scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

Pranas Kniūkšta lietuvių kalbos kultūros baruose

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Pranas Kniūkšta lietuvių kalbos kultūros baruose

Author: Rasuolė Vladarskienė
Year: 2008
Source: https://journals.lki.lt/bendrinekalba/article/download/362/427
R. VladaRskienė. P anas kniūkš a
li e ios língua cul u a ba os 331
RUOL VLADARSKIEN
ins i u o da língua li uanas
PRanas kniŪkŠTa lieTUVI kalBOs kUlTŪROs BaRUOse longaame is Kalbos kul u a
publicação o ganizado e edi o us P anas kniūkš a 2008-ųjų udenį š en ė me ų
jubile ių 75-iejų. P anas kniūkš a nasceu 1933 m. se emb o 24 d. Ba zdži kaime,
salan alsčiuje, k e ingõs apsk i yje, gausioie als iečių šeimoi. Começou a
es uda klausgal início moiclasse, a pa i de 1946 m. mokėsi salan ų idu inėje
moiclasse e a baigė 1954 m.
al oš uosius mokslus kniūkš a ėjo Vilniaus uni e si e e desde 1954 a é 1959
anos, es udou Li uães língua e li e a u a. a kakliam e da bščiam zemaičiui
ap ende sekėsi puikiai, ele in e ėjosi ques ões de ciência da língua, oi a i as
memb os do Li huanian lingua bū elio, maio ia do seu man eniky ų examinos
a alia mui o bem. Uni e si á com elogio e minou em 1959 anos. como endo
polinkį pa a a a i idade cien í ica kniūkš a oi p e is o abalha ins i u o da
língua e li e a u a li uanas, mas ecebeu ca ac e is iką com į ašu ne
comple amen e poli icamen e sub endęs, po an o oi en iųs as em
die eniškių ido inę mokyklą (Šalčininkų .). Aqui a p incípio abalhou mes e, e
depois de anos já e a edado da pa e de ensino. Pasižimėjo como a i as
pedagogos e bom me odinio abalho, o ganiza o ius do p ocesso didác ico,
po an o oi designado eišiškių š ie imo sky iaus me odinio kabine o edėju.
332 kalBOs kUlTŪRa | 81 spa i pedagoginė ka je a nenuslopino no o a sidė i
cien í iciniam abalho. 1967 m. kniūkš a começou a abalha no a ual se o de
língua li e á ia li uanas do Ins i u o de língua e li e a u a li uanas. Naqueles
mesmos anos ing essou em aspi an u a, na qual es udou a é 1970 m. 1971 m.
apgynė ilologijos mokslų kandida o (daba dak a o) dise ação Būd a džiai su
p iesaga - i iches g ama iniai sinonimai, e 1976 m. seus undamen os publicou
monog a iją P iesagos - būd a džiai. De eba, signi icâncias, g ama inais
sinonimas. ins i u e abalhou jaunesnião, mais a de sênio cien is a.
esca a ame ins i u o dos li uãos do idioma de 1991 a é 2000 m. lide ou do
depa amen o cul u a do idioma. desde 2002 m. ins i u e abalha segundo
con a o. lingüís ico a i idade cien í ica di e sai iapusė p incipalmen e ele
dedica oco à a ualidade das línguas li uanas, eo ias e p á icas cul u ais da
língua, polí icas da língua, po ą úl imas décadas ques ões da língua
adminis a i a*. abalha di ecionalmen e, a endeia a mais impo an es
necessidades da p á ica da língua, cada abalho se es o ça ealiza
nep iekaiš ingai. Būdamas exiglus a si mesmos e aos ou os, p incipingai c ia
nege o es de linguagem, a gumen uo ai e idênia a seus danos. Solida base à
pos e io a i idade cien í ica adqui iu esc e endo mais impo an e g amá ica
da língua li uânica: acadêmicas Li u ias g ama icas do e cei o om, Daba ines
lie u ių kalbos g ama iką, usų kalba išleis ą Гpamma ika li-
o s quem língua. kniūkš a a es es publicações esc e eu po alguns capí ulos.
P isionou e à no miná el publicação Li u ias da língua esc i a e sky yba
p epa imo. mais longamen e kniūkš a abalha à publicação pe iodica Kalbos
kul ū a desde 1971 m. a é ago a, lhe a da ê p incipalmen e jėgų e ši dies.
P imei a amilia ização com Kalbo cul u a oi a igo 13 sąsiu inyje (1967 m.), só
começando a abalha li uãos idioma e li e a u a ins i u e. a pa i 1971 m.
p asideda sé esnes abalho: a p incípio kniūkš a ajudou a p epa a
sąsiu inos, mais a de oi memb o edi o ial da coleção, suda y ojas,
esponsomasis edi o us. p e is o uma publicação, elkė au o , exigliai edaga a
seus a igos, paci iai ap ê no os colegas esc e e a igos cien í icos.
Sendo suda y ojas do sąsiu inio, e mais a de esponsá elis edi o io, puoselėjo p incípios da
publicação e seus consis en emen e seguíase ele mesmo esc indo a igos. kniūkš os opinião,
Na publicação da Cul u a da Língua de e se le an adas, conside adas e esol idas odos
impo an es ques ões da língua, p incipalmen e p ecisa di igi os olhos em no os enómenos
da língua, eles pesquisa e a alia . ins i u o da língua li uânica lançou bibliog a ia dos
abalhos do kalbininko: P anas Kniūkš a. Bibliog a ija, Vilnius, 2008, 48 p.
R. VladaRskienė. P anas kniūkš a lie u ių kalbos kul ū os ba ose 333 kniūkš os
s aipsnius Na cul u a da língua pode se subdi idado em á ios g upių.
Reikšmingiausi deles, nos quais conside am-se p incípios de ges ão da língua,
le an am-se eo iniai ques ões da cul u a da língua. umaja desses
conside s ymų es ão em a igos, alocados empôs e publicação pa a a ende .
Esc e endo sob e a língua e sua cul u a nusipelniusių pessoas (kazimie o
Būgos, an ano salio, Juozo Balčikonio, kazio Ul ydo, kazimie o Gai enio e k .)
abalhos e seus signi icado, kalbininkas e ela e seu pon o de is a em
ac i idades no minamąjas de linguagem. maio g upo a cons i uem a igos
sob e kancelia ină e adminis a i a linguagem, deles são 25. a ados
p oblemas aas pla us conc e os pala as e suas compoções doyba e
signi icâncias, comen á ios de á ios documen os, da língua kancelia inė
lie u ių aida. mui o esc e ida sob e emp esas, ins i uições e o ganizações
nomes, p o undugniai esnag inhado signi ica i os di ec as e nomes
simbolínimos azimen o, ab e ação, kai ima, aškin i con isesni a osena
casos. Jun o aos a igos sob e a língua adminis a i a menė ini esc i os
sob e di iculdos caminho da língua li uaniana buscando o na -se língua
es a al, e mais a de sob e p oblemas des e s a us de consolidação, ambém
e a i idades da comissão da língua li uânica. Pa a as pala as da ybos
ing ybes kniūkš a ap oinosi não um um Kalbos kul u a sąsiu inyje, ašinius
es e ema desc eend ina a igo dėsningumai, aisyklės i paski i kalbos ak ai
(1980, sąs. 38, p. 2337). sepa adamen e de e ia menciona a igos sob e
p ecessagos -inis būd a džius ciclą. Kalbos kul ū os leidinys uma das mais
impo an es ibūnų do kalbininko. de odo pa a es a publicação ele esc e eu
90 mais cu os ou mais longos a igos isso é quase um e çal de odos os na
imp ensa publicadas seus a igos. Espe amos que esse núme o semp e aumen e a cada ano.
kniūkš ą odo o empo a aė e li e a u a, mais p ecisamen e kalbinės aiškos
p iemonės. sob e esc i o es e poe as esc e ia a igos, lia ela os em
con e ências, e 1981 m. expôs li o Rašy ojas e pala a. analisando a língua dos
esc i o es albinis a se es o ça a combina li e á io e linguís ico
comp eensão da língua. e p óp io é bom mes e da pala a, especialmen e isso
gos a de mos a a a és de á ios e en os, os ou in es a aiendo į aigia e
igu iginga lingua, mui as ezes p abildamas e zemai iamen e.
abalhando no abalho no minamen o do idioma kniūkš a semp e es á nos
mesmos ac ualiais acon ecimen os sūku yje. 19871991 anos oi sec e á io da
Comissão da língua li uana, 19921999 m. Memb o da Es adoybinės lie u ių kalbos
komisijos p ie lie uu os Respublikos seimo. mui o dėjo es o ços, que o s a us
da es a al língua li uãs osse consolidado não só ju ídicamen e, mas e
p a icamen e. Pa engė Fi mų a dų da imo eg as (1992) e seus p iedą
334 kalBOs kUlTŪRa | 81 pala as de consumo e esc i a (1995), que a Comissão de
linguagem con i mou como documen os o iciais. 1990 m. línguas Li uãs, polkų e
usų expôs li ogelê Vilniaus k aš as e lie u ių kalba, ela esc e endo p a e ė
die eniškėse e eišiškėse adqui ida expe iência.
Pa adinimų gimininių kalbininkas a i amen e pa icipou na Vals ybinėje lie u ių
kalbos komisijoje s a s an lie u ių kalbos sky ybos dalykus. cons an emen e
cuida da egula idade da língua pública, é a i o memb o da Comissão Pública de
Assun os de Língua Pública da Vilniaus mies o sa i aldybės. abalho de
no minamen o da linguagem kniūkš a econhece sup emaenyba da língua i a
con a a i iciais eg as sis emicas. Ele ad e e colegas lbinis as po causa da
pe igosidade excessada da no malização: di bindo abalho de ges ão da
linguagem, emos deixado espaços e libe dade de linguagem. Têm de se
econhecidas a ian es das no mas e sua g adual mudança, dis inguidas maio es
( ês) e meno es (codi icação) e os, di e en es di e en es á eas de uso da
língua e es ilos equisi os, p es ijinė e p os a língua comum, ideãliosios
linguagem no mas e comumena linguagem a osena (kalbos a ky ikslas ugbos
jeziką. Kalbos kul ū a, 68 sąs., 1996, p. 3839).
mais como po um pa dos úl imos décadas kniūkš a es uda e no mina Li uães
adminis a i a língua. como pe i o a alia a linguagem de p oje os de
documen os, aos ibunais aço análises de linguagem, ala em seminá ios
kancelia inês linguagem assun os. os mais impo an es abalhos nes a á ea
com alkininkais p epa ados Kancelia inės kalbos pa a imai (pasi odė 5
publicações de li o, e o sex o online) e a monog a ia esumido a
Adminis acinė kalba i jos a osena (2005).
abalhando cien í ico e abalho de linguagem no minamen o kniūkš a não
esqueço e escola os asun os: Li em da escola exigem dė i aqueles linguas
undamen os e ugdy i aquela nuo oką, que uma ezze homem ganha a de
amília e ambien e. Passa am aqueles empos, quando ao p o esso mais
impo an e e a ensina le , esc e e e g amá ica a domina . ago a é p eciso
ensina e p óp ias línguas (lie u ių kalbos būklė i mokykla. Li e a ū a i
menas, 1988 m. ou ub o 15 d.). Puikiai pe cebendo g andeulê esponsabilidade da
escola ugdan cul u a da língua da sociedade, kalbininkas não pôde ica
nuošalyje. 1983 m. p epa ou Mokomąjį Li u ians kalbos ašybos i ki čia imo
žodyną (su a. lybe iu). Šiomoji ins umen o emendisy a e apildy a oi pe leis a
bene 10 ezes. ou o popula a us, não ez pe leis o, aos alunos des inado e seu
a o i o leidinys é Lie u ių kalbos žinynas. kniūkš a o o mou e esc e eu ês capí ulos.
R. VladaRskienė. P anas kniūkš a li uãos língua cul u a ba os 335 kalbininkas
anunciou ciência a igos de línguas cul u a, socioling is ikos, g ožinės
li e a ū os kalbos, adminis a i as linguagem ques ões em Mokslų akademijos
abalhos, Lie u ių kalbo y os klausimuose e k . Reikšmingiausi deles pu a em
coleção de a igos Kalbos a osena e a kyba. kniūkš a es o ça-se o mais
amplamen e dissemina as no mas da língua, as ap ougnei expliquinhi pa a os
usuá ios comuns da língua, po isso ac uais ques ões de manequbos e polí icas
publicou mui os a igos em á ios jo nais (Tiesa, Ta ybinis moky ojas, Lie u os
aidas, Lie u os žinia ū a, menas i menas, Sa i aldybių i k .), em e is as (Mūsų
kalba, kelias kalba, Gimnasis i Žodis), lançou li os des inados ao público:
Gims acija, dokumen acija i o ganizain (2004), Veja: poš a i Vilnius (2006),
Naujšai. O que elas dão e o que p óp ios p ecisam pe cebe (2007), No idades das
eg as de p epa ação Documen os. Co iisymai e n aisymai (2007). kniūkš a
cons an emen e en a iza que o abalho da ciência da linguagem em de basea
p á ica, que p imei o p ecisa examina os mais ac ualiaus enomenos. con ínuas
es o ços ha moniza a eo ia da língua, p á ica e necessidades dos
consumido es lemb ou, que abalhos do lingüis a são aliosos não só da
linguagem mokslui, mas e necessá ios à sociedade, isso es emunja paka o iniai
(e não po uma ez) kniūkš os p epa ados eikalos edições.
Bažios sukak ia ocasião que iamsi deseja deseja a o e, mui os
signi ica i os de abalhos nu ecuiam zemaichi de no as polėkių, k ea i es
ene gia e o eos saúde.