BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN
Ins i u o de lenguas Lie u ių
REIKŠMIŲ APIBRĖŽIMO YPATUMAI
BENDRINS LIETUVI KALBOS OKODYNE: AUGALAI IR GYVŪNAI ESMINIAI OKODŽIAI:
signi icado, de inición, kogni y inė de inición, adicinė de inición, ocynas, Bend i
nės lie u ių kalbos žodynas.
ĮVADINĖS PASTABOS
La concepción de la palab a leksinė signi icado y la de inición de la palab a signi icado es
nea siejama pa e de los dicciona ios aiškinamųjų. ¿Sabemos, cómo es os concep os se
pe ciben de los edac o es de dicciona ios? Aiškinamųjų lie u ių kalbos žodynų in oduccionos
suelen bas an e o malmen e p esen a omi modos de aiškinimo de palab as signi icaciones y
palab as signi icaciones g a inis pa eikimas a ículo de dicodyno. Sin emba go no siemp e es
cla o, cuálõs leksicales signi icm s concepciones en es os dicciona ios gua dase, qukios
de iniciones o mulés aplicadas de iniendo di e sos seman ines g upíus palab as, quie leksicales signi icm s señas suelen escliškina se y e c.
El obje o de es e a ículo desc ipción de ca ego ías de plan as y animales en dicciona ios.
Es a elección de ca ego ías lidió a ios asun os: pues o que la ciencia de bo ánica y zoología
iene muy ex endido sis ema e minológico, es plan as y animales nomb ancias se puede (y
inclins ama) de ini muy cien í icamen e, minin pe enencia a di e sos einos, amilias,
gen ims, e c., o a pa e, plan as y animales nomb an palab as son co idianos, habi uales,
cons an emen e escuchados y po lo que los se puede de ini y bui icialmen e, minin ípicos
signos, que son asociados con dichos plan as y animales. Es os dos al e na i as espec o de
los aškinamieji dicodynai de la lengua li uanas se compo as desiguodai.
A ículosnij se analizan a ios conc e os daik a o dzes, nomb inancias plan as y animales,
signi ica i os de iniciones. Daik a a džiai elegi de Bend inės lie u ių kalbos žodyno ( oliau
BŽ) manusc ščio y pa e ya publicada en in e ne .
1
El obje i o del a ículo discu i seleccionadas plan as y animales nomb ando palab as de
de iniciones peculia idades en el dicciona io de la Lengua Li uania Bend inės y p opo ciona
p opues as sob e es os y o os nomb es de esa á ea de iniciones o mulamien o.
1
Remiamasi en In e ne (h p://bkz.lki.l ) publicada po pa e de es e dicciona io y aún po publica b ų pa es hand aščiu.
ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. Reikšmių apib ėžimo ypa umai Ben d inės lie u ių kalbos
žodyne: augalai i gy ūnai |2
–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Con el in de log a lo, se plan een los siguien es obje i os:
1) a skleis i, kaip žodžio leksinė eikšmė su okiama BŽ engėjų;
2) nus a y i, kokiõs žodžio eikšm s apib ėž ies – adicinės a kogni y inės –
gene almen e cumplimos BŽ de iniendo los comunes ca ego ías plan a y animal nomb es y de las
šioms ka ego ijoms p iklausančius žodžius (naminiai gy uliai, medžiai, aisiai i k .) i palygin i
juos su ki ų aiškinamųjų lie u ių bei kai ku iais anglų i usų kalbų žodynų apib ėž imis;
3) nus a y i, kokie požymiai dažniausiai pasi enkami BŽ apib ėžian konk ečius
ca ego ías seleccionadas plan as y animales nomb es. exis en es o que hayan exis ido en
1. ŽODŽIO REIKŠMĖS KONCEPCIJOS IR BENDRINĖS LI ETUVIŲ KALBOS ŽODYNAS
Kalbo y oje esama daugybės seman inių koncepcijų – s uk ū alis inė, kogni y inė,
loginė i k . (plačiau ž . Jakai ienė 1988: 30–40; Guda ičius 2007: 14–27 i k .). Toliau
1 len elėje pa eikiamos Di ko Gee ae so (2006: 387) apibend in os seman inės koncepcijos,
lingüo y o en cie o pe íodo:
2
1 LENTELĖ. Seman inės koncepcijos (pagal D. Gee ae są)
LAIKOTARPIS
KONCEPCIJA
PAGDINDINIAI
PRINCIPI
EMPIRINIS
DOMENAS AIŠKINAMASIS es el p ime p oyec o de in es igación y desa ollo en el ámbi o de la ciencia cien í ica.
PRINCIPAS El Consejo de la Unión Eu opea ha adop ado una se ie de medidas pa a ga an iza la aplicación de las no mas de la Unión Eu opea en el ámbi o de la pesca.
18701930
His o inė-Kalba
ilologinė
semán ica o
como indi ido
comunidades
sa i aiška
Teiginías sob e
signi ica i os
E ec i idad y
kai ą es aiškos p incipios
19301975
S uk ū alis--
Reikšmės inė
semán ica
Kalba como
au onomiška
es uc u a
Teiginías
pa adigminos y
sin agminos
seman inius yšius
sob e
di isión o
pos ula os de signi icado
1970Loginė Kalba como
e e encia Teiginiai sob e
kalbos eisingumo iene o)
Algo i minis semán ica en
signi icación condiciones
posibles mundus
e oneum skaidomumas
Teiginiai sob e Na ū
animales | /3
p opoziciones (sudė inio
1975Kogni y inė Kalba como
žalusodyne: plan as y
2
In o maciją iš e ė A. Gaidienė.
ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. Reikšmių apib ėžimo ypa umai Ben d inės lie u ių kalbos
–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
seman ika
kogni y inis į ankis
lanks umą, idinę
sanda ą, pa i inį
undą, e
enciklopedinį
pobūdį i k .
ka ego iza imas
(p o o ipiškumas)
kogni y inės
s a egijos
Tu bū lingüo y o más ex endidas pod íamos conside a es uc u alis a y Según Nikolaijus
kogni y inę seman ikas, pa eikiančias isiškai ski ingą požiū į į žodžio eikšmės samp a ą.
Boldy e o (Boldy e 2004: 78), una de las eó icas posicionas es uc u alis as semán icas en e
ling is ines y ex aling is ines acciones es aiški iba, i. i. el signi icado de la palab a nep iklauso
de lo que habladoja sabe sob e ealų o menamo mundo (plčiau é. o ganizuo a seman ines
Gaidienė 2016: 16). Ki aip sakan , s uk ū alis ų požiū iu, eikšmė y a gana sa a ankiška
elemen s sum (Jakai ienė 2010: 56). Según kogni y is os, el signi icado de la palab a es el
esul ado de la ac i idad cogni i a (Mikulskas 2009: pe cibiama como nea siejama pa e del
40), mąs omosios bū ies ap aiška (Jakai ienė 1988: 40), . y. žodžio eikšmė kogni y is ų
con enido men al, que o ma el co espondien e campo conocimien os, (Guda ičius 2011: 113). La
palab a, en gene al unidad lingüís ica, signi icados ansmi en sólo pa e de nues o
conocimien o sob e el mundo, y la p incipal pa e de ellos yace en los concep os con los que se
asocian (Boldy e 2014: 87). Se puede alega que leksinė signi icado es á en el habla,
koncep o dalis. S a bu pab ėž i, kad žodžio eikšmė ampa sup an ama ik ki ų kogni y inių
conc e amen e pasakyme ac ualizábase es uc u as (ku ios sužadinamas habė ojų sąsiėje)
con ex o y comple amen e es indi e en e, si es as es uc u as son e balizuo as, i. y. el signi icado de la palab a se incula con cogni y iniais con ex os
kogni y inėmis s uk ū omis a ba žinių blokais, ku ie i leidžia as eikšmes sup as i (Boldy e
2004: 89; más amplamen e ž . Gaidienė 2016: 21).
Daugelis kalbininkų (plg. Gee ae s 1989: 142; Vežbickaja 1996) es á de acue do en que <...> es
comple amen e posible a moniza y kogni y inį, y es uc u ū inį en oque al signi icado de la palab a
(Jakai ienė 1988: 57). P ecisamen e al palab a de signi icado concep o kogni y inės y
s uk u alis ines combina o io aiko BŽ o ganizado es. S uc ú alis ico aspec o de la palab a
sin agminius i pa adigminius aiškinamųjų žodžių san ykius konk ečiuose pasakymuose
signi icación na u almen e a scla ece analizándose (ilius aciniuose ejemplos) así sus elaciones con
sus hiponimais hipe onimais o sinónimos y e c., y in es igadas esas palab as in e conecciones con más
amplias men alinas es uc u as (koncep ais) pe mi e sus de iniciones signi ica i as apildy i
p o o ipinas a ibu os, muchosa eikšmio palab a signi icados en susie i o a ez mo i uo a ed y pa obla la es uc u a del a ículo dicciona io.
ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. Reikšmių apib ėžimo ypa umai Ben d inės lie u ių kalbos
dicciona io: plan as y animales |4
–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Así en es e a ículo basado plan as y animales nomb inan es de iniciones de palab as,
p esen adas BŽ, se á mos ado combinación de es as dos concepciones seman íneas.
Aiškinamieji žodynai dažnai k i ikuojami dėl o, kad juose ku ios no s leksinės
eikšmės samp a os laikomasi nenuosekliai. E aldos Jakai ienės (2005: 81) eigimu, Daba inės
palab as de Li u ias no ( y . ed. S. Keinys) habi uali, co idianas palab as de ineciámonos
3
indicando indicando seman inos signos. Tokį desigualdad de de inición de signi icados deciden
nedaug seman inių požymių, be ge ai žinomi augalai, gy ūnai i pan. apib ėžiami išsamiai
a ias cosas: e i a la palab a desigualdades de de inición de signi icados a menudo se
leksikos į ai o ė, žodyno paski is, žodyno ad esa as i k . Šiuolaikinėje leksikog a ijoje no in
p opone e e i se eo ía de p o o ipos (plačiau é. Gee ae s 2006: 327355). P ima iamen e
es a eo ía dicciona io esc iba ayuda a dis ingui iguales undamen os da polisemínicos
esminius leksemos eikšmės požymius, aip pa siūlo koncep ualias p iemones, leidžiančias
palab as signi icados, ej., como uno o a ios mazgos (p o o ipos) dominojama mo y uo ą
signi icamien os inklą.
2. PROTOTIPŲ TEORIJA IR LEKSIKOGRAFINĖ PRAKTIKA
El concep o de p o o ipo se elaciona con XX a. Eleono os Rosch ealizados expe imen a i os
es udios, cuyos esul ados mos a on, que unos miemb os de ca ego ías ienen más, y o os
menos es o ca ego ía ca ac e ís ica de cuojos, a las p opias ca ego ías los lími es no hay
b illškios. Būdingiausią miemb o de la ca ego ía, po el que se puede econoce ca ego ía, E.
Rosch llamó p o o ipo (Unge e , Schmid 2006: 10). En gene al a los especialis as de psicología
cogni i a nos odean ca ego izamien o de la ealidad, al cual ellos comenza on a mi a desde la
pe spec i a de ac i idad humana cogni i esa, se con i ió en esencial (Kub iako a 1996: 4546).
P o o ipų eo ijos požiū is į ka ego inę na ys ę p ieš a a o klasikinei eo ijai.
Klasikinėje eo ía a i ma que los lími es de la ca ego ía son cla os: odos los miemb os de una
ca ego ía uneija el mismo (bū inų) conjun o de signos, en onces esmačiai ca ego ía asignan los
ki o a ž ilgiu y a lygūs (Di enas 2009: 15). Toliau pa eiksime Holge io Diesselio
4
len elę
5
,
miemb os uno en la cual desc end ananse classikinės y p o o ipų eo ías ski umai (ž . 2 abelę).
3
E. Jakai ienė ėmėsi cua asio Daba inės lie u ių kalbos žodino edición, edleis u 2000 años.
4
Plačiau ž .
jena.de/~x4diho/Sc ip .Language%20and%20Cogni ion%201.pd .
5
In o maciją iš e ė A. Gaidienė.
ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. Reikšmių apib ėžimo ypa umai Ben d inės lie u ių kalbos
h p://www.pe sonal.unižodyne: plan as y animales |5
–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
2 LENTEL. Klasikinés y p o o ipos di e encias en la eo ía
Klasikinė eo ija
P o o ipų eo ija Klasikinė eo ija Teo ía de los p o o ipos La eo ía de los p o o ipos es una de las eo ías más conocidas del mundo.
Ka ego ijos apib ėžiamos ado aujan is
comunes señas.
Ka ego ijos apib ėžiamos pagal ge iausią na į.
Ka ego ías ienen
cla os lími es.
Visi ka ego ijos na iai y a lygūs.
Vieni ka ego ijos na iai y a ge esni už ki us
Ka ego ías ienen
Ka ego ijų eikšmė y a pas o i.
Ka ego ijų eikšmė p iklauso nuo kul ū os i
ne yškias lími es. miemb os de ca ego ía. con ex o.
Cogni y inė semán ica de kogni y inės psicología pe u o y ėmė aplica p o o ipo de
są oką. Pasak Aloyzo Guda ičiaus (2009: 67), „[s]eman inio ap ašymo cen u apo p o o ipas –
daik as a eiškinys, ku is kalban iesiems a odo ipiškas, pa yzdinis, no malus ma goje panašių
cosas o enómenos di e sidad.
El concep o de p o o ipo en lexicog a ía puede se u ilizado y aplicado de dos ni eles:
a) žodžio eikšmė apib ėžiama emian is p o o ipu. Tokiu būdu apib ėžian eikšmes
alejándose de los c i e ios de logís icos esencia y su iciencia, pues o que en la
de inición enume an p incipalmen e aquellos a ibu os que desc iben p o o ipión miemb o de la ca ego ía
(Jakai ienė 2005: 82).
b) el signi icado p o o ipine de la palab a plu ia eikšmio se conside a esa palab a signi icado,
que del hablado medio (kalbinės bend ijos) consciencia en p ime luga asociju se con esa
palab a. Dicho en o os é minos, di e en es signi icados de la palab a son es uc u oyadas
según al mismo p incipio como y di e en es miemb os de una ca ego ía, i. i. laikomasi opinión,
que la palab a iene p o o ipinę signi icación, con la cual asociadas menos signi icados
p o o ipinas. Según P agglejaz (2007: 3) miemb os del g upo, los signi icados p o o ipís icas
son endidas a se conc e asnés, indican más ácilmen e imaginables, isums, gi dimus,
sen iciams, olodjiams o paloniu jun amas emas, sus elacionadas con acciones co po ales,
son de ini esnés, es i ellas a menudo his o ialmen e más an iguas, además, nebū inai
ecunesnés. En las palab asinas ales signi icados no a as eces se p esen an p ime as.
Rolando Mikulsko (2009: 72) a i maim, [ ]ienas p incipales lexicog a inio ep esen an esus
apib ėžimo užda inių y a padė i žodyno skai y ojui a pažin i žodžiais žymimų ka ego ijų
ik o ėje. P ecisamen e es o hace ayuda los asgos de ini o ios p o o ipus. No s

ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. Reikšmių apib ėžimo ypa umai Ben d inės lie u ių kalbos
ocabula io: plan as y animales |6
–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
la en aja de la eo ía de p o o ipos lexicóg a os es neblijo ina, sin emba go exis e es a eo ía
de la aplicación p ác ica de de iciencias ealmen e p o o ipicos asgos de sepa ación del
nep o o ipicos. Según E. Jakai ienės (2005: 83), uno de los más complejos e os de la lexicog a ía y
i kokių žodžiu pa adinamo dalyko (p o o ipo a są okos) požymių eikia į auk i į pa ikimą
es de e mina , cuán os signi icados a la explicación y cómo los necesi a enda explicación. En es e
a ículo in en amos paña , cómo as inį ealiza BŽ au o es. 3. VOODŽIO APIBRŽTIS IR BENDRINS
LIETUVI KALBOS OKODYNAS En las in oducciones de los dicciona ios de explicación de las lenguas
Li uanias se habla bas an e o malmen e ace ca de las explicaciones signi ica i as de palab as.
No malmen e se indican es p incipales mane as de in e p e a los signi icados de las palab as
6
desc ipomasis, sinóniminis y e e odinio, y las in oducciones de los
7
dicciona ios explica i os mencionan b e idamen e sob e los
8
p incipios de la explicación signi ica i os de palab as (ž . 3 abelę). 3
LENTEL. P incipios de In e p e ación de Los Signi icados De
Palab as BŽ y DŽ7i
BŽ DŽ7i
Aischkinando signi icados desc ip i o
mane a de explicación es b e emen e
de iniéžiamasis-ap ašomasis laškinimas.
indican ca ac e ingíos de cosas,
Pag indinis palab a signi icaciones de la
indicados ca ac e ingieji
Jun o a cosas, enómenos, concep os se
enómenos, concep os <...>9. señas, sin
aspi a a la p ecisión y de alle enciclopedico10.
Como se e, edac o es del dicciona io ap ies an sólo aluomina sob e ca ac e inguosos de
cosas, enómenos y concep os. Pag įs ai su ge la p egun a, cómo en endidos y qué c i e ios
guiados se de e minan y seleccionan esos būdingieji signos. Pues de hecho [n]es ablece
mínimo de seman ínicos ca ac e es complejo en de inición de signi icado, sepa a eso que
pe enece al signi icado, y lo que a nues o conocimien o de la ealidad, y es el p incipal y bene
más complejo asun o conc e amen e al signi icado de ini (Guda ičius 2009: 61).
6
Además de es os es, modos de in e p e ación de signi icados puede habe y más, po ejemplo,
pan. (plg. Nak inienė 2006: 22; S e ikienė 2006: 181).
7
nusakomasis, monoje od, mix usis y Es e modo de in e p e ación el nomb e a ía, él se llama
S e ikienė 2006: 181; LKŽe sky ius „S uk ū a“, sky elis „Žodžio eikšmių aiškinimas), aiškinamuoju (plg.
desc ipomuoju (plg. Mu mulai y ė 2006: 37; Nak inienė 2006: 22), de inejiamuoju (plg. Jakai ienė 2005: 79), de inejiamuoju-ap ašomuoju (DŽ7i, capí ulo
„Į adas“, sky elis „Žodžių eikšmių aiškinimas“), apib ėžiamuoju-aiškinamuoju (Mu mulai y ė 2000: 148) i pan.
8
LKŽe en el a ian e online, capí ulo Žodžių eikšmių aiškinimas, más de alladamen e desc ibidos
sinoniminis i nuo odinis eikšmių aiškinimai, odėl len elėje ci uojami ik BŽ i DŽ7i.
9
Ž . h p://bkz.lki.l /?pg= eiksmiu_aiskinimas, sky ių „Reikšmių aiškinimas“, sky elį „Reikšmių
sólo modos de aiškinimo.
10
Ž . h p://lkiis.lki.l /lkz-i adas, sky ių „Žodžių eikšmių aiškinimas“.
ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. Reikšmių apib ėžimo ypa umai Ben d inės lie u ių kalbos
žodyne: augalai i gy ūnai |7
–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Lie u ių kalbos aiškinamuosiuose žodynuose pap as ai naudojamos adicinės
de ini ys, . y. de iniendo el signi icado de la palab a e iamasi del cien í ico ca ego izamien o
(mokslines nomenkla ū as) elemen en ais. Cogni y inė semán ica, especialmen e p o o ipos
eo ía, p opone nue os medios de iniciones de palab as en el explicaciónamuosios dicciona ios
pa obuli . Toliau b e emen e se á p esen a y a, po qué di e encia adicionalína y
kogni y inė palab a de signi icados de iniciones. En la de inición adicional a menudo se u ilizan
11
elemen os de conocimien os cien í icos, así buscando es uc u a de ca ego ía, que
pe eik i maksimaliai objek y ų ik o ės elemen o aizdą, emiamasi hie a chine idine
comp ende kinininė (hipe oniminė) concep o y speci inie (ski iamieji) a ibu os, desc ibiendo
una concepción de ni el más bajo (hiponiminę) (Guda ičius 2009: 7072;
Sme onienė 2015: 6465).
Cogni y inė de inición se basa en el conocimien o dia io, pe sonal del mundo y expe iencia;
12
mencionando la palab a; e lejados odos los asgos de signi icación lexís ica, i. e. cen iniai y
joje s engiamasi pa ody i, kokios asociacijos kyla kalbė ojo sąmonėje šnekos ak o me u
pe i e iniai, es ic os lími es nob ėciendo en e los llamados deno acinius y kono acinius
asgos, especialmen e si los úl imos asociamos con cie os con ex os habi uales (Guda ičius
2009: 7072; Sonienme ė
2015: 64–65).
Compá emos la palab a hono ė de inición į, p esen ada a DŽ7i, e I enos
Sme onienės (2015: 80) su o mulada de es a palab a kogni y inę de inición į (ž . abelelę 4).
4 LENTELĖ. Žodžio ga bė apib ėž is
T adicinė apib ėž is
Kogni y inė apib ėž is
hono ė (4) el espe o econocido po la sociedad
po me ecimien os; šlo ė, buen nomb e: T ai es
dalykas. Nuplėš i ga bę. Ne ek i ~ės. Toks
pasiūlymas eikia jums ga bę. Tai neda o au
~ės. ~ės na ys (page bian iš ink as). ~ės
~ės sa gyba (dedicada page b i). ~ės palab a
pa ikinimas žodžiu) (DŽ7i).
ga bė – „ ai sa i e ės bei a sakomybės
( ue e sen imien o, cuando una pe sona se
gy enimą, nu eik us da bus, i ge as a das,
pelny as isuomenėje už ge us i
sien e ap eciada po sus nesa anaudiškus
abajos, po do ą conduc a y do ą ida, al a
mo alę, po hones idad, jus icia, palab a de
i ūpinimąsi ki ais, už pasiaukojimą ė ynei,
cumplimien o, espe o a o os idėjai, o os
se es humanos ge o ei, pa io ismo y did y iškumą (Sme onienė 2015: 80).
11
Ją ambién llama clásicaine, palab aynine de inicia.
12
J. Ba minskio (1988), A. Guda ičiaus (2009), I. Sme onienės (2015) y k . abajos u ilizan el
é mino kogni y inė de inic ija.
ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. Reikšmių apib ėžimo ypa umai Ben d inės lie u ių kalbos
dicciona io: plan as y animales |8
–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Como se puede e , kogni y inė palab a hono de de inición es donde kas ex ensnė negu DŽ7i
dada adicionalinė de inición de es a palab a. Cogni y inée de inición se es ue za po mos a
odos los posibles signos de es a noción, que pueden se impo an es en cie os con ex os y
si uaciones. Po ejemplo, el concep o de hon a aquí en endida no solo como un ex e no
enómeno, isuomenes econocįs ama espe oba po nuopelnus, lo que ue en a izada en aquel
paklo as koncep ualusis DŽ pama as, be i kaip „sa i e ė bei a sakomybės jausmas“, . y.
momen o, cuando ue de compo amien o, sociedad en conside ado digningu, c i iei indi ido debe
se in e nalizuojami, concebidos como un in e no impe a i o de su compo amien o.
Se puede a i ma que BŽ o ganizado es a menudo combina adicional y kogni y inę
de inición del signi icado de la palab a. Veamos, como ya mencionado la palab a hono é
13
de inida BŽ: dk . (4) 1. mo o iniai o alidad de los alo es humanos (pode um,
sążynymum, debe igingum, e c.): Ge a
2. isuomenės p ipažįs ama paga ba už nuopelnus: Šlo
(bū i adbinamam). 3. buen nomb e, buena
epu ación; sin. šlo ė: Nupl
ga b ž . žodis. (ką) page bian :
S .
P incipales asgos del concep o hono , dados kogni y inėje de inición, ijaciones y BŽ de la
palab a hono en el a ículo ocyniniame, sólo son desglosados en sepa ados signi icados (ž . 5 abelę).
5 LENTELĖ. Są okos ga bė apib ėžčių palyginimas
BŽ dicha signi icanzas I.
Sme onienės pa eik a kogni y inė
apib ėž is
1. do o inius de los alo es humanos
(pode osa, sądzności, debe igingismo
i k .) isuma

es el sen ido esponsabilidad
2. isuomenės p ipažįs ama paga ba už
nuop ese ada sen ido de au o e és,

cuando una pe sona se sien e ap eciada
po su ida, acaecidos abajos
13
Galu inai su edaguó la palab a ga bė a ículo dicciona io BŽ puede que cambiis.
ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. Reikšmių apib ėžimo ypa umai Ben d inės lie u ių kalbos
dicciona io: plan as y animales |9
–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
3. buen nomb e, buena epu ación buen

nomb e, me ecido en sociedad po buenos
y nesa anaudiškus abajos, po mo ą
compo amien o y mo ą ida, al a mo al,
po sąžinyumą, jus icia, palab a de o os,
laikymąsi, paga bą ki iems i ūpinimąsi
po pasaijimą pá ene, idėjai,
ki ų žmonių ge o ei, pa io izmą i
did y iškumą
Vol amos compa a el e dade o noic e is o Eu opa de inición, p esen ada BŽ, y Ma iaus
Sme onos su o muluo ą šios są okos kogni y inę apib ėž į (ž . 6 len elę).
6 LENTELĖ. Žodžio Eu opa apib ėž ys
BŽ M. Sme ona (2016: 154) economía, ab iiančią
g andes opo unidades. Eu opà dk . ns. (2)
encuen a hémine, con inen e14: Eu òpos
pus u ulyje, su Azija suda an i Eu azijos
Kom i sija [Ta ýba].
Keliáu i põ Eu òpą.
es adoýbės. Eu òpos ekonòminė espacio. Eu òpos
besid iekiančiame nuo Pi ėnų pusiasalio iki
U alo kalnų, ci ilizacijos lopšys su u inga
his o ia, de di e sas cul u as, naciones, lenguas, cos umb es simbioze,
a qui ec u a, basada incluso en la cual se puede pe cibi como una g an es a ua,
bend ada bia imu, humanis inėmis idėjomis,
en la que p e alece paz, segu idad, jus icia, y unijancia di e sos es ados lib es y
pe sonas, eniendo común moneda y Aki aizdu, que mencionadas de iniciones ya
ge okai di ie en. BŽ ue elegida sis émicamen e uni o memen e, a si
enciclopedia, de ini odos los es ados, pa e del mundo (no impo a, si nos ín im, o
pa e del mundo No e Eu opa ese que se
lejano) y e c. simplemen e indicando su geog aphica padė į, plg. :
15
14
Tokia misma de inición es DŽ6p.
15
BŽ o ganizado es, eniendo an e los ojos M. Sme onos la palab a Eu opa de inida, aún pod ían posponi se
po su de iniciones, ya que Eu opa es no sólo con inen e, sino y concep o, sužadinan e no uno his ó ico,
cul u al o polí ico es e eo ipú.
ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. Reikšmių apib ėžimo ypa umai Ben d inės lie u ių kalbos
dicciona io: plan as y animales |16
–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
11 LENTEL. Gy ūno de inición en dicciona ios ingleses
Ve odynas Realijų signos, ixsuojami as opposed o a
bi d, ep ile, ish, o ep ilija, pezu is o abzdys El
WEBSTER any o a kingdom (Animalia)
o li ing ‘ i as, ‘daugialąs is a hings
di e encia de plan as o ganisms and
sienelėse no hay single-celled ones
p o ozoans) ha ypically di e
plan s in ha ing cells wi hou cellulose
in lacking chlo ophyll and he bal ymai),
pho osyn hesis, ingeba eague i á
ma e ials (such as p o eins), in being
i . a. any li ing complexi y, and in ha ing
he capaci y o spon aneous
mo emen and apid insec , a bi d, o a
s imula ion
including many-celled ‘ ienaląs is,
o en many o he hecho, que ‘ląs elių
(such as celiuliozės, ‘ne u i chlo o ilo,
om ‘nea lieka o osín esi, ‘bū inas
complexe mais as ( ales como walls,
‘gebaime, capaci y o
di gik equi ing mo e complex ood
o ganized o a g ea e deg ee a ound
OXFORD ‘ i o, ‘se
1 A li ing o ganism which eeds on
o ganic ma e , ypically ha ing
specialized sense o gans and ne ous
sys em and able o espond apidly o
es ímuli. 1.1 A li ing o ganism o he
han a human being. 1.2 A mammal,
Ve bio animal (angl. animal) de inición de in yse insec .
alimen a de o gánicas
ma e iales, ‘ u i su imo MACMILLAN
ápidamen e eago i in o di giklius;
‘ i o, pe o no homb e;
‘zandiol, pe o no pájš i, independen ly
any li ing hing ha can mo e ‘ i as,
‘gali sa a ankiškai judė i, o gans and
and ha has senses o ‘ u i
en o no i ecognizing and eac ing o
ish b. any li ing mo o esponses o
ha is no a human, a plan , an ‘be
including humans žmogus, abzdys,
ne ų sis emą, ‘geba
ju imus, ‘a econociendo sien e el
he į ją eaguoja ; ‘ i o, pe o ne hing
pájš is, peis; homb e
algún i ido o, ambién c ea u e,
COLLINS ‘ i o, pe o no pája o, pez,
1. An animal is a li ing c ea u e such

ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. Reikšmių apib ėžimo ypa umai Ben d inės lie u ių kalbos
ocodyne: plan as y animales |17
–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
as a dog, lion, o abbi , a he
bi d, ish, insec , o human being.
2. Any li ing c ea u e o he han a
human being can be e e ed o as an
animal. […] 3. Any li ing c ea u e,
including a human being, can be
e e ed o as an animal.
han a abzdys a žmogus; ‘ i o
c ia u a, pe o no homb e; ‘ isi
i pada ai
CAMBRIDGE ‘ i as, ‘juda, pe o no homb e, A1 some hing ha li es and mo es bu is no a human,
pez o abzdys; ‘cas i o y se mue e, ambién y homb e, Como y plan a, de dos dicciona ios (WEBSTER,
en pa e y OXFORD) de inición ise ijan más cien í icos signos, desc údin animales, i. i. daugialąs is o
‘ ienaląs is, ‘geba sa aime judė i, ‘g ei ai eaguo i a i i iglius y ‘min a con ma e iales o gánicos.
WEBSTER en la de inición del ocabula io aún sub aya que el animal se di e encia de la plan a en que
bi d, ish, o insec B2 any hing ha li es and mo es, including people, bi ds, e c. paukš is paukš is,
quizásina alimen o más complejo, al como bal ymai. Sin emba go, en o os dicciona ios de la lengua
inglesa (www y OXFORD) sub ayando que el animal es ‘ i o y ‘juda, se dis inguen a ias de la palab a
no iene ‘clo o ilo, ‘nea lieka o osín esis, sus ‘lás eles pa edeselas no ienen celiuliozés y le ‘
animal signi icanzas, simila men e como y BŽ, i. e. que los animales pueden se odos los se es i os,
que los animales pueden se odos los se es i os, excep o homb e, y que los animales son solo
zinduolos. Además, el dicciona io COLLINS a una dis inguida signi icación aún enume a ipiškus
zinduolius, cuyos señas, hay que c ee , o man esa signi icación p o o ipo cen ą. Así los
dicciona ios ingleses, excep o WEBSTER, de iniéždomi animalna gua da de la es a egia de
signi icado cogni y inés. A con inuación p esen amos en dicciona ios de la lengua usas su o mulada
animal de inición (ž . abelę 12). La palab a animal ( u. animal) de ini yse
12 LENTELĖ. Gy ūno apib ėž is usų kalbos žodynuose
Žodynas
apib ėž is
Realijų požymiai, iksuojami
СЕМ
1. Живой организм, существо,
обладающее (за исключением
губок, коралловых полипов и нек-
рых других) способностью
‘gy as’, ‘(išsky us ko alus i kai
ku ias ki as ūšis) geba judė i’,
‘alimen ase o gánicas
medžiagomis’; ‘gy as pada as, be
ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. Reikšmių apib ėžimo ypa umai Ben d inės lie u ių kalbos
žodyne: augalai i gy ūnai |18
–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
mo e se i
от большинства растений,
готовыми органическими
веществами. 2. Живое существо в
противоп. человеку (обычно о
млекопитающих).
alimen ándose, en con as e no homb e
МАKС
1. Всякое живое существо,
excluyendo plan as. || Живое
существо в противоположность
человеку.
‘ iskas, kas gy a, išsky us augalus’;
‘ i o pada as, pe o no
ТСОШ ‘ i as, ‘geba
1. Живой организм, существо,
poseyendo capacidad negu
двигаться и питающееся, в отличие
от растений, готовыми
человек o gánicos соединениями.
2. Такое живое существо, в
противоп. человеку.
mo ė i, ‘ski ingai
plan as se alimen an o gánicas
материями; ‘ i ida c ia u a, pe o
ne žmogus’
En los dicciona ios de la lengua usas se indican los p incipales a ibu os animal: ‘ i o,
‘mo an y ‘alimen ase con ma e iales o gánicos. Fu iau, como y dicciona ios de la lengua
kalbos žodynai gy ūnui p iešina žmogų. Tačiau žinduolių p iešp ieša su ki ais gy iais (žu imis,
inglesa y BŽ, usų paukščiais, abzdžiais, ep ilijomis) en es os dicciona ios noškeliama,
excep o dicciona io CEM, en el cual indica que suelen u imi min yje zinduoliai. Del úl imo
dicciona io la de inición de la palab a animal es más de alléé que de o os dos en ella aún
lis asijama, kokie i ias (pin ys, co aliniai polipai) ‘negali mo ė i.
Palyginos epasados la de inición del signi icado animal en odos los es dicciona ios de lenguas,
isible quios signi icado s es a egias de de inición. Los dicciona ios de lengua Li u ias (LKŽe y
gy ūną laikomasi adicinės eikšmės s a egijos. BŽ pi ma šio žodžio eikšmės apib ėž is aip
pa y a adicinė, ačiau an os i ečios eikšmių sky imas i apib ėžimas a spindi kul ū inės
DŽ7i) de iniendo el en o no nulem ada dia ia, y no la ca ego ización cien í ica, aigi se elaciona
con kogni y ine de inición de signi icaciones es a egia. Lo mismo pasaky ina y sob e usų lengua diccionos.
WEBSTER žodžio gy ūnas apib ėž is y a adicinė (labiau mokslinė). Ki i anglų kalbos
žodynai (OXFORD, MACMILLAN, COLLINS, CAMBRIDGE), panašiai kaip i BŽ, ski dami
ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. Reikšmių apib ėžimo ypa umai Ben d inės lie u ių kalbos
dicciona io: plan as y animales |19
–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
kelias animales signi icados y apelliję ipiškus žinduolius (COLLINS) man iene más kogni y inės
eikšmės apib ėžimo s a egijos.
5. MEDI SEMBSMI DIFRZZÓNZAS
Qué di e en e se de inen en plan a y animal ca ego ías en einan es palab as. Compa emos,
cómo dicciona ios de ineja es á boles be žą, d ebulę y pušį. Es os á boles elegi debido a
y a labai būdingi Lie u os k aš o aizdžiui i ikė ina, kad jų požymiai didžia dalimi o muoja
que la ca ego ía de á bol p o o ipo en es a egión geog á ica, a más amplamen e iman , y de la
misma la i ud geog á ica en la lengua de la población concienciada. Tablelle 13 enume adas en
lie u ių kalbos žodynuose pa eik os žodžio be žas apib ėž ys.
p incipales 13 LENTEL. La palab a be žas de inición en dicciona ios de la lengua li uanas La
palab a be žas de inición en p ima e a que pe mi e sulą (Be ula) lapuo as á boles bal a ošimi
(Be ula) lapuo as á boles bal a ošimi (Be ula) BŽ lapuo as á boles pp . blanca, ácilmen e
pelada ošimi, žydi ando equina ias,
DŽ7i
LKŽe
En odas las ijose dicynas de iniciones se indica p incipalmen e, que be žas pe enece a la
ca ego ía de medžių, pos e io men e menciona a odos econocible ex e no be žo signosis,
22
dis inguiéndolo de o os medžių ‘bal a ošis. BŽ en la palab a be žas de inida í aún inclui
ales señas econocidas a los li uanos ‘ ošis leng ai lupama y él ‘žydi ži giniais. Además, BŽ
indica o o signo que be žas ‘leidžia sulą. Tabla 14 p esen a en la palab a en cues ión
de iniciones en dicciona ios ingleses.
14 LENTEL. De inición de la palab a be žas en dicciona ios
Žodynas
ingleses Del Ve bo be žas (angl. bi ch) de iniciones de ini yse
Realijų požymiai, iksuojami
WEBSTER ‘ ienanamis, ‘lapuo is,
he amily
Be ulaceae, he bi ch amily) o
monoecious deciduous ees o sh ubs a bmas, Išo iniais signos se llaman aquellos signos, los
‘medis a any o a genus (Be ula o
cuales pe cep iamos, jun amos egimuoju, ly ėjimo o k .
‘lapai su pap as ais lapkočiais’,
22
būdais.
ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. Reikšmių apib ėžimo ypa umai Ben d inės lie u ių kalbos
dicciona io: plan as y animales |20
–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ha ing simple pe ioled lea es and ‘leng ai nusilupan i ošis ba k ha peels eadily ži giniais like
ypically a laye ed memb anous ou e
ee ha has hin ‘liaunas, ‘g ei ai, ‘leng ai MACMILLAN a all ee wi h hin b anches and an
pape nusilupan i ošis ou e co e ing) and hin b anches šakos OXFORD a slende , as -g owing
blanca jie ė, ‘lygi jie ė. Lie u ius es e úl imo signois al ez cuan o y nus ebin ų, po que Li uania
c ecien es be žų žie ė con mayo ecuencia es suaižėjusi negu lygi. También es in e esan e que
ba k (o en peeling) and bea s ca kins
be žo kamieno bal umą menciona solo un CAMBRIDGE dicciona io aunque be žų kamienai
nusilupan i ošis’, ‘žydin is
‘auk, ‘plonos šakos, ‘plonos COLLINS is a ype o all ee wi h hin b anches ‘aukš as, ‘plonos
nebū emen e blan i, pe o a Li uanios es o es dis inguamasis be žų požymis. Ypač al oš u es e
á bol ambién no conside amos, po lo que señimis ‘aukš as en dicciona ios de la lengua li uanos y
ou e laye ha comes o in hin s ips
šakos ou e co e ing WEB y be skyns, las palab as ci adas en los be skimas en inglés son palab as
nou odomas. Compa emos los dicciona ios de la lengua usas dados de la palab a be žas de inición
( a si popie inėmis juos omis)
cien í icas de be skimas (izquie da de eše, iju, anjuju, lamišiši) en los lados ex e nos), pe o los
(ž . 15 ablelę).
CAMBRIDGE
a ee wi h smoo h, o en whi e ba k (=
ipos más medijos de es e á bol son: aukš is, plonos šakos, plonos . Tolesni be žo ex e nos señas
‘lygi’, ‘pp . bal a žie ė’, ‘plonos
mencionan sólo en donde siquie a en un dicciona io: ‘liaunas, ‘g ei ai aug, ‘žydi ži giniais, ‘pp .
apib ėž is jau ki okia negu žodžių augalas a gy ūnas. Anglų kalbos žodynuose nu odomi ne
Lie u oje augan ys plaukuo asis i ka po asis be žai
23
pasižymi bū en bal ais kamienais i
24
23
Li uania hay y o osokios be jos especies, pe o es os son los más paula ę.
24
Plg. ://l .wikipedia.o g/wiki/ h psKa po asis_be %C5%BEas.
ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. Reikšmių apib ėžimo ypa umai Ben d inės lie u ių kalbos
dicciona io: plan as y animales |21
–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
15 LENTEL. De inición de la palab a be žas dicciona ios de la
Žodynas
Žodžio be žas ( u. берёза) apib ėž is
Realijų požymiai, iksuojami
lengua usas de in yse liстьями
SÉM li i o á bol o a bus os
sem. ‘lapuo is, ‘á bol o
берёзовых с белой (реже тёмной) корой
y con co azón idnos
a bus o, ‘bal a
žie ė ( ečiau amsi)’, ‘ši diški lapai’
hois amos MAKS la i o
á bol con biola ko ay
‘lapuo is, ‘bal a žie ė
ТСОШ лиственное
дерево с белой (реже
тёмной) корой и с сердцевидными
‘lapuo is, ‘bal a жie ė ( ečiau
amsi)’, ‘ši diški lapai’
Kaip iš 15 len elės ma y i, usų kalbos žodynams, kaip i lie u ių kalbos žodynams,
más impo an e be žo ex e io signo es ‘bal a žie ė ( ošis), al ez debido a que se a a de
nues os kaimyna y sus be žai simila es a nues os. O o signo, ijado en dicciona ios de la lengua
lapai’. BŽ šio požymio nė a, kaip i ‘liaunų šakelių’, ku ias mini kai ku ie anglų kalbos žodynai.
usas, es ‘ši diški Taip es sólo po que que BŽ de inición ya bas a de ípicos signos, po los cuales
se ía posible iden i ica be žą, i. i. ‘bal a ošis, ‘leng ai lupama ošis y ‘žydi ji giniais.
Fac o, que casi excepcionalmen e sólo
25
be žo žie ė, pp . su capa azón, lupamo, capañnis
(no s plg. ošis be žo žie ės kamš inis audinys (VLE XXIV: 50)), en lenguas li uanas nusipelno sepa ado
ošies nomb amien o (plg. gausybę edinių: ošė i, ošiau i, ošininkas (-ė), oši nė, ošinukas y k .
(LKŽe)), debe ía e ec i amen e sie i con el ošies signi icado adicional en la i ienda de los
habi an es de la aldea, plg. : Ka i cuando molinos asus en iniaban be žo ošimi pa a que ue a
pe du esni (DLKT). Nos amos de una a ilio a o a, admi amos esos que be žo ošis, hace cua en a
años pakiš a bajo el echo a ilio, aún ni poco no ú ūnijo <...> (DLKT). Desde be žo ošies (bu o)
pinami di e sos k epšiai, dėžu ės, ab icado degu as, augines sus ancias y k . Como ya se ha
mencionado, BŽ de inición iene ijado o o asgo be žo, del cual no hay en dicciona ios ex anje os
que p ima e aį él ‘leidžia sulą. Ma y , BŽ mencionado de inición señalis Sin emba go a eces según
26
analogia y o os ežių žie ė puede se i ulida ošimi, plg. LKŽe a apado
y a s a bus i a pažįs amas lie u iams, ku ie pa asa į leisda o (a is da leidžia) sulą i ją ge ia,
25
pa yzdį: Vyžikės būda o iš liepos ošų E ž.
26
Buscando en los conside ados dicciona ios de la lengua inglesa del é mino sap sula sólo un CAMBRIDGE dicciona io
(ž . h p://dic iona y.camb idge.o g/dic iona y/english/sap?a=b i ish) ejemzdyje mini kle ų sulą, que (y populi) en
Amé ica y Canado es ku kasa esnė za be žų suląpač. Según angliškos y okiškos VIKIPEDIJ (ž .
h ps://en.wikipedia.o g/wiki/Bi ch_sap, h ps://de.wikipedia.o gwiki/Bi kensa ), be žų sula más ampliamen e se
u iliza en nues os ecinos países y No e Kinijoje.

ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. Reikšmių apib ėžimo ypa umai Ben d inės lie u ių kalbos
dicciona io: plan as y animales |22
–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
plg. : P ilašėjo kibi as sulos, o duldoos p ima e año aleg iamo J. Ma cin (LKŽe). Sula de Li uania
27
als iečių desde seno se u iliza pa a bebida, ečiau s i ubai i i, bu okams augin i MLTEIII340
(LKŽe). A. Guda ičius (2007: 22), plg. bal a ošies colo a, kūginė lapijos o ma, ši dies pa adalo
Nebė žiemų šal ų, nebė nė sul ų saldžių Š s (LKŽe). Šį be žo požymį, kaip i daugelį ki ų, mini i
lapeliai, šakelių liaunumas, būdingumas Li uania k aš o aizdžiui, lo que la gen e p ima e aį bebe su
sul is sulą y . ..
Inciden emen e, dos de abe ųjų diccionyn WEBSTER y СЕМ de ini yse indica que be žas
puede se y a bus o. B (kaip y likę ódynai) des e signo no menciona, aunque en Li uania c ece
be Žžas ke užis y liekninis be žas, que son a bus os. Sin emba go del hablado medio (li au io)
28
sąsiėje be žas sin emba go es á bol, po lo que BŽ au o iai de inició en a bumo y nemini. Así
aquí, o ien ándose a la conciencia del hablado medio, ya paisoma kogni y is as
cons an emen e en a izado co idiano (bui inio) nos odean es ealidad ca ego izamien o
disposiciones, según la cual palab a signi ica i os desc ip i os a ibu os p incipalmen e se
escogen los a ibu os miemb os de ca ego ía p o o ipicas. Excluyendo WEBSTER y СЕМ,
simila men e se a iamos y deba idos en ingles y usas lenguas dicciona ios. A con inuación
eámos, cómo dicciona ios de las lenguas Li uáneas, ingleses y usas de ineja o a en
Li uania ecuen e medį d ebulę (ž . 1618 abelas). 16 LENTEL. De inición de la palab a d ebulė
en dicciona ios de la lengua li uana Palodynas De inición de la palab a d ebulė ėjelio lapais
(pp . pap as oji d ebulė, Populus emula); sin. epušė á bol g isca o g ises e de hie e y
ebančiais hopais (Populus emula), epušė al á bol ebančiais hopais, epušė (Populus
emula) BŽ al os á boles casi apsk i ais, sob e ilgo ko elio, i pan desde menkiausio
DŽ7i LKŽe
Como y be žo de inición, en dicciona ios se indica que d ebulė es á bol. A con inuación ixado uno
dis in i os ex e nos de d ebulés signos de ‘ i pan es (d eban es) hojas. LKŽe de inición en eso
y ap io ió ica. BŽ aún se desc ibe, cómo esas hojas pa ece, i. e. ‘bequí apsk i i, ‘an ilgo ko elio
29
y eso po lo que ellas ibpa, i. e. ‘nuo menkiausio ėjelio (signo ex e no). Menė i de inición ci a en
o o un d ebulés ex e no a ibu o ‘žie ės spal a, que es g isca o Šal inių i ie o ių
požymiai, many ina, y a ipiškiausi i pi miausia asocijuojami su šiuo medžiu (juk i pa ies
medžio pa adinimo mo y acija susijusi su ienu iš minė ų požymiu – ‘d ebėjimu’). DŽ7i
ab e iunimas como LKŽe.
27
28
Plg. VLE III: 121–122 i h ps://l .wikipedia.o g/wiki/Be %C5%BEas.
29
Čia u ima omenyje lie u iška apib ėž ies dalis. Apie lo yniškus pa adinimus, . y. papildomą
apib ėž ies in o maciją, bus kalbama ėliau.
ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. Reikšmių apib ėžimo ypa umai Ben d inės lie u ių kalbos
diccione: plan as y animales |23 La
–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
pilkai žalia. BŽ žie ės spal os požymio apib ėž yje ne eikia, nes šio medžio žie ės spal a jam
augan kin a
30
, ačiau nu odo ki ą išo inį požymį – kad d ebulė y a ‘aukš as’ medis
31
.
17 LENTELĖ. Žodžio d ebulė apib ėž is anglų kalbos žodynuose
Žodynas
palab a d ebulė (angl. aspen,
quaking aspen) de inición is
Realijų požymiai, iksuojami
de inición yse
WEBSTER ‘auga JAV y Canadoje,
U.S. and Canada wi h small nea ly
ci cula lea es ha ha e la ened
pe ioles and inely se a e ma gins and
ha lu e in he sligh es b eeze
(Populus emuloides) chie ly o he
‘nedideli, ‘casi acu i i
lapeliai, ‘con ex enėjusios
lapkočiais y ‘dan y ais
pak aščiais’, ‘ i pa nuo
mences o ėjelio b eeze
OXFORD a popla ee wi h
ounded, long-‘ap alūs dan y i
ypically coa sely oo hed
lea es ha emble in e en a
li le wind
palai ‘ilgais s alked, and
ko eliais, ‘ i pa desde
sligh ėj ha shake e en when
MACMILLAN a all hin
ee ha g ows in No h
Ame ica and Eu ope and has
ha us le (=make a noise as hey ub
agains each o he ) in he wind
‘auga en Amé ica del No e y
lea es Eu opa, ‘aulš as plonas
(medis), ‘nuo ėjo i pa lapai’
COLLINS an aspen is a all
ee wi h lea es ha
ėjo muy mo e a lo in he
‘aukš as (medis), ‘nuo
wind i pa lapai
menkiausio CAMBRIDGE a ee
o he popla amily, wi h lea es
he e is only a lapai
‘nuo menkiausio ėjelio i pelio
Tipiškiausi d ebulės požymiai, iksuojami minė ų anglų kalbos žodynų šio žodžio
apib ėž yse, bū ų šie: ‘aukš as’, ‘plonas’ (medis), ‘nedideli’, ‘be eik apsk i i lapai’, ‘su
išpla ėjusiais lapkočiais’ i ‘dan y ais pak aščiais’, ‘lapai ilgais ko ais’. Taip pa isose šio žodžio
de ini yse mención y ‘lapas sacpamien o desde meno císimo ien o. Du ocodynai aún indica, donde es e dėmelėmis,
30
VIKIPEDIJA pa eikia okią in o maciją: „Jaunų medžių kamieno žie ė glo ni, blyški, žals ai pilka su
más a de suaižėja y pa amsėja. Sub endusių ežių jie ė unos me os de ie a g akai us a, dėmė a
i g uoblė a, da aukščiau glo ni i lygi, žals a a balzganai žalia“ (plačiau ž .
h ps://l .wikipedia.o g/wiki/D ebul%C4%97).
31
C ece has a 35 m de al u a (plg. VLE V: 134).
ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. Reikšmių apib ėžimo ypa umai Ben d inės lie u ių kalbos
dicciona io: plan as y animales |24
–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
á bol c ece en EEUU y Canadá (WEBSTER) ó en No e Amé ica y Eu opa (MACMILLAN). Po jeje,
de hecho es e á bol es gene alizado no sólo en Amé ica del No e y Eu opa, sino ambién en
Á ica del No e y Asiijoje (ž . Lie u os Respublikos e minų banką adelan e LRTB:
h p:// e minai. lkk.l /pls/ b/ b. esul ). Dos de los dicciona ios indican el signo cien í ico,
kad šis medis p iklauso popla ( amily)
32
.
18 LENTEL. De la palab a d ebulė de inición en dicciona ios de la
Žodynas
lengua usas De la palab a d ebulė ( u. осина) МАКС лиственное
Realijų požymiai, iksuojami
СЕМ lia i o á bol,
cogna i o ‘lapuo is,
opól, con lisa se oy co oy y con
листьями, постоянно дрожащими на
inos llinos черешках
‘giminingas uopai, ‘pilka
ni el jie ė, ‘lapai ilgais ko eliais,
‘nuola os i pan ys lapai’
дерево рода тополей, с ‘lapuo is, ‘giminingas uopai, ‘žals ai
ТСОШ лиственное дерево, родственное ‘lapuo is, ‘giminingas
зеленовато-белой
uopai de inición de in yse
гладкой корой бета
равни жie ė тополю
De odo lo p ime o, dicciona ios de las usas indican que d ebulė es ‘lapuo is y ‘gimininga uopai
(plg. ingles popla ( amily)). Y de hecho an o d ebulė, an o uopa pe enecen gluosninių amilia.
BŽ en las de iniciones de es as palab as mencionada in o mación no ad ie e, ya que se conside a
ku ią galima susi as i pagal BŽ pa eikiamą lo ynišką pa adinimą. Apie okį, odos, aki aizdų
como šalu ine, ex e nalín señímį ‘ i pančius lapelius se habla sólo en dicciona io CEM, en el que en
gene al d ebulė de ine se de ine más de alladamen e de los examinados dicciona ios de lengua
požymis nu odoma ‘žie ės spal a’ – iename pilka, ki ame žals ai bal a. Kaip jau minė a, BŽ
usas. En dos dicciona ios como ipiškas al signo no hay, po lo que y no anudoma que es e colo
kin a (ž . 30 išnašą). Al epasa odos los es idiomas dicciona ios (1618 abelas) se puede a i ma
d ebulė apib ėž is panaši iek į usų, iek į anglų kalbų žodynuose eikiamas apib ėž is i
dažniausiai išsamumu joms nenusileidžia. Da panag inėkime žodžio pušis apib ėž is (ž . 19–21
que BŽ de palab a abelas).
32
Popla lie u iškai y a uopa, amily – šeima. Lie u oje d ebulė p iski iama gluosninių šeimai (ž .
LRTB: h p e minai. lkk.l /pls/ b:// b. esul ).
ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. Reikšmių apib ėžimo ypa umai Ben d inės lie u ių kalbos
dicciona io: plan as y animales |25
–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
19 LENTEL. La palab a pušis de ini sys en dicciona ios de la lengua li uana La palab a DŽ7i medis
uda žie e, elgais spygliais y edondiais kanko ėžiais (Pinus) LKŽe siemp e lejiéndose á bol con
Žodžio pušis apib ėž is
kanko ėžiais, išski ian is daug sakų (Pinus)
longgais spygliais y ed aliais kanko ė de in yse aluable imbe ees and o namen als
u pen ine BŽ isžalis spygliuo as medis ilgais, kuokš ais suskelkusiais spygliais, edondiais
Žyglų pušis de es lenguas li uanas (ž 19 len elę) se indica que es o es ‘ is is isalis (si
siemp e lejiéndose á bol). A con inuación en los dicciona ios se ijan a odos econocible
‘isc ibe muchos sakų.
20 LENTEL. La palab a pušis de ini ys en dicciona ios ingles
Žodynas
de la Palab a pušis (angl. pine, pine ee)
apib ėž is
Realijų požymiai, iksuojami
ex e nos pušies signos ‘algi spygliai y ‘ap alūs kanko ėžiai. BŽ se indica o o a ibu o ex e no
WEBSTER ‘ isžalis,
any o a genus (Pinus o he amily
Pinaceae, he pine amily) o coni e ous
e e g een ees ha ha e slende
some needles ha do no all o in
‘spygliai susi elkę kuokš ais y añadiendo el a ibu o
‘b andina kanko ėžius,
‘algi honi spygliai, ‘ aluosa
made a, ‘kai ku ios especies
de á bol deco a i as
OXFORD
an e e g een coni e ous ee ha has
clus e s o long needle-shaped
Many kinds a e g own o hei so
imbe , which is widely used o
u ni u e and pulp, o o a and
‘ isžalis’, ‘b andina kanko ėžius’,
lea es. ‘spygliai susi elkę kuokš ais,
‘ e inga mediena’, ‘išgaunama
de a, e pen inas’
MACMILLAN a all ee wi h hin sha p
lea es called ‘ isžalis, ‘aukš as, ‘ploni
win e , spygliai, ‘ udi kanko ėžiai
and ha d b own ui s called cones
aš ūs elonga ed needles and include
COLLINS
a pine ee o a pine is a all ee which
has e y hin, sha p lea es and a esh
smell. Pine ees ha e lea es all yea
ound ódyne: plan as y animales |32
‘ isžalis’, ‘aukš as’, ‘ploni aš ūs
spygliai’, ‘gai us k apas’
ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. Reikšmių apib ėžimo ypa umai Ben d inės lie u ių kalbos
–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
2. any ge aniaceous plan o he genus Ge anium, such as c anesbill and
he b Robe , ha ing di ided lea es and pink o pu plish lowe s
AMERICAN
HERITAGE
1. Any o a ious plan s o he genus Pela gonium, na i e chie ly o sou he n
A ica and widely cul i a ed o hei ounded, o en a iega ed lea es and
showy clus e s o ed, pink, o whi e i egula lowe s. An essen ial oil is
ob ained om he lea es o some species. Also called pela gonium, s o ksbill.
2. Any o a ious plan s o he genus Ge anium, ha ing palma ely di ided
lea es and pink o pu plish egula lowe s. Also called c anesbill. <…>
INFOPLEASE
1. any o nume ous plan s o he genus Ge anium, which comp ends he
c ane's-bills.
2. he wild ge anium, G. macula um44, o eas e n No h Ame ica, ha ing
loose clus e s o la ende lowe s.
3. Así also called any o a ious plan s o he allied genus Pela gonium, na i e o
sou he n A ica, ha ing showy lowe s o ag an lea es, widely aki aizdu, que
cul i a ed in ga dens and as houseplan s. <…>
la yniški pa adinimai en algunos casos pueden se a ados ni siquie a no como adicional,
sino como necesa ia in o mación.
9. SAVŲ / SVETIMŲ REALIJŲ APIBRĖŽTYS
Hablando sob e el aspec o au inį de iničius A. Guda ičius (2009: 85) a i ma que la palab a
signi icaciones au inę speci iką lemia y las elaciones de nomb ado daik o o eiškino con odo el
ma e ial y espi i ual nau o i iendo, la palab a sužadinadas emociones e imagina i. Laikando
au iškumo p incipio, según A. Guda ičiaus (2009: 86), p óximos palab as de (con quien nau a i io y
i e) signi icanzas debe ía ene más de allas, más amplias de iniciones que es animų cul u as. Y
basándose en DŽ ejemplos a i ma que en es e dicciona io y en muchas de las dicciona ias de
explicación de la lengua usas más ecuen emen e se e a i kščias imagen, y dicciona ios de la
lengua inglesa igualmen e de allé de inen y sa as, y nesa as ealías (Guda ičius 2009: 8688).
Paseexaminemos, como menė ieos es dicciona ios de lenguas Li uáneas de inéjan plan as, que
hayan su gido de Li uania (sa a ealija), y plan as, que a Li uania en a on no an y hace mucho iempo (s e ima ealija).
44
Dėmė asis snapu is.

ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. Reikšmių apib ėžimo ypa umai Ben d inės lie u ių kalbos
ocabula io: plan as y animales |33
–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
9.1. En p ime luga discu amos sus ealesías (įp as ų Lie u oje augalų) obuolio, e škė uogės,
pa ės y unkelio de iniciones (ž . abelę 26). Pues o que las palab as bul ė y unkelis son dos
signi icados − el mismo plan a y gumbas šakniagumbis − se á compa adas sólo las úl imas.
a) Sa ų ealijų apib ėžimas
26 LENTEL. c ecien es en Li uania da žo ių i aisių
apib ėž ys Žodis BŽ apib ėž is DŽ7i apib ėž is LKŽe apib ėž is
pequeñas semillas obuolys o alus kie as, sul ingas obelies
aisius obelies aisius obels aisius e de, ama ona o ojona y
(Solanum ube osum)); e škė uogė e škėčio (1 .) aisius
o anžinė i amininga, saldžia ūgš ė uoga con muchas de esas
da žo ės semillas su šakniagumbis šakniagumbis bul ė
gumbis s o omiakniag) iene plan as edondas o da sk i u
minga con aízona, bal a, gels a, oja o šakniagumbis de la
e škėčio aisius, uoga e škėčio aisius, uoga pailga o edonda o
edondas o o alas (da žo ė, cuya (da žo ė, cuya unk b,
gels as o oscu as (balandinis k ška a su al, šakmolingas
iole ina o k iso ė
amilia de las da žo as es muy abundan e, como el pa ilon de
(Solanum ube osum); y u ilizado pa a la comida, el pienso y como uen e de
azúca es šaknia aisiu (Be a); ) šakniagumbis su šaknia aisis bu okas (Be a); ) sus
palab as obuolys y e škė uogė DŽ7i y LKŽe de ineciéndose muy laconicamen e,
sob e ellos
sužinoma ik iek, kokio augalo jie y a aisiai. BŽ šių žodžių apib ėž is isai ki okia, joje
45
An a el signi icado de es a palab a es da žų plan a es šako u s iebu, edan ales gumbus (pp . la
bul ė, Solanum ube osum)“. BŽ okie a ejai (augalas i jo aisius) isu sis emiškai bu o a ski i į d i eikšmes –
plan a comes ible y su u o.
ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. Reikšmių apib ėžimo ypa umai Ben d inės lie u ių kalbos
žodyne: augalai i gy ūnai |34
–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
nu odoma, ne ik, kokio augalo ai aisiai, be i išsamiai apibūdinami ipiškiausi šių aisių
išo iniai požymiai – o ma (obuolys – ‘ap alus’; e škė uogė – ‘pailga’ i ‘ap ali’), spal a
(abuolys ‘zalia, ‘gel ona o ‘ audona jie ele; e škė uogė ‘ audona o ‘o anžinė), así como
pa eikiami i idiniai
46
aisių požymiai – skonis, konsis encija (obuolys – ‘kie as’, ‘sul ingas’;
e škė uogė – ‘saldžia ūgš ė’).
Žodžių bul ė i unkelis apib ėžčių schema BŽ y a iš esmės okia pa i, . y. minimi
ex e naliniai asgos o ma (bul ė ‘ap ali y ‘o ali; unkelis ap alus y ‘pailgas), colo unkelis
(bul ė – ‘bal a’, ‘gels a’, ‘ audona’ a ‘ iole ine’ žie ele), idinis požymis (bul ės) –
‘k akmolingumas’, ik da nu odoma, kam jie a ojami (bul ė – ‘ algoma kaip da žo ė’,
‘usado pa a comida, o aje y como uen e de azúca ). Es e úl imo signo se p esen a en luga de
47
signo de sabo , po que da zo is suelen come se a iados pau ales c íos, kep os, coc os,
oškin os y pan. Desde el modo de p epa ación co espondien emen e y cambia el sabo de
da zo ės.
Si compa ásemos de odas las cua o de palab as de iniciones DŽ7i y LKŽe, ob iamen e, que
unkelio apib ėž ys išsamesnės. Tačiau i pas a ųjų d iejų apib ėžčių schema ski iasi: unkelio
pa u es y se indican ex e nos señas (iš aizda), y pa u es un signo in e no, i. e. su
‘k akmolingumas, aii se a a nenuoseklamen e. D7Ži y LKŽe de iniciones de BŽ di ie en aún y en
lo que šaknia aisio o šakniagumbio p opiedades en es os dos dicciona ios añadidas desc úbiendo
plan a, i. i. las p opiedades de un obje o se explican a o o obje o.
48
b) S e imų ealijų apib ėžimas
Apibúdinendo ex añas ealías (Li uu e bajo condiciones habi uales neaugančius plan as),
como y desc ibiendo sa as ealías, se p esen a no p opio plan a, pe o sus isios de inición
(ž . 27 ablelę).
46
Los signos in e nos aquellos signos, que nocesionen con egimuejo de plan as pa idal, y
e elaja sus in e io es, con paloniu, consis encia y e c. elacionados peculia idades.
47
P ie žodžių bul ė i unkelis nenu odoma, koks augalas juos eda, nes ai aišku iš an os eikšmės:
bul ė <...> 2. plan a da žų šako u s iebu, edando ales gumbos (pp . algomoji bul ė, Solanum ube osum);
unkelis <...> 2. da žų plan a con hojas g andes, ex endiendo al šaknia aisį (Be a).
48
Analogiškais a ejais, kai kalbama apie augalą i jo aisių, DŽ7i i LKŽe aip dažniausiai i elgiamasi, o
BŽ aisiaus (šaknia aisio, gumbo i pan.) apib ėžimas eikiamas en, ku jis logiškai i u ė ų bū i – apibūdinan
šaknia aisį o gumbą.
ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. Reikšmių apib ėžimo ypa umai Ben d inės lie u ių kalbos
žodyne: augalai i gy ūnai |35
–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
27 LENTEL. Li uania neaugancios da zo ios y aisios
de inición ys Ve odis BŽ de inición is DŽ7i de inición is LKŽe
de inición is su aisius djio in as baclažanas cilind o, k iaušės o
(bul inių šeimos šil ųjų (bul inių šeimos blizgančia, pp . amsiai
pailgus o k iaušės agu kus comomais iole ine odele, pa idalo
u ulio pa idalo aisius
algomas kaip da žo ė
k aš ų augalas, edan is
(Solanum melongena); )
isius isiais
augalas su panašiais į
(Solanum skiau ėlapio
kauliuku (A meniaca));
augalo aisius
mėsingas, (šil ųjų
k aš ų saldžia ūgš is
ab ikosmedžio aisius
kaula aisis gels ai
o anžine dažnai
e škė inių šeimos
iga minkš as,
aismedis, edan is
sul ingus aisius su
ab ikosas ap alus
aisius
ab icosmedis (1. 2.
mėsingas, (šilkmedinių
da ulė nedidelis, o alus,
(palmė, edan i (palmė
algomus una sėkla
saldus iniko aisius su
dac yli e a)); sus huisius
con comodis amsus,
aisius (Phoenix
haisiais (Phoenix ežio
aisius saldus s ogūno o
mėsingas saldžius
šil ųjų k aš ų aismedis,
dac yli e a)); o
a og ąžų k aš ų medis
šeimos pūkuo a odele,
išilgine agu e, ap aliu
algomus haisius (Ficus
k iaušės pa idalo
ikuso melongena));
isius, pp . comido su
emenan is pe siką
ca ica)); su u o
edan is minkš us,
(Ficus ca ica)); bei jo
aisius
BŽ las palab as baklažanas, ab ikosas, da ulė y iga de inié anse en esencia de la misma mane a
que y de sus ealías ele an sus ex e nos signos o ma (baklažanas ‘cilind o, k iaušės o colo a
u ulio pa idalo’; ab ikosas – ‘ap alus’; da ulė – ‘nedidelė, o ali’; iga – ‘k iaušės pa idalo’),
(baklažanas ‘blizgan i, pp . amsiai iole inė odelė; ab ikosas ‘gels ai o anžinė (ab ikosas
dažnai pūkuo a odelė’; da ulė – ‘ amsi’), aip pa pab ėžiami idiniai požymiai – skonis
‘saldžia ūgš is; da ulė ‘saldi; iga ‘saldi) o paski is (baklažanas ‘comido como da žo ė; iga
‘pp . comida djio in a). D7Ži odas las cua o palab as de de iniciones gana diccionee: plan as y
ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. Reikšmių apib ėžimo ypa umai Ben d inės lie u ių kalbos
animales |36
–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
de alladas, pe o se basan en di e en es c i e ios: baklažano ízaizda (signo ex e io ), ab icoso
ízaizda (signo ex e io ) y consis encia (‘sul ingas signo in e no), dá ulés y igos sabo is o
consis encia (‘saldus, ‘minkš as asgos in e nos). LKŽe baklažaną de ine según ex aizdą y indica
que es comes ible aisius, sin emba go ab ikosas, da ulė y iga de inidi muy laconicamen e, según
la misma schemą como obuolys o e škė uogė ( . y. kieno aisius). Así esnag inėjus mencionados
palab as signi icaciones de iniciones en ijues Li u iškuos dicciona ios (27 abelė) is o, que BŽ
en odos los casos elgiamasi homoda de ini ys de alladas, neski iama iz aizda ( o ma, colo a),
sa a a s e ima ealija, apib ėžiama pagal am ik ą schemą: kieno aisius (šaknia aisis a pan.),
ca ac e ingiausias in ines cualidades (skonis, consis encia y e c.) y (a ) (ypač p i da žo ių)
paski is. D7Ži en es e sen ido se hace ijopamen e: sus y ex años da zo ios laconiosamen e, y
eikšmės apib ėžiamos pakankamai išsamiai i panašiai, sa ų aisių eikšmės apib ėžiamos i in
ex años aisios más de alladamen e, pe o según di e en es c i e ios unos según exámendą y
sabo ì, o os sólo según sabo ì y pan. LKŽe se acogiamos sis emíkamen e, aunque esa sis ema
ambién plan ea cues iones: da žo ių (sa ų i s e imų) signi icanzas de ineciamas bas an e
de alladamen e, a aisių (sa ų i s e imų) muy laconicamen e. Po supues o, hay que ene en
cuen a, que ales suposiciones ue on hechas sólo panag inados unos ejemplos. 9.2. Se puede
echa un is azo desde es e pun o de is a ambién a o a ca ego ía animales.
a) Sa ų ealijų apib ėžimas
abla 28 p esen an sa os ealijų (Lie u oje i ian es animales) de iniciones
lie u ių kalbos žodynuose.
28 LENTELĖ. Lie u oje gy enančių gy ūnų apib ėž ys
Palodis BŽ de inición DŽ7i de inición LKŽe de inición ulpes) uodega (pp . udoji
lapė, Vulpes j ė elis (Vulpes) gužiai k en ančiais ka čiais y gy ulys, median e el
cual abajado, uodega, u ilizado peskiems diccionne: plan as y animales |37
lapė
plėš us b angiakailis ž ė is su
smailiu snukiu i ilga, pu ia
plėš us b angiakailis
ž ė elis
plėš us šunų šeimos
a klys
didelis s ip us naminis gy ulys
da binis gy ulys
naminis ienanagis
ažiuojama, jojama (Equus
ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. Reikšmių apib ėžimo ypa umai Ben d inės lie u ių kalbos
–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
cosas pa a anspo a , jo i y pan.
(Equus caballus)49 snapu
cil ųjų al de los cálidos
casino a es de agua ilguinis
kaklu y amplio paukš is
(pp . ik oji žąsis, Anse )
(Anse ) a es de agua
(Anse )
BŽ, como y en o os dicciona ios, las de iniciones de las palab as conside adas indican
p incipalmen e la clase a la que pe enece animal animal, plg.: lapė ‘ž ė is, cabllys ‘naminis
gy ulys, žąsis ‘sel inis o dominis a es de agua, y los dis in i os a ibu os, plg.: lapė ‘plėš us
b angiakailis, a klys ‘zdelis s ip us, žąsis ‘digelis, bien nadado . Sin emba go la mayo a ención
BŽ de ini ise se di ige a la iden i icación impo an e a la animal ex aizdą (señales ex e io es),
po que p incipalmen e lo emos, plg.: lapė ‘su smailiu snukiu y ilga, pu ia uodega, Apibūdinan
a klys – ‘g ažiai k en ančiais ka čiais i uodega’, žąsis – ‘ilgu kaklu i plačiu snapu’.
dominius gy ulius aún se indica y su paskapa is, plg. a klys ‘u ilizado pa a cosas pesadas lle a ,
jo i y e c..
b) S e imų ealijų apib ėžimas
abelelėje 29 se p esen an s e imų ealijų (o osos k aš ų gy ūnų, Li uania i ian es
sólo zoologijos soduos o e c.) de ini ys dicciona ios de la lengua Li u ias. 29 LENTEL.
O os luga es animales de iniciones el ele an e eno me del Á ica y Su g ande
Ve odis BŽ de inicion DŽ7i
de inicion LKŽe de inicion
Loxodon a) caballus)
lamingas blancos ojinos
s aublinis g ande de los cálidos países
Animal asiá ico con olgu
d iem il imis
(Loxodon a)
de calo as s aublinis
mandiólis (Elephas y
cil ųjų blancos ojinis
manduolis s aubliu y
(Elephas) k aš ų
bo des agua jąsis g ande,
bien nadado g ande
andens paukš is
sal aje y g ande sal aje y
k aš ų andens
dominis acuá ico casino o
paukš is aus omis
49
BŽ o ganizado es aún no es á comple amen e cla o, si al nomb e la ínico y debe pe du a . LRTB Equus caballus
signi ica el caballį sal aje. VLE desc ibiendo los caballos domés icos esc ibe que ellos su gie on de sal años (echa
cu iosamen e de P že alskio caballlio y a pano), pe o el la iniškas nomb e no u odoma (VLE I: 779). WEBSTER
caballlio (ho se) de inición p esen a en la misma denominación la iniška Equus caballus y a i ma que los caballos
ue on p ijaukin i muy hace iempo, se indica su p opósi o, aí pues se puede en ende que se habla de naminį, y no
de sal ainio a klį. VIKIPEDIJOJON desc ibiendo naminį a klį esc ibe el nomb e la iniškas Equus e us caballus (plačiau
é. h ps://l .wikipedia.o g/wikiNaminis_a klys).

ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. Reikšmių apib ėžimo ypa umai Ben d inės lie u ių kalbos
dicciona io: plan as y animales |38
–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
la gos pa os, la guís
abajo
(Phoenicop e us)
plunksnomis cuello,
(Phoenicop e us)
snapu ce ado hacia
(Phoenicop e us oseus)
zeb as a a klį
panašus A icanos
d yžuo as a klinių
la amilia liekanagių
d yžuo as
gy ūnas bal ais y
d yžiais ienanagis gy ūnas a klį (Equus zeb a)
A icanos
gy ūnas, panašus a
bū io juodais
(Equus zeb a)
S e imi animales BŽ de inéanse así mismo, como y sa i, i. e. de alizábase izcaizda, plg.:
d amblys ‘su ilgu s aubliu y d iem il imis, lamingas ‘bal ai ožinis, ‘longomis cojusiu, ilgu
kaklu, abajo zalink snapu, zeb as ‘panašus į a klį, ‘bal ais y juodais d yžiais. BŽ ambién se
indica adicionalmen e, donde es os animales i en, plg.: elamb is ‘En Á ica y Su
50
En Asia, lamingos ‘en las ie as cál uosias, zeb as ‘en Á ica. D7i es os animales se de inen muy
simila men e (se p opo ciona una apa iencia bas an e laconiska y el luga de esidencia). LKŽe se
ac úa simila men e. Sin emba go si LKŽe de la palab a zeb as de inición ie no mencionado
ex e nal a ibu ois ‘d yžuo as, a gu, o nespecialis as en as as, de qué animales se habla, plg.
zeb o de inición ie dada la clasi icación cien í ica: a klinių šeima, liekanagių bū ys, ienanagis
gy ūnas. También si apa ezų homb e, no is o un ele an e, apenas, si le ayuda ía la in o mación,
que el ele an e es s aublinis manduolis (šią de ini į pe ėmė y DŽ7i). Se puede supone que la
palab a s aublinis signi ica su s aubliu, sin emba go DŽ7i al palab a en gene al no exis e, y LKŽe
s aublinis, -ė signi ica 1. pe enecien e a un bue de s aublinių mamí e os; 2. pe eneciendo
s aublinių abalų bū iu. Bueno, y la palab a s aublinía se in e p e a como 1. bu ys de
mamí e os supe io es; 2. abalos bū ys. Así una ez más pudimos asegu a nos de que la más
adecuada y al hablado medio más cla a de inición se ía no la que p opo ciona conocimien os
encíclopédicos, sino la que se basa en la pe cepción domés ica, cons i uyendo la base de
ca ego ización de la co idiana ealidad que nos odea. Así, como se e, BŽ o ganizado es
de iniéždami animales ( y enančius y negy enančius Li uania) en esencia se basa la misma
aukš esnei kasdienio ka ego iza imo klasei, p o o ipiniu požiū iu apibūdinama gy ūno iš aizda
(ki i lie u ių kalbos žodynai gy ūno iš aizdos dažnu a eju iš is nemini), jeigu ai naminis
esquema: ixuábase pe enencia animalino a de e minado animal, indicaba su pasku is. La
gy ena.
50
Taip pa da oma i apibūdinan s e imus augalus (ž . ab ikosas, ci inmedis).
ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. Reikšmių apib ėžimo ypa umai Ben d inės lie u ių kalbos
de inición de animales de ex anjima o igen menciona luga , donde ellos ocodince: plan as y animales |39
–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
IŠVADOS
1. Išnag inėjus de a ias palab as, nomb inancias plan as y animales, de iniciones signi icaciones
ma y i, kad Bend inės lie u ių kalbos žodyno ( oliau – BŽ) au o iai dažnai de ina adicinę
(labiau mokslinę) i kogni y inę žodžio eikšmės apib ėž is.
2. BŽ au o iai aiškindami bend as ka ego ijas pa adinančių žodžių augalas i gy ūnas
( u ima omenyje pi moji žodžio gy ūnas eikšmė) eikšmes pasi inko adicinę (labiau
cien í ica) palab as signi icaciones de ini ío: ixuá onse ipiškiausi ege alo y animal signos, i. i.
augalai i gy ūnai y a ‘o ganizmai’, kad augalai min a ‘neo ganinėmis medžiagomis’, gy ūnai –
‘o ganinėmis medžiagomis’, kad augalams bū ina ‘š iesos ene gija’, kad gy ūnai ‘pp . gali
que mo e se de una luga á o o. Dado que plan as y especies animales se conoce en la na u aleza
muy mucho, se ía complicado es as palab as de ini po , po ejemplo, iskiles es de sus
p o o ipinių miemb os a ibu os al de inición ine i ablemen e se ía scheminė, noin o ma i i y
a ículo del dicciona io a gu, o su icien e. Sin emba go la segunda y e ce a palab a animal
asignaciones signi ica i os y de iniciones BŽ ya sie ini con kogni y ine la es a egia de de inición
de signi icación. 3. Ap i ėjdándose plan as y animales pe enecien es a ca ego ías de palab as,
bul ė, lapė, žąsis, eikšmes BŽ au o iai pi miausia nu odo, kokiai klasei p iklauso ap ašomas
ej.: be jas, pušis, palab a, adelan e suelen nomb i se unos ipiškiausi, más ácilmen e
econocibidos ex e nos y (o) in e nos de es as plan as y animales señas aigi a enomasi
cogni i y inės signi ica i os de de inición es a egias. Noce es se indica plan as y animales
p opósi o, sus p esencia o luga de c ecimien o, especialmen e si es os signos ayudan a
de e mina deno a ą. Digaña que los aisk ūmiai y aismedžiai BŽ se de inen de mane a di e en e, i. e. no según los ípiskísimos ex e nos y (o) in e nos sus asgos, y según
edamus aisius, pagal ku iuos jie pap as ai žmonių y a a pažįs ami.
4. La elección de los ipiškiausių a ibu os de iniendo plan as y animales nomb an los palab as a
menudo depende de la nacional especí ica, i. y. de iniciones de palab as ijosables a ibu os pueden
se elacionados con las ac i idades de pe sonas, ábubi es y cos umb es, con el k aš o aizdžiu del
país y pan. Po lo an o algunos signos de plan as y animales, ijados BŽ en es as de iniciones de
palab as, necesa iamen e p esen an en ingles o usas diccionyns mencionados de iniciones de
palab as y a la in e sa. 5. BŽ, a di e encia de o os a ículos discu idos aiškinamųjų lie u ių kalbos
apib ėžian daik a a džių, pa adinančių gy ūnus i augalus, eikšmes nenu odomos jų
aksonominės g upės, . y. šeimos, gen ys i pan. Taip elgiamasi odėl, kad idu iniam
žodynų, habė ojui (no bo anik y zoologui) es a in o mación es poco cuan o ú il. 6. BŽ, como y en
algunos o os en lenguas li uanas acshinamuosios en dicciona ios, econoce i panašius plan as o
eikiami lo yniški augalų i gy ūnų e minai. BŽ au o ių manymu, lo yniškų e minų
ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. Reikšmių apib ėžimo ypa umai Ben d inės lie u ių kalbos
žodyne: augalai i gy ūnai |40
–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
pa eikimas žodyno s aipsniuose naudingas ais a ejais, kai pagal žodžio apib ėž į sunku
animales. di e en emen e de o os explicación de la lengua li uanas, desc úbiendo sa as y ex añas
7. Išnag inėjus kai ku ių aisių i da žo ių eikšmių apib ėž is pas ebė a, kad BŽ,
ealijas se elgiamasi homogeneamen e las palab as de ini ys de alladas, de ineciase según una
schemá simila , ej., kieno aisius (šaknia aisis o pan.), desc údinama de aizda ( o ma, colo a),
ca ac e ingiausios idines sakan , de iniciendo ealijas ski oma neda umo en eos y ex añas,
sa ybės (skonis, konsis encija i pan.) i (a ) (ypač p ie da žo ių) nu odoma paski is. Ki aip
pe o desc údinama homogeneamen e de alladamen e.
8. Išnag inėjus BŽ i anglų bei usų kalbų aiškinamuosiuose žodynuose pa eik as
plan as y animales nomb inan es palab as de iniciones explicó que BŽ de ini ys de allumu y
sis emiškumu nenusileidžia mencionados dicynos de ini ims. 9. Abibend inando puede
a i ma se que BŽ au o es da ąsiau a cogni i y iniu camino, i. e. a menudo ehusá jun á a los
acshinamiesiems dicciona ios ca ac e ís icos cien í icos o enciklopedines de iniciones,
ku ios pap as am bend inės kalbos a o ojui y a mažai kuo naudingos. BŽ au o iai
de iniéždami (s aipsnyje nag inė us) palab as más a ención des ina a los ípicos,
ca ac e ingísimos, más ácilmen e econocible ealijas signos, que se pe cibian,
egimuoju, ly ėjimu i k . būdais. Tokiu būdu žodžių apib ėž ys žodyno skai y ojams ampa
in o mamien es, en enda mesnės, jun a y esnės y ned ip asmiškos. 10. Išanaliza os sólo
unos pocos ejemplos de dos ca ego ías (plan as y animales) se ía di ícil hace alguna alguna
conclusión incues ionable sob e oda BŽ. Po lo an o, se ía con enien e ealiza analógica
o a (o as) ca ego ía (ca ego ías) de es udio y ob enidos esul ados en compa ación con
es e es udio obu aisiais. Es o pe mi i ía hace conclusiones más ponde as y p e e más adelan e el pe eccionamien o del ocabula io
pe spek y as.
ŠALTINIAI
AMERICAN HERITAGE – The Ame ican He i age® Dic iona y o he English Language.
P ieiga in e ne e: h ps://www.ahdic iona y.com/wo d/sea ch.h ml.
ANGLONAS2 – B. Piesa skas. Kompiu e inis anglų – lie u ių kalbų žodynas, UAB „Fo onija“.
BŽ – Bend inės lie u ių kal bos žodynas. Redak o ių kolegija: D. Liu ke ičienė ( y . edak o ė),
G. Nak inienė, R. Pe okienė, D. S e ikienė, K. Vosyly ė, J. Zaba skai ė. ( engiamas). –
Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. P ieiga in e ne e: h p://bkz.lki.l .
ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. Reikšmių apib ėžimo ypa umai Ben d inės lie u ių kalbos
žodyne: augalai i gy ūnai |41
–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
CAMBRIDGE – Camb idge Dic iona y. P ieiga in e ne e:
h p://dic iona y.camb idge.o g/dic iona y/english/.
COLLINS – Collins English Dic iona y. P ieiga in e ne e:
h ps://www.collinsdic iona y.com/dic iona y/english/.
DLKT – Daba inės lie u ių kalbos eks ynas. P ieiga in e ne e:
h p:// eks ynas. du.l / eks ynas/.
DŽ6p – Daba inės lie u ių kalbos žodynas: 6-as pa ais. i papild. leid., kompak inė plokš elė.
Vy . ed. S asys Keinys, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2006.
DŽ7i – Daba inės lie u ių kalbos žodynas: 7-as pa ais. i papild. leid. Vy . ed. S asys Keinys,
Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2012; elek oninis a ian as, 2015 (a naujin a e sija,
2017). P ieiga in e ne e: h p://lkiis.lki.l /daba inis.
INFOPLEASE – In oplease Dic iona y. P ieiga in e ne e:
h ps://www.in oplease.com/dic iona y.
LKŽe – Lie u ių kalbos žodynas ( . I–XX, 1941–2002): elek oninis a ian as. Redak o ių
kolegija: Ge ūda Nak inienė ( y . edak o ė), Jonas Paulauskas, Ri u ė Pe okienė,
Vy au as Vi kauskas, Jolan a Zaba skai ė.Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2005
(a naujin a e sija, 2008). P ieiga in e ne e: www.lkz.l .
LRTB – Lie u os Respublikos e minų bankas. P ieiga in e ne e: h p:// e minai. lkk.l .
LTE I – Lie u iškoji a ybinė enciklopedija 1, Vilnius: Mokslas, 1976.
MACMILLAN – Macmillan Dic iona y. P ieiga in e ne e:
h p://www.macmillandic iona y.com/.
OXFORD – Ox o d Dic iona ies. P ieiga in e ne e: h ps://en.ox o ddic iona ies.com/.
VIKIPEDIJA – Lais oji enciklopedija. P ieiga in e ne e:
h ps://l .wikipedia.o g/wiki/Pag indinis_puslapis.
VLE I – Visuo inė lie u ių encikl opedija 1, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as,
2001.
VLE II – Visuo inė lie u ių enciklopedija 2, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as,
2002.
VLE III – Visuo inė lie u ių enciklopedija 3, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as,
2003.
VLE V – Visuo inė lie u ių enciklopedija 5, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as,
2004.
VLE X – Visuo inė lie u ių enciklopedija 10, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos
ins i u as, 2007.