scieee Science in your language
[lt] (orig) [en] [de] [fr] [it] [es] [pt]

Leszek Bednarczuk. „Językowy obraz Wielkiego Księstwa Litewskiego. Millenium Lithuaniae MIX–MMIX“

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Leszek Bednarczuk. „Językowy obraz Wielkiego Księstwa Litewskiego. Millenium Lithuaniae MIX–MMIX“

Author: Jonas Palionis
Year: 2012
Source: https://journals.lki.lt/actalinguisticalithuanica/article/download/999/1089
170 ac a Linguis ica Li huanica LXVI
jonas PaLionis
Mokslinių y imų k yp ys: lie u ių ašomosios kalbos is o ija,
onomas ika.
Leszek bedna czuk
językoWy imagem
WieLkiego księs Wa
Li eWskiego. MieniuLLM
Li huaniae MiXMMiX
k aków: Lexis, 2010, 311 p.
isbn 978-83-89425-69-0
Li uanme is, mais p ecisamen e ūks an me is desde conhecido nome Li uano mais an igo
mencionamen o esc i ó ios susilaukė pla aus a ga sio não só nosso, mas e ou os, especialmen e
kaimynų, nações do mundo da ciência. Pasi odê nemaja a igos, elacionados com Li uânia (Li uae) nome
mencioneim em k edlinbu go analas, ambém e e es ambedo es es udos, inspi ados des e milená io
jubiliejos, onde na pliojamas de á ios aspec os da Li uânia g ande kunigaikš ys ės (Ldk) econômico,
polí ico, social e cul u al da ida p oblū mas. algumas delas mais es ei a ou mais amplamen e
discussam-se e linguas di e sidade e lingubinhas elações Ldk. Nes e aspec o des aca-se
pa icula men e em 2010 k oku oje es amboka lenkų bal is o, sla is o bei indoeu opeis o Lešeko
bedna čiuko (Leszek bedna czuk)1 li o Językowy ob az Wielkiego Księs wa Li ewskiego. Millenium
Li huaniae MIXMMIX. é bene a p imei a desse ipo de es udo, na qual a a-se g ande ib oš as complexos
não só linguíneos, mas ambém his ó icos p oblemas, au o us i as já desde 1974-jos ano (knígos
bibliog a ijoje indica a é 32 desse géne o os seus a igos)2. 1 sob e ele mais amplamen e e .
Enciclopedia das línguas Li uãs. Vilnius: Mokslo e encyclopedijų leidybos ins i u as, 2 de ou os au o ių
da bų, di e amen e elacionados com Lie u os a do jubiliejumi, menė ini: białuński g. Misja
p usko-li ewska biskupa B unona z Kwe u u, olsz yn: owa zys wo naukowe i o odek badań
2008, 74.
naukowych im. Wojciecha ke zyńskiego, 2010; Meysz owicz W. Św. B un na Li wie w 1009 ano.
Li uanoSla ica Posnaniensia. S udia his o ica 13; Millenium o Li huania
= Millennium Li huaniae, ed.
and ex au ho
Mindaugas Šapoka.
Vilnius: Li huanian a Museum, 2009; Li uânia
10092009, sud. adomas bu imas, ū a
janonienė, ojana ačiūnai ė.
Vilnius: Vilniaus
dailės
akademijos publicação, 2009;
Pie kiewicz k. Począ ki pańs wowoci li ewskiej. S udia his o yków w oku ysiąclecia Pańs wa Li ewskiego.
Poznań: Wydawnic wo Poznańskie, 2010; zinke ičius z. ne ime as, zebedenas e k . Bal is ika 44(1); Li huanian
nome. Kilmė e o mas doiba. Vilnius: Mokslo e enciklopedijas cen o de publicação, 2010.
językowy ob az Wielkiego księs wa Li ewskiego.
Millenium Li huaniae MiX–MMiX
171 ecenzijos e iews só lingubinhas elações Ldk desde os mais an igos empos, mas
iš knygos įžanginio žodžio („słowo ws ępne“) ma y i, kad au o iui ūpėję ne
e sua aida liga nossos dias (do dzisiejszej si uacji językowej), além de que sua base
cons i uą pe edaguo i e pa iksli i an e io men e skelb ieji au o iaus a ikniai. aigi
ecensuajamoja li o pode conside a -se pôco igida p ecocesiões seus
y inamen os sin eze. li o cons i ui 15 maio es ou meno es capí ulos com gale
ac escen ada gausa (586 unidades de) bibliog a ia, su unimen os lis ashu, qua o
(lie u ių, bal a usių, ingles e lenkų) línguas esc i as esumos do li o, d iem
mapasapias (e noling is iniu Ldk e Vilniaus k aš o oponimų su o man u -enięn a) e
jono ju kšo. 1985 m. suda y a Vilniaus XVi lis a s ee names inXX. p oblema iką
kalbo y os įžanginiame žodyje au o é suski s ęs w pewnym up oszczeniu em es
g upos emá icos: 1) Ldk kalbų kon ak ai (iiV chy iai); 2) Ldk e ninė onomas ika (ViX
sky iai) e 3) lingubinhas egionalismas, c ia Ldk nas e as. o mé odo mais adequado a
al p oblema ikai de es uda , na opinião do au o , éąs a ealinis compa amass
(a ealo-po ównawcza), po que ele pe mi eąs in e p e a enónios linguís icos
independen emen e da sua disseminação e i o ial (niezaleznie od językowych
g anic). Nes e aspec o a al in e p e ação mais p óxima es á a e nodialec ologia, e as
supos as línguas e e mes esą podem se chamadas e nolec ais (au o iaus
e mininai).
ais e nolek ais no p imei o capí ulo s osunki e nolingwis yczne na ziemiach Wielkiego
księs wa Li ewskiego (p. 1326) conside ada: 1) língua Li uânia, 2) bal a usių kalba, 3)
lenkų kalba, 4) lie u ių o o ių kalba, 5) akų ka aimų kalba, 6) šiau ės y ų jidiš, 7)
na e o pagoniškos a mės (pogańskie gwa y z na ewu) e 8) usijos sen ikių šnek a.
embo a po causa de algumas aqui dis inguidas e nolek as p esença, como e po causa
de alguns não subme idos exis ência, pode su gi dú idas, mas mesmo sua isolamen o e
no as e minos in odução em base (só a a ibuição de in e p e ação de enómenos
da língua a pa i de sua disseminação e i o ial, me pa ece, não semp e p eciso). que
osse possí el ge a uma imagem mais cla a sob e a p oblemá ica do li o e pe cebe
o con ado do au o sob e aquela classi icação desc úbendo pala as w pewnym
up oszczeniu signi icmę, p a a u ap esen a oda a lis a de li o quinzolas capí ulos.
além do mencionado p imei o seção, imesnei as são as seguin es: ii. d ogi
ch is ianizacji Li wy (su apêndice Pogoń i wici) (p. 2740); iii. Pochodzenie e nosu i języka
biało uskiego (p. 41 60); iV. język polski na ziemiach WkL (p. 6199); V. zeczpospoli a
obojga na odów (p. 100108); Vi. nazwy Wilna i jego mieszkanców w dokumen ach WkL (p.
109122); Vii. nazwiska (od)e niczne mieszkanców WkL (p. 123158); Viii. inno acje
oponimiczne na ziemiach WkL (p. 159165); iX. a eały hid onimiczne na ziemiach WkL (p.
166180); X. po que za Niemen? (p. 181185);
Xi. słownic wo lisackie na Wilii (p. 186193); Xii. si uação językowa nad be eziną
(p. 194200); Xiii. o języku k onik miejskich Mohylewa i Wi ebska (p. 201 212); XiV.
Polonizmy w zaby kach i gwa ach smoleńskich (su p iedu Lis do
172 ac a Linguis ica Li huanica LXVI ilipa obuchowicza... e com k oku oje si učio
jonas PaLionis
bal a usiško laiško ex o ilniejau de capí ulos e seus p iedų pa adinimų ma y i, que no
li o exama coisas, di e amen e nesusundusių com seu nome de luga e nela abo dada
iška kopija bei jo kalbos analize) (p. 213–254) i XV. językowe dziedzic wo WkL
w wó czoci adama Mickiewicza (p. 255–280).
p oblema ica, além de que nela p incipalmen e é a ibuída polonis ikai, que ling is inė
analizė es eudamen e liga-se com Ldk egzis a usių au ų is o ija. A úl ima
peculia idade, ca ac e ís ica de odos os capí ulos, az o abalho bedna čiuk
in e essan es e alioso não só bal as e sla as e noling is ica, mas e aqueles po os de
his ó ia pesquisado es. em ge al bedna čiuko no li o mencionado e quali icada
conside as oma an o mui o com Ldk kalbine mozaika e his ó ia elacionados p oblemas,
que umpoje ecenzijoje impossí el nem deles odos ab ê e , nem amadamen e
pakomen a o. po isso ab imos-nos apenas a algumas obse ações de na u eza ge al e a
alguns li uanos e noso assun os, especialmen e aqueles, aos quais ca ac e iza o
o ginalus au o iaus pon o de is a. Uma de ais obse ações elacionada com já
mencionada dimensão do empo. embo a no li o man enha-se a abo dagem adicional,
que Ldk ab angendo pe íodo desde Mindaugo liga e cei o do Es ado da Li uânia e
Polônia (žečpospoli os) di isão 1795 m. (p. 13), mas não a o casos anszende-se limi e de
empo des e enômeno his ó ico e alcançam a é a uais laikai. isso especialmen e yšku
cap iuas, nos quais desc e e polkų kalbos e nolek as, polkų kalbos ypa ybės e ninėse
Ldk žemėse (iV, Vi sky iai). al ansg essão do limi e de empo pode se jus i icada em
cap iuas, onde éxiquina-se e nonimų o igmė, mas maio es des iimai pa a XiXXX a.
axiquinando kalbinę si uaciju bem linguinius san ykius Ldk não nessieia nem com o li o
í ulo, nem com a ela in es igama p oblema ika. e iam sido bom se no início do li o
i esse sido inse ido um mapa de Ldk, no qual es i esse cla amen e ma cado seus
limi es e aquela mudança his ó ica dessas on ei as (o mapa ap esen ado no inal do
li o ep esen a apenas a pa e do no e e les e Ldk e i ó io). ou a obse ação de
na u eza ge al elacionada com o p imei o capí ulo encon a-se Ldk e nolek ų
klasi ikacija. En e os mencionados oi o e nolek os lis a incluída, de uma pa e,
queis ai nomeado e nolek as na e o pagoniškosios šnẽk os (pogańskie gwa y zwu), e de
an os nele não há línguas žemaičių ( esp. a mės). po isso do supos o na e o
e nolek o, ao qual su gi deu base deu a 1978 m. Viačesla o zino o su as as y inėje
belo ežo gi ios assen amen o pala aynėlis, aškinan sob e 200 lenkiških pala as, zigmo
zinke ičiaus manymu, e s ų į ingių kalbą jo i. a segunda me ade do XV a ou XVii a
p adžioje, como, é conhecida, há de á ias opiniões.
3
. se se aquele ocabulá io explicação da pa e linguibíni a mis u a, no qual iscíme e
la iškų, e ug o iniškų, e ge maniškų elemen os, conside ássemos sepa ado
e nolek u, en ão es e e mo ma cima concei o se ia excessi amen e susiau in a
3 Plg. schmid Wol gang P. die „ge manismen“ in sog. Polnisch-ja ingischen glossa . – Indoge manische
Fo schungen 91, 273286.
językowy ob az Wielkiego księs wa Li ewskiego.
Millenium Li huaniae MiX–MMiX
173 ecenzijos e iew caso neaiškios o igem) le a monunklo e desses e nolek ų se ia
possí el encon a mui o mui o. / sem necessidade de esc e e em esse supos o
e nolec o o nome e pala as pogańskie gwa y, aos quais não possui sé ios a gumen os
( am nãožsucia au o iaus e e ência em kons an ino jablonskio li oia Lie u iški
pala as elozes Li uânia aš inių kalboje dados dados).
liga (esseu baixoaičių a mės nãoinclusão na lis a e nolek ų é bas an e g ande
b aga, sob e a qual o au o pelo menos passei a uni . pode-se adi inha que ela não
indousa incluída de ido a que, ligi žalgi io mūšio pe galės žemaičiai, mui as
puldinėjami an o c uziuočių, an o kala ijuočių, en epais lyg e e a a i ūkę do Ldk.
po ém ac ualmen e eles semp e cons i uí am in eg alią Ldk pa e, e dade, não
in equen emen e se onusiu seus domino os p opósi os. zemaiços, como e ou os
e nolek os de o igem bál ica (aukš aičių, dzūkų), exclusão e suas elações com
esla iškai (bal a usių, lenkų, usų) e não-esla iškai ( o o ių, ka aimų, jidiš, eng ų)
e nolek ais ligacional šiol, pa ecem, não susluukę e maio maio linguis a, ipo
desc end iniais de es udos, embo a es a úl ima década com mais eqüência de abalhos elacionados com a p oblema ika
4
.
já oi mencionado que no li o de bedna čiuk p incipalmen e luga dedicada polonis ika,
mais p ecisamen e alando polkų kalbos a ojimui Ldk em sepa ados es ágios dela
desen ol imen o e em sepa ados e i ó ios. quan o menos e nolek iniu aspek u
desc i as bal a usių, ad. kancelia inė y ų sla ų e menos a de lie u ių kalba, embo a
algumas das úl imas p oblemos, pa icula men e onomas ikos, ambém mais
es ei amen e ou mais amplamen e panag inė as. isso é comple amen e
comp eensí el, especialmen e endo em men e aquele a o de que o li o p epa ada em
á ias publicações au o us publicados a igos base, limi ojusiu p oblemá ica escolha e
na u eza. alando sob e emas de e nolec o li uanos, p eciso dize , que o li o au o
de suas peculia idades e eladas é u ilizado mui os de á ias on es his ó icas,
p elob os e não p elob os ou os (en e eles e li uãos) in es iga ojos em abalhos,
além disso, ag adecido não poucas in e p e ações o iginais de ac os his ó icos e
linguís icos. Aqui expo ei aikš ėn só uma ou a con ada a amen e alo inamá língua
li a ians ea Li uânia his ó ia ac ą, o iginalmen e a uojama ecenzuojamoje li oje. Inicia ei do nomeamen o do b asão da Li uânia y s de inição de o igem.
Li u ians kalbininkų e his o ikų es e nomeamen o incomodai explici ado. P anas
ska džius manê que isso é esąs simono daukan o c iado naujada as e inys de
lenkų pogoń a pogonia
5
. po ém al opinão nep i a é his o iikė ingė Lukšai ė, que isí el4 Nes e aspec o pa icula men e
in e essan e e u ininga okiečių his o iiko Mo iejaus nyndo o (Ma hias niendo ) s udio Das
G os ü s en um Li auen. S udien zu Na ionalbildung in de F ühen Neuzei (15691795). Wiesbaden:
ha assowi z Ve lag, 2006, 329 p., cuja capí uloue žemai en ein all e hinde en na ionsbildung como só
e desc i os e nolec inio ca ác e elações žemai ijoje, mas pela qual não emp egada Lešeko
bedna čiuko no li o.
5 Ši okia nuomonė oi exp essa em 1937 m. Gim osios kalbos n . 11, p. 152 sua espos ame à
anoníminio lei o ojo pe gun a a a pala a Vy is (no o sinal) não es á da mesma o igem como usų i iaz?
ac a Linguis ica Li huanica LXVI gė neabejo iną do e mo y is pėdsaką kons an ino
jonas PaLionis
jablonskio записатьame de 1629 m. kęsčiuose ka šu os alsčiaus dokumen e
localo a dį Vu ec Kalnsь (= 174 ies kalnas) e ligou-o com os nomes pessoais Vygailas,
Vy enis, Vy au as (?)
6
7
. embo a al ligação seja comple amen e jus i icada, mas não des elam nem do e mo
y is consumo ‘he bo signi icado de começo, nem de sua elação com Ldk kancelia inės
kalbos i ʼ, icʼ, lenkų wici. Aos esses p oblemas jus amen e e des inado o a igo
bedna čiuka Pogon i wici, imp esso na polkų e is a Język polski (66, 1986, p. 165170), e
depois, bem pa edaguado e ab e iado, inse ido em mencionado a segundo capí ulo como
apêndice (p. 3840). no seu a igo do li o o au o é dado mais on es, nas quais ixa
lenkiški y ies co espondemens pogoń, pogonia e sua elação com wici, u ėjusiu
‘ka aliaus ou seimo en iado de de e minado lixo ou edic o signi icado. po ém no li o
àquela elação mui o espaço não é alocado p o a elmen e de ido a que a sua p esença
ne emia mui o di e en e daquelas pala as semân ica. mui o mais c edí el é a ins ução
Lukšai ės, que exis a am elhos da Li uânia ka iuomenėje [...] Vyčiai [pab auk a
s aipsnio au o iaus] specialūs ca i elhos, cujo de e e a y is besi aukian į p iešą
8
. eles polkiškai podiam se chamados wici, embo a nem bedna čiuko a igo, nem no li o
ais semân ica exemplos não p esik a. Lukšai ės indicação apoia a conclusão des e
e isão au o us, que Li u os es a al sinal-he bo o ma c iada pačių lie u ių eikiausiai
XiV a. (gal e an e io men e?). bedna čiuko no li o ap esen ado impo an e des a
conclusão e i icadois a o, que he bo imagem apa ece ąs algi do an spaude,
9
įsp us ame 1366 m. con a o com kazimie u didžiuoju. aquela cópia do con a o o único
exempla es áąs gua dado na Ča o iskių biblio eke de k oku a (p. 40). À o iginá ios,
elacionados com li auos e nolek u, dis inguido au ho iaus abo dagem em iii capí ulo
a s omą bal a usių e nogenezės p oblemą. baseando-se a queologia, e nog a ia,
an opologia e linguís ica dados, bedna čiukas az p essupos a, expoi ada já 1984 m.
10
, que bal a usių e nosas e língua susikū ę po causa pe enmência Li uânia
maio kunigaikš ys ei, cuja poli icas mu as bemaž p ecisamen e de iniman es
bal a usijos e nog a inę espaço
11
. Esse p essupos o, baseada em bal iškos hid onimijos subs a o, pa ece bas an e
con iá el. 6 jablonskis cons an inas. Lie u iški pala as elosios Lie u os aš inių
kalboje. kaunas: Li huanian his o ijos d augija, 1941, 332.
7 Lukšai ė ingė. po causa da pala a y is. Nosso passado 1. Vilnius: Ins i u o de His ó ia da Li uânia, 1990, 122.
8 ibidem, p. 121.
9 Palionis jonas. de quem c iou o b asão da Li uânia ( y is)? –
Li e a u a é a e. 2002-11-22.
10 bedna czuk Leszek. Sp awozdania z posiedzień Komisji naukowych, 1987, 28 (1984), 117. 11 Wydaje się,
że od ębny e nos i język biało uski wy wo zył się dzięki p zynależnoci do Welkiego księs wa
Li ewskiego, k ó ego poli yczne g anice ok eslają omal do kładnie zasięg e nog a icznej biało usi (p.
4748).

językowy ob az Wielkiego księs wa Li ewskiego.
Millenium Li huaniae MiX–MMiX
175 ecenzijos e iews mui o com li uãos língua e nolek u elacionados emas s a s oma e cap iuas,
ali uas polkų kalbos a osenai á iosi iais Ldk egzis a imo e apis. / Po exemplo, capí ulo Vii bene pela
p imei a ez na his ó ia bal ís ica desc e em ais sla in i bal iški e nonimai como Li wan, Li wasz,
Li wosz, Li wach, Li winiec, Li winek, Li winik, Li wak, Li ewiak, Li winiuk, Li ewiak, Li wic, Żemoj el,
Żmu(j)dzin, Ło ysz, Ło win, Ło yszonok, Ła yszonek, Ja wieżan, Ja wiezin, Jadzwidz(ie). Es e desc ição
pa a bal is as, sem dú ida, é in e essan e (ele e le e glaudžius bal ų e sla ų au ų is o inius yšius),
po ém em uma já mencionada aužą nega y ą nesi ibojimą ienni ylko Ldk: nele o necida nemaža dados
pok pokunigaikš inių laikų aš ų i šnekamosios kalbos, mui as ezes em asi kazimie z ymu o (kazimie z
ymu ) ocinom Słownik wspolczesnie w Polsce używanych, k. ymu na base ma e iais do go e no cen o
de in o mações PeseL, iX. k aków, 19921994, cujo ca ác e indica já o p óp io nome. o iginalus e, me pa ece,
bas an e con iá el amei capí ulo es á au o a džio gùdas aiškinimas. Con a iamen e negu kazimie as
būga, e isei do li o o au o elaciona es e au o a dį com a língua li uânica būd a džiu gudas, endo,
en e ou os, e signi icância ‘simplicas (Lkž III 692), que pode e sido ans e ida žmonėms, говорещим
p as a (ki okia, blogesne) šneka, kokos были считаны bal a usiai (p. 133). al explicação apoia, me pa ece,
ambém o a o de que daik a a dis gùdas žemaičių usado em signi icado demenhamia aos ep esen an es
de ou os a minos ( y ų aukš aičiams) chama (Lkž, ali mesmo). capi iuas sob e polkų kalbos a ojimą
nee ninėse Ldk žemėse, onde com ao au o ca ac e ís ico įž algumu apibend in i ligšioliniai šios
p oblemas y inėjimai, ambém exama in e essdomių li uanis ikai e em ge al bal is ikai obse ações,
o iginaliais, in e p e ações de ac os baseados on es his ó icas. Po exemplo, Viii capí ulo lis ou 53
localo i žiai de Mazo ijos (Mazowsza), Paliesės (Podlasie) e Vilniaus k aš o (Wileńszczyzna) com
o man ais -ę a -enię a, conside adais exusus Ldk zemiów inno acjami. en e elas ce a pa e bem
jus i icadamen e associada com a Li u išku base: Balenię a (: bala), Dusinę a (: dusin i), Gi ę a (: ge b i),
Gudzienię z (: gudas), Klidzinię a (: kliedas), Miedzienię a (: medis), Mieszkienię a (: miškas), Rumienię a (:
umus), Rymszenię a (: imša), U lenię a (: u likiai, u likis), Wojnidzinię a (: aino i, *biniain idas). po ém
desses, que exis is a am no pe íodo Ldk, li o au ó io su adęs apenas 12 (do XVii a. segunda pa e),
po an o a maio ia deles é esul ado de pos e io lenkinho localo a dzes. sem isso, e su as ieji
ge almen e di e amen e nãousijê com mencionados lie u iškais gene inhos pala as, e são (ben maio ia
deles) de o igem pessoais. em ge al po causa lie u iškų luga o a džių ap esen ação bedna čiuko li oja
olens nolens é p eciso indica mui o aki aizdų me odológico na u eza de iciência. ele em mui os casos
Li u iški localo a žiai o nece apenas ai sulenkin a o ma. ninguém neneigs (neneigia o e o au o do
li o) que liga XVi a. a in luência do idioma polkês Ldk Ši oks pode umpusiška ap esen ação da oponimica da
cidade baseada apenas só em amce as esc i inhas on es e do li o adicionada da ainda a época
so ié ica m.) jono ju kš o suda y a nelabai ykusia e do au o do li o quan o modi icada Vilniaus
senamiesčio ga a džių lyginamąja len ele (p. 308311) pa a o lei o uma imp essão e ada sob e nelie u i
Ldk sos ine. e que no elho Ldk pe íodo (XiiiXVI a.) mui os Vilniaus u ias inham lie u iškus nomes, que nos
planos da cidade, mapápios ou como assim o iciais esc i os o am insc i i okiečių, lenkų, kancelia ine sla ų
kalba, di icilgu ou quem pode le an a dú idas. Po exemplo, no mencionado mapa b auno ixa o i nomes das
uas die Deu sche gasse, S. Johangasse, die Schloßgasse é não o que ou o como lie u iškų Vokiečių, Š .
bu o da gana silpna, kad e ninėse lie u ių žemėse lie u iškai kalbėjo ne ik als-
iečiai, baudžiauninkai, be i dauguma bajo ų, kunigaikščių, als ybės ado ų,
176 ac a Linguis ica Li huanica LXVI em ou a pala a, eli as do Es ado. Lie u iški
jonas PaLionis
oses e as e am e nomes de aldeias, cidades e cidadéis, cujas g andeza
sob e i e am e mais a deis (XVIIXVIII) sécies (nemaža pa e e ligi nossos empos).
po an o examinando oponimiká (i an oponimiká) de o igem Li u iška do pon o de
is a cien í ico neko ek iška ope io i somen e apenas sulenkin adas o mas de
localo á zijos ou pessoais. neko ek iška, en e ou a co, po que que nelie u is
cien alis a de sulenkin ų o mas pode e oneamen e es abelece au en iškus
e dadei os nomes, especialmen e aqueles, cujos o mas sulenkin os mui o
u olusios do lie u iškųjų (p z. Soleczniki Šalčinykai, Wie zbołow / Vi balis). endência
nãou odi i dos Li u iques lyčių pa icula men e ca ac e ís ica Vi capí ulo do li o,
onde, com base gedimino laiškais e ou os his o iniais documen os, ambém
aleksand o Vanago 2004 m. s udia Lie u os mies ų a dai, esc e e sob e Vilniaus
mies ą e seus a edings. Aqui po his ó icas Vilniaus nomeamen o da cidade esumos,
ap esen adas p imei a em seção posky ie, pos e io es posky iues au en icas
lie u iškų o mas mui o maža. nou as bemaž exa amen e esc e e sob e
sulenkin us Vilniaus água elkinių, mon anhas, subu biais, elhos mu os a ų, ga ių
bei ske sga ių, pilių i bokš ų, alguns obje osų ( il ų, malūnų, u gų) e um pouco
sob e cidade e egião habi an es nomes.
Jono, Pilies a ó ios alo es. Ve s inių ou como de ou a o ma adap ados à polkų língua sis ema
ga ė a džių, como is o a pa i do li o o necido lis a, não poucos exis a já XVi a. lenkiškuose
esc i os, p z. : An okolska (()) An akalnio, Końska (()) A k, Rudnicka (()) Rūdnykų, Ta a ska (()) To o ių,
T ocka (()) T akų, Vileńska (()) Vilniaus, Za zeczna (()) Užupio e. po ém isso não signi ica que os habi an es da
12
cidade sejam li uanos, 12 nelabai ykusia aqui len elė chama-se po que que sua p imei a g a ia esc eši e
não é eliais (ap oximadamen e 1550 m. um a las oi ixado) Vilniaus s ee names, e en e os quais há
alguns so ie es (p. ex. Domininkonų Ga nelio, . Pilies Go kio, . . Muzu ēs k iečių), além disso, não mudam os
nomes dos g a inados. aquelas abelas, adicionadas a jono ju kš o knygelės Vilniaus ie o a džiai
(exp essdi as na edição Kalba i ludzie), bedna čiuko oi subs i ui alguns čiuko do 11 iii 1990. Pagueis i 3, 12,
13, 14 g a os denominações, além disso, expleis a 6-oji (1837 m.) g a a.
g a ų pa adinimai: plg. ju kš o pi mos g a os pa adinimą „daba inis ga ės pa adinimas“ i bedna -
językowy ob az Wielkiego księs wa Li ewskiego.
Millenium Li huaniae MiX–MMiX
177 ecenzijos e iews en ão quais cons i uí am ainda nemážą pa e, já
lenkiškai a da o negausingų lenkiškų laš ų pa adinimus. /
cla o, es au a de odos Ldk du an e a exis ência de an igos Vilniaus nomes de uas,
como e ou os u banisms, ago a impossí el de ido à escassez de on es esc i as.
po ém e ospec i amen e julgando a pa i de ou os idiomas (maio i a iamen e
kancelia ine sla as e polkų) esc i os anuome inių e mais a dia dos esc i os é possí el
econs ui bas an e mui os au en icos Vilniaus u banisms. isso bas an e
con iadamen e é ei o no mencionado abalho his o iado ju kš as, pelo qual, me
pa ece, ecensados li o do au o us mažokai abandon a (nans seu li ogelė e igu uja
lis a da bibliog a ia e, como mencionado, u ilizada sua compilada Vilniaus u ias
nomeamamen os áboa). mui os in e essan esas minças esama e iX capí uloue sob e
bal iškųjų hid onimų a ealus Ldk. Aqui, com base p incipalmen e Vanago y inėjimais,
da ybos e o igem aspekgiais desc e e hid onimų com o man ais -n -, -k-, -ykšč-
(-ykš -), -(n)yčia, -ing -us, -da geog a ija, sua elação com sla iškais a i ikmenimis,
ap esen am-se algumas delas ca ac e ís icas e imologicas. en e ou o aqui
undamen adamen e alega-se que no e i ó io da Bielo ússia oponimai e hid onimai
com -eika pode o mos a compa ainda ecen e a e noso bal ų p esença (p. 170). po ém
p essupos o, baseada adeušo Leh -spla inskio ( adeusz Leh -splawiński) na opinião
de que maio usios Ldk ês nome Nemunas galįs se ug o iniškos o igem, elacionado
com a pala a suomią niemi ‘iškyšulys, p zydeklą, nem da ybiškai, nem seman iškai não
es á mo i u (p 176). ambém é di ícil ac edi a , que en e Vilniaus e na učio exis en es
ezei o e nome do município S y ia (bl . S i , le. Świ ) pudesse se ug o iniškos o igem
( . p.) e não elacionado com lie u išku eiksmažodžiu s i i.
e ais semelhan es dú idas ou discu uo inas emas insj algus li uanis a pode ia
encon a na no a bedna čiuko li o e mais. mas isso e az des e polkų lingu is o
abalho in e essan es e pa auklų, mos a au o iaus no a o iškumą e lingu is inį
ma u umą. uma ez que ecensijoje apsi imo a p incipalmen e com li uanis ika
elacionadas com as no as e nesleis a no li o nemažai mencionados sla is ikos,
especialmen e polonis ikos, p oblemas examina em e comen a , ecensijos au o
nep e enduoja em isapusišką aquela u iningos li o a aliação. po ém a pa i do que
oi di o, pode-se alega , que es e é signi ica i o abalho desc i iná io, o necendo
mui os no os dados e no as in e p e ações subsequen es ais ūšies Ldk kalbinės
mozaikos y inėjimams. não há dú ida, que ele seilauks g ande não só li uanis as,
bal is as, mas e sla is as, especialmen e polonis as, a enção.
Į eik a 2012 m. de e e ei o 15 d.
jonas PaLionis
Juozo Tumo-Vaižgan o g. 9-27, Vilnius, Li uânia