scieee Science in your language
[lt] (orig) [en] [de] [fr] [it] [es] [pt]

Dabartinių baltų kalbų pučiamieji priebalsiai ir afrikatos: akustinių požymių lyginamoji analizė

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Dabartinių baltų kalbų pučiamieji priebalsiai ir afrikatos: akustinių požymių lyginamoji analizė

Author: Jolita Urbanavičienė; Inese Indričāne
Year: 2016
Source: https://journals.lki.lt/actalinguisticalithuanica/article/download/847/938
144 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV
JOLITA URBANAVIČIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
As di eções de pesquisas acadêmicas: expe imen al
oné ica, linguagem acús ica, onologia, dialec ologia,
leksicog a ia, socioling is ica.
INESE INDRIČĀNE
LU La iešu alodas ins i ū s
As di eções de pesquisas acadêmicas: expe imen al
oné ica, linguagem acús ica, onologia, dialec ologia.
TACITINI BALT KALB
PUČIAMIEJI PRIEBALSIAI
AFRICATOS: AKUSTINI
POYŽMI LIGINAMOJI ANALIS
F ica i es and A ica es o Con empo a y
Bal ic Languages: Compa a i e Analysis o
Acous ic/ Spec al Cues
ANOTACIA
A igo de pesquisa obje o li uanos e la ios comuns línguas pučiamieji p iebalsiai oias e
bei a ika os, ku ios lyginamos pagal du akus inius požymius: spek o i šūnių dažnius i
san ykinį in ensy umą. Siekian gau i objek y ius ezul a us abiejų kalbų pučiamieji p ie-
a ika os na Li uânia e La ijoje o am analisados segundo a mesma me odiką. A
ikslas – palygin i daba inių bal ų kalbų pučiamųjų p iebalsių i a ika ų spek o ypa y-
bes, nus a y i, kokią į aką i iamųjų p iebalsių spek o i šūnių dažniams i san ykiniam
in ensidade do es udo az pala alização, balsingumas, p iebalsias a iculiação manei a e
luga e in o man o ly is.
De e minou-se que an o nas línguas li uanas, quan o nas la ias comuni á ias, os aços
acús icos p iebalsios co elacionam com os mesmos c i é ios: equência do espe o
é ūnês com p iebalsios a iculiação (ypač sibiliacija), pala alização (i ipo; apenas nos
li uanos), in o man os lyboje; ela i a in ensidade com p iebalsių balsingumu e pala alização (i ipo; só em línguas Li uãs).
A igos A icles 145 /
Daba inių bal ų kalbų pučiamieji p iebalsiai i a ika os:
akus inių požymių lyginamoji analizė
Gau i di e en es sinais acús icos dados pe mi e a i ma , que la ias línguas pučiamieji
p iebalsiai e a ika os segundo espec o cimaūnių signi icmos a imesni li ians línguas
pala alizadas p iebalsiams, supeaniasi, la ias línguas p iebalsiai são minkš esni negu
lie u ians línguas nepala alizadas p iebalsiai. Também de e minou-se que la ians língua
puchiami aos p iebalsias e a ika os ca ac e ís ico maio in ensi idade ela i a negu
analogiškiem (pagal balsingumą, a ikuliacijos būdą i ie ą) pala alizados e não pala alizados
u ių kalbos p iebalsiams. Tokius y imų ezul a us galėjo lem i ski ingas in o man ų
balso ska dumas (p igim inis a ba susijęs su nuo a giu) bei ne ienodas ga so signalo s i-
p umas į ašymo me u.
ESMINIAI ŽODŽIAI: lie u ių bend inė kalba, la ių bend inė kalba, pučiamieji p iebal-
liesia, a ika os, espec o opūnių dažniai, in ensi idade ela i a.
ANNOTATION
This cu en pape deals wi h he ica i es and a ica es o s anda d Li huanian and
La ian. In he amewo k o his esea ch wo acous ic cues o hese consonan s spec al
peaks equency and ela i e in ensi y ha e been examined. The analysis o ica i es and
a ica es is pe o med acco ding o one and he same app oach bo h o s anda d Li huanian
and La ian. O objec i o des e es udo é compa a he ica i es and a ica es o
con empo a y Bal ic languages in o de o de e mine he essen ial spec al di e ences and
he e ec o pala aliza ion, oicing, manne and place o a icula ion, bem como he e ec o
speake s gende displayed by spec al peaks equency and ela i e in ensi y. Os esul s
indicam que he acous ic cues examined in his esea ch e eal simila e ec s bo h in s anda d
Li huanian and La ian: spec al peaks equency is a ec ed by pala aliza ion (in S anda d
Li huanian), manne and place o a icula ion, as well as by speake s gende , whe eas ela i e
in ensi y displays he e ec o pala aliza ion (in S anda d Li huanian) and oicing.
Os dados ob idos in his s udy show ha he spec al peaks equency alues calcula ed o
he ica i es and a ica es o S anda d La ian a e mo e simila o he da a o pala alized
a he han non-pala alized consonan s o co esponding oicing, manne and place o
a icula ion in S anda d Li huanian, i.e., he ica i es and a ica es in S anda d La ian
seem o be so e han he non-pala alized ica i es and a ica es in S anda d Li huanian.
The ela i e in ensi y alues o he ica i es and a ica es o S anda d La ian a e highe
in compa ison o bo h he pala alized and non-pala alized consonan s o he same oicing,
manne and place o a icula ion in S anda d Li huanian. This could be explained ei he by a
mo e ene ge ic a icula ion o hese speech sounds o speake s o S anda d La ian o by
some di e ences ela ed o he eco ding le el. KEYWORDS: S anda d Li huanian, S anda d
La ian, ica i es, a ica es, spec al peaks equency, ela i e in ensi y.
146 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV
JOLITA URBANAVIČIENĖ, INESE INDRIČĀNE
1. ĮVADAS
Pas a aisiais me ais suin ensy ėjo lie u ių i la ių kalbų ga syno bend i
es udos ins umen ais ealizados nos e i ó ios desses países de aco do com a
mesma me odiką1. Menė ini a igos de Ju io G igo je o e Ju gi as Ja osla ienė
sob e a uais línguas bal as ocalizm: mono ongos es u u a espec al e
Ja osla ienė 2015a: 68–92), aip pa mono ongų kokybę (G igo je s, Ja osla-
ienė 2015b: 57–89). Lie u ių i la ių kalbų konsonan izmą y ė šio s aips-
du ação (G igo je s, nio au o ês Inesė Ind ičanė e analiza U bana ičienė: oi
mųjų p iebalsių spek ai (Ind ičāne, U bana ičienė 2015: 51–87) bei ankiųjų
g ande a explosão dos lokus con a os balsios de aco do com o mé odo dos lokus
261–293). Abi daba inės bal ų kalbos u i nemažai bend umų: umpųjų i il-
(U bana ičienė, Ind ič Jolāne 2015: gibalsios onologinė opozicija, k , sis ema e
núme o de dois. No en an o, ao longo de mui os anos nas línguas li uanas e la ias
o mou-se e essencial di e ences, que dão luga a di e en inha in en ó io de
onem de línguas bal as a uais e classi icações onologicas, po exemplo: às
línguas la ias ca ac e ís ico ixado ki is, gausus pala alinių p iebalsių
posis emis, e às línguas li uanas ki is lais as, ca ac e ís ico an inė (i ipo)
pala alização e onologinė pala alizuo ų s. nepala alizuo ų i balsių opozicija.
Tokie sinch oniniai compa amieji abalhos não só ajuda a exiliškin i especí ica
sono a de di e en es línguas, niuansus de classi icações onologicas,
di e en inha daqueles mesmos elemen os onologicos uncinį s o į, mas e de uma língua peculia idades ipologia de línguas pon o de is a.
Es e a igo obje o de pesquisa li uãos e la ios línguas pučiamieji p iebalsiai i
a ika os. Pučiamaisiais chamam p ibalsias, que ao dize dois ó gãos da língua ão se
con e gem, que en e eles lúindo o luxo de a c ia in ies iukšmą, ou ikação
(C ys al 2008: 199). É jus amen e es e ela i amen e longo in e alo de ene gia
nãope iodícia pe mi e puchiamucios p iebalsius classi ica sepa adamen e uma
classe de sons (Ken , Read 1992: 121).
A ika as cons i uem do pon o de is a da a iculação local coincapê exploss amieji e pučiamieji
p iebalsiai (Ree z, Jongman 2009: 16). A ica os in e p e am-se como um som in e mediá io en e
exploss amojo p ebalsio e no mesmo local de a iculação supos o pučiamojo p ebalsio (Lade oged,
Maddieson 1998: 90). A ika os, como e exploss amieji p iebalsia, começam a i do echamen o, a qual
in e ompois a con inua plūs a pe suglaus ų kalbos pada gų plyšį, susci ando icação. Po an o,
não só pučiamųjų p iebalsių, mas ambém a ika ų spek e ixado 1 Esses es udos inspi a am o
p oje o de um g upo de cien is as ealizado 20132015 m. Ins i u o de língua Li uânia Daba inės bal ų
kalbos: spek inės ga sų cha ak e is ikos (ins umen inis y imas) (N . MIP-081/2013, ado ė d .
Ju gi a Ja osla ienė).
A igos A icles 147 /
Daba inių bal ų kalbų pučiamieji p iebalsiai i a ika os:
akus inių požymių lyginamoji analizė
in e alo de icção, só que ele é mais cu o (no caso pučiamųjų p iebalsių icácia
de ac o ocupa oda a du ação pučiamojo p iebalsio). Embo a as ca ac e ís icas
espec ais dos a ika os sejam as mesmas que a ocalidade e a a iculação local
do pon o de is a dos co esponden es exploss amá ios e pučiamiais p ibalsios
(Kodzaso , K i no a 2001: 177), po ém di e enciando [...] a ika as gapučiamieji
lima pasi em i isais pučiamųjų p iebalsių y imo me odais“ (Amb aze ičius,
Leskauskai ė 2014: 131). Todėl šiame s aipsnyje d i a imos p iebalsių klasės –
p ibalsia e a ika os escolhidas es uda segundo as mesmas acús icas ines
požymius.
Teo inėje li e a ū oje nu odoma, kad pučiamieji p iebalsiai gali bū i apibū-
dinami pagal ikacijos ukmę, jų spek o ypa ybes bei in ensy umą i spek-
o manciais pe eigos (lokuso igual) ca ac e ís icas (Ree z, Jongman 2009: 189). O
obje i o des e a igo examina a uais línguas bal as pučiamųjų p iebalsių e
a ika ų espec o peculia idades, exalškin i seus di e encinius di e enços em
línguas lie u ių e la ių. Es e obje i o educí el-se a ais a e as: 1) de e mina
línguas li uanas e la ias pučiamųjų p iebalsių i a ika ų spek o i šūnių dažnių
e es; 2) expe imen almen e examina as duas línguas pučiamųjų p iebalsių i
a ika ų ela i a in ensidade; 3) compa a , que in luência a qual in luência
pučiamųjų p iebalsių e a ika ų espec o a ibu os azem p iebalsių
pala ališkumas, balsingumas, p iebalsių a ikuliacijos būdas bei ie a. Os dados dos
p abalsios p onuncia os masculinos e emininos analisados sepa adamen e, com
o obje i o de de e mina , que in luência a ca ac e ís icas do espec o p abalsios az o sexo.
Es udo é no o e ak ualus, po que a é ago a não oi publicada compa a ó ios
li uãos e la ians p iebalsios acus inių požymių pesquisas, ealizadas segundo a mesma me odiką.
Be o, s aipsnyje ap ašy i p iebalsių akus inių požymių y imo me odai lie u-
ių akus inės one ikos da buose iki šiol nebu o naudo i.
2. LITUVI E LATVI KALB
PUČIAMŲJŲ PRIEBALSIŲ IR AFRIKATŲ
ARTIKULIACINĖ KLASIFIKACIJA
Daba inių bal ų kalbų i iamiesiems p iebalsiams už ašy i s aipsnyje nau-
dojama no mundo amplamen e di undusi in e nacional one ica abėcėlė2 (TFA ou IPA In e na ional
Phone ic Alphabe ), que oi desen ol ida In e nacional Fone icá Associação 2 Nes a pesquisa usados
no p oje o Daba ines bal as línguas: spek inės ga sų cha ak e is ikos (ins umen inis y imas)
(N . MIP-081/2013) TFA esc i os adap ados aos balsios das línguas li uanas e la inas.
148 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV
JOLITA URBANAVIČIENĖ, INESE INDRIČĀNE
(plačiau ž . IPA 2015). Abaixo si uada abelinha (ž . 1 len .) ap esen am aqueles
pučiamieji p iebalsiai e a ika os, cujos TFA ansk ipcija di e encia dos
nacionais one inių abėcėlių.
1 LENTEL. Esc i u as das línguas Li uãs e la ias pučiamųjų p iebalsių i a ika ų
onemų segundo as nacionais (LTFA e LVFA) e in e pau inę (TFA) one ines abėcėles
3456
LT LTFA TFA LV LVFA TFA g a ema onema onema g a ema onema
ʋ1 jjjjj ch x x h x x h2h - - š š š š č č č č dz dz 3 dž dž 4 Nes e a igo
analisam-se 34 a igos a uais das línguas bal as sob e os onemas de
a iculação, que se di idem: 1) Puchiamuosius p ebalsius 22 onemas: a) lie. ,
j7, s, sj, z, zj, , j, , j, x, xj, , j/ 14 onemų; b) la. , , s, z, , , , x/ 8 onemas /
žžʒžžʒ
c c ʦc c ʦ
Po causa 3 sonan as e j di e en es in e p e ações onologicas das línguas li uãs e la ias
consul. 3 sky elyje. 4 No sis ema de p iebalsios da língua la ia não há ska džiojo gomu inio
p iebalsio h, mas g a ema h é usado/ casos: 1) onemas nes esx p incipal a ian e puchiamajam
gomu iniam [x] žymė i; 2) onemosx/ alo onui ykliniam pučiamajam [h] žymė i /; 3) onemosx/ alo onui
pala aliniam pučiamajam [ç] žymė i (LVG 2013: 70). Fonemosx/ alo onai yklinis [h] e pala alinis [ç]
ge almen e is a iam de ido aos ingles e okiečių línguas in luência /.
5
Na ansk ipção nacional da língua le ônica (LVFA) a ika a dz pode se ma cida an o dz
[dziêsma], quan o [iêsma] (LVG 2013: 26).
6 Na ansk ipção nacional da língua le ônica (LVFA) a ika a dž pode se ma cada an o dž
[džèms] como [èms] (LVG 2013: 26).
7 P ibalcio esc i o o supe io modi ican e símbolo j na abėcėlė one izada in e nacional deno a
pala alizuado p ibalsį, po exemplo, [j], [j].

A igos A icles 149 /
Daba inių bal ų kalbų pučiamieji p iebalsiai i a ika os:
akus inių požymių lyginamoji analizė
2) a ika as 12 onemų: a) lie. , j, , j, , j, , j/)
8 onemas /; b) la. , , , / 4 onemas.
Pagal a ikuliacijos ie ą i iamieji bal ų kalbų p iebalsiai ski s omi į
šias klases (ž . U bana ičienė, Ind ičāne 2015: 265–267; plg. DLKG 2005: 33–
34; LVG 2013: 58):
1) lūpiniai dan iniai: lie. , j/ e la. , /; 2) dan iniai: lie.
s, sj, z, zj, , j, , j/ e la. s, z, , /;
3) al eoliniai: lie. /ʃ, ʃj, ʒ, ʒj, ʧ, ʧj, ʤ, ʤj/ i la. /ʃ, ʒ, ʧ, ʤ/;
4) pala alinos: la. ;/ /
5) pala aliza em gomu iniai (pala o elia iniai): lie. xj, j/;
6) gomu iniai: lie. x, / e la. x/. /
núme o de onemííp ibalsídeos da língua Li uânia (22 onemos) é quase
duplamen e maio do que das línguas la ias (12 onemí), pois línguas li uãs
ca ac e ís icas p iebalsias oposições de aco do balsingumo (duslusis ska dusis)
e de aco do pala alização (nepala alizuo as pala alizuo as), e la ias apenas de aco do balsingumo.
3. PRIEBALSIŲ IR j FONOLOGINIS STATU-
SAS LIETUVIŲ IR LATVIŲ KALBOSE
Segundo a manei a de a iculação dos li uãosʋ, ʋj, j/ a ibui ini sklandiesiems p iebal- /
siams ( odėl iš šio y imo lauko eliminuo i), o la ių / , ʝ/ – pučiamiesiems
p iebalsiams.
Ins umen almen e es i e in es igado que em línguas la ias ska dusis lūpinis dan inis / e
pala alinis/ em á ias a ian es de a imo (Čei ane 2011/). Quando dizendo esses p iebalsius as
lacunas en e a língua pada gas são pequenas, p onunciam-se pučiamieji p iebalsiai [ ] ou [] o luxo
de a , luindo a a és ankš umą, c ia u bulenciju e dá ankš umus p iebalsi a iukšminės
ikacijos komponen ą (ž . LVG 2013: 66). quando dizendo p iebalsius / e/ en e a linguagem
pada gas es i ab iότερο plyšys, p iebalsias p onunciam sem ikação, i. i. nepučiamieji, ou
ap oximan ai [ʋ] e [j]8 (ž . 71). Na au osilabá ia posição após umpo ou longogio balsio la ių
LVG 2013: 66). La ių kalboje ap oksiman ai [ʋ, j] ie oj pučiamųjų [ , ʝ] ga-
li bū i iš a iami, kai kalbėjimas p iblėsęs a mažiau ene gingas (LVG 2013: 68;
kalbos p iebalsinės onemos [ , ] so ia oda ou pa cial ocalização, exemplo: [ ɑus] a s 8 Abi
onemų i ealizacijos (pučiamieji [ ], [] e p ieksimės [ʋ] e [jan ai]) nos la ių kalbos y imuose
desc eūbiam o e mo ankusis ankš umos p iebalsis (la sp audzenis oksnenis) (plg. Čei ane 2010;
Čei ane 2011; Čei ane, 2012; Ind ič, 2012; Ma kus, G igo je s 2002).
150 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV
JOLITA URBANAVIČIENĖ, INESE INDRIČĀNE
‘ a o’, [sɑus] sa s ‘sa o’, [dzeinieks] dzejnieks ‘poe as’, [z einieks] z ejnieks ‘ž e-
jys’; [pɑː de eːs] pā de ējs ‘pa da ėjas’, [ eːs] ē s ‘ ė as’, [pɑː minieks] pā mij-
nieks ‘iešmininkas’; [ us] u s ‘a i’ (LVG 2013: 86).
na one ica adicional das línguas li a ias9 (Pake ys 2003) e acadêmica g aja
ma ikoje (DLKG 2005: 33) [j], [ʋ], [ʋj] p iski iami sklandiesiems p iebalsiams
(sonan ams). Tokią [ʋ, ʋj, j] in e p e aciją lie u ių kalboje nulėmė ne a ikuliaci-
(kliū ies pobūdis é o mesmo que e ou os pučiamųjų p iebalsių10), e uncionais dessas
p iebalsių peculia idades: a pala a gale [ʋ, j] ne enka in ies, ainda mais
suska dėja e i s a neskiemeniniais [, ], com ossas an igas ozes de segunda
o igem: d iga sius, например [jú· o] ‘jū oje, [sudkėdėje, [sudiẽ] ‘sudieu. Das duas
pozicinais a ian es pučiamųjų [ , ] e ap oximan ų [ʋ, j] nas línguas la ias como
onemas desc eend in i pučiamieji p iebalsiai , / (ž . LVG 2013: 7677), e nas línguas
li uanas ap oximan ai, ʋj, jʋ. A dis inção en e ap oximan as [ʋ ʋj] e pučiamųjų
p iebalsių [ , j] é di ícil su iikamos, po que ska dieji pučiamieji p iebalsiai po
causa speci inės a ikulacijos (com espei o ska džiuosius pučiamuosius
simul aneamen e no acke ocal e ge uojam ika y inis noise, e i pa ocal
s ingos, que p is abdo o luxo de a ) endem i s i ap oximan ais11. P iebalsiųʋ, ʋj,
j/ p oblema de iden i icação em línguas li uãs não es á a é o im esol ês a e
exigem exaus a ins umen al (pa em o objec i iu a iculiacinių ga sų požymių
y imu) undamen amen o. Nes e a igo man ém-se in e p e ação adicional,
po an o, no es udo pučiamųjų p iebalsių não são incluídos sonan ai li ães/ʋ, ʋj ( ão
de manei a lie u ių lūpiniai dan iniai / e j/ não êm co espondência de ska džiojo) e
j, e na ma e ialá da língua la ių incluídos ska dieji pučiamieji ,
(exis ia / i čia / oposição / /).
4. FRIKACIJOS SPECTRAS IR
INTENSIVOMAS
Do pon o de is a ocalidade o mesmo pučiamieji p ebalsas di e em da dis ibuição de ene gia do
espec o no espec o e in ensidade (Ken , Read 1992: 122). Es as acus á ias 9 Nas No as
classi icações de p iebalsios da língua li uana (ž . Ab aze ičius, Leskauskai ė 2014: 167; Pake ys 2014:
91) p iebalsiai , j/conside am não sonan ais, e ska džiaisiais pučiamaisiais lūpiniais-dusdan iniais
p iebalsiais, que segundo balsingumą con as am com os co esponden es jliaisiais , / dus. Línguas
10 E. Mikalauskai ė (1975: 41–46) lie u ių /ʋ/, /ʋj/ i /j/ p isky ė pučiamiesiems, o akademinė
Li uãs g ama ica (LKG 1965: 70) es es p iebalsius, como u inços g ande o olume i pesias, čiamųjų
ne u inčius ono moduliacijos, nesukeliančius p iebalsių ska dėjimo, laiko a piniais a p pu-
p iebalsių e sonan ų.
11 Ska dieji pučiamieji p iebalsiai nas línguas do mundo é um bas an e a o eiškinho (Johnson 2003: 122).
A igos A icles 151 /
Daba inių bal ų kalbų pučiamieji p iebalsiai i a ika os:
akus inių požymių lyginamoji analizė
baseados em sinais na li e a u a eó ica dis inguem duas pučiamųjų p iebalsių
g upės: sibilian ai (sibilan ) (pa yzdžiui, anglų kalbos al eoliniai pučiamieji
p iebalsiais/, požz/, pos al eoliniai pučiamieji p iebalsiai, pož/) e nesibilian ai
(non-sibilan ) (pa yzdžiui, anglų kalbos lūpiniai dan iniai pučiamieji p iebalsiai
a p /,/ , pudan iniai pučiamθ,/ðieji e yklinis pučiamasis /h/ / / / / /). Sibilian es de
nonbilian as di e em maio ne ene gia do espec o e in ensidade (Ken , Read 1992:
122): sibilian es ambém são chamados yškiaisiais, e nesibilian es blausiaisiais
p iebalsiais (Amb aze ičius 2011: 37). Em mais an igos abalhos de oné ica das
línguas li uanas e la ias não e a habi ual p iebalsius desi s i segundo sibiliação,
i. y. segundo o ae s o ės enco ajamen o em dan is. No mais ecen e es udo de
acus ica dos p iebalsios li uanos (ž . Amb aze ičius, Leskauskai ė 2014: 301)
sibilan es a ibuem p iebalsias do idioma li uanos, sj, z, zj, , j, , j/ e a ika os, j, ,
j, j, j, j, j, j, j, j. Em línguas la ias sibilian es ambém são conside ados
pučiamieji ankš umos p iebalsiais, z, , / e a ika os (užda umos p iebalsiai), , , /
(plg. I. Ind ičānės es udos sob e la ians language sibilian us e nesibilian us
dusliųjų ankiųjų p iebalsių g upėse, c . Ind ičāne 2012; 2013; 2014). Nes e a igo os e mos
sibilian a e nesibilian a, à necessidade caso, ambém se ão consumidos. Is ando
a língua le ônica p e ocal dos ska džių pučiamųjų p iebalsių, p esen es nos CVC
junções, a in ensidade do pico do espec o, de e minou-se que nes e g upo
maio es alo es médios de in ensidade ca ac e ís ica es a ís ica den ínio [z]
e al eolínio [], e meno es lūpiniam den iniam [ ] e pala aliniam []. A meno média
es a ís ica alo de in ensidade em lápino den ino [ ], e a maio al eolino [],
embo a ela pouco di e ia do den ino [z] alo de in ensidade. se conside a mos os
alo es dos nuoc ipios pad ão, o den ínio [z] e al eolínio [] podem se
dis inguidos do lūpinio den inio [ ], e o pala alinio [] os nuoc ipios pad ão são
ela i amen e g andes, po an o, sua aixa de alo es pe sideja an o com o
lūpinio den inio [ ], como com o den inio [z] e cios (Čei ane 2011: 117119). Também
o am examinados da língua la ians p e okalinių dusliųjų pučiamųjų p iebalsių,
exis en es CVC junginiuose, espec o é ūnės in ensi idade, in ensi idade
médiu kis bem como ela i ais in ensi idade. Aplicando os di e en es mé odos,
ob e os mesmos esul ados: o alo médio es a ís ico de maio in ensidade
niam [s] i al eoliniam [ʃ], o mažesnės – lūpiniam dan iniam [ ] i gomu iniam
[x]. Mažiausią idu inę s a is inę in ensy umo e ę isais a ejais u i lūpinis
ca ac e ís ico dan idon al [ ], e a maio al eolino [] (compu ada a in ensidade do
opo do espec o) ou den ino [s] (compu ada a in ensidade média e a in ensidade
ela i a). No g upo dos dusliųjų p iebalsios, os alo es de in ensidade dan ino [s]
e al eolino [] ambém são mui o semelhan es. A um alo de in ensidade mais baixo
de ou os su liços pučiamųjų p iebalsių des aca-se lūpinis den inis [ ], e gomu inio [x] in ensy u-
mo e ė y a a ima dan inio [s] i al eolinio [ʃ] in ensy umo e ėms. Pa-
lyginus s anda inius nuok ypius, dusliųjų pučiamųjų p iebalsių in ensy umo
152 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV
JOLITA URBANAVIČIENĖ, INESE INDRIČĀNE
e čių s i ys isais a ejais pe sidengia (ž . Ind ičāne 2014: 112, 114–115; 1, 4 i
7 g a ikai).
Es udos das la ias p e okalines ska džiųjų pučiamųjų p iebalsių (ž . Čei ane
2011; Ind ičāne 2014: 101119) es abelece am endências semelhan es: an o
ska džiųjų, quan o dusliųjų pučiamųjų p iebalsių g upėje a meno in ensidade
em lūpinis pučiamasis p iebalsis (nesibilian ), o ousia dan inis ou al eolinis
(sibilian ). Além disso, os alo es médios de in ensidade es a ís ica indicam que a
in ensidade do p óbalsio puchiá el (nesibilian o) do lápido den al, bem como pala al
e gomu ino, é meno do que do p óbalsio puchiá el (sibilian o) den al e al eolino.
Assim, os esul ados des es es udos es ão em con o midade com as obse ações
ap esen adas na li e a u a eó ica, po exemplo, sob e as di e enças de
in ensidade de sibilian as e não sibilian as em inglês12.
das línguas Lie u ių p iebalsių in ensidade de pesquisas a é ago a ealizada mui o pouco.
Sigi os De eške ičiū ės dise ação Li u ias de língua p iebalsios acus ís icas (2013: 138)
ap esen a-se dados sob e Li u ias de língua pučiamųjų p iebalsių būdingieji eqüências e
spek o i šūnių dažnius bei ene gijos susi elkimo s i is: in ensy esnės spek i-
nės i šūnės būdingos pala alizuo iems p iebalsiams (ypač [xj], [ɣj]), aukš esni
in ensi idade asliesiems p iebalsiams. Au o ês pesquisas P esen es línguas bal as pučiamųjų
aip pa odo sibilian ų (ypač [ʃ, ʃj, ʒ, ʒj, ʧ, ʧj, ʤ, ʤj]) spek inės ene gijos sus i-
p ėjimą (ku is siejamas su d ižidine a ikuliacija) i lūpinių p iebalsių ene gijos
elkimosi s ičių žemėjimą (susijusį su lūpine a ikuliacija).
p iebalsių in ensidade in es igada es abelecendo dominando espec o cúpula de in ensidade
(peak in ensi y/ ampli ude), pučiamojo p iebalsio in ensidade média (o e all noise in ensi y/
ampli ude) ou ela i o in ensidade ( ela i e in ensi y/ ampli ude) e es. O úl imo odimen o
p iebalsių acus ica abalhos é conside ado i in pe spec i a , po que, po exemplo, pe mi e
classi ica odos os inglês linguagem puchiamuosius p iebalsius de aco do 2009: 192; Ind ičāne
2014: 103). Na li e a u a eó ica indica-se que ska diais puchiamiesiems p obalsiam
a ikuliacijos ie ą (ž . Jongman e al. 2000: 1252, 1259–1262; Ree z, Jongman
ca ac e ís icos meno in ensidade do que seus su liesiems co esponden es, po que
a iculando ska dųjį pučiamąjį p obalsią mais 12 Es udos de Inglês p obalsių mos am que, po
exemplo, dusliųjų sibilan ų in enss/,15 dB é maio do que dusliųjų nesibilian ų ,/θ/ (Ree z,
Jungman 2009: 192). Sca dó io al eolino puchiá el p iebalsioz/ in ensidade 6 dB supe a o
as ixian e al eolino/s/ in ensidade, e sca dó io lūpinio den ei o puchiá el / in ensidade 13 dB
maio do que as ixian e lūpinio den ei o puchiá el / in ensidade. Também se ê que, do pon o de
is a ocalidade, homodão pučiamých p iebalsiů g upo, a in ensidade de sibilian ů é maio do que
não sibilian ů: ska džioho sibilian ů dBz in ensidade maio ) do que ska dži nesibilian ů ých,66
dBd (Read) (), e dusliųjų sibilian ů sibilian ů in ensidade (64<65 dBd) maio do que dusliųjų
nesibilian ů dB , (53<54 dBθ) (7070/).
A igos A icles 159 /
Daba inių bal ų kalbų pučiamieji p iebalsiai i a ika os:
akus inių požymių lyginamoji analizė
66), po ém la ians em línguas, di e en emen e do Li uãos, es a adicional
p iebalsios pala alização não em signi icâncias onologicas.
Lūpinių p iebalsių g upėje lie u ių pala alizuo ų p iebalsių spek o i šūnės
dažnių VSV ( an o segundo homens, quan o segundo mulhe es dados) são meno es
negu co esponden es nepala alizuo ų p iebalsių VSV, mas maio es do que la ių
lūpinių p iebalsių spek o i šūnių dažnių. Dusliųjų lūpinių dan inių p iebalsių lie. [ ]/
[ j] i la. [ ] as alo es es a ís icos médios das equências dos picos do
espec o di e em mais en e si do que ou os p iebalsios (ž . 78 ig.):
pala alizuo am [ j] da língua li uânica ca ac e ís ica bem meno do alo médio
es a ís ico da equência do pico do espec o do que do la ian do la ian [ ],
en ende-se, la sio nos dialec os de p iebal des e espec o ixa uma al u a de
equências no domínio, e o la ian do domínio das baixes. Didesni espec o
opúnios equências di e enumai ambém za ixa Gomu inių e pala alizuo ų
gomu inių (pala o elia inių) p iebalsių subg upos. Dado que, ao de e mina a língua
la ia do p iebalsio [x] espec o cima de equências VSV jun amen e con abiliza
e pala o elia inie es i pala alinie a ian es15, o ixada a la ia da língua não
pala alizuo o gomu inio p iebalsio [x] espec o cima de equências é maio alo
do que lie. nepala alizuados gomu inos [x], [], po ém meno do que lie. pala alizuo ų
gomu inių e la. p e balsio pala al (z a. 78 ig.). Gomu iniai das línguas Li uãs e
la ias, lie u ių pala alizuo i gomu iniai e la ių kalbos pala alinis p iebalsis de
aco do didėjančias spek o i šūnių VSV signi icmes išsidės o es a o dem: lie.
gomu iniai [x], [] < la. gomu inis [x] < lie. pala alizados gomu iniai [xj], [j]< la. pala alinis []
Embo a línguas li uanas nepala alizuados e pala alizuados p iebalsios espec o
cima de eqüências VSV ou o dėsningumai em mui as exceções, ainda assim em
mui os casos pala alizuados p iebalsios espec o cima de cima são ixados mais
al os na á ea de equências do que co esponden es nepala alizuados p iebalsios,
o la. pala alinos p iebalsios espec o cimaúnes mais al as equências do que lie. pala alizuo ų p iebalsių.
6.1.4. Dusliųjų e ska džiųjų p iebalsių compa ação
Nem das línguas li uanas, nem la ias a p iebalsias balsingumas não az
in luência aos alo es de equências de espec o al os os esul ados do
es udo mos am que as duslias p iebalsias e seus ska džių ek i alen ų espec o
al os VSV kin a nesis emicamen e, não se pode inse i ce os dėsningumų.
15 No la io alado an es an eakinesa linha balsius [i], [iː], [e], [eː] e d iga sius, começando
componen es [i] e [e], puchiamoji onema LVx/ pode se ealizada d ejopai: como pala o elia inis
alo ona [xj] e como pala alinis alo ona [c] (G 2013: 69).

160 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV
JOLITA URBANAVIČIENĖ, INESE INDRIČĀNE
6.1.5. Vy ų i mo e ų duomenų palyginimas
Tan o Li uãos, quan o la ios dados de linguagem mos am, que homens
p onos icados p o álsios ca ac e ís icos mais baixas espec o é ices de
equências do que mulhe es p onos icados co esponden es p o álsios.
su in o man o ly imi. Šiai endencijai nepaklūs a lie u ių kalbos pala alizuo i
p iebalsiai [sj], [ʣj] i nepala alizuo i p iebalsiai [s], [ʣ]16 – šiems y ų iš a -
Consequen emen e, alo de equências de ápice do espec o aqueles
con a alsios elacionados ca ac e ís icos de maio es equências de ápice do
espec o VSV do que aos co esponden es con a alsios p o e idos pelas mulhe es. 6.1.6. P iebalsių a ikuliacijos būdo in luência local p iebalsių akus-
iniams požymiams
Consen ação de ene gia espec o em ce as aixas de equências o necem
dados sob e sons a iculiacine ca ac e ís icas. Se a ene gia an ibalsio se
concen a na 50006000 Hz á ea, ou e-se al o puchiamasse s ipo de som, se a
ene gia se concen a 30004000 Hz diapazão, ou e-se baixo šnypščiamasse,
in ensi o šlamesio es e ipo de som (Kodzaso , K i no a 2001: 565566). Com base
nesses c i é ios li uanos e la ians p iebalsius p imei o pode se desmemb a em
nesibilian us (ku ių ene gija elkiasi ~10003000 Hz s i yje), . y. lie. linius p iebalsius
[x], [xj], [ɣ], [ɣj] i la. [ ], [ʝ], [x], bei sibilian us (ku ių spek o i šūnių dažniai
su elk i 3000–6000 Hz diapazone). Sibilian ai da ski s y ini smulkiau į al eo-
(jas espec o cimaūnês изsidêschiusios 30004000 Hz na á ea), . y. lie. [s], [sj], [z],
lie. [ʃ], [ʃj], [ʒ], [ʒj], [ʧ], [ʧj], [ʤ], [ʤj] bei la. [ʃ], [ʒ], [ʧ], [ʤ], i dan inius p ie-
balsius (jų didžiausia spek inė ene gija elkiasi 5000–6000 Hz diapazone), . y.
[zj], [], [j], [], [j] e la. [s], [z], [], []. Dos nesibilian os se dis inguem gomu iniai lie. [x],
[xj], [], [j] e la. [x] (p ie deles šliejasi e la. lūpinis dan inis [ ]), cujos espec o
opūnês susi elkusios ~10003000 Hz diapazone. No en an o p iebalsios classi icação
em sibilian us e nesibilian us elacionado p incipalmen e não com ene gia do
espec o, e com in ensidade. Sibilian es ca ac e izam maio in ensidade, po que
eles a iculando co en e de a em que pe ece po obs áculo dan is.
Relações di e as en e sibiliação e ene gia espec al não há, plg.: nesibilian ų ną (pa yみに, 010 000 Hz),
16 Dėl p iebalsių [s] i [ʣ] speci ikos galėjo a si as i i duomenų paklaida. Pap as ai 0–8000 Hz di-
apazone y a ma oma ik ai iena p iebalsių [s] i [ʣ] spek inė i šūnė. Ti ian pla esnį diapazo-
podem se is as duas desses p iebalsių espec uminės i šūnės (caip e []). Uma ez que a oz do
homem ca ac e izam mais baixas equências, a segunda (aulš esnė) espec inė i šūnė podia
apa ece -se e es eu eme 08000 Hz diapazone. Enquan o isso, os sons p o e idos pelas mulhe es
são ca ac e ís icos de equências mais al as, po isso es udadas às p obalsias semp e
a ibuída o alo da p imei a picoe (pois a segunda picoe 08000 Hz diapazone não e a isí el).
A igos A icles 161 /
Daba inių bal ų kalbų pučiamieji p iebalsiai i a ika os:
akus inių požymių lyginamoji analizė
lūpinių dan inių lie. [ ], [ j] spek o i šūnės susi elkusios 2000–3200 Hz s i yje,
la. [ ] – 4500–7000 Hz s i yje, pala alinio la. [ʝ] – ~4000 Hz s i yje.
Apibend inhando pode-se a i ma que as á eas de co-concen ação de picos
di e encijuo i pučiamuosius p iebalsius i a ika as į okias a ikuliacines g upes:
al eoliniai-sibilian ai (jų spek o ene gija susi elkusi idu inių dažnių s i yje),
espec ais pe mi em dan iniai-sibilian es (suas ene gia concen a-se na á ea de
al as equências) e gomu iniai-nesibilian es (así ca ac e ís icas meno es picos
do espec o VSV). Ou as p iebalsias (nesibilian as) de aco do com as equências dos cumes do espec o impossí el di e encia .
6.1.7. Resumidação do es udo de equência do espe o pico
Du an e o es udo o am compa adas línguas li uanas e la ias pučiamųjų
p iebalsių bei a ika ų spek o i šūnės dažnių eikšmių balsingumo,
pala alizacijos, a ikuliacijos būdo bei bei ie a i in o man ų ly e a ž ilgiu.
Nunciou-se que p iebalsių balsingumas não az in luência espec o cimaūnių
eqünių alo es nem Li uães, nem la ių línguas (plg. : S. De eške ičiū ės (2013:
138) pesquisas mos am que a ene gia dos ska džių p iebalsių da língua li uânica
se concen ou na á ea de baixas equências em compa ação com as dusliaisiais
seus co elia ais). De ido à pala alização da língua li uanas p iebalsios espec o
acima de equências paauks ėja, i. i. são mais al as do que nepala alizuados
memb os das oposições equências. das línguas Lie u ių pučiamieji p iebalsiai e
a ika os espec o i šūnių dažnių didėjimo a ka išsidės o assim: gomu iniai <
lūpinis dan inis < al eoliniai pala alizuo i gomu iniai < pala alizuo as lūpinis dan inis
pala alizuo i al eoliniai < dan iniai < pala alizuo i dan iniai.
Realizando es udo e compa ando línguas li uanas e la ias nepala alizuadas,
pala alizuadas e pala alines pučiamųjų p iebalsių e a ika ų espec o i šūnių
equências, no a am-se es as endências:
1) la. [ ] ca ac e izadas po equências mais al as do opo do espec o do
que lie. [ ], [ j] ( an o po dados masculinos quan o po dados emininos); 2)
homens dados, la. dan á ios p iebalsios espec o picos equências em
mui os casos são semelhan es a lie. nepala alizuados dan inių p iebalsių
[z]); mo e ų duomenimis, la. dan iniams p iebalsiams būdingos aukš es-
(exce o nės spek o i šūnės nei lie. não pala alizados e pala alizados den i-
niams p iebalsiams;
3) la. al eolá ios p iebalsios ( an o segundo homens, an o segundo dados
emininos) eqüências de opo do espec o são p óximos lie.
pala alizados pa a al eolinos (nes la. aos al eolinos p obalsi ambém é ca ac e ís ico pala a-
liškumas, ačiau jis nė a onologinis, nes nė a nepala alizuo ų ko elia ų,
ž . LVG 2013, 64);
162 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV
JOLITA URBANAVIČIENĖ, INESE INDRIČĀNE
4) la. [x] de aco do com os alo es de equências de opo do espec o ocupa
lie. [x] i lie. [xj], nes la. [x] kokybė p iklauso nuo oliau einančio bal-
in e pinę posė į en e sio: sua a iculação pode a ia de gomu nio a
gomu nio pala alizado pala alino /;
5) la. [ ] e [] p óximos p igalhias da língua li uãs lie. sonan ai [ʋ], [ʋj] e [j] não o am
in es igados. No en an o, no ou-se que la. [ ] o signi icado das equências de opo
do espec o p óxima lie. [ ], [ j] signi icamças, e não la. [ ] signi icmei. La. pala al do
p iebalsio [] espec o cimaūnês eqüências signi icado a i kščiai: a ima la. [], [],
[], [] signi icanças (i. i. p iebalsiam, la ias em língua endo ne onologicamen e
pala alização sinaisį). De aco do com o espec o pico das equências alo es
dis inguí eis ais de línguas li uanas e la ians a iculiacionais p iebalsias g upos:
a) al eoliniai (sibilian ai): lie. [], [j], [], [j], [], [j], [j], [j], [j] e la. [], [], [], []; b) dan iniai
(sibilian ai): lie. [s], [sj], [z], [zj], [], [j], [], [j] e la. [s], [z], [], []. c) gomu iniai
(nesibilian ai): lie. [x], [xj], [], [j] e la. [x] d) lūpiniai dan iniai pala alinis (nesibilian ai): lie
/. [ ], [ j] e la. [ ], [ ], In o man ų gêmeo az in luência às equências dos picos do
espec o: p abalsios p o e idos pelos homens ca ac e izam in e io es picos do
espec o do que mulhe es p o e idas aos co esponden es p abalsios. Uma ez
que as ca ac e ís icas espec ais dos p obalsios es ão elacionadas com o
[ʝ].
amanho da o nas an esakinêse mia, e a es e az in luência o amanho do a o
ocal (o que an esakinê e mia maio , o mais acus ina ene gia suscelkia na á ea de
baixes equências), espe a-se que homens es a em p obalsios ene gia concen a
ac osis nas á eas mais baixas do que mulhe es (plg.: os homens êm ~2,8 cm mais
longos do que mulhe es).
6.2. In ensidade elykinha
6.2.1. De e minação da in ensidade ela i a
A in ensidade ela i a indica a elação en e puchiamojo p iebalsio ou a zês
ika os idu inio in ensy umo i one inę aplinką suda ančio balsio idu inio
in ensy umo pe nus a y os ukmės in e alą. Ma a imai a lik i ga sų anali-
p og ama PRAAT. As médias de in ensidade dos p obalsios e a ika os (dB
(μE)) o am ob idas a pa i de 0,01 s, ou 10 ms, du ando o in e alo ( g. Fig. 9 e
11), e as alo es de in ensidade dos balsios o am ob idos a pa i de 0,05 s, ou
50 ms, du ando o in e alo, localizado ap oximadamen e na média do balsio (Fig. 10 e 12).
A igos A icles 163 /
Daba inių bal ų kalbų pučiamieji p iebalsiai i a ika os:
akus inių požymių lyginamoji analizė
de e minação de in ensidade média (μE)
9 PAV. Duslusis p e okalinis pučiama-
sis [s] skiemenyje [sɑs]: 0,01 s, a ba
10 ms, ukmės in e alas
10 PAV. Dusliojo p e okalinio pučia-
mojo [s] one inėje aplinkoje esan is
balsis [ɑ] (skiemenyje [sɑs]): 0,05 s, a -
ba 50 ms, in e alo de du ação
11 PAV. Duslioji p e okalinė a ika-12
[] skiemenyje [ɑ]: 0,01 s, ou os []
in e alo de du mės sis [ɑ]
PAV. Dusliosios p e okalinės a ika a
one inėje aplinkoje esan is bal10 ms,
(skiemenyje [ɑ]): 0,05 s, ou
50 ms, in e alo de du ação
A in ensidade ela i a calculada di idiu-se o alo da in ensidade média do
p iebalsio ou a ika os pucian e do seu ambien e one izada num alo da
in ensidade média do balsio. Po exemplo, se sɑkiemenyje sas [sɑs] p e ocalino
su ocan e puchiamo p iebalsio [s] a in ensidade média em 10 ms in e alo é 55,06
dB (μE) (ž . 9 pa o balsio [ɑ] a in ensidade média em 50 ms in e alo 73,41 dB (μE)
(ž . 10 pa ), a in ensidade ela i a é calculada assim: 55,06 dB (μE): 3,41 dB (μE) =
0,750 dB (μE). Gau os alo es de in ensidade ela i a a ados dados p og ama de
análise es a ís ica SPSS: nes e p o-
g amoje apskaičiuo os san ykinio in ensy umo idu inės s a is inės e ės (dB),
ku iomis ope uojama šiame s aipsnyje.
Ac a Linguis ica Li huanica LXXV 164
JOLITA URBANAVIČIENĖ, INESE INDRIČĀNE
6.2.2. Lie u ių kalbos pala alizuo ų i nepala alizuo ų pučiamųjų p ie-
balsių bei a ika ų palyginimas su la ių kalbos duomenimis
Li uá ia e la ias línguas pučiamųjų p iebalsių bei a ika ų ela i o in ensidade
es a ís ica médias alo es (VSV) ap esen adas abela 3. 3 LENTEL. Li u ias e
la ias línguas pučiamieji p iebalsiai e a ika os: ela i o in ensidade VSV (dB)
CVy os dados Mulhe es dados
Lie. La. Lie. La.
Pučiamieji p iebalsiai
[ ] 0,788 0,819
[ ] 0,648 0,648 0,619 0,608
[ j]0,653 0,630
[s] 0,661 0,779 0,759 0,782
[sj]0,786 0,738
[z] 0,761 0,815 0,783 0,863
[zj]0,766 0,793
[ʃ] 0,699 0,751 0,704 0,752
[j]0,734 0,747
[ʒ] 0,799 0,806 0,816 0,858
[j]0,788 0,810
[ʝ] 0,818 0,852
[x] 0,686 0,712 0,679 0,696
[xj]0,675 0,639
[ɣ] 0,770 0,744
[j]0,802 0,721
A ica os
[ʦ] 0,701 0,796 0,728 0,818
[j]0,722 0,746
[ʣ] 0,751 0,788 0,765 0,833
[j]0,759 0,774
[ʧ] 0,723 0,785 1,003 0,795
[j]0,765 0,750
[ʤ] 0,766 0,801 0,807 0,837
[j]0,774 0,778

A igos A icles 165 /
Daba inių bal ų kalbų pučiamieji p iebalsiai i a ika os:
akus inių požymių lyginamoji analizė
Li uá ia e la ias línguas pučiamųjų p iebalsių i a ika ų ela i o
in ensidade alo es es a ís icos médios c esce assim o dem:
1) homens dados: la.
lie. [ ]<[ j]<[s]<[xj]<[x]<[ʃ]<[ʦ]<[ʦj]<[ʧ]<[ʃj]<[ʣ]<[ʣj]<[z]<[ʧj]<
[zj]<[ʤ]<[ɣ]<[ʤj]<[sj]<[ʒj]<[ʒ]<[ɣj],
[ ]<[x]<[]<[s]<[]<[ ]=[]<[]<[]<[]<[]<[z]<[];
1) dados emininos: lie. [ ]<[ j]<[xj]<[x]<[]<[j]<[]<[sj]<[]<[j]<[j]<[j]<[j]<[s]<[]<
la. [ ]<[x]<[]<[s]<[]<[]<[ ]<[]<[]<[]<[]<[]<[z]. das línguas Li uãs pala alizuadas e
[ʣj]<[ʤj]<[z]<[zj]<[ʤ]<[ʒj]<[ʒ]<[ʧ],
não pala alizuadas pučiamųjų p iebalsių bei a ika ų ela i o in ensi idade
VSV compa ação com dados da língua la ių is o 1314 pa .
13 PAV. das línguas Li uãs pala alizuadas e não pala alizuadas pučiamųjų p iebalsių bei
a ika ų ela i a in ensidade VSV (dB) compa ação com esul ados da língua la ia:
dados masculinos meno es da ela i a in ensidade VSV do que do pon o de is a de
La ių kalbos p iebalsiai Lie u ių kalbos p iebalsiai
pala alizuo i nepala alizuo i
166 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV
JOLITA URBANAVIČIENĖ, INESE INDRIČĀNE
Lie u ių kalbos pučiamiesiems p iebalsiams i a ika oms būdingos šiek iek
ocalidade e a iculação pa a os mesmos p iebalsios da língua la ia (baseando-se
an o em dados masculinos como emininos). Kele as p iebalsių não con i mam des a
endência: homens dados lie. [ j] > la. [ ], mas lie. [ ] = la. [ ]; mulhe es dados lie. [ j], [ ]
> la. [ ]; lie. [] > la. [] > lie. [j] (mo e ų p ono ação da língua li uãs al eolinė a ika a [] se
dis ingue ex emamen e al os de in ensidade ela i a VSV, ê. Fig. 14). Palyginus dados
de mamo e us p iebalsius [xj] < [x], [j] < [], [sj] < [s], [j] < [], [j] < [], [j] < [], [j] < [].
La ians pala alinis [] ambém em um dos mais al os (pelo dados das mulhe es) ou
y i, kad pala alizuo ų p iebalsių san ykinio in ensy umo duomenys dažniau
y a aukš esni. Tačiau esama išimčių, plg.: y ų duomenys – [xj] < [x], [ʒj] < [ʒ];
mesmo o mais al o (pelo dados dos homens) índice de in ensidade. Espe a-se que
exa iando mais dados ou usando ou os p og amas de análise a co elação
pala alização e ela i a in ensidade osse ainda mais cla a. 14 PAV. das línguas
Lie u ių pala alizuo ų e nepala alizuo ų pučiamųjų p iebalsių bei a i-
ka ų san ykinio in ensy umo VSV (dB) palyginimas su la ių kalbos ezul a ais: mo-
e ų duomenys
La ių kalbos p iebalsiai Lie u ių kalbos p iebalsiai
pala alizuo i nepala alizuo i
A igos A icles 167 /
Daba inių bal ų kalbų pučiamieji p iebalsiai i a ika os:
akus inių požymių lyginamoji analizė
6.2.3. Ska džių i dusliųjų pučiamųjų p iebalsių i a ika ų
compa ação
Os esul ados do es udo mos am (ž . 1314 pa , 3 abelę) que an o dos li uanos,
quan o dos la ios idiomas ska džių pučiamųjų p iebalsių e a ika ų ela i o
in ensidade VSV ge almen e é maio do que seus dusliųjų ek i alen ų. Hencei,
p iebalsios balsingum az in luência o indicmeniu da in ensidade ela i a. Do
ma e ial de es udo de língua li uana es as endências não con i mam os homens
p onunciado ska dusis pala alizuo as den inis p iebalsis [zj], com ha endo meno
média es a ís ica (0,766 dB)) do que su lusis den inis [sj]786 dB)). No subg upo dos
an ibalsi icados nepala alizados excepção cons i ui a a ica a al eolá ia
esca ada [] das mulhe es, cuja média es a ís ica de in ensidade ela i a (0,807
dB)) é meno do que a a ica a su liciosa [] (1,003 dB)). Ska diosos la ios língua
p iebalsiam ambém ca ac e ís icos maio es alo es de in ensidade ela i a do
que su liosos seus co elia am. Excepção homens p onunciada ska džioji dan inė
a ika a [], endo meno média es a ís ica (0,788 dB)) do que a co esponden e su lioji a ika a []
(0,796 dB)).
6.2.4. Compa ância de dados masculinos e emininos
Di e en e isiologia sexuais, lemian i ilgesnį homens oz ak ą (plg. homens oz
ak os comp is ~16,9 cm, mulhe es ~14,1 cm), pe mi e espe ė is e di e en es
in ensidade ela i o esul ados. Os esul ados do es udo de p iebalsios da língua
le ônica con i mam as espe adas endências: signi icâncias de maio in ensidade
ela i a mais eqüen e ca ac e ís ica dos p iebalsios p onunciados pelas
mulhe es. No en an o, exis e e exceções, plg.: homens p ono i p iebalsia [ ], [x]
em maio es de in ensidade ela i a VSV do que co esponden es mulhe es
p ono i p iebalsia. Palyginus da língua li uânica do mesmo pučiamojo p iebalsio ou a ika os homens e mulhe es dados, sis eminių ski umų
nepas ebė a.
6.2.5. P iebalsių a ikuliacijos būdo in luência local p iebalsių akus-
iniams požymiams
Nem lie u ianos, nem la ios línguas dados de in ensidade ela i o não pe mi em
di e encia pučiamųjų p iebalsių e a ika ų segundo a iculação manei a e luga .
Espe a-se que a pa i de dados de in ensidade ela i a pudesse se dis inguido
sibilian us, . y. „ yškiuosius“ p iebalsius (didesnio in ensy umo) nuo nesibili-
an ų, . y. „blausiųjų“ (mažesnio in ensy umo) p iebalsių. Kalbos akus ikos e-
o ija a i ma que a meno in ensidade é ca ac e ís ica dos su ocados nãobilian es
(pa yzdžiui, -15 dB), o didžiausias in ensy umas – ska diesiems sibilian ams
168 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV
JOLITA URBANAVIČIENĖ, INESE INDRIČĀNE
dB (0); ska džiųjų nesibilian ų e dusliųjų sibilian ų in ensidade são panašus
~-5 dB (z . Amb aze ičius 2011: 38).
Os esul ados ob idos mos am que em línguas li uanas e la ias homens
esca am de ska džių pučiamųjų p iebalsių i a ika ų g upėse de aco do com os
alo es ela i os médios da in ensidade es a ís ica não se podem dis ingui
sibilian ų de nesibilian ų, i. e. línguas li uanas não pala alizuo as pučiamųjų
p iebalsių i a ika ų [z], [], [], [] g upėje nea siski ia []; das línguas li uanas
pala alizuo as p iebalsias [zj], [j], [j], [j] g upėje nea sci ia [j]; línguas la ias
pučiamųjų p iebalsių i a ika ų [z], [], [], [] g upėje nea sci ia [ ], [].
Com base em dados emininos de línguas li uanas ska džiųjų p iebalsių posis eme
pode se dis ingui ska džiuosius nesibilian us [j] e [] de ska džiųjų sibilian ų [z],
[zj], [], [j], [j], [j] aos nesibilian os [j] e [] ca ac e ís ica meno elação de
in ensidade VSV do que aos sibilian os. Na subsis êmia de ska džiųjų p iebalsių da
língua la ia dos sibilian ų [z], [], [], [] se dis ingue nesibilian a [ ] lhe ca ac e izam
um pouco meno in ensidade de elação VSV ( ambém apenas segundo dados
emininos).
Tan o das línguas li uanas, quan o das la ias dusliųjų pučiamųjų p iebalsių i
a ika ų g upėje signi icado de in ensidade ela i a ajuda a dis ingui sibilian us
( u inčius didesnes VSV) dos nesibilian ų ( u inčių mažesnes VSV). Plg.: línguas
li uanas nepala alizuadas p iebalsias g upei sibilian ai [s], [], [], [] di e e do [ ], [x]
(somen e de aco do com dados emininos, masculin iz a as p iebalsias [s] e [x]
signi icâncias pe sidengia); dados de sibilian es [sj], [j], [j], [j] nos pučiamųjų
p iebalsių i a ika ų g upės, pala alizuados em li uano, se dis inguem dos
nesibilian ų [ j], [xj] (pelo ambos os sexos); nas la ias pučiamųjų p iebalsių i
a ika ų g upėje sibilian es [s], [], [], [] po signi icados de in ensidade ela i a se
dis ingue dos nesibilian ų [ ], [x] ( e e indo a dados de ambos os sexos in o man ų).
6.2.6. Resumação do es udo de in ensidade ela i o
Lie u ių kalbos pučiamiesiems p iebalsiams i a ika oms būdingos šiek iek
mažesnės san ykinio in ensy umo VSV nei balsingumo i a ikuliacijos požiū-
iu okiem mesmo à língua la ia p iebalsiams. Tais esul ados podiam de e mina
g a ações de som: embo a os pa âme os écnicos das g a ações na Li uânia e
na Le ônia ossem sujuinados, du an e a g a ação a maio a enção e a k epiada
em g a ações qualidade (cadangi g a ações o am usadas pa a á ios sons
acus icins a ibu os i i17), e não em som sinal olygumu, que podia s y uo i po
so sa ybių a ba dėl nuo a gio, a si adusio ilgai kalban į dik o oną. Šis ga so
17 Į ašai da y i p ojek o „Daba inės bal ų kalbos: spek inės ga sų cha ak e is ikos (ins umen i-
in o man o indi idu balnis y imas) (N . MIP-081/2013) du an e.
S aipsniai / A icles 175
Daba inių bal ų kalbų pučiamieji p iebalsiai i a ika os:
akus inių požymių lyginamoji analizė
Co elações semelhan es be ween he acous ic cues examined in his pape and he e ec o
oicing, manne and place o a icula ion, as well as he e ec o speake s gende a e
obse ed bo h in s anda d Li huanian and La ian. Howe e , some di e ences in he da a o
he wo Bal ic languages a e also obse ed. The esul s show ha he ica i es and
a ica es o S anda d La ian a e mo e simila o he pala alized s. non-pala alized i
ca i es and a ica es o he same oicing, manne and place o a icula ion in S anda d
Li huanian, i.e., he ica i es and a ica es in S anda d La ian seem o be so e in
compa ison o he non-pala alized ica i es and a ica es in S anda d Li huanian. É ambém
obse ado que he ica i es and a ica es o S anda d La ian ha e a highe ela i e
in ensi y in compa a ion o he co esponding ica i es and a ica es o S anda d
Li huanian. This can be explained ei he by mo e ene ge ic a icula ion o hese speech sounds
o speake s o S anda d La ian o by some di e ences ela ed o he eco ding le el.
Į eik a 2016 m. maio 19 d.
JOLITA URBANAVIČIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5 LT-10308 Vilnius Li huania
joli a.u bana [email protected]
INESE INDRIČĀNE
LU La iešu alodas ins i ū s
Akadēmijas laukums 1 LV-1050 Rīga La ia
ineseind [email protected]