4Te minología | 2013 | 20
Debido a la comp ensión de
é minos de ciencia uni eikšmiškumo
S aSyS KeinyS
Las palab as esenciales: é mino, é mino de ciencia, e minología,
unaa eikšmiškumas Sėdus esc ibi es e a ículo de algúncu io memo ia
paukš į eniškio (nuo Kalnãbe žės) esc i o , p o eso de li e a u a, nobe adėse
zakabo io izni o šelininko Česlo o Milošo palab as: <...> nomb a y zasklęs i
es casi lo mismo como ene lo pa a odo el iempo (Milošas 1991: 124). Pasngoó, que
esa idea pudie a cabe a un lenguaje más amplio sob e é minos. Ma du an e
cinco décadas, los cuales di ec amen e es oy consocionado y con e minis bei
e minologija, no ez pasaba ocu i oí y lee , que el é mino deįs se uno y el
mismo no sólo pa a odos los consumido es, pe o y casi no pa a odo el iempo. El
mismo y aiškos, y signi icado en cuan o, i. i., como ese paukščio nomb e, con ena
aiška y una éikšme. Aquí un pa de la mul i ud de posibles es imonios o.
El P imas. Jus o hace un cen ena de años en la asamblea gene al de Li u ias
Mokslo D augijas (anuome inas nues as Mokslų akademijos) el médico de
pe sonas, popula men e hablando, do o , Kazys G inius, explicando ¿Ko
puede exigi la ciencia de la e minología?, debe menciona p incipalmen e:
Kad cadaum sup a imui ue a un nomb e, una palab a, po que el é mino de
ciencia es nomen p op ium y se sólo uno1 (G inius 1914: 432433). El segundo
es imonio es es e: Te minas es asi mažy ė ci a a. Según las eglas de
ci ación el é mino debe pe du a del mismo y el mismo signi icado en odos
los abajos cien í icos de la de e minada disciplina de conocimien o, así
an es de eje á diezimcias años edi ada en la Gene al de Filología į ade
es udian es mokė Moscú Mikhail Lomonoso Uni e si y p o eso ilólogo Ju ijus Roždès en skis
(Рождественский 1979: 141).
Se puede deci que hace iempo se p e ende aquí mencionados é mino
unaa aiškiškumo y unaa eikšmiškumo, a ėmos es ánda i i no sólo
p oduc os, pe o y sus mís icos 1 Ci a ų s aipsnyje kalba ne aisy a, sólo dónde no dónde padė a p iegaidė.
4 S asys Keinys | Debido a la comp ensión de los é minos cien í icos
una eikšmiškumo así como sus pa es nomb amien os, ese anhis hecho uno de
los más impo an es equisi os de e minología. Nes e so p ende que en sus
abajos de e minología especialmen e es o en a iza a ac i el a desde
p ei o siglo cua o decenlio de la es anda ización ba e aba ęsi ingenie os
usas Dmi ijus Lo ė (18981950), aus as Eugenas Vius e is (1891977) y la is al
mismo iempo es anda iza E nes as D ezenas (1897) abajos. Dos p ime os
de odos p ime oà logika b įs a eo ía del é mino i a po es e día, aunque
después Deli o mundial de la gue a más ampliakn la lengua y e minologiją ėmę
de in e no y inė i kalbininkai, al menos sus pa e, aquellos equisi os
ka ego iškumą ge okai paš elnino. Ma lengua iene a lo la go de cen os, y con
p okalbadas a lo la go de miles de años o mada y sus consumido es conciencia
y pe melkusią común y pàp as ai, y obje oinea lengua signi icamien os y sus
mane as de exp esimo sis ema, y im i ella o za au i, cois i de shono
p ime amais eque imien os no hay sociedadene, esos usua ios de lengua, ú il
abajo. Es o puikiai su ókė y bemaž al mismo iempo, incluso un pocou į
anks ėliau, ex eiškė menė ų inžinie ių amžininkas nues o ilóso o y
e minólogo p o eso S asys Šalkauskis (18861941). En su es udio de la eo ía de
e minología, anuome ne publicada an eka iniame Logos e is a, y aho a
eimp imidna Esc i os, él esc ibió: <...> y en ekę en la e minía cien í ica, las
palab as nesus ings a desde el pun o de is a semán ico, sino es palenk
olimesnei e oliución, la cual niekadas no apaga, mien as la lengua es i a en el espí i u de la gen e (Šalkauskis 1991: 43).
Na plii ando an o la palab a, an o el é mino una eikšmiškumo asun o, no
debie a expedi de ojos, que las mismas palab as unaa ekšmis,
unaa ekšmiškas y unaa eikšmiškùmas no exis e unaa eikšmiai. P esen es
dicciona io de lenguas li uanas desde segundo edi o se dis inguen d i de esas
palab as éikšmės según lo que se habla obje o iene, p ma, sólo uno
signi icado, y añ a, la misma signi icación (DŽ 1972: 934). Pa ece que ambos
esos signi icados enidos en la cabeza, cuando se habla o esc ibe y sob e
e minos seman icá. Y aunque al o dena los signos de e minos no malmen e
o al menos suelen menciona se sólo unaõs enencia de signi icado, en la
mencionada emp élia ci ada a J. Roždes enskio lib o se en a iza
jus amen e o s p a či õ s enencia de signi icado (po causa de p ecisión aquí a ci a a ci a a ka ojama o iginalalo lengua): Te min es como бы минимальной ци-
татой. По правилам цитирования термин должен сохраняться в одном
и том же значении во всех научных сочинениях, принадлежащих к
de e minada á ea de conocimien o. De hecho, al ca ego iškumo de es e
au o no es ácil de en ende , po que él esc ibe no sob e el é mino isoliuo o
sa yé, como a cie a unidad del sis ema, miemb o, no sob e la ase o
ixsación, sino sob e su a osen.
49Te minología | 2013 | 20
Tuos dos casos de e minos ( iksación y eikybą y a oseną) en el abajo de
e minología y cien í icos y inėjimuose cons an emen e ale ene an e los
ojos. Teikybos y iksación abajos, . y. e minos dicciona ios,
enciclopediaciones, es ánda es y e c., el é mino es a si sus ingdomas,
sus aba izado, p esen adoamà su esencia de signi icado. Aquí lo es ácil
p esen a así, como quima y una eikšmį, y sin sinónimos, y . . Pe o i alidad al
é mino p opo ciona el consumido , y él, sob e odo cien í ico ex o c eado (sin
él, no equie e ol ida y ga ėjo oyen e, lei y ojo), lemb a, si el é mino se u iliza
(y en endido) igualamen e así, como de e minada p o eedo o p o eedo es, o su
signi icado algún que sea señamiu sus au inada, ex endida, ans e ida o
pa ikslinama. Po úl imo ampoco pensamos, pues, que los p o eedo es, no como
odas las pe sonas, son in alibles odožiniai, mejo que odos o os capaces de
pe cibi y emplea e minis signi icimus cosas.
Hablábamo asun o ue no ado S . Šalkauskis y ap amen e exp esásécelo así:
Seman inė e minijos e oliucija anda su base al hecho, que cada palab a
en aña á su iško pascolbamien o de ese con ex o en el que es u ilizado
(Šalkauskis 1991: 43). O cuan o más adelan e ensaé: Reik incluso cla amen e
nusimanyi , que la misma na u aleza de la lengua en odo no exige es ablece
an es ic amen e el sen ido y signi icado de las palab as, que no belik ų
libe ad sa o iškai consumi es ie palab as según lo, como o puede exigi
nue os con ex os peculia idades. Los signi icados de las palab ass y el
signi icado conges ión e o ia ios, una ez sob e el isado es ablecido en el
ocodyno ėmose an es ingi ían lib e ą el pensamien o humano eigą, que
in elec ualénė su inicia i a debe ía muy de lo pe judica (Šalkauskis 1991: 44).
Bū ų puede c ee se que es o mues a mencionada ingenie os y en gene al los
llamados p ecislios ciencias y ilóso o y en gene al humani a ias ciencias
in es igado es del en oque y en endimien o samp iešio, su giendo de di e en e
de esos ciencias obje o, ca ác e y necesidades. Sin emba go pues iloso ía es
no sólo sepa ado ciencia, sino y gene al me odología de ciencia, y aida es
ca ac e ís ica a odas las á eas de ciencia así mismo, como y oda будучий. No
hay exención y lengua y su e minija. By he way, nues os dicciona ios de
é minos é minos suelen pa eikinándose sin a osena ejemplos, a menudo sus
us ojamąsias sus signi icadoss nuok ipas o a bainas noaa explici ado deja y
au o es de abajos de ciencia, ad susgaudi se, qué se ha que ido con dicho
é mino, incumbe a los mismos lei y ojos o escuchi ojs. Hay que deci que el
conjun o de a i mación de que los é minos deben se unidejenšmya, y su
desigua eikšmiškness es e minologías ýda, no de un di e sos ámbi os especialis a es pe cibido iesmuka, como dogmà, y imamas
5 0 S asys Keinys | Debido a la comp ensión de los é minos cien í icos
una eikšmiškumo aplica sa e minía de la lengua. Sin emba go al absolu o,
absolu o, una eikšmiškumo aspi ación no hay como ap e a , po que, él diegian ,
ek ų hace eno mesí pe o ma de e minología y, como p ime o mencionada,
a dy i demasiado mucho iempo nusis o ėjusią y enaugusią conciencia de los
usua ios al lenguaje en nomb ijamoja sis ema. ¿ Realmen e se ía desincien es,
que, digamos, el é mino šaknis ebū ų se u iliza sólo bo anikoje, aún
ege alininks ėje, y peikiančių kalbininkus, ana omus y o os ámbi os
specialis as, a qué es os esa plan as de ciencia e miná, asladando signi icado,
adap ada a sus ciencias. Kažin o se ía más ácil unos a o os en ende , si la
palab a aškas e u ė ų sólo empolima en la sencilla con e sación acos umb ada
signi icación ap ali žymelė, dėmelė (LKŽ XV 982), y los idiomas de ciencia,
ma emá icas, ísica, écnica, depo e y o os galas se ía sugal o i o pasolin i
odo los que cualquie o o ipo in oduceij. Jus icia, habla en olun ad iene
mane as y medios alam pe e smio del dicodyno hace , sin emba go y ese
palab as o e minos signi icados asélimas, adap ación ambién es uno de las
pachas ca ac e inguais į a dijimo po eikios sa kinimo modos. Además, esa
mane a ayuda a p o ege la lengua de nue osda os y o o de p és amos de o os
idiomas an plujío, ad es económico un idioma y muy cómodo al consumido ,
po que usa la palab a o é mino habi ual, que y cuán o cambiada, adap ada a
o a es e a, en signi icado, es donde lo que más simplemen e, que pe cibi y
aco da nue o, neg idecido, calgado nemo i o o, como a menudo pasaba, no
bo ado de nue o. P imesmos al o ei apa ece la exigencia del é mino
una eikšmiškumo o, mi en endimien o, más p ecisamen e deci deseida en aquel
campo o sis ema, de cuya e minía miemb o él es. acos umb ado menciona se
jun o y s e as es echamen e elacionadas, pe o los casos, po los cuales en
dis in as á eas se usan é minos end ía exac amen e la misma signi icación,
pa ez, es a o o incluso muy a o. Sólo de bédada aquí se ía posible menciona ,
po ejemplo, de la ana omía nomenkla ū as o al ez no un caso di ec amen e de
i a lengua sencilla en kalbo y ą ( isų pi ma one iką, o ga samokslį) omados
lengua pada gų nomb inimus ( u bū niekas negi ų kalbininko, quien al asun o
im a ía suda inė i naujada us o a o i skolinius de o a lengua. Sin emba go,
inmedia amen e, como ob išés sus p opios pada gos nomb es, ūlas
ga samokslininkas con esos pada gais suda y ų sonos nomb es us aba
aplie u in us ap opian inius būd a džius den alinis dan , labialinis lūpinis,
nazalinis nosinis, u ulia inis liežu ėlinis y k . y bo oin us e mininimus
labializació, nazalizació y k . Ve dad, es o o, e minos uni o ma aiškiškumo,
en onces no de es e esc i o, pe o odo insepa able, cosa, po que pues aiška y signi icado es d ejybė ienybėje, d i bū inos pa es del mismo segno, sin las cuales de él no pod ían se ).
5 1Te minología | 2013 | 20
El omamien o del é mino a o a á ea suelen es á elacionado con su signi icado
adap ación, e islinim o cambio. Y segu amen e no un caso puede su gi el deseo
ales po ciones (a ski ų s ičių) e minus sujei i en una común iausia
signi icado u in į sa o išką an e minį. pa ece ob io que de la biología en ado
en kalbo y ą y algunos o os ciencias e mín de dėmen o mo ologija pasadé al
an e miniu, eiškiančiu o mų mokslas, y en aquellas á eas y sus amas se usan
suscu in as según in es igada signi icams é minos, po ejemplo, mo ología de
obje os, mo ología de obje os, mo ología de animales (jo džių) ci ología,
mo ología de sang e, unajodžiai mo omo ija juk geologija, mo omo ija
žems elė y e c. By he way, al menos nues os lengua á explicanamuosios
dicciona ios, ambién en enciclopedías acos uma pa eikinė i sólo los aisli ąsias,
según ciencia s i is escakai y , éikšmes. Tal ez es o pa ece desde el hecho,
que, pa ece, aún no hay al gene al de mo ología ciencia. Sin emba go asign
palab as éikšmes es o no debe ía obs ui . T a ando de pe cibi hablamos
emas, en amos en la gene al de ciencia y que ienen más amplio signi icado
ki ų pla esnių s ičių e minų (galė ume i okius bend uosius, pap as ai
e minos llami i esamais, ik ais, an e miniais), así como in e pmokslinių
e minos signi ica i os de elaciones con sepa as á eas de ciencia y sus akų
e minų éikšme o signi icmėms ámbi o, en, o o pu ando, ex ensnės y
siau esnės alcance e minos uniónsa con iena eikšmiškumu bei
ne iena eikšmiškumu. Po ejemplo, la palab a o ma es un é mino gene al de
ciencia, écnica y a e, que más b e ichšme es u ilizado en iloso ía ik o ės y
elemen o del p oceso cogni i o, que o o ga a los obje os conocidos sepa ación y
iden idad (VLE VI 187). En disc e os ámbi os de ac i idades humanas y amas es e
é mino se u iliza po sí solo o es imen de é minos compues os
adecuadamen e adap ado y de inido en signi icado, po ejemplo, en lenguao y o
la o ma más ecuen emen e se u iliza dus pla esne aiškos, iz aiškos y
es eu esne, conc e esne ly ies signi icmėmis (plg. EW 1978: 89; DL 1980: 222223;
KTŽ 1990: 8 75, 65,8, 16 241; Bułygin, K ilo 1990: 555578). Tan o al más amplio, como al
más es echo indi idual de una sola á ea o ama é mino semán ica mi ando,
es o, cuán o y qué ancho de signi icados es a ibuida a aisli am é mino o su
g upo, pa eina y de lo que, cómo es pe cibida y dis inguida e minologická
signi icación, cuáles sus elaciones con el encomendijable concep o, su alcance y
el mismo encomendijim y cuán o encomendijin se conside a en sis emá icos
polinkius del lenguaje. Ta kim, en la ac ual comun inée habla es habi ual que de los
nomb es de pe sonas según ocupación con p e acio -ys ė deduci palab as y
é minos į a dija os iones o amos
5 S asys Keinys | Debido a la comp ensión de la eo ía y p ác ica (mokslą y e slą)
de é minos cien í icos de una eikšmiškumo, como po ejemplo: bi ininkys ė,
da žininkys ė, gy ulininkys ė, jū ininkys ė, o ei ys ė, paukš ininkys ė,
e minologijoje pasi aiko išimčių – šalia miškininkys ės gal dėl pe s ip iai
žemdi bys ė y k . Sin emba go sen ido é mino desigua eikšmiškumo, al ez
debido a los cien í icos o umo o ambos asun os a la ez, o al ez aún po algo o o
es pasadi o el nomb e de ciencia miško y a, a de és e y y ėją žymin is
miško y ininkas. Hace algún iempo de biblio ekininkys ės ambién ue suge ido
a imba ciencia signi icado y esa ciencia llama la biblio eo y a o incluso
biblio eologija. Hones amen e hablando, muy dudosa, si ale chi aip naujada ais
klibin i nusis ojusią į a dijamąją kalbos san a ką.
No debiesen expedi de ojos, que e minos en abajos de ixación pueden
se p esen adas no odas las signi icanzas de los é minos añadidos. Po
ejemplo, an es de eje ą décadas jun o con Kazimie u Gai eniu esc ibomo
lingüo y os e minos dicodino eikalu pe žiū ėjęs k ū elę accesible a ios
lenguajes lingüo y os e minos diccion, es aba nus ebęs, que cada de la
palab a clase en ellos se in e p e an sólo como g ama inė palab as klasė,
pe o neminimà an o pa ena, solo donde lo que en los abajos de ciencia y
p ác ica. Hemos aco dado los é minos de ese g upo en el dicciona io pone
con dos signi icadosém (po cie o, po eso, salido el dicciona io, no uno de
nues os hablan es hemos sido elogiados).
Tan o e minos ocodinos, an o especialmen e a osena del obje o en el
habla indican, que de e minada pa e de e minos iene más de un signi icado.
Especialmen e es o es ca ac e ís ico de los é minos gene ales de ciencias
y de ciencia sepa ada. De kalbo y os abajos a opues os e minos muy
mani ies os desigua eikšmiškumo es imonijimo es undinis e mis kalba, po
el cual lie u iškai suelen eiškiamà no sólo ga sioji Fe dinando de Sosiū o
ejybė langue, pa ole, langage, pe o y nemažai o os signi icamien os. Rusos
ilóso o y ilólogo p o eso Alexiejus Lose as comunes de los é minos
g ildeno plu ioa eikšmiškumą en 1978 años publicado (en 1982 ep enspin ame)
a ículo Ženklo y e minos eó icos del símbolo, en el cual esc ibé: Tales
é minos, como signi icado, es uc u a, señal, modelis, simbolis, de
di e en es au o es ienen desim is de di e sos signi icos. No hay que pensa
que en es a á ea debe se obliga o ia alguna que sea una única e minía, po
la cual se echaza ían o os p incipios de e minología. La única cosa, del
cual se puede exigi de au o es, es la de que, usándose uno u o o sis ema de
e minos, has a el in gua di a an sus e minologías y cada ez no
seimé asen de su asunción a alguna cualquie a o os sis ema de e minos (Лосев 1982: 220).
53Te minología | 2013 | 20
Además, esama (no impo a, si p o eedo es bendeimin os o noblaimin os) no
sólo comunes, sino y delines, ciencia y o os ámbi os di ecciones, s o ios,
escuelas e incluso sepa os au o es de a ojami, po úl imo sólo de cie os
ex os o sus g upús signi icamien os, las cuales u bū suelen en gene al ni
p opo cionadas, ni noi iadas. Simplemen e, sus esasa y pa o ojada
bas an e in ecuen emen e. okias indi iduales su p opio usado de e minos
signi icados años 1971 du an e pas lec o Sob e Bend osios semio ikos
p oblemos Vilniaus uni e si e e habló p incipalmen e el p o eso Algi das
Julius G eimas: Jeigu a ski iu neska e čių sis emas, como aksiologijas, y
e čių unkciona imo o ganizacijas, las cuales pa adinu ideologijomis, es o
aquí es mi pe sonaška e minologija, y p ašau читать ее за святое слово. Yo
sólo quie o deci que aquí es cómodo sepa a una cosa, especí icamen e,
e čių sis emą como s a inę sis emą (aš ją llamo aksiologija) de e čių
sis ema, dadas a pe sonas como modelo de ac i idad, que yo llamo ideologija.
Es o no necesa iamen e co esponde a las di e encias que hace la
sociología (G eimas 1991: 48). Es e más impo an e y del mundo de la ciencia
más conocido cien í ico li uano de la no a e minología concue da
pe ec amen e con es e a ículo sumanymu (sumanymu) y p incipal men i,
que la ciencia e minos necesi an sp aus i en es eu os, odos obligálus
uni e solinio una eikšmiškumo ėmus, po que la e minología disposiciones
no hay como kokie ka iuomenės s a u a, y cien í icos akli sus ejecu an es.
An aip ciencia no se ía c ea i idad, ambién y del lenguaje c ea i idad
daliniñkas. Sóclo lengua iene muchos unoa eikšmių, mucho y desiguodai
en endidos así como aca iciados e minos. Las causas de eso di e sas,
di e en es y modos exp esimosi. Mano no enido idea y il ies en es e
a ículo aba épa al ez no una lib o alen la e minos una eikšmiškumo y
p oblema iką mul ia eikšmiškumo. Teno ha sido de es e ema el
p oblemaškumą agudiza de una á ea (mokslo) como base y de los usua ios de
é minos cien í icos, desa ollado es así como manejado es eco da , que
an o en la in es igada, como en el p ác ico abajo de e minología no
siemp e ap a usa ensakmiõs end á signi icados palab as p ohibimien o,
exigencia, obliga o io, no y que u bū ne siemp e noso os sabemos, si cuál
é mino es ealmen e una eikšmis y más odo, o la misma y sólo una
signi icación después de cual iempo. ciencia habla, pues y sus é minos, cia
con el desa ollo de ciencia, cia aho a como y siemp e, po que pues, Romualdo
G anausko palab as del esc ibinio D ylika juod a nių, sob e Daukan ą laks ančių, <...> ciencia ambién es libe ad, y desconoce […] es e o iiniai lenciūgai en el cuello y ąžu Jukolinės šiekš os en las pie nas (G anauskas
1995: 272).
4 S asys Keinys | Debido a la comp ensión de é minos cien í icos uni eikšmiškumo
Li E a ū a
DL 1980: Dic ionnai e de linguis ique pa J. Dubois, M. Giacomo, L. Guespin, Ch . Ma cellesi, J.B. Ma cellesi,
J.P. Mé el, Pa is: Lib ai ie La ousse.
DŽ 1972: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. II papildy as leidimas. A s. ed. J. K uopas, Vilnius: Min is.
EWJP 1978: Encyklopedia wiedzy o języku polskim. Pod edakcją S . U bańczyka, W ocław–Wa szawa–
K aków–Gdańsk: Zakład Na odowy im. Ossolińskich Wydawnic wo.
G anauskas R. 1995: Vaka as, paskui y as: Apsakymai i apysakos, Vilnius: Leidybos cen as.
G eimas A. J. 1991: Iš a i i iš oli: Li e a ū a, kul ū a, g ožis, Vilnius: Vaga.
G inius K. 1914: Apie bo anikos o ganog a ijos lie u iškąją e minologiją. – Lie u ių au a. Kn. 2, d. 3
(1912–1913). Y a i a ski as K. G iniaus da bo a spaudas.
KTŽ 1990: Gai enis K., Keinys S . Kalbo y os e minų žodynas, Kaunas: Š iesa.
LKŽ XV – Lie u ių kalbos žodynas 15. Vy . ed. K. Ul ydas, Vilnius: Mokslas, 1991.
Milošas Č. 1991: Isos slėnis. Ve ė A. Kalėda, Vilnius: Vaga.
Šalkauskis S . 1991: Te minologijos eo ija i bend oji iloso ijos e minija. – Raš ai 2. Filoso ijos i pedago-
gikos e minija, Vilnius: Min is.
VLE VI – Visuo inė lie u ių enciklopedija 6. Vy . ed. A. Račis, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos
ins i u as, 2004.
Булыгина Т. В., Крылов С. А. 1990: Форма в языкознании. – Лингвистический энциклопедический
словарь. Гл. ред. В. Н. Ярцева, Москва: Советская энциклопедия.
Лосев А. Ф. 1982: Знак. Символ. Миф: Труды по языкознанию, Москва: Издательство Московского
университета.
Рождественский Ю. В. 1979: Введение в общую филологию, Москва: Высшая школа.
aBoU UndE s andinG HE UnamBiGUi Y oF HE E ms oF sCiEnCE
Unambigui y is usually ea ed as one o he impo an ea u es o a e m and qui e
o en i is iewed as one o he main equi emen s o e ms. The e o e polysemy o a
e m is ea ed as a aul . Howe e , polysemous e ms a e qui e equen in e m
eco ding wo ks (special dic iona ies, encyclopaedias, e c.) as well as in scien i ic ex s
o a ious domains. This a icle deals wi h he p oblem o unambigui y o e ms o
science in espec o science de elopmen and naming sys em o he language.
Fi s o all i is no ed ha he wo ds and e ms iena eikšmis (unambiguous) and
iena eikšmiškumas (unambigui y) a e no unambiguous hemsel es, because on he one
hand hey mean ‘ha ing only one meaning’ and on he o he hand – ‘ha ing he same
meaning’. When speaking abou he unambigui y o e ms o en bo h hese meanings
a e kep in mind, bu mo e equen ly he oneness o e m meaning is emphasized.
The Li huanian philosophe S asys Šalkauskis (1886–1941) who published his wo ks
on e minology heo y and p ac ice om 1927 onwa ds ga e a easoned a gumen
agains s ic es ain o he meaning o e ms. In his wo k Te minologijos eo ija
(Te minology Theo y) Šalkauskis w o e: “<...> i pa ekę į mokslinę e miniją, žodžiai
nesus ings a seman iniu a ž ilgiu, o y a palenk i olimesnei e oliucijai, ku i niekados
nesibaigia, kol kalba y a gy a au os d asioje” ( ansla ion: “<...> and when wo ds
make hei way in o scien i ic e minology hey do no eeze in seman ic espec , bu
a e inclined owa ds u he e olu ion which ne e s ops while he language is ali e in
he spi i o a na ion”). These wo ds a e e y impo an o he cogni ion o he
essence o science and i s language c ea ion.
The a icle ejec s an absolu iza ion o unambigui y o scien i ic e ms and a gues
ha he main mani es a ion o he exis ence o e ms is no hei ixa ion in
5 5Te minologija | 2013 | 20
dic iona ies o encyclopaedias, bu scien i ic ex s whe e e ms a e used no only in
gene al, bu also in pa ial meanings speci ic o pa icula domains and scien i ic
schools as well as in some indi idual meanings cha ac e is ic o pa icula scien is s
o o some o hei wo ks. This is iewed as a na u al hing o he language and
e minology o science, because only e minology heo y and p ac ice which do no
es ic he eedom o scien i ic c ea i e wo k can acili a e he de elopmen o
scien i ic cogni ion and ensu e he p og ess o science.
К ВОПРОСУ О ПОНИМАНИИ ОДНОЗНАЧНОСТИ ТЕРМИНОВ НАУКИ
Однозначность обычно считается важной чертой терминов, нередко даже од-
ним из основных к ним предъявляемых требований, а многозначность – недо-
статком терминологии. Но как в работах по фиксации научных терминов (в спе-
циальных словарях, энциклопедиях и т.п.), так и особенно в научных текстах
неоднозначные термины не являются редким исключением. В настоящей статье
обсуждается проблема однозначности научных терминов в контексте развития
науки и номинативной системы языка.
С начала обращается внимание на факт неоднозначности самих слов и терми-
нов iena ekšmis «однозначный» и iena eikšmiškùmas «однозначность» – 1) имею-
щий только одно значение, 2) имеющий тождественное (неизменённое) значение.
К терминологии относят оба этих значения, но чаще подчёркивается единствен-
ность значения термина.
В литовском терминоведении против строгого ограничения значения терминов
аргументированно выступил философ и терминолог профессор Стасис Шалкау-
скис (S asys Šalkauskis, 1886–1941), с 1927 года включившийся в разработку тео-
рии терминологии и создавший словарь философских терминов. В труде по тео-
рии терминологии он писал, что после попадания в терминологию науки слова
не прекращают семантического развития, которое никогда не оканчивается пока
язык остаётся живым в духе народа.
Далее в статье показана несостоятельность абсолютизации однозначности науч-
ной терминологии, доказывается, что основной сферой существования терминов
является не фиксация в словарях или энциклопедиях, а тексты науки, в которых
термины используются не только в общих, но и в частных, в том числе свой-
ственных для отдельных научных направлений, школ, значениях. Кроме того,
термины употребляются и с индивидуальными значениями, характерными как
для отдельных учёных, так и отдельным их трудам. Это считается естественным,
так как только ненарушающая свободы научного творчества терминология спо-
собствует успешному развитию научного познания и самой науки.
Recibió 20131112
S asys Keinys
Ins i u o de lenguas Lie u ių
P. Vileišio g. 5, LT10308 Vilnius
E. poš a e minolo[email p o ec ed]