scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

Jaustukai kalboje ir šnekoje

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Jaustukai kalboje ir šnekoje

Author: Jolanta Zabarskaitė
Year: 2009
Source: https://journals.lki.lt/bendrinekalba/article/download/308/373
J. ZABARSKAIT.
Sen iucas em ala e šnekoja 91
JOLANTA ZABARSKAITĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
FAUSTUKAI NO FALBO E SHNEKOIA
Li u ians língua é uma das poucas línguas, cuja g ama ís icos ap ašuas
jaus ukai e is ik ukai são conside adas d iem sa a ankiškomi pa ims da
linguagem. A a ual g ama ica das línguas li uãs a i ma que sensus ukas, como
pa e sepa ada da língua, são dis inguidas de is ik ukų só em línguas li uãs e
em algumas línguas neindoeu opiečių (DLKG 2005: 469).
Jaus ukai isso pala as, pelos quais eiškiam (não nomeados) sen imen os ou
a os de on ade. De aco do semelhan es como jaus ukų unções no alboje
emocional e apelia y ină a des a pa e da linguagem pala as de šliejasi
in oka y ai, keiksmažodžiai, specialioji kalbos e ike o leksika. das línguas
Lie u ių y inė ojai jaus ukų não há nuodugniai nag inėję. Só lhes des inadas
p o undas de es udos (monog a iias, es udos, a igos) não conseguiu de ec a 1.
Sen ius ukas desc i as LKG (1971: 698733) e DLKG (2005: 462468), além de Aldonos Paulauskienės
mo ologijos ado ėlyje (1976: 243247). Es a pa e da língua é mencionada em abalhos de
lexicologia (plg. Jakai ienė 2009: 23). Mous ukas, como exp essi ós pala as, são a aliadas ao
examina e ei os da linguagem, po exemplo, da publicidade linguís icas em es udos (plg.
Blažinskai ė 2002: 125130). Como e ou a exp essi ioji leksika, sen ius ukas são não acilmen e
ansladas em ou as línguas, po isso lhes é dada a enção ao examina a adução do ex o
g ožino ques ões eó icas e p á icas (dėl lie u iškų keiksmažodžių e imo ž . Balčiūnienė
2006). Nag inhando a seleção de léxica exp essi iosa e da ap esen ação em dicioná ios ques ões,
sob e os p oblemas de desc ição de signi ica i os de sensus ukų é za ada a au o a des e
a igo (ž . Zaba skai ė 2006: 170180). Jaus ukus, como um dos aiškos būdų, ašo kalbos e ike o
y inė ojai (Kučinskai ė 1985; Čepai ienė, Malakauskas 2006: 2234; Čepai ienė 2007). Na
e noling is ica, não mui a a enção é dada a sensus ukes keiksmažodži ou azeologismos que
execu am unções de sensus ukų o muliniams keiksmos e o mulinei e ie o leksikai (ž .
Jasiūnai ė: sob e keiks1 Jaus ukams a imiausiai kalbos daliai is ik ukams dedicada I enos
Jašinskai ės monog a ia
(1975).
92 KALBOS KULTŪRA | 82 mažodžių, pejo a y ų bei eu emizmų san ykį (1995:
3556); sob e os adicionais aišių inclinėjimus užgė imus (1999: 3445); sob e
adicionais o mulá ios keiksmos com a pala a madei a e seus sinônimos
(2006: 265281); sob e o mulá ios zemaiços keiksmus (2007: 257276) e k . ).
Ki akalbėje li e a u a a a-se eó icas jaus ukų luga lexicicos e p oblema no sis ema da língua.
Se eles são us pala as, que êm ca ac e ís ico con eúdo seman ínio, concep á, aiškinamasi do
la ynų g a ikų laikų (Wha on 2003: 4149). Do pon o de is a p agmá ico explo a-se léxica do e ique a
(plg. Ra hmay 1996; us. e imas 2003), compa a-se de di e en es línguas emocionais expe iências
aiška (Wie zbicka 1997: 2627; ci . pgl. Guda ičius 199: 2007). JUNGINI KLASIFIKACIJA PAGAL ATLIEKAMAS
FUNKCIJAS Jaus ukai neleng ai desc eoma pa e da língua li uânica. T adicinėje (ap ašomojoje)
JAUSMUS REIŠKIANČIŲ ŽODŽIŲ IR PASTOVIŲJŲ ŽODŽIŲ
g ama icane pa a o a des a pa e da linguagem desc ios limi es deixados algumas sen imen os
exp essškian ys pala as e pala as conjuniniai ou insu icien emen e exlyškinami seus ski umai
do adicionalmen e en endidos jaus ukų. Jausmus e ac os de on ade exp essskian es pala as,
como oi mencionado, adicionalmen e chamados jaus u kais (que são a imos in okações2 naminių
animais e paukščių g amo ou a imo ga sažodžiai). Tokie pala as nada não nomeia, não denu ado,
não le a conexão, p ecisinho, modalumo unções. Eles são usados pa a (daz ezes usado
conscien emen e3) exp essa sen imen os, po exemplo: e 1. eiškian uma a aliação nega i a,
ge almen e nusi ylimą, panieką e e c. (emocinė unkcija): E, melho nep asidėk. E, isso ele só an o
salá ios epa nešė; 2. alguma coisa g i ando, pa a chama a a enção chama i o (apelia y inė
unção): E, pa a onde ens? 2 A igo de au o ê acha que in ocações se ia mais p eciso chama
in oka y ais, plg. apelia y ai, eksp esy ai e c. Es e e mo con inua a se usado no ex o. 3
Ac edi a-se que in olun a iamen e os sons p o e idos do homem não são pala as, po que eles não
pe encem à šnekos ak i, que é baseado na e bine ação. O úl imo isa o mula o mais
p ecisamen e possí el o pensamen o a des ina á io (candida o ou lei o ). O som oi não se á
pala a, se p onunciado semconscien emen e, po exemplo, įsipjo us p š ą (Zaikauskas 2002: 10;
Jakai ienė 2009: 144149). No en an o, a ques ão, com o que conside a esc e ida ou papasako á algum
que seja inconscien emen e humano supos o som, que em ex o ou na ação seman izado, i. i.
ganha lexicina signi icância, po exemplo: Ee, ago a eco do bem, y u i (čia ee é um pe a
não-conscien emen e, usado em pauzei ala pa a p eenche , ele e á al signi icado e uma ez mais
o ex o papasakoj ou za ašius si uação). Se á al o mação semân ica ou inad e idamen e
p o e ido sensucuk, pos e io men e usu ado si uação pe pasagindo po esc i o ou e balmen e,
se á conside ado e balmen e?
J. ZABARSKAIT. Sen ius ukai alboje e šnekoje 93 ech a odūsiui eikš i (emocinė
unkcija): Ech, sunki oi dalia! ehe pa a chama a a enção, ge almen e di e amen e
nesik eipian (apelia y inė unção): Ehe! šūk elėjo de po can o. ei pa a chama a
a enção, ge almen e eco endo di e amen e (apelia y inė unção):
Ei, eime amigo.
e 1. pasibjau ėjimui eikš i (emocinė unkcija): Fe, mesk! ; 2. pasišlykš in
(emocinė unkcija): Fe, koks spuoguo . i manie ingai pasibjau ėjimui eikš i
(emocinė unkcija): Fi, koks neskanus. 1. u pasibjeu ėjimui eikš i: Fu, qual mu zin
cuo; 2. pasišlykš in : Fu, nãoikusišlykš in : Não en endo daqueles no os cos umes
si me ga.
ui – 1. s ip esniam pasibjau ėjimui eikš i: Fui, ne algyk ų aisių; 2. labiau pa-
ui.4 In oka y ai de a à jaus ukų, po que como pala as (no s e de leksikos
pe i e ijas) execu a apelia y inę unção. Ao lado odos conhecidos dos ciu ciu ciu;
kac kac; kic mui os in oka i os são comple amen e esques i, pouco usados ou
comple amen e não ojados, ex.: koš ca alo ou ca alo g i ando ga sajodis: Koš,
koš, koš ab ako! Ob. Košius, košius, koš, koš, koš Zp.
py ančiukus, jąsiukus g i ando ou os mėgdžiojan : Py py py eip nós g i iam
ančiukus Gs.5
Às ezes eles podem se cons i uídos de sons conjun os, não sendoingos
língua li uãs, plg.: p uka ka ę, e šiuką chamando (pp . ka ojama): Tp uka
p uka, e doonos
Dgl. Tp uka p uka, e aloj! Slm.
Como jaus ukų espécies in oka y ai são ap esen ados nas adicionais g amá icas (LKG 1971:
715718; DLKG 2005: 466467). Os ga sa-zodžiai de chamamen o ou a imo de animais e a pássa os
domés icos são nossa pa e ag a inês passado, alioso pa imônio nacional. Jão gausu
nau osacoje, mui o es á LKŽe e seu ka o eko. In oka y ai mui o pouco pesquisa e quase
nyks an es. Assim mesmo como sensus ukai a unção emocional execu a e keiksmažo džia i,
une ai da leksikos pe i e ijas, sis emaje s y uojan ys a p jaus ukų e 4 Mais exemplos do
o ganizado Bend inės lie u ių kalbos žodynas escolhida conscien emen e, pa a mos a , qual
gausi, a ian iška e di e sa jaus ukų kalbinė g upė. Jaus ukų i: u: ui ina ė oposição é
onoseman ikos linguagem ikoniškumo aiškos in e p e ação obje o. 5 Se não o indicado de
ou a o ma, nes e a igo ap esen am-se exemplos a pa i do ocabulá io da língua Li uânia
(LKŽe 2005).
94 KALBOS KULTŪRA | 82 azeologismos. LKG jaus ukų signi icâncias ap ache
keiksmažodžiai nãoap a iam. Es a peculia pa e da léxica e azeologia
igu didosios. Keiksmajodžiai pode se unicleksemiai: Rupūžės! Diabo! Juos de
nominacinę unção a liecanciais pala as p ima iamen e dis inge in onação.
Encan ado , que keiksmažodžiai mui as ezes di ados não só ou a in onação
nem simples pala as, mas e não cos umai paulginando ou su u nando sons.
Po exemplo, Aleksas Gi denis o nece al ilus ação des e enômeno:
in ensi ús long p iebalsiai não habi ualmen e a ui ados balsių one signi ica
pyk į, po an o keiksmažodį upūžės a iame ap oximadamen e assim:
uppūžes (Gi denis 2003: 37).
Ou o keiksmažodžių g upo os chamados o muliniai keiksmai: Kad u nu ei um
pe sausus á o es! Sug; Eik u diabliop! Žd; Kad e bala onde! Sug; Que e ais o
p iglaus ų! Š nč6 (Jasiūnai ė 2006: 265281). Segundo o ma ais keiksmas são
p óximos azeologismos, e segundo signi icado seus ukas. E ike o leksika
apozicinamen os, apologies, zauojau os, aišių e abalho palinkėjimai e k .
segundo ealizada a apelia y iąją unção ambém p óximos sensus ukams
pala as. Mui os deles de o igem a dažodinė sensus ukai (E aldos Jakai ienės
e mino de a dažodinės azės iš iedėję jaus ukai (plg. Jakai ienė 2009: 156)) ou
sensus ukas apusios a dažodinės azės: labas, labukas, labu is, saudá el
i o, sejam bem- indos, a é, sudie, lik bem- indos e . . Jaus ukų unção pode
ealiza e açõesmažodžių o mas. Às ezes apa en e sua ligação com nominaciné
unção a liekančiais da mesma o ma homonimais causa classi icacionais
con inia os, po exemplo, Daba inės lie u ių kalbos žodyne (DLKŽe 2003)
seus ukais não conside amas eiksmažodžių a leis i e a sip ašy i o mas
a leiski e / a leisk e a sip ašau. Só po causa do cogni i y aus seu aspec o
signi icância de e ia es as o masžodžius ap esen a sepa ados
lexicog a inhos a igosis, como e ie o lexicikos s ičiai pe enusančius
jaus ukus. Lexica de e ique a de aco do o ma; pode se unlexemia e
d ileksemia unidades de linguagem (dėkui, mui o ačiū, em s eika ą) e como e
keiksmai cons an o ieji junginiai, p óximos azeologismams (padėk Die e,
hono ė Jėzui K is ui; ge o ga o linkėjimas einend in pi į). T adiciniai o muliniai
de abalho, aišių palinkėjimai spa čiai nyks a, p z. : Sal e mu k ! Dêkui gu k !
S ; Raizni akni! T akni šakni! TD I 34 (Kdn); Do as doo am, bom ge am! B ž 7 (Jasiūnai ė 1999:
34–45).
6 Pa yzdžių šal inių san umpos como ci ado no a igo da au o . 7
Ab e iimai como ci ado no a igo da au o .
J. ZABARSKAIT. Jaus ukai kalboje e šnekoje 95 JUNGINI KLASIFIKACIJA PAGAL KILM Segundo
kilmę jaus ukai são d ejopi. Mui os deles são uni e salús, ca ac e ís icos de á ias línguas,
JAUSMUS REIŠKIANČIŲ ŽODŽIŲ IR PASTOVIŲJŲ ŽODŽIŲ
susi o ma am de alingos e ne alingos šūksnių, plg.: ach, och, cha, ha, mmmm, ai e . . Eles
são conside ados pi minés o igem sensus ukais. À p imi i a o igem do jaus ukų a ibui-se e
pa e in oka i os. Ou a pa e des e ipo jaus ukų elacionada com imi a y ais ou ídeo
is ik ukais8, mais uma pa e des a in e essan e léxica pode se de onoma opėjinės o igem.
Como exemplo pode da in oka y o alia análise. Es a pala a é usada algo baidando, ejando,
po exemplo: alia, aliai Žąsis alioja: quando a i alia! alia!, e kai a as e, é aliai! oliai! V . É um
animal g i ando ou a indo ba sa oz. Uma ez que es e exp essi o pala aio nãoėgdžioja
ealidade de som ou imagem, não imi a o expe imen ado sensaūcio dele não pode se
conside ado is ik uku. A pala a i giu semalbinis šūksnis é e e ência de on ade. Jam
p óximos ais in oka y ai como ulia, uli, oliui, ule. In oka y as alia é elacionado com
açõesmaodžiu alio i, -iója, -iójo,,šauksmu a y i, ui i, gin i, baidy i, например.: alio i Jį odos
como šunį alioja Jž. Que u assim aliojas, al ez kiškį, a mažgi e wolką edas es! U . Chikai,
nealioki s a kaus mais nebea sk is Užp. E ns as F aenkelis Li u ias pala as
e imologicamen e (F aenkel 1962 I: 7) elha indoeu opie išką eiksmažodį alio i mano kilusį de
ga sažodžio. In oka y as alia indicada não- e balinho humano sons oz de, šūksnį. Ele i a
pala a, quando in oduz o signi icado ką no s a i i, gin i xalin. Semelhan es one ís icas
es u u ações sonsaodijas, que ma cam à pessoa ca ac e ís ico nãocalbinį šūksnį, são
papli ę em mui as di e sasi as línguas, exemplo.: ala suahilių kalba signi ica, que um homem
sen eça nepacan umą ou ma a ilbą, ēalā no inglês elho signi ica desililimo, siel a o
sensação, consuodos desejimą. Panašius sen imen os assim exp esseskia ca alonai ai las,
danai helaas, ancūzai hélas, suomiškai šūksnis alas signi ica zemyn,,,nuleisk. Assim um
comum iausių šūksnių, pa i usių jaus uku-in oka y u, em di e en es línguas ago a em
di e en es, mas sie inas signi icados. Es a pala a pode e onoseman ina oposição com
in oka y u aly alia: aly. Ela co elaciona com p óximos in oka i os onoseman ís icas
oposições 8 Mais amplamen e sob e is ik ukų imi a i ų ou concei o de ídeo is ik ukų e .
Zaba skai ė 2003: 146148.

96 KALBOS KULTŪRA | 82 a lebia a p e endida me a. O som e é de om um pouco mais
baixo e de du ação mais cu a; alia mais ápido se á escolhido nãosakmiai
ulia/ule : uli; olia/ole : oly; ule : uly i pan. Kai no ima ką pa a y i šalin,
nesąmoningai pasi enkamas as in oka y as, ku io pasku inis ga sas ge iau
baidando qual um domés ico animal ou aucš ão. Elgasis y mais al o ono, ilgesnês
du ação ozis, ele in oka i u aly dá mais o ça e in ensidade. Espe a-se que o
alan e escolhesse jaus uką aly, quando p ecisasse o que sma kiau de ende
xalin. Ou as sensações, as chamadas an inês de o igem, são su gidas de á ios
cos umes, adições, c enças, ex.: die myly nus ebimo, su p esa, sen ido de
su p esa eikš i: Die myly, que eu mais nãoama yčiau assim azendo An; Die myly
que picas! An; Po quê gi, die myly, é en e ocês ão mui os ágianças só ai
beleza? A. Ba an. É sensus okas, endoin ys seman inio undą, ge almen e su ę
de leksína signi icma endoças e nominacinę unção a liekančių pala as. Só de
e dadei as pala as o iginá ias seus ukų, po exemplo, Je gau je gau, on e é
deic inę unção execu an e, leksinės signi icações não endo pala a. An inas
o iginais sensus ukai e azeologiniai junginiai ( o muliniai keiksmai, ge o
linkėjimai) su giu a pa i culū inês, eligiosas, socialines pa i ies e é alioso
on e e noling is ikos. In es igado es p agma icos o necem ch es oma inio
exemplo, no qual se e ela ambos ipos de sensus ukų joguem:
Pi minesa o igem sensus ukai An inės o igem sensus ukai
Pa ien : Be ca e ul wi h ha needle! Den is : Hell! Im so y.
Den is : Oops. Pacien e: Shi ! Ge he bloody hing ou o my
cheek!
Pacien e: Ouch!
(pg. Ameka 1992: 11)9.
No malmen e nas g amá icas são analisadas p imês šūksminės o igem
ienleksemiai sen ius ukas (A, koksai u iebus! J; Ah, mal iz! Kp; A a a e eu 9
T aducendo em li uãos a língua ope iam-se a es a si uação ca ac e izando-se
comus ukas, plg. : Pacien e: BÚCACO com a agulha!
Odon ologis a: Oi!
Pacien e: Ai!
Odon ologis a: Diabos! Desculpo!
Pacien e: Sh...! Vas em essa maldi a coisa a da minha gando!
J. ZABARSKAIT. Sen em-se em ala e šnekoje 97 gi aíção! Jnšk),
secundá ias de o igem ienleksemiai e às ezes d ileksemiai adicionais
jous ukai.
T adicionalmen e como g upo sepa ado dis inguem-se in oka y ai, po ém
ienleksemiai e d ileksemiai keiksmažodžiai não dis inguem. Pensa íamos que
eles, como sepa ado à g upous ukų, se ia ap op iado sepa a , po que suas
on es de o igem, semân ica e sanda a em só lhes ca ac e ís icas ca ac e ís icas.
T adicinais g amá icos desc i os de jaus ukų capí ulos ambém não são
a ados e adicionaliniai o muliniai keiksmas, de aco do seman ina es u u a
giniai jaus ukai (Kad a e de yni pe kūnai užmuš ų!; Kad jus gil inė pag ob ų!;
azeoloLai e pelkė a ima! ; s . Jasiūnai ė 2007: 257276) e adicionais o mulações
posakias de e ique a (di bando, aišinan is, la usian is pi yje e e c., например.,
Man į s eika ą, nep ie ėliams į k a abą K P (Vlk )). Tokių azeologinių da inių
ap ašymas jaus ukų sis emoje padė ų išsamiau a skleis i šį eiškinį i su as ų
iems da iniams aiškią ie ą lie u ių kalbos leksiko sis emoje, ambém da ia
bene ício pesquisasams.
JAUSTUK IR IŠTIKTUK SANTYKIS Às ezes classi icando e desc e endo jous ukus
pa a ins de ciência e ensino (lexicologia cu so ou indo es udan es, no os
lexicóg a os) é di ícil sepa a complicingesnius jous ukus de de ik ukų.
Pode-se pasi ik in i DLKŽ, no qual são dis inguidos sensus ukas e is ik uki,
po ém LKŽe não é al on e, que pudesse ajuda classi icando es as duas
pa es da língua, po que sensus ukas e is ik uki nele signi icimi homoda
san umpa in e j. (in e jec ion). Plg. mais a os jaus ukų amos as de LKŽe:
aci in e j. (ci ildan ): Aci , u ėksny! Gs. ač in e j. (?) 1. N duokš: Ač me eu
sūnų BB 1 Ka 17, 19. ači in e j. s . ač 1: Ači-m nu minha mulhe , nesa čėsas é i
jospi BB 1 Moz 29, 1 ačià in e j. K I 575: Ei aqui, ei ma yk (ne ikė umui, nus ebimui
eikš i). 2 àčia in e j. Kukū! (gegu ė) Ačia! ( esponde homem) Gs. ob igado in e j.
21.
g açaskui: Po g açasku nãobūsi, eiks e em kišenę Sln. Con inia as às ezes
su ge e po causa de que sensus ukas, como e is ik ukes, não execu a
nominacionais unções, são semelhan es o mas (nekai omi, umpi
pala aselhas), em comuns a osenos aožų mui as ezes usados
ca ojan . P incipal deles
98 KALBOS KULTŪRA | 82 a di e ença é que is ik uki pe ence à chamada
ikoniškajai leksikai10.
Sen iuscos, não sendo a bi alús sinais da linguagem11, são p óximos a sinais de
es u u a mais simples índices12 (lie u icialmen e esses sinais jus os
chama em de e e ências). Oi ocen o alan e esc i o , que endo aze e ei o
ao ou in e lei o (shi pala as são p óximas exp essi am; sob e isso eja no
ou o capí ulo des e a igo), mígdžioia a imp essão obje i a, que lhe p o ocou
o escu ado som (Va pelis dilin dilin po pamokų Lkš), is a imagem (By as pojok kai
zassėdo sa e ni, is o é kabaldai, kabaldai e p alenkė mumū is), expe ienciado
(Kliok kliok ėm i Š s). Mous ukai exp essa subjecy ius jausJAUSTUK IR
mus a ba alią, ku iuos koks įspūdis a ba pojū is sukėlė ( ai gali bū i i
objek y us po y is, i subjek y us no as).
EMOTYV BEI EKSPRESYV SANTYKIS Pode su gi uma ques ão jus i icada, po
quê abo da oji sen imen os eiškian i leksika, que em um sepa ado pa e da
linguagem s a us, compa ada com unidades de ní el de consumo dingais
icmažodžiais e a dažodžiais, i. i. exp essy ais e emo i ais. A skleidus
sensus ukų e ou as pa es da linguagem pe encen es di e enças de pala as
pode melho expliqu i seman ina e unkcinę p imei os na u eza e sanda ą, pois
exp essi ų e emo i ų seman inėje es u u a o elemen o emocional-exp essi o
ambém é a base de sua p esença na ala. Pala as, que não só nomeiam ação,
coisa, eiškinį, es ado, e c., mas e o necem sob e in oduziama deno a ą
adicional de exp essi a in o mação, na li e a u a cien í ica chamam-se
exp essy ais (Jakai ienė 2009: 164). Po exemplo, pa a que e a alia len o e com
di iculdade andando pessoa, o alan e pode escolhe exp esi amen e dūlin i:
10 Iconickáis pala a é pala a, que não em signi icações nominacionais, i. i. não chamaina
ik o ės, mas ela imi a, mėgdžioja. P óximo exemplo mais simples onoma opėja, exemplo: kukū,
miau, k e, k a e pan. Es e é o caso de leksinio ikonismo na linguagem. 11 A bi alus sinal li emen e
escolhido aiškos plano, cujo con eúdo signi ica algo sem ele exis indo. Em semio ica a bi alūs
sinais são chamados símbolos. Lexikologicamen e são pala as que êm signi icação nominaciné.
De mais sob e os ipos de sinais e os a ibu os (Fiske 1998:
57–114 ).
12 Índice signo cujo aiškos plano apon a pa a o plano de con eúdo no plano de signos aco dado
(ODP 190191).
J. ZABARSKAIT. Jaus ukai kalboje e šnekoje 99 Eu dūlinu, . i. ou nezg abnai,
ingendo, de ácil J. Dūlina a cabeça nuleidęs Škn. E shu a en an a suba i, isso e
dūlina ausis suglaudęs Pbs. Kažna qual homem keliu dūlina Vžns. Kap dūly , ep dūly
casa Gs. Dūlink u paleng a, nós pa ysma An.
Ma ė, como po lauką lapė dūlino Mš.
al ação Li uânia pa icula men e gausu mo imen o (ėjimą, bėgimą, ažia imą) e
come imą e bebidas eiškiančių aizdingųjų eiksmažodžių: plumpin i sunkiai ei i:
Paikas com cailiniais plumpina pa lauką Jnš. Eu sob e casas plumpinu man i sapa i
š a ūs Bsg; kicen i pamažu, smulkia is ele bėg i, bidzen i: Ele kiceno pasquin mane,
mosuodamas ilga lazda š. Ge a e a kumelai ė: is kicena e kicena, passoniu neina Lnk .
Užsie gęs sob e dienugalio e kicena Slm. Com al nusp ogusia kumelėle kicena Jnšk.
Tegul kicena ca kliai nepa a gs: no olimas kelias Rs. Rudis semp e com minim
kicenda o, me lydêda o Vb. Vaikai kiceno aku Lnk ; kliauk i godžiai ge i, s ėb i: Ago a
já odos alkinykai alų kliaukia Pb . Kisielių i š ą odos começo, lys ų k uopų ninguém
nãoliaukia Ml; ma maly i algy i, ės i: Ma malyk, i k i Kl Ž.
Todas essas pala as êm p edominan e exp essi o léxica componen e de
signi icado, que, cla o, é elacionado com sen imen os. O alan e que busca
exp essi idade não se con en am só de in o mação seca, mas escolhendo
pala a igu a i a p ocu a que aquele a quem é des inada a in o mação, a
acei e não só com a men e, mas ambém com a imagem c iada exp essi amen e a aliadas sen imen os13.
P incipal di e enciá elis exp essi ões e jaus ukų aožas é o que os p imei os
a endeu nominacinę unção, é elacionados com obje iu conc e amen e
desc údinamu deno a u, exp essinis elemen o como cono acinis componen e
suas es u u a de signi icação embo a e p e ala, mas o único não. Jaus ukų
deno a as (konk e us sen imen o e (o ) a o de on ade numa de e minada
si uação) é indi idualus, ele desc eúdo, quando jaus ukas oco e e balizado ou
insc i o no na a i o. O signi icado do sen ido semp e é ibinė: no sis ema da
linguagem mui o abs a os eikš i jausmą, du an e cada a o de sneko, mui o
conc e os eikš i skausmą, eikš i siel a ą, eikš i džiaugsmą, eikš i baimę,
eikš i nusi ylimą e . .
Emo i ai ambém são pala as, que mos am os sen imen os do alan e kieno no s elação
(plačiau e Jakai ienė 2009: 161164). Quão essas pala as di e em de sen imen os exp essando
sensações? Usando emo y ą alan ei o esc i o não 13 Dūlina pa a gês homem ou animal ao
ou in e p e ende p o oca uzapaiu ão, sumişusią com nepasi enkinimu po lė o ação /;
ma malyja alkanas, godus, nelabai esi ūpinan is, como pa ece, homem p e ende p o oca
pasidygamen o sensação e . .
106 LINGBOS
CULTÚRA | 82
O con ado , usando sensus ukus, os epe e á ias ezes. Aquele que sensus ukų
não consume, elas não consume comple amen e. Kai onde sensus ukai são
mams a aliai eikš i, o kaip pe a ai, pasakojimo empui eguliuo i, pau-
u ilizados não jauszėms alboje p eende e pan. Nes as ocasiões eles execu a a
unção dos dalelyços. Como já oi di o, es es p imá ios dados de consumo de
sensus ukų de e ia p ecisa -se e enche , além disso, esp ei a o consumo de
sensus ukų em diálogos. Pa ece, naquela á ea de le agem eles de em se usados
mais equen emen e. Nuodugnesos es udos de consumo des a pa e da língua
p ecisam aze análise da cidade de consumo de jaus ukų em esnekamojoje
kalboje. Šypsenėlių ele ônicos in o mcinių ecnologias de linguagem não de e
subs i ui pala as da língua i a, que especialmen e de o igem secundá ia
gua dam bem mais pa a a ida da língua, iden idade nacional e his ó ia social da
língua de assun os impo an es, do que podem acha a p imei a is a16.
IŠVADOS
Nãoapsi izando o maliąja es u u a jaus ukų, e endo em con a as
semelhan es ou ãohas mesmas unções na ala execu ado e consumo, à es a
pa e da língua pode a ibui mais linguagem enominių, do que ago a delas é
dis inguida nas adicionais g amá icas.
Sen ius ukas exp esseiškia subjec y ius sen imen os ou on ade, os quais qual
imp essūdis ou sensaū is isso pode se e objec i ous po y is, e subjec i us desejo
causėlė. Como sinais de comunicação sen is ucas p óximos sinais-nuo odos. O seu
signi icado no sis ema da linguagem mui o abs a o exp essa sen imen o, e du an e cada
a o de discó dia mui o conc e os: exp essi do , exp essi siel a , exp essi aleg ia,
exp essi medo, exp essi desiluição e . . Po an o, pa a e ela o jeus ukų luga no
sis ema da linguagem, seu papel na hie a quia léxica e c ia jeus ukų ap esen ação em
dicioná ios bem como desc ição em bases de dados, ex os ano uados, indispensini
consis en es e comple os es udos da sua a osenos. Tais pesquisas de iam e opos a
di eção esul ados de eles se iam ú eis e noling is ika. Também é impo an e p omo e
lie u iškus jaus ukus usa šnekamojoje e in o macinių ecnologias alboje. 16 anos 2010
Ins i u o de língua Li uãs di isão de disseminação de conhecimen os cien í icos e
linguagem popula ização de Li uanis ikos židinys anuncia concu so a alunos e es udan es
quan o mais in e essan es e a iai iau išši uo i digi ines šypsenėles.

J. ZABARSKAIT.
Sen iucas em ala e šnekoja 107
LITERATŪRA
Ameka F. 1992: In e jec ions: The uni e sal ye neglec ed pa o speech. –
Jou nal o P agma ic 18, 101118.
Balčiūnienė I. Keiksmažodžių e imas. P onunciação, lido na união dos
adu o es li uanos semina e-diskusijoje. P ieiga po in e ne : www.l s.l
Bally Ch. 1952: Le Langage e la ie, Zu ich: Max Niehans Édi eu . Blažinska i ė
D. 2002: Ža gonybių mo y acija eklamoje. Kalbos kul ū a Čepai ienė G. 2007:
75, 125–131.
Lie u ių kalbos e ike as: seman ika i p agma ika, Šiauliai: Šiaulių
uni e si e o leidykla.
Čepai ienė G., Malakauskas A. 2006: Padėkos semân ica e aiška. Ac a
humani ica uni e si a is saulensis 1, 2234. DLKG 2005: Daba inės lie u ių
kalbos g ama ika, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as.
DLKŽe 2003: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. Vy . ed. S. Keinys. 4 edição
( a ian e ele ônico), Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. P iega po in e ne :
www.lki.l
Fiske J. 1998: Į adas į komunikacijos s udijas, Vilnius: Bal os lankos. F aenkel
E. 1962: Li auisches e ymologisches Wö e buch. Band I. Gö ingen:
Vandenhoeck & Rup ech .
Gi denis A. 2003: Teo iniai lie u ių onologijos pag indai, Vilnius: Mokslo i
enciklopedijų leidybos ins i u as.
Guda ičius A. 2007: G e inamoji semán ica, Šiauliai: Šiaulių uni e si e as.
Jakai ienė E. 2009: Leksikologija, Vilnius: Vilniaus uni e si á ia publikla.
Jasiūnai ė B. 1995: End ieja iškių pejo a y inė leksika. (Os Nega i os
Desc ições do Homem). Kalbo y a 44(1), 3558. Jasiūnai ė B. 1999: Į a o
s eika ą, į mano žy a ą! T adiciniai aišių linkėjimai. Li uanis ica 2(38), 3445.
Jasiūnai ė B. 2006: Medžias Ry ų Lie u os olklo e. Bal is ica 41(2), 265
283.
Jasiūnai ė B. 2007: Žemaičių o muliniai keiksmai. Tau osakos da bai 34,
257–276.
Jašinskai ė I. 1975: Li u ians kalbos iš ik ukai, Vilnius: Min is. Kučinskai ė A.
1985: E ique a da língua Li uânia, Vilnius: Mokslas. KTŽ 1990: K. Gai enis, S.
Keinys. Kalbo y os e minos Dic ionynas, Kaunas: Š iesa. LKG 1965, 1971, 1976:
Lie u ių kalbos g ama ika 13, Vilnius: Min is.
108 LINGUAS
CULTÚRA | 82
LKTCH 2004: Ch es oma ija de a ismas da língua Li uânia. Suda ė: R.
Bace ičiū ė, A. I a nauskienė, A. Leskauskai ė, E. T umpa, Vilnius: Lie u ių
kalbos ins i u as.
LKŽe 2005: Dic ionynas do idioma Li uânico 120 ( a ian e ele ônico). Red. kolegija:
G. Nak inienė ( y . edi o ė), J. Paulauskas, R. Pe okienė, V. Vi kauskas, J.
Zaba skai ė, Vilnius: Li u ians kalbos ins i u as. Accesso po in e ne :
www.lkz.l
ODP 1996: S. Blackbu n. Ox o d Dic iona y o Philosophy, Ox o dNew Yo k:
Ox o d Uni e si y P ess.
Paulauskienė A. 1976: mo ologia da língua Li uânia, Vilnius: Mokslas.
Ra hmay R. 1996: P agma ik de En schuldigungen, Cologne, Weima , Wien:
Böhlou Ve lag.
T. Wha on 2003: In e jec ions. Language and he ‘showing/saying con inuum.
P agma ics & Cogni ion 11(1), 3991. Wie zbicka A. 1999: Językumyslkul u a,
Wa szawa: PWN. Zaba ė J. 2003: Recomendação de signi icados de Ís i ukos num
diccioná ios. Lexicog a ia e leksikologia p oblemos, Vilnius: Li u ians kalbos
ins i u o leidykla, Zaba skai ė J. 2006: Eksp essi ioji lie u ių kalbos leksika i
136–150.
a osenos žodynai. Aiškinamųjų bend inės kalbos žodynų ak ualijos, Vilnius:
Lie u ių kalbos ins i u o leidykla, 170180.
Zaikauskas E. 2002: Teo iniai pe o ma y ų pag indai. Humani ies sciences
doc a o disse ação, Vilnius: VUB Rank aščių sky ius.
Recebido 2009 11 11
INTERJECTIONS IN LANGUAGE AND SPEECH
Summa y
In e jec ions make up a pa o speech which is much mo e complex and a ied han i
looks a i s sigh . Wi hou limi ing o hei o mal s uc u e and conside ing simila
o equi alen unc ions and usage, he pa o speech migh include mo e linguis ic
phenomena han a e usually a ibu ed o in e jec ions in adi ional g amma s.
In dialec s in e jec ions a e no so nume ous. They a e mos ly used in e/ elling a
s o y, i.e. in elling abou he pas , in ai y- ales e c.
J. ZABARSKAIT. Jaus ukai kalboje i šnekoje 109 Resea ch in o he usage o
in e jec ions, hei mo i a ion and exp ession o na ional iden i y could p omo e
hei mo e equen usage. This is pa icula ly ele an oday, when we can wi ness
he e ol emen o he language o in o ma ion echnologies. To iden i y he posi ion
o in e jec ions in he sys em o language, o clea ly de ine hei ole in he lexicon,
o include hem in dic iona ies and de ine in he da abases and anno a ed co po a,
u he de ailed and consis en esea ch in o hei usage would be indispensable.
Such esea ch could also con ibu e o e hno-linguis ic in es iga ion.
JOLANTA ZABARSKAITĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
[email p o ec ed]