del diziona io e au o is ica isol e e (Lemeškin 2010: 99).
I. Lemeškinas ichiamò l'a enzione al sbagliando F an išeko Michaleko Ba ošo
Žodyno iden i icazione dell'impiega o (asis en o) del Museo Nazionale P ahos
Na ional Museum in desc izione di maneggiamen i di monumen i (Soupisu
ukopisných pamá ek Ná odného muzea P aze) A i inka ok. Neselmano 1850 m.
pa olayną (Ba oš 1926: 181) e solle ò non una ques ione igua do Zodyno sumanymo
e ca a e e, s abilì il suo appa i e empo e p esen ò mol i udine a gumen ,
indo odančių, che Zodyno au o ius po ebbe esse e F. L. Čelako skis. Come
A icoli A icles 155 /
Rank aš inio Lie u ių kalbos žodyno au o ys ės klausimas:
nauji ak ai, paaiškėję a liekan eismo ašysenos ekspe izę
ques 'a i ò, scienzia o e e li e a o c ea i is isul a o di iginamen o cecò,
diziona io della lingua Li ua ia menzione e in al e ope e3.
Tęsian I. Lemeškino comincia o il la o o con a as a a chy alija, dal 2017 m. ino al
2019 m. Li u ians kalbos žodyno de alesnei analizei esegui e e a des ina o il
p oge o Ka olio uni e si e o G an ų agen ū os (GA UK) Rank aš inis lie u ių
kalbos F an išeko Ladisla o Čelako skio slo ynas (Rukopisný slo ník li e š iny F an iška
Ladisla a Čelako ského) (N . 520317).
Viac endò p oge o La Zodynas è s a o analizza o nello s o ico suo con es o di
sc i imen o. Il p incipale compi o dei ice ca o i è s a o esamina e ques a a chy aliją
s udiją, aip pa bu o sp endžiamas jo au o ys ės klausimas. Šio y imo ezul-
a ai išsamiai p is a y i s udijoje Rank aš inis Lie u iškasis žodynas 19 a. pi mo-
come ilologica sios pa e della cecų bal is ikos con es o: sumanymo koncepcija i
(Rukopisný Li e ský slo ník kon ex u české bal is iky p ní polo iny 19. s ole í:
au o ys ės klausimas koncepční zámě slo níku a o ázka au o s í), pubblicuojame
nella i is a Ac a Musei Na ionalalis P agae His o ia li e a um 65(12), 2020, 518. Siekian
Lie u ių kalbos žodyną pada y i p ieinamą, lo s esso p oge o è s a o esegui o du an e
una c ea a ele oninė duomenų bazė, accessibile indi izzo h p://lsc. .cuni.cz. Volendo
con e ma e il p op io pi m ako issa a Tempo di compa sa Zodyno, gli in es iga o i
lek y as nusp endė a lik i ašysenos ekspe izę, ku ios iš ados y a p is a omos
šiame s aipsnyje.
Taigi s aipsnio ikslas – de aliai p is a y i ekspe izės ezul a us, galinčius
copa i ini, che Zodyno au o ius è s a o mene a ois chekų bal is . A gumen ai, in
base ai quali si pa la di F. L. Čelako skį, come di discussi a chy aliji au o ių, pe lo più
sos ene e del p imo Uni e si à di P aga sla is ica p o esso e di le e a u a e scienza
la o i e sop a issu a ko espondenzia. del linguaggio li e ians puikiai acco d con ques o
di amose cecche le e a u a e scienza pe sonali à in e essi di con es o e ilologiche
esie. Nelle ci cos anze più impo an i si conside ino: 1) ques o i incimen o a ėjo
ko espondencija, nella quale i le e i lessa in e essamen o bal iškąja ma e iale, uno
dei miglio i esempi […] Jose Vlas imilo Kama y o le e a F. L. Čelako skiui, nel quale
di e amen e si pa la di li e išką ocyną;
3 Ad esempio, menziona o in ques e ice che: Bal ų mi ologijos enciklopedijos p a a mėje (Bě áko á,
Blažek 2012: 20), do e si pa la di eonimų a oseną Lie u ių kalbos žodyje; Vaido Še e io nell'a icolo
K is ijono Donelaicija's c ea i i y chekų ilologijos aki a yje (Še e is 2009) pa lando di donelai izmus,
dei quali passò passaggio nel diziona io della lingua Lie u ių; Čekų bal is ikos bibliog a ijoje, do e anche
spėjama F. L. Čelako skio au o ys ė (Čeladín, Blažek, Kabeláčo á, Sei lo á 305 2016:306).
GEDA MONTVILAITĖ, ANNA TOLLAROVÁ
156 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXII
2) ipologicamen e simile lessikog a inė F. L. Čelako skio a i i à, con cui il
diziona io della lingua Lie u ių puikiai de a (p z., Palabės kalbos žodynas (Slo ník
polabš iny), addisi al diziona io Jose o Jungmanno e k .); 3) idėjinis dizzyno della
lingua Lie u ių e al i F. L. Čelako skio la o i di iden i à edi i in 1877 m., Skai ymai
(p z., min ys, išsaky os F. L. Čelako skio paskai ose, pi mą ka ą
abou sla ų au ų išsila inimą i li e a ū ą (Č ení o počá cích dějin zdělanos i
a li e a u y ná odú slo anských), che lega e con bal ų sla ų e nogenezės i
glo ogenezės p oblema ika); 4) assunzioni pe causa di al i pe sone, in g ado di
o ma e dizioninio della lingua Li uania, noni i inamen o (p.ez., Ka lo Ja omi o
E beno, il cui nome penš uku è inciso an i alizzan e in i olan e Zodyno apo).
Tu i i menziona i a gomen i, consis en emen e discussi nelle anks esnėse
s udiazioni, sono impo an i e essenziali. A enendo a F. L. Čelako skio domėjimąsi
aduzioni e in al a sua lessikog a inę a i i à, sulla base dei da i, o enu i dal suo
ma da y i p ielaidą, kad p ie Lie u ių kalbos žodyno au o ius p adėjo di b i apie
1825 me us i ėliau jo ašymą ęsė (plačiau ž . Lemeškin 2010). A k eipian dė-
susi ašinamen i, galimesį nelle egole di sc i a, sulla base delle quali e u sc i o
s udiamasis manusc ip is e in a pas, pe esc i i o is Neselmano dizodyno negli anni
1851, è chia o che analizza iamisi dizodyno della lingua Lie u ių u compila o ci ca l'anno 1850.
METODICA
Re uga e dubbi e o ni e a idabile p o a dell'au o ship po ebbe o la conclusione
dell'expe izè sc i a del ibunale. Ciò a e ebbe solo nel caso in cui
l'iden i icazione dell'au o e del manosc i o ogge o di ice ca osse
comple amen e con e ma a. Tu a ia anche e allo a, se i isul a i dell'analisi
dell'expe ise sc i isena del ibunale F. L. Čelako skį, come disponuojamo Lie u ių
kalbos žodyno a ian o ašy oją, a mes ų, ques o ne eikš ų, che F. L. Čelako skis
non è ques o sc i o monumen o au o e. Nea mes ina e iden emen e p e edibile
possibili à, che la o iginale Va ian e di Zodyno, cos i ui a nella e zia XIX a.
decenme o, ci ca 1851 possa pe sc i e e al a pe sonali à ilologiche, ad
esempio, qualcuno di F. L. Čelako skio segėjų o semplicemen e un p o essionus
pe ašinė ojas. P esumibilmen e, che allo a e a so cesso somanya o il Giodyną
uo ip di e. In es iga o i colle i o, olendo e e ua e la sc i a giudiziena
eksp e izę, i olse a iconosciu a specialis a della sc i a giudiziena JUD .4 Ji žį
S aką, hand aščių specialis ą, Čekoslo akiškosios eismo ašysenos ekspe izės
bend ijos e a uale p esiden e del k iminalis ikos bend ijos. J. S aka in ques o campo la o a 4 JUD . do o a o di scienze giu idiche.
A icoli 157 A icles /
Rank aš inio Lie u ių kalbos žodyno au o ys ės klausimas:
nauji ak ai, paaiškėję a liekan eismo ašysenos ekspe izę
già più di qua an a anni. Specialis a ha la o a o P ahos k iminalis ikos zės ins i u e,
ins i u e, Aukš osios Ka lo i Va ų mokyklos K iminalis ikos i eismo ekspe i-
anche pe iodicamen e la o a nel komando dei consiglie i del Minis o Teisingumo
eseguendo expe ise sc i isena giudizi. È impo an e menziona e che J. S aka ha
espe ienza negli s udi dei manosc i i s o ici applicando me odi di de e minazione
della sc i u a. Come esempio si può menziona e lo s udio del accon o di Ja osla o
Hašeko (18831923) apposi o Kiauliena his o ia (Vepřo á his o ie), sc i o all'inizio XX a.,
nel 2002 as o Old žicho T eglio nel lasci o di mad e, au o ys ės. Is o ica sc i isena
analisiè non è mol o comune c iminalis ica ice che di ezione. Pe an o a ques o
la o o pasiša i specialis i di aš o y os non ci sono mol i. Come sa a ankiška
me odica di ice che il p oblema dell'essenza linguis ica dell'in es igazione
c iminalis ica so se già nella XIX a seconda pa e [...], quando si e a ce ca a nuo e
ogge i e scien i iche di uomo, comme u o c imin imà, me odi di iden i icazione
(Rynge ič 2000: 123). Pe an o ecchie sc i i in es iginė ojai in aiu o pasi elkia
k iminalis us. Tale p a ica è s a a applica a Diego A doino jam app o ondendo in
Baselio pėdsako kilmę5 o poco p ima eseguendo Rū os Čapai ės (LDK Vy au o aš inės
go ikinio aš o, Simono Daukan o e k . sc i ysena s udiimai)6, Bi u ės T iškai ės (Rank aš inio
Mažosios Lie u os žodyno Cla is Ge manico-Li h ana analizė)7 e al i
scienzia i ice che.
A enzione a a i ada ad un al o momen o impo an e: discussa a chy alija, in
con on o con menzioni a aisisii es i s udi, è condizionalmen e nuo a, sc i a XIX a.
secondo qua o ( ino 1851 m.) (Lemeškin 2010: 112). Eme gu o iden i icazione sc i isena
in e oga i o, da una pa e, ques a condizione age ola l'in es igazione, dall'al a
pa e ichied maggio i po a a della ma e ia s udia a.
Ques a p a ica di ezione della scienza in ogni paese si s iluppa a
au onomankiamen e, pe cui non esis e e minologia uni a ia, sebbene u ilizza e
me odiche e s umen i possono coincide e o esse e simili.
Poiché la nos a p esen a a ice ca è s a a esegui a Cecijā, nell'a icolo iene u ilizza a
adizione della Repubblica Cecija c iminalis ica e linguis ica ca a e is ica 5 A doino Diego
Bazelio 2018: pa essakas a pdisciplininių y imų one: ašysenos ekspe izė. Bal is ica 53(
2452),261.
6 Čapai ė Rū a 1996: Ju gio Amb aziejaus Pab ėžos, Juozo Bu a ičiaus, Simono Daukan o b aižai e
ca a e iai. Li u ians A gimimo is o ijos s udijos 8: Asmuo: a nau os i als ybės, Vilnius: Mokslo i
enciklopedijų leidykla, 114142; Čapai ė Rū a 1996a: Simono Daukan o ašysena Didžiajame lenkųlie u ių
kalbų žodyne, Simono Daukan o aš ai. G ande diziona io polkųlie u ių kalbų 3, Vilnius: Mokslo i
enciklopedijų leidykla, 719; Čapai ė Rū a 1996b: Vy au o laiškai kaip Vidu laiškai, Vilnius: P adai, 4796.
amžių epis olinio žan o pa yzdys. – Senoji Lie u os li e a ū a, 4 knyga. Me aščiai i kunigaikščių
7 T iškai ė Bi u ė 2008: Rank aš inio Mažosios Lie u os žodyno Cla is Ge manico-Li h ana genezė:
do a o dise azione, Kaunas: Vy au as Didžiojo uni e si e o leidykla.

GEDA MONTVILAITĖ, ANNA TOLLAROVÁ
158 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXII
e minija i jos aikoma y imų eiga. Dėl minė ų p iežasčių čia p is a oma k i-
minalinesa sc i isena expe isezė analisi può di e i e dal Li uania applica i me odi di. In
alcuni casi, osįs ama a e ma e che J. S akos u ilizza o ins umen a ijus comp ende
più ampio con es o di alu azione del es o analizza i. Alcuni speci ici e mini do e ano
esse e ado i, comple andoli spiegazioniime, cosa ques i signi icano (pa y example,
aška anje). Mėginando uno dei miglio i Cecijos k iminalinės ašysenos ekspe izės
in es iga o i conclusioni pe sc i e e Li uani specialis i u ilizza a lingua e e minija,
iškil ų più neaiškumų, che nos o scel o modo di desc izione. Pe esegui e ques o ipo di
s udi, nella Repubblica Ceca si applica una scala di conclusioni8: 1. Ka ego iška posi i a
conclusione (ginčy iną e pa agona i o es o la sc isse la s essa pe sona).
2. Labai ikė ina eigiama iš ada.
3. Vidu iniškai ikė ina eigiama iš ada.
4. Mažai ikė ina eigiama iš ada.
5. Non è possibile dimos a e.
6. Meno p obabile un isul a o nega i o.
7. Mediamen e a eso un isul a o nega i o.
8. Mol o p obabile conclusione nega i a.
9. Ka ego iška nega i a conclusione (ginčy inu e pa agona i o es o la sc i e o
pe sone di e se).
L'in es iga o e J. S aka ha u ilizza o di e si me odi di expe ise:
anali ico-sin e ico, compa a i o e g a ome inico, ha anche u ilizza o un
mic oscopio s e eoscopico, came a con il o pola izijance, annullan e i lessi,
e enablancia accu a e misu azioni AM4113ZT, USB came a AD4113T-I2V-P o2 (con IR
e UV spindulii), de um mul i-spek um HS3B e obo di disegno e sc i u a
AxiD aw V3 (S aka 2018: 2).
TYRIMO EIGA
Pi mosios konsul acijos dėl eismo ašysenos ekspe izės p asidėjo 2017 me-
quell'au unį, i la o i sono s a i p osegui i e negli anni successi i. Il documen o de ini i o con le
conclusioni dell'indagine al colle i o dei ice ca o i è s a o p esen a o 2018 anni ugsėjį. P op io
all'inizio della collabo azione il colle i o dei ice ca o i è s a o a e i o che il la o o con ale
ca a e e ma e iale incon e à con mol eplici di icol à, poiché XIX a. sc i y inių monumen i s udi,
allo scopo s abili e lo sc i o e au o i à, Cecijos Republikoje sono unikūs. Con os acoli si incon a
elkan is me odiką e 8
h ps://www.pismoznalec i.o g/odbo ne-cinnos i/s anda dy-spp/s anda d-p o-s ano o ani-zap ie-
e u/ [žiū ė a 2020-05-18].
A icoli A icles 159 /
Rank aš inio Lie u ių kalbos žodyno au o ys ės klausimas:
nauji ak ai, paaiškėję a liekan eismo ašysenos ekspe izę
mones. Specialis a, la o ando con ques i gio ni ma e iale, si basa con empo anies men us.
ašysenos ypa umais i aiko a i inkamus eismo ašy inės ekspe izės ins u-
Tuome o, quando occa la o a e con ma e iale s o ico, gli manca espe ienza di ce i segni,
ca a e is ici di quel pe iodo sc i ysenna, de e minazione, pa ole a osene e lo o signi ica i i
conoscenzamo. Pe le agioni elenca e di endendo la p op ia opinione è possibile s abili e segni di
manosc i o, u a ia senza più ampio con es o p o a della con o mi à della eal à è impossibile.
Eseguendo l'analisi della sc i a giudizia ia bisogna a c ea e ali mezzi, il cui aiu o
menzionė ų dei p oblemi di ques ioni solle a ä quan o meno possibile. A ques o scopo
l'espe o del ibunale ichiese p incipali p oge i y ėjos g e a alu an i e
pa agonamosi ma e iali (Žodyno e F. L. Čelako skio au og a o) i o a e e o ni e
degli al i pe sone, ašiusių pašiu me u, bu usių pašnikig išsila amen o, p o essioni
come F. L. Čelako skis, hand aščių pa yzdžių. Ques i e ano necessa i a inché
l'espe o innanzi u o, isanalizza o quelle pe sone sc i ysenà, po esse s abili e se le
sc i u e nel pe iodo in esame e ano abbas anza indi iduali e a e a ce i segni che le
pe me esse o a idabilmen e una dall'al a sepa a e. A ques o scopo il colle i o di
ice ca o i ha p esen a o all'espe o so o o ma di o ocopie di quali à i seguen i
documen i manosc i i: 1) Ka el Sla ojaus Ame lingo, Osipo Maksimo Bodianski,
Kazimie o B odzinski, Jeano de Ca o, Pio o Dub o skio, Jose o Vlas imilo Kama y o,
Vuko Ka adžičius, Pio o Keppeno, F an išeko Male guno, Nikola Šia, F an išeko
Palackos e Aleksand o Šiaško o, che sono cus odi i nel Museo Nazionale della
Sc i u a o LA e (Li e á ní Pami á níku ná odného písemnic í, in segui o PNP)
F. L. Chelako skio onde;
2) Pa elo Joze o Ša a žiko Iš ašų apie lie u ių kalbą (Wýpisků o gazyku
li ewském) 1833 me ų nuo ašą, saugomą Nacionalinio muziejaus
biblio eca Rank aščių i senųjų spaudinių sky iuje (signa u a IX E 4); 3)
P o ocolli Ka ališkosios čekų mokslo d augijos, sc i us Vacla o Hankos,
cus odisci Čekijos Respublikos Mokslų Akademijos a chi e ( ondos: K álo ská
česká společnos nauk, aplankas 10, N . 26); 4) 1846 m. augpjūčio 8 d. Ka lo
Ja omi o E beno le e a sc i o Impe a o iškajam Ka ališkajam Šalies
P ezidiumui, conse a o nell'a chi io del Museo Nazionale (signa u a M6/44).
Al con on o da e on i pe mise o di a e ques e conclusioni: jau nella p ima me à
del dicianno esimo secolo i es i sc i i a mano e ano indi idualizza i an o che
lėjo bū i a ski iami ienas nuo ki o. Taigi nė a kliūčių, kad F an išeko Ladisla o
Čelako skio, kaip ašiusiojo i iamąjį ank aš į, ašysenos nebū ų galima a ski i
ganuo degli al i pe sone (S aka 2018: 12).
GEDA MONTVILAITĖ, ANNA TOLLAROVÁ
160 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXII
Ol e elenca i a chy alijos, all'espe o sono s a e anche p esen a e F. L.
Čelako skio le e e, che possono a ianca e con Žodyno hand aščiu e F. L.
Čelako skio au og a o (le lo o da e sc i imen o comp endono abbas anza
didelį pe iodo (18181851)), o ocopie.
Bu o pa eik i šie šal iniai:
1) Laiškai Jose ui Vlas imilui Kama y ui 1818–1828 m. (LA PNP,
. J. V. Kama ý );
2) Laiškai Ma inui Aleksand ui P žibilui 18421845 m. (LA PNP, .
F. L. Čelako ský);
3) le e e Janui Planekui 18201851 m. (LA PNP, . F. L. Čelako ský). Nella pa e delle
conclusioni J. S aka ha indica o che compa ando il diziona io di lingua Li uania con
al i maneggiamen i di F an išeko Ladisla o Čelako ski, è s a a a is a a a i'
alo e sin omi. Dominano in pa e o comple amen e coinciden i segni, u a ia,
nonos an e ques o, è s a o o a o e di quelli che non sono su icien emen e
simili. Impo an e è che ques e ca a e is iche non e ano nella pa e gene ale, ma
in una pa e specialis ica delle ice che [...]. Tu a ia, isol endo conc e i segni di
coincidenza, la di icol à p incipale è non l'iden i icazione di de e mina i de agli,
non impo a a un li ello di ice ca gene ale o speciale, come ques o si a la o ando
con i manosc i i mode ni, ma il con on o singoli o me di le e e con gli s anda d di sc i u a [...] (S aka 2018: 15).
Požymių su agimai
Dal pa e o comple amen e su ampančius segni sc i isena J. S aka discu é
analisię apibend inan e documen o conclusioni pa e in oduzione: 1) le e aggi
pas i imen o: analizza amene manosc i o e pa igamuosi 2) le e aggi išlumo:
eks uose ašysena isu y a pas i usi į dešinę, dažniausiai apie 50°,
li ello di connessione delle le e e sia analizza amene manosc i o, sia in al i
es i p esen a i alla ice ca è medio. Più spesso i segni diak i is ici si sc i ono
sepa a amen e, al o mo esiu; nei es an i casi in e ompux an i mo eseni
sc i iseni appaio meno, 3) al ezza appo i: s i is del medio della ilau è,
pa agonando con supe iu ine e in e iine, 4) la ghi appo i: analizza amo nel
dažnai y a suspaus a,
manosc i o e pa agonamen i p esen a i in esempi, sc i i ci ca il 1850, in più
casi, agli occhi k in a seconda ie espalmazioni pe s a a con o i p imi la
congiunzione a le e e è più ampia che le s esse.
5) coincidimen i di ecnica di sc i u a: a) la complessi à della le e a
<a>, <o> o alų sc izione judesio: le e a <a> o alas in a ie posizioni è
sc i a in uno judesiu, e nei menziona i es i g e a le e a <o> in uno
judesiu sc i e o alų a e ano e
A icoli A icles 161 /
Rank aš inio Lie u ių kalbos žodyno au o ys ės klausimas:
nauji ak ai, paaiškėję a liekan eismo ašysenos ekspe izę
užaplani i o ali, sc i i d iem mo esiais, pa icola men e pa ola gale (ž . pa .
No. 1 e No. 2, odyklėlė), b) le e a <d> modo di sc i u a: secondo lo s ile di
sc i u a supe io ina pa i chiusucose kilpu e in kai ę o sc i ysena chiusimo
segno è con linkiu in kai ę. modali à di sc i u a delle le e e […]g> in u i gli
esempi p esen a i all'analisi: o ali sono più piccole, più d i e, ci pu è s e e
e più lunghe, nonché iesi; d) modali à di sc i u a delle le e e […]j>:
equen i le e e con o ma smailesne in cima, e in basso senza kilpos
inc ai i, u a ia ci pu è della pa e apa ina si è occasionalmen e e i ica o
(ž je No 1 e No 2, kl), e aid […]m>, […]n> di sc i u a: a koska nelli non passa i
nelle gi andine ( . 1, 2, . 1 e ampais), ) modali à di sc i u a […]p: passa a,
anche se si è s a a iden i ica a sia da […]c, sia da […]c, sia da […]l, da […]s , da
[…]s , da […]s , da […] e […] da […].
Piekslėlis No. 1: Exempla i di segni che coincampano dizodyne della lingua Li uania.
Lie u ių kalbos žodynas, žodis „bohyně země“ (bend os nume acijos eil.
N . 163, aidės B – eil. N . 104)
(S aka 2018: 17).
GEDA MONTVILAITĖ, ANNA TOLLAROVÁ
168 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXII dimos i ini coinciden i con F. L. Čelako skio
hand aščiais. A causa del a o che su icien emen e spesso, e qualche ol a e in
sos anza a quel empo c'è cambia o le no me di sc i u a, e a causa della ca enza di
conoscenze disponibili ques o ema non è possibile uni eincisi o spiega e quelli
cambiamen i di e e o dėsningi à di conc e o ašanjo caso, i coincidimen i non
possono esse e a a i come a idabili così, come lo o sa ebbe possibile
iconosce e s udiando con empo anií manusc ip ì. Pe u e le sop a menziona e
agioni più ogge i a è la conclusione dell'espe azze sc i a della co e, che F. L.
Čelako skio, come sc i o e a chi alìa del diziona io della lingua Li uania, con e ma
dell'au o ship è posi i a, co isponden e de inizione mediamen e a esa (S aka 2018: 27).
Secondo aukščiau ipo a a la scala di alu azioni, la alu azione dell'espe o
app esen a il e zo pun o da no ynių. A e ma a conclusione iene a a in
ale caso, quando į odamen i sos engono l'a e mazione che con es a a e
compa abilmi ma e iale sia s a o sc i o dello s esso pe sona. Nondimeno, i
segni i ela i sono insu icien i pe po e a e una posi i a conclusione mol o e osimile10.
Faciamo la pa e inale J. S aka desc i end ino e e ua a analisi:
Ap a iamąją a chy aliją, . y. o ni e il linguaggio Li uano (signa u a IV A 11), il
cui o iginal è conse a o nel Dipa imen o Rank aščių i senųjų spaudinių del
Musejaus Nacional, si p e ede, abbia sc i o F an išek Ladisla as Čelako skis,
na o ma zo 7 m. 1799 d. e mo o 1852 m. ugpjūčio 5 d., il cui manosc i ei mi sono
s a i es e i (S aka 27 2018:).
APEBDRINIMAS
IRIGIAMOSI I IŠVADOS
Il giudizio sc i ysenos ekspe izės, esegui e JUD . J. S akos, le conclusioni sono a endibili. J. S aka
s abilì, che F. L. Čelako skio au o ys ė è ikė inai possibile. Da pa e o comple amen e F. L.
Chelako ski e lo sc isi in Zodyn ques i segni della sc i u a coincidono: le e aggi os i imen o,
le e aggi giunzione, lo o appo o di al ezza e la ghezza, coinciden i, osse imi di le e e <a>, <o>,
<d>, <g>, <j>, <m>, <n>, <p>, con la sc i y le e is ica lo ynia abėcėle, a i casi < > iden i ica i i,
osse imi e sc i i <e>, <l>, <u> di poca impo anza. Sugge iamen e spiega i sono ques i segni: sc i o
dei diak i inių kabliukų, e mine delle pa ole es enimen o, le e a <z>, mos aikos <s > modo di
sc i u a e aška anje. Si può a e p esunzione che ques i di e enumai as is abbia a u o in luenza
di ce i 10://www.pismoznalec i.o g/odbo ne-cinnos i-s anda dy-spp/s anda d-p o-s ano o ani-za-
e u/ [žiū ė a 2020-05-18].

S aipsniai / A icles 169
Rank aš inio Lie u ių kalbos žodyno au o ys ės klausimas:
nauji ak ai, paaiškėję a liekan eismo ašysenos ekspe izę
in o no, ope a e le Pa olyn ašiusį pe sona, pe co in alcuni casi ca a e is i dei
sc i isena impossibile uni eikšmiškai spiega e. Do ebbe o esse e p esi in
conside azione e ad al i a i ela i i a ques a pe sonali à ceca, app o ondi i
discussi nelle anks esnėse s udi. Na u almen e, esa in men e
• il suo co espondenzia (especialmen e J. V. Kama y o laiško agmen , nel
quale di e amen e si pa la di Li u ians kalbos žodyną), • il a o che Lie u ių
kalbos žodynas nep ieš a auja ki ai šio mokslininko leksikog a inei a i i à,
ipologicamen e o imai menė amui la o o, • simila i idėjos, esp esse non
solo Lie u ių kalbos žodyne, ma e in al e čekų a gimimo eikėjo la o i
scien i ici.
Nemažiau s a bu i ai, kad y imų me u bu o a mes a p ielaida, jog a chy-
aliją galėjo pa ašy i ku is no s ki as o me o y ėjas.
Asmenybių, galėjusių pa ašy i okio pobūdžio žodyną čekiškoje e d ėje
XIX. a p ima pa e, non ci sono mol i. Minis K. J. E benas (18111870) neabejo inai u un
amoso li e a as cecų, che g ožiniams eks am idėjų ( aim pa come e F. L.
Čelako skis) sėmėsi dal žodinė liaudies kū ybo. Tu a ia ques o, come K. J. E benas
nei suoi la o i scien i ici u ilizza bal iškąją ma e ia, pe me e a e assunzione, che
lui non osse espe i o li uanis ikos specialis a. C edibilmen e più pennescua su
in i ola o io discussi osios a chy alija pagina isc i o commen a o E ben?
spiegazione, many ina, po ebbe esse e ale: ques o segnouo, usa o in e namen e
a chy o necessi àe. Sì spiegazione gius izza e il a o che K. J. E benas 1846 1851
anni la o ò p imio allo a is i ui o K aš o a chy o (A chi Vlas enecký, da 1848 m.
Čekų muziejaus a chy as, o a Nacionalinio muziejaus a chy as) capo.
Dal possibili lis a au o i di dizionno della lingua Li uania non si può es a e il
amososissimo kalbo y ininko e bal is o Pa elo Jose o Ša a žiko (17951861)
Tačiau šiuo a eju galimybę paneigia analizuojamo eikalo sanda a. Lie u ių kal-
candida u a. bos pa olaynas si dis ingue aki aizdžia oman ine mo y azione e è
in luenza o pe iodo a ca a e is iche endenzioni. Ri iene che anche se e non si
può i iu a e l'assunzione, che P. J. Ša a žikas po e a decide e di sc i e e
diziona io delle lingue bal ųsla ų, più p obabile, che a ques a compi o lui sa ebbe
ėmęsis più esponsabile. Comp ensibile, è possibile conside a e e al i XIX a.
pe sonali à candidu e, non solo F. L. Čelako skio e e nininkus, ma e i suoi
discepinii bei segėjus. Da lo o, ad esempio, menė ino Ignacas Janas Hanušis
g a ijos11, išleis os 1855 me ais, au o ius. Tačiau s ingan šią p ielaidą pa i in-
(18121869), p imiosios F. L. Čelako skio bio inančių į odymų, nes impo a, I. J.
noma, kad į šį klausimą oliau gilin is ne e a.
11 Hanuš Ignác Jan 1855: Ži o a působení F an iška Ladisla a Čelako ského, P aha: Tisk umělec-
Hanušio o di qualche al o indi iduo caso, mako-knih iskařského ús a u K. Bellmanna.
GEDA MONTVILAITĖ, ANNA TOLLAROVÁ
170 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXII
Tu a ia è impo an e che nelle conclusioni c iminalinės ekspe izės F. L.
Čelako skis è s a o innomina o come ikė inas manosc i o c ea o e.
Nonos an e il a o che non sia comple amen e esclusa la possibili à che il
diziona io della lingua Li uania a o ma, alla quale dispone, sia s a o isc i o di
al a pe sona, au o ìa issazione come idu iniamen e ikė inos ( u in nella
es a e di icol à, so si e analizzando on i), ci è un'al a mol o impo an e
agione pe Chelako skio au o i à, paludi a in con on o con i sop a issu i la o i
di ecimmen o della le e a u a e della scienza.
Nonos an e il a o che sc i isena ekspe izė non s abilì, che F. L. Čelako skis
neginčy inai è pe sona che ha isc i o ocalmen e della lingua Lie u ių e i ima
iconosce e il suo au o ys ės non si può, ghellandosi conce ualmen e, F. L
Čelako skio au o i à si può i ene e p o a a.
ŠALTINIAI
Li e ský slo ník. Kniho na Ná odního muzea, oddělení ukopisů a s a ých isků, signa-
ū a IV A 11.
Lemeškin Ilja 2018: Vyjádření k psané podobě „Li e ského slo níku“, P aha.
S anda p o s ano o ání zá ě ů znaleckého zkoumání. P ieiga in e ne e: h ps://www.
pismoznalec i.o g/odbo ne-cinnos i/s anda dy-spp/s anda d-p o-s ano o ani-za e-
u/ [žiū ė a 2020-05-18].
S aka Jiří 2018: Znalecký posudek z obo u písmoznalec í, specializace uční písmo,
zabý ající se o ázkou zda předmě nou a chi álii, j. Li e ský slo ník (sing.: IV A 11), jehož
o iginál je uložený Oddělení ukopisů a s a ých isků Kniho ny Ná odního muzea, napsal
F an išek Ladisla Čelako ský, na ozený 7. března 1799 a zemřelý dne 5. s pna 1852, P aha.
LITERATŪRA
Ba oš F an išek Michálek 1926: Soupis ukopisů Ná odního musea P aze, P a-
ha: Melan ich.
Bě ʼáko á Ma a E a, Blažek Václa 2012: Encyklopedie bal ské my ologie, P a-
ha: Lib i, 2012.
Čeladín Jindřich, Blažek Václa , Kabeláčo á Te eza, Sei lo á E a 2016:
Čekų bal is ikos bibliog a ija. – Ac a Linguis ica Li huanica 74, 305–351.
Lemeškin Ilja 2010: F an išeko Ladisla o Čelako skio lie u ių kalbos žodynas. –
Leksikog a ija i leksikologija 2, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 98–113.
S aipsniai / A icles 171
Rank aš inio Lie u ių kalbos žodyno au o ys ės klausimas:
nauji ak ai, paaiškėję a liekan eismo ašysenos ekspe izę
Pleskalo á Jana 2007: Nabodeníčka české ling is ické e minologii. – Sla ica Slo-
aca 42(2), 147–151.
Rynge ič Rena a 2000: Ling is inė ekspe izė Vokie ijoje i Lenkijoje: aidos en-
dencijų apž alga. – Ju isp udencija 18(10), 122–128.
Še e is Vaidas 2009: K is ijono Donelaičio kū yba čekų ilologijos aki a yje. – Se-
noji Lie u os li e a ū a, knyga 28, Vilnius: Lie u ių li e a ū os i au osakos ins i u as,
41–62.
The Ma e o Au ho ship o he Handw i en
Dic iona y o he Li huanian Language: he
New Findings Re ealed om a P o essional
Handw i ing Analysis
SUMARY
The a icle add esses he au ho ship o he handw i en elic o he i s hal o he 19 h
cen u y The Dic iona y o he Li huanian Language (Li e ský slo ník) kep a he Depa men
o Manusc ip s and Ea ly P in ed Books o he Czech Na ional Museum Lib a y (shel ma k IV A
11; 30 la ge- o ma (21.5 × 35.5 cm) pages). To con inue he esea ch o Ilja Lemeškin and o he
esea che s, he p ojec F an išek Ladisla Čelako skýʼs Handw i en Dic iona y o he
Li huanian Language (Rukopisný slo ník li e š iny F an iška Ladisla a Čelako ského) (No.
520317), which was dedica ed o a mo e de ailed analysis o The Dic iona y o he Li huanian
Language and was unded by he Cha les Uni e si y G an Agency (GA UK), was conduc ed a he
Facul y o Philosophy o Cha les
Uni e si y om 2017 o 2019.
Au ho ship ela ed a gumen s had o be supplemen ed wi h he conclusions o a
p o essional handw i ing analysis ca ied ou by JUD . J. S aka. Expe S aka used
se e al analysis me hods: analy ic-syn he ic, compa a i e-g aphome ic. To analyze he
manusc ip s, he expe also eso ed o specialized equipmen . au ho ship is p obable.
In he inal pa S aka summa ized his analysis by he s a emen ha F. L. Čelako skýʼs
The ollowing ea u es ma ch in he handw i ing o bo h F. L. Čelako ský and The Dic iona y
au ho in pa o in ull: slan angle o le e s, cohe ence o le e s, heigh and wid h a io;
coincidence in he shapes o le e s <a>, <o>, <d>, <g>, <j>, <m>, <n>, <p>, un uk in he La in
sc ip is obse ed; he e is less coincidence in he w i ing o < >; ma ching shapes o
le e s <e>, <l>, <u>, which do no play an
GEDA MONTVILAITĖ, ANNA TOLLAROVÁ
Ac a Linguis ica 172 Li huanica LXXXII impo an ole in he analysis. The ollowing ea u es a e
mo e di icul o explain: he w i ing o diac i ical hooks; he ex ension o wo d endings; he
way o w i ing he le e <z>, he combina ion <s > and do ing. Si può p esume e che he
abo e di e ences we e de e mined by he in luences ha a ec ed he w i e in composing
The Dic iona y; despi e he abo e, in some cases he ea u es canno be explained absolu ely
eliably. Though we canno ully ejec he possibili y ha he o m o The Dic iona y o he
Li huanian Language, which is a ou disposal, was ansc ibed by a di e en pe son, he
de e min mina ion o au ho ship as mode a ely likely (bea ing in mind he di icul ies ene a y
and scien i ic wo ks o his Czech igu e o na ional e i al. Based on he indings o all he
coun e ed in he analysis o sou ces) is ye ano he e y impo an piece o he puzzle con-
i ming Čelako skýʼs au ho ship, which was es i ied by compa ing i wi h he su i ing li -
a ailable s udies on his opic, we may conside F. L. Čelako skýʼs au ho ship a p o en ac .
Į eik a 2020 m. maggio 1 d.
GEDA MONTVILAIT
ANNA TOLLAROVÁ
Ka olio uni e si àas Fakul e as Filoso ijas
nám. Jana Palacha 1/2, Cz-11638 P aga, Čekija
Geda. Mon ilai [email p o ec ed]
anna. olla [email p o ec ed]om