LIETUVIY
AREALINES
LINGVISTIKOS
KLAUSIMAIL
LIETUVOS
TSR
MOKSLU
AKADEMIJA
E.
GRINAVECKIENE
LIETUVISKOS
KILMES
LEKSIKA
AUKSTDVARIO
LENKU
SNEKTOJE
Ty ingjan
T aky
aj.
A kS d a io
apylinkiy
Snekamaja
Zmoniu
kalba,
kons-
a uo a,
kad
y
apylinkiy
senyjy
ie iniy
gy en ojy
dalis
kalba
lenkiSkai
i
kad
dau-
gumas
jy
iS
seno
lie u iskai
be eik
a
i
isai
nemoka.
Lenky
kalbos
a ojimas
Siose
ie ose
u i
ne umpa
sa o
is o ija*.
Siose
apylinkése
lenky
kilmés
bajo ai
nuo
seny
laiku
y a
u éje
sa o
d a us,
pe
ku iuos,
be
abejo,
ka u
su
lenky
kul ii a
pli o
i
ilgainiui
isigaléjo
i
lenky
kalba.
Lenky
kalba
Cia
i gi
né a
nei
ien isa,
nei
g yna.
Visy
pi ma
jai
bidingas
ie i-
nis
a minis
kolo i as®.
Be
o,
joje
gy as
i
am
ik as
bal a usi’kos,
o
ypaé
lie u i8-
kos
leksikos
sluoksnis*.
Lie u iSka
leksika
y a
glaudZiai
susijusi
iek
su
p aei ies,
iek
i
su
daba ies
isuomeniniu-kul i iniu
Lie u os
kaimo
Zmoniu
gy enimu
i
apima
daugiausia
j ai ius
kasdienés
a osenos
e minus.
Cia
pa eikiamas
pluoS elis
okios
lie u iSkos
leksikos*,
miisy
uZ asy os
Auké -
d a yjé
1972
m.
apilinka
‘apylinkés
bis iné’
:
apilinka
pos awiona
u aj;
nauczyciel
mieszka
gdzie
apilinka,
plg.
lie .
apylinké.
bandimas
‘bandymas’:
ja
z obie
bandimas,
plg.
lie .
ba idymas.
ba szkuli
‘skambaliukai,
kabinami
a kliui
an
kaklo’:
z
ba szkulami
swa y
p zyjechali,
plg.
lie .
a m.
ba skuliai.
1
Z ,
MazZoji
lie u iSkoji
a ybiné
enciklopedija,
I,
Vilnius,
1966,
p.
188—189;
pig.
Halina
Tu ska,
O
pows aniu
polskich
obsza ow
jezykowych
na
Wilenszczyznie
( oliau
—
H.
Tu ska),
Wilno,
1939,
p.
1
.
2
Cia
ypaé
miné inas
Zodzio
galo
q,
¢
a imas
umpai
(panaiiai
kaip
lie u iu
umpu
o,
e)
i
be
nosinumo
a spal io,
pyz.:
majo
=
maja,
zuje
=
zuja
(pa eikiamosiose
nag inégjamy
Zodziu
ilius acijose
Sios
galiinés
i
asomos
aip,
kaip
y a
a iamos).
PanaSiis
a imo
a ejai
bidingi
i
Bialys oko
(Lenkijos
Liaudies
Respublika)
lenky
a méms,
plg.
Teks y
gwa owe
z
Bia os oczyzny
z
komen a zem
jezykowym,
pod
ed.
A.
Ob ebskiej—Jablonskiej,
Wa szawa,
1972,
p.
18—25,
27
.
Sang azos
dalely é
sig
cia
a iama
kaip
sia
(b dzgaé
sia);
eiksmazZodziy
bii ojo
laiko
yy iSko-
sios
giminés
yienaskai os
o my
/
po
p iebalsio
ne a iamas
(zjad
‘zjad¥’);
esamojo
laiko
daugiskai-
os
I
asmuo
a ojamas
su
galiine
-mo
(nazywamo
‘nazywamy’).
Pasi aiko
Cia
i
ki u
smulkesniy
a miniy
ski ybiu.
*
Pig.
H.
Tu ska,
p.
63
.
*
Vie inéje
lenkyu
a méje
a ojamy
li uanizmy
eikSmé
ge iausiai
iS ySkéja
i$
pa eikiamy
ilius aciniy
sakiniy.
Visais
a ejais
li uanizmai
lyginami
su
lie u i’kais
a i ikmenimis;
eikalui
esan
(kai
nepakanka
lie u iSko
pa yzdiio
a ba
kai
lenky
a ojamas
ki as
Zodis),
—
i
su
a i inka-
mais
lenky
li e a ii inés
kalbos,
bal a usiy
i
usy
kalby
Zodziais.
Daugeliu
a ejy
i§
lie u iy
kalbos
paskolin asis
Zodis
y a
i8laikes
sa o
senaja
ki io
ie a.
Tokiam
ki ¢ia imui
iS ySkin i
li uanizmais
laikomy
ZodZiu
ki éiuo asis
skiemuo
pazymé as
g a io
Zenklu.
136
baladaé
sia
‘klibé i,
judé i’:
wzeba
pa zyé,
zeby
podkowa
nie
baladala
sia
na
kopycie.
zaba adaé
sia
‘susid ums i’:
woda
zabaladala
sia.
Abiem
a ejais
ZodZio
eikSmé
paki usi,
plg.
lie .
baladé is
‘bels is,
anky is’.
©
blinda
‘blindé’:
‘blinda
—
mie ke
d zewo,
plg.
lie .
blinda,
bli idé,
blendis.
bol iisznik
‘kailiadi bys’:
pop osilam
bol usznika,
ze
welny
nie
wyda bal,
pig.
lie .
bal isninkas,
bal iinykas
‘kailiadi bys’,
be :
lenk.
bialoské nik®.
bonda
1.
‘kepalas’:
napiekli
wielka
bonda;
2.
‘bandelé’
:
on
bonda
zjad;
ona
piec
palila,
bondy
piekla;
3.
‘kugelis’:
bénda
upiekli
a kowana,
plg.
lie .
banda,
bandele.
b ank ak
‘ny ims
pa iS i
pagaliukas’:
b ank uki
zeba
p zyczepié
do
wa s a-
u
i
kaé,
plg.
lie .
b ank ukas
“b azgulis
ny ims
pa i8 i’.
b azgaé
sia
‘b azgin is’:
on
poczal
b dzgaé
sia,
a
do
cha y
nie
poszed,
pig.
lie .
b qzgin is;
pab azgaé
sia
‘suba Ské i’:
jak
ylko
pab azgali
sia
kluczy
( eplés),
i
ona
wycigguje
zqb,
plg.
lie .
pasib dzgin i.
b odnik
‘b adinys’:
/apali
yby
z
b odnikiem,
plg.
lie .
b adin s.
Sis
skolinys
a ojamas
i
lenky
Ik.
I$
pas a osios
jis
g ei iausiai
i
bus
pakliu es
i
i iamaja
Snek a,
plg.
da
b adzin s
(OnuSkis,
Pi aSiiinai).
b ukowaé
“bu kuo i’:
polny
golqb
b ukije,
pig.
lie .
b ukio i
<
bu kio i.
buksa
1.
‘be agis,
bekojis,
be ankis’:
buksa
k owa;
on
bi ksa
—
niema
eki;
2.
‘p o ezas’:
nosi
on
noga
w
buksie,
plg.
lie .
buksa
‘be agé
ka é,
Zmogus
be
pi s u’.
buez
‘bucius’:
buczy
s awili,
plg.
lie .
bucius*.
bimbu
‘bumbulas,
a pa’:
kozib odka
ma
bimbul
aki,
plg.
lie .
buimbulas.
bu bulié
‘bumbé i,
p iekaiS au i’:
baba bu bulije
i
bu bulije,
plg.
lie .
bu bu-
li o i.
bu bi ka
1.
“bu buliukas’:
jak
bu bilki
podymujo
sia,
o
bedzie
dlugi
deszcz:
2.
‘kas
bumba,
p iekaiS auja’:
baba
aka
wielka
bu bilka,
plg.
lie .
bu buliikas,
buFbulas.
bu liiga
‘koSé*:
mleko
—
jak
bu liga,
plg.
lie .
bu laga
‘pu ynas,
ko8é’.
cy
wi
wi
pawasa is:
skow onek
gowo ié:
cy
wi
wi
pawasa is.
dziegieé
‘degu as’:
czys y
dziegieé
z
b zozowej
ko y,
plg.
lenku
Ik.
dziegieé
(<lie .
degu as).
dy wan
‘di onas,
nedi bama
di a’:
na
dy wan
zeba
slaé
len;
wyo aé
na
zima
dy wan;
czombe ek
na
dy wanach
osnie,
plg.
lenk.
Ik.
dy wan
(<lie .
di énas).
Snek os
Zodzio
ki io
ie a
odo,
kad
jis
gau as
iesiog
i§
lie u iy
kalbos.
dudi k
‘dudu is
(Upupa
epops)’:
dudi k
na
deszez
k zyczy,
plg.
lie .
a m.
dudi-
kas,
be :
lenk.
dudek,
b .,
.
y060.
diji
‘dujos’:
p zygo owila
na
diji,
plg.
lie .
dijos.
dilka
‘spaliai’:
duzo
dilki
w
Inie.
ReikSmé
paki usi,
plg.
lie .
dilkés.
elek ynia
‘elek iné’:
jak
z obili
elek inia,
z obilo
sia
jezio eczko,
plg.
lie .
elek iné.
gil
‘gylys’:
gili
kasajo
k owy,
plg.
lie .
gyl s.
*
Plg.
S ownik
jezyka
polskiego
u ozony
pod
edakeja
Jana
Ka owicza,
Adama
K y s-
kiego,
W adys awa
Niedéwiedzkiego,
I,
Wa szawa,
1900,
p.
189:
1
(Bol usznik)
ga basz
<
moze
z
Li .
bdl as
=
bialy,
wigs.
bialoské nik
>;
Lie u iy
e minologija,
V.,
1975,
p.
166.
*
Pilg.
K.
Miilenbacha
La ieSu
alodas
a dnica,
Rediéjis,
papildinajis,
u pinajis
J.
Endzelins,
I,
Riga,
1923-1925,
p.
334;
V.
U bu is,
Daba inés
bal a usiy
kalbos
li uanizmai,
»Bal is ica“,
V(1),
1969,
p.
51—52.
137
gilowaé
“gyliuo i’:
gilajo
k owy
i
eluki,
plg.
lie .
gylido i.
giminazja
‘gimnazija’:
on
w
gimindzji
uczy/
sia,
plg.
lie .
a m.
gimindzija
(psn.),
be
lenku
Ik.
gimnazjum.
gi nik
‘eigulys’:
gi niki
zbie ajo
sma kaczy
b zozowe,
plg.
lie .
lk.
gi ininkas.
Zodzio
o ma
odo,
kad
jis
a éjes
i8
g e imy
lie u iy
a miy,
plg.
da
gi inykas
(Onus-
kis,
S akli8kés,
Pi aSiainai
i
k .).
gi nikija
‘gi ininkija’:
do
gi nikiji
wiozo
e
szyszki,
plg.
lie .
a m.
gi nykija,
Ik.
gi ininkija.
giwis
‘pempé’:
giwis
p zylecial,
plg.
lie .
gy is
gy is
(pempés
Sauksmas),
gy é,
gy iu é
“pempé’.
g abel ‘g éblys’:
u aj
g abel
i
kosa,
plg.
lie .
g ébl s,
g éblis,
be :
lenku
Ik.
g abie
(daugiskai iné
o ma),
aip
pa
b .
epd6ai,
.
epd6.au.
g abias
‘g ebés as’:
g abids y
pilowane;
sloma
p zywiqzujo
do
g abids a;
g a-
bias
nowy,
plg.
lie .
g ebés as.
g abias dwaé
‘g ebés uo i’:
zeba
g abias éwaé
cha a,
plg.
lie .
g ebés io i.
gimbas
‘gimda;
gimdos
skausmai’:
moja
kobie a
giimbas
meczy,
plg.
lie .
gumbas.
jakny
‘kepenys’:
on
ylko
zjad
lie ki,
jakny
i
se ce;
jakny
bywajo
p zy
bebeku:
zeba
pokosz owaé
mig uza
jakny,
plg.
lie .
jéknos.
jinkszezy
‘inkS i as’:
jinkszezy
en
wycisni,
i
obak
wylezi,
jak
jemu
zeba;
w
ské ze
znak
jes ,
gdzie
jinkszczj
byl,
plg.
lie .
inks i as.
kaci k
‘ka¢iukas’:
w
ym
ojs u
kaci k
aki
kniau
kniau,
plg.
dziky
(Onuskis,
Pi asiiinai)
kaciukas,
lie .
kaci kas,
be :
lenky
ko ka
‘ka é’,
kociak,
kocia ko.
kamba iik
‘kamba iukas’:
ona
ma
jeden
kamba ii k,
plg.
lie .
kamba ii kas.
ka ezuki
‘“ka iukés’:
ka cziikami
d zewa
zucili
do
wody,
plg.
lie .
ka éi ke.
kasz ani k
‘ us o
plauko
a klys’:
kasz aniuk
u
jego
byl
aki
dob y,
plg.
lie .
KaS ani kas
(<lenk.
kasz anek).
:
kie ndz
‘kuilys’:
do
kie ndza
zeba
pedzié
Swinia;
dziki
kie ndz.
Kepxo3,
KipHo3
pla iai
pazjs ami
i
bal a usiy
kalbos
a mése
BTSR’.
Rusy
KupHoc,
KupHo3
M.
Fasme is
laiko
polonizmu’,
o
F.
Sla skis
uo
abejoja
i
laiko
abejo inomis
anks-
esnes
Sio
ZodZo
e imologijas®.
Kadangi
Zodis
pa ikimos
e imologijos
ne u i,
mégi-
name
pasiily i
nauja,
pa em a
lie u iy
kalbos
ak ais.
Maisy
nuomone,
sa o
eik’me
i
da yba
Sis
Zodis
gana
leng ai
galé y
bi i
siejamas
su
lie .
ke nézas,
ke ndzas
‘kas
zemo
igio,
placiape is,
s ip us,
mégs a
peS is*!°
(dél
da ybos
plg.
aikézas,
bambé-
zas,
na nézas),
ku is
sa o
uozZ u
glaudziai
susijes
su
ke nd
,,kas
ke néja,
neuzauga“,
ke niukas
‘ aikezas’,
aip
pa
ke d i,
ké as.
kak
‘su obuliuo as
kasnis,
gumulas’:
kon
klaki
obie:
zuje
zuje
i
wyzuca
en
klak,
plg.
lie .
kldkas,
klékas
‘gabana,
kam$& is’.
Lie .
klakas
isai
su
pama u
laikomas
usy
K/oK
“ny¥OK
(Bosc,
wepce n)’
i
lenku
klaki
‘wyczeski
Inu
albo
konopi,
paku y’
giminai¢iu".
Sa o
seman ika
jis,
misy
nuomone,
isai
a imas
i
usy
7
P z.:
6
npoléxay
e aneuniys
xepxosa
Ziliai,
Y iios
aj.;
46
KAyp,
uo
KepHda
S.
Smil-
giniai,
Va ana o
aj.;
da
Z .
T.
®.
Cuswxosiy,
Ma oppiann
aa
csoyHika
Tpog3 encxaii
Bo6s acui,
Mincx,
1972,
p.
229.
*
Z .
M.
Dacmep,
S umoso nueckuii
cjopapb
pyccko o
a3biKa,
Il,
Mockpa,
1967
( o-
liau
—
M.
®acmep),
p.
238.
*
Z .
F .
S awski,
S ownik
e ymologiczny
jezyka
polskiego,
Il,
K akow,
1958—
1965
( o-
liau
—
F .
S awski),
p.
155-156.
10
Z ,
Lie u iy
kalbos
g ama ika,
I,
Vilnius,
1965,
p.
334;
Lie u iy
e minologija,
p.
178.
"
Z .
LKZ
V
952.
138
KlcK
Sas yila4ba
MKpa;
4TO
sH6o
saTBep eBuee”™?,
Lie u iy
kalboje
eisé-
ais
jo
giminai iais,
be
abejo,
laiky ini
kleké as,
klékena
‘k eSulys’,
klékenas
“ka és
iSma os’,
klekdsé
‘ i S as
pu ynas’,
klaké i
‘p ikim& i’,
paklak i
‘pasp ing-
i’,
uzklak i
‘uzsp ing i’,
klakio i
‘da y i
klaka’,
sukleké i
‘suk e¥é i,
su i s é i’,
klék-
i
‘ ené i,
k eSé i’.
Taigi,
galimas
daik as,
a diausiai
iesos
a
M.
Fasme io
i
F.
Sla skio
Sio
Zo-
dzio
e imologijos
dalis,
ku ioje
sla y
xaox, klaki
siejami
su
lie .
klék ?*.
Tu in
ai
gal oje,
g ei iausiai
disku uo ina
nuomoné,
pagal
ku ia
lie u iy
k/dkas
laikomas
skoliniu
i
usy'’.
Tai,
be
abejonés,
ga saZodinés
kilmés
Zodis.
k impi
“klumpés’:
k/impi
nosili
kiedys;
skap ukiem
klumpi
wybie ali,
plg.
lie .
klimpeé.
kombla
‘kamienas,
kamblys’:
kémbla
d zewa
wa dziejsza;
kobie a
len
czesa-
a:
kombli
u ,
wie chowiny
u
zucila,
plg.
lie .
kamblys,
be :
.
Komea ,
b .
KaMéAD.
k éjga
‘k aigas’:
bocian
na
k éjdzie
gniazdo
z obil,
plg.
lie .
k aigas,
k eigas.
k en
‘k an as’:
dalej
dy wan,
a
pod
k én em
jezio a
my
zasneli,
plg.
lie .
k ai-
as.
k uSnia
1.
“akmeny
k i a
laukuose’:
w
k i sniach
p aki
zyli;
2.
‘jaujos
k osnis’:
w
k usnie
jamka
z obiona
i
po em
kamieni
nakladzione,
plg.
lie .
k iisné
‘akmenu
k i a
laukuose’.
kubilik
‘kubiliukas’:
kubiluk
dla
baéwin,
plg.
lie .
kubiliukas,
be :
lenk.
kube-
lek,
kube ko
‘kibi iukas’;
b .
xy6eadK,
Ky6éaak
‘s a inai é™,
kumpiak
1.
‘kumpis’:
kumpiaki
wiqzy
na
ej
ze deczki;
2.
‘“Slaunis’;
kumpiak
boli;
Kogu a
kumpiak,
plg.
lie .
kumpis:
kump i.
kolik
‘akuo as’:
nie
bedziesz
pejsaé
jeczmien,
o
z
kolikami
bedzie,
plg.
lie .
kuoli kas'®,
da
plg.
kuoliné
Gda a,
kudlis
‘ inis’.
kup a y
“kup o as’:
cz owiek
kup a y,
plg.
lie .
kup é as.
liszeza
‘leSiai’:
z
ej
liszezi
bliny
pieé
dob ze,
plg.
dziky
a m.
lisiai
<
lésiai.
lu ba
‘didelé
as o
skied a’:
zeba
li by
zbié
z
plaszczakéw,
plg.
lie .
li ba.
labimié
sia
‘ge in is’:
on
labimil
sia,
labiil
sia
i
u aj
pojechal,
plg.
lie .
labin-
is
‘ge in is”.
ek
‘lankas’:
/ek
z
d zewa
dla
wecie za;
lek
z obiony
na
kosie;
l¢czki
z
d zewa,
plg.
lie .
Ja ikas.
ipy
‘lipos’:
i
/upy,
i
us y
nazywamo,
plg.
lie .
lipos.
mokikla
‘mokykla’:
d oga
do
mokikly
idzie,
plg.
lie .
mokykla.
mo iila
‘mo ulé’:
ojciec
zd owy,
a
mo ila?
u
mojej
mo i ly
ak
bylo;
moja
mo-
ila
upiekla
kiepski
chleb,
plg.
lie .
a m.
mo ile,
mo ilé,
be :
lenk.
ma ula.
2
Z .
M.
Dacmep,
p.
246.
8
Z .
M.
Macmep,
p,
252;
F .
S awski,
p.
247-248.
“Z .
E.
F aenkel,
Li auisches
e ymologisches
Wé e buch,
Heidelbe g
—
Gé ingen,
1955—1962
( oliau
—
E.
F aenkel),
p.
263.
‘*
Dil
kabilas
kilm$s
plg.S.
Ka aliiinas,
D3l
kele o
lie u iy
kalbos
skoliniy,
—
I8
lie u iy
leksikologijos
i
leksikog a ijos,
Vilnius,
1970,
p.
183.
B.
Vanagienés
i
V.
Vi kausko
pas aba
( .
Da
d3l
kubelo,
—
Leksikos
y ingjimai,
Vilnius,
1972,
p.
222,
6
iSnaSa),
jog,
,no s
S.
Ka aliiino
si loma
Sio
Zodzio
e imologija
i
labai
jdomi,
be
is
dél o
sunku
a sisaky i
siejimo
su
sla iSkuoju...
kobolp...**,
bidama
be
j odymy,
miisy
nuomone,
sa aime
a k in a,
nekeisdama
padé ies,
plg.
da
S.
Ka a iainas,
I8
bal y
kalby
puodininkys és
e minijos
is o ijos,
—
Lie u iy
e minologija,
p.
132,
14
ignadga.
“©
D2l
kudlas
kilmés
plg.
E,
F aenkel,
p.
312.
139
odlu bowaé
‘nu aSy i
nuo
as o
liu bas’:
odlu biji
kolunem
i
czeszy
sklu em:
plaszczak
odlu bowadli,
plg.
lie .
li ba.
oksci ki
‘padaigos,
padaigSliai’:
oksci ki
osno
ku om,
plg.
lie .
aksCcii kai:
aks inai,
be :
lenky
osé
‘spyglys’.
osklu dwaé
‘su
skliu u
nu aSy i’:
osklu owali
plaszczak,
plg.
lie .
nuskliu io i
“‘nu aSy i’,
Z .
sklu .
oszaki
‘a8akos’:
oszaki
zos ajo
sia
od
zy a;
w
chlebie
duzo
oszakow,
plg.
lie .
asakos.
pakulnica
‘audinys
i§
pakuly’:
pakulnica
dla
spodniczki;
pakulnica
z
pakuly,
spodniczka
obio,
plg.
lie .
a m.
pakuln s
+
sla .
p iesaga
-ica,
da
plg.
i$
Lie u os
gau a!’
lenky
a miu
pakulnica.
pakuly
‘pakulos’:
pakuly
dla
wo kéw;
baba
oblozyla
sia
pakulami,
plg.
lie .
pakulos,
Ki éio
ie a
odo,
kad
Zodis
im as
iesiai
i§
lie .
pamink
‘paminklas’:
wszys kie
e
paminkly
on
zakopal,
plg.
lie .
paminklas.
pampuch
‘spu ga;
pu us
blynas
su
mielémis’:
e
bliny
nazywamo
pempuchi.
E imologai
lenky
pampuch
laiko
skoliniu
i$
ok.
P annkuchen
( ok.
auk8 .
p an-
kuoche,
ok.
zem.
pannekoke)
‘kep as
i$
kiauSiniy
( ixum
ex
o es)
blynas,
paplo is’,
a si adusiu
dis ancinés
p og esy inés
asimiliacijos
keliu
p—k
>
p—p'*.
Kaip pém-
puch
one ika
odo,
j
i iamaja
AukS d a io
Snek a
jis
bus
pa ekes
iS
lenky
kalbos.
Lie u iy
kalboje
paZis amas
jo
a ian as
pampuskd,
gau as
aip
pa
pe
lenkus’’.
Ta iau
a
i§
ik ujy
pampuch
i
jo
a ian ai
neabejo ini
ge manizmai?
Remdamiesi
a ski y
zodziy
o momis,
a si adusicmis
dél
kon ak y
kaimyny
(lie u iy,
bal a usiu,
usu,
lenky,
okieciy)
kalbose
i
jy
a mése
i
kai
ku iais
lie u iy
kalbos
one ikos
bei
seman ikos
duomenimis,
méginsime
pasiiily i
nauja
ZodZio
pdémpuch
e imologija
i
ja
mo y uo i.
Su inkan
su
uo,
kad
skoliniams
apsk i ai
bidingas
am
ik as
ju
o mos
i8-
k aipymas
bei
pas a osios
p iside inimas
p ie
désniy
os
kalbos
(a
a més),
ku iai
jis
skolinamas
(plg.
ok.
Ko ido
>
lie .
a m.
kolido ius,
.
a m.
Koaudop;
lo .
ma mo
>
lie .
a m.
md mulas,
.
mpamop;
lie .
né imas is
>
b .
a m.
nxémapacyo;
ok.
Planke
>
lie .
a m.
blanka;
lie .
pi is
>
Ry p .
ok.
a m.
Bi ,
ok.
Feldsche ,
.
a m.
qepwiaa
i
k .),
is
dél o
gana
nelengya
pa iké i,
kad
lenky
pampuch
(i§
jo
i
lenk.
pampuszka,
lie .
pampuska,
.
namnywixa)
one iSkai
galéjo
a si as i
i
okieciy
kalbos
d ikamienio
P ann-kuchen
dis ancinés
p og esy inés
asimiliacijos
keliu,
lieZu io
uZpakaliniam
k
dél
lieZu io
p ieSakinio
p
asimiliuojamosios
j akos
pa i us
j
p.
Juk
ga sai
pap as ai panaSéja,
kai
jie
y a
os
pa ios
a
a imos
a ikuliacijos
(plg.
misy
aukS¢iau
nu cdy us
a ejus),
o
Sia
kal-
bamoji
p iebalsiy
asimiliacija
nejp as a
i
a gu
a
one i$kai
jmanoma.
PanaSaus
ga su
panaSéjimo
a ejy
lenky kalbos
Sal iniai
ne iksuoja*®.
Nepazis a
jos,
kick
mums
Zinoma,
né
lie u iy
kalba.
17
Z ,
S ownik
gwa
polskich,
ulozy
Jan
Ka owicz
( oliau
—
SGP),
IV,
K akow,
1906,
p.242,
8
Z .
Aleksande
B iick
ne ,
S ownik
e ymologiczny
jezyka
polskiego,
Wa szawa,
1970,
p.
393;
M.
®acmep,
S umouo mueckuli
caosapb
pyccKo o
sizbiKa,
TI,
Mockea,
1971,
p.
194.
1
Pig.
E.
F aenkel,
536.
*
Pilg.
Z.
Klemensiewicz,
T.
Leh -Splawinski,
S.
U banczyk,
G ama yka
his o-
yczna
jezyka
polskiego,
Wa szawa,
1955,
p.
154-156.
140

MaZai
i ikimas
i
iena eikSmio
okie iy
P annkuchen,
pa ekusio
j
lenky
kalba,
i imas
daugia eik$miu.
Tam
ik y
abejoniy
kelia
Salia
pampuch
bu imas
ZodZiy
pepuch,
pepuszka,
pe-
puszek,
u in¢iy
isas
pampuch
eikSmes
i
da
kelias
joms
analogigkas”*.
Vadinasi,
Siu
abieju
g upiy
Zodziy
seman ika
y a
isiSkai
a
pa i,
ik
pi maja
jy
a s o auja
os
ienas
pampuch,
0
an aja
—
gausus
bi ys
ediniy.
Siu
ZodZiu
seman ikos
bend-
umas
i
jy
o my
lyginimas
leidZia
gana
nesunkiai
jZ elg i
iesiogini
giminiSka
a p
ju
ySi.
Juk
Saknys
pep-
i
pamp-
one iSkai
isai
jmanomos.
Tai
neabejo inai
ki as
Saknies
balsiy
kai os
laipsnis.
Ta iau
ai,
be
abejo,
né a
lenky
kalbos
pada as
(plg.
lenky:
zeba y:
zqb;
debina
:
dab
i
pepuch
:
pampuch
ie o}
laukiamo
*papuch).
Pasi elkus
j
pagalba
lie u iy
kalba,
isai
désningai
galima
jZii é i
jai
bidinga
eis-
Kini
(plg.
im i
:
em i
:
ams is;
link i
:
lenk i:
la kas:
sém i:
sdm is.
Taigi
i
pemp-
:
pamp-).
I
am,
beje,
né
kiek
nep ieS a auja
né
y
ZodZiy
seman ika,
né
ju
o ma.
Tai
i§
dalies
pa emia
i
gausis
lie u iy
kalbos
pa yzdZiai
su
abiem
Saknies
balsiy
Kai os
laipsniais
(plg.
pimpis
‘nedidelis
skauduliukas,
spuogas:
pimpalas’,
pimp kas
‘“mazas
aikas;
kas
maZo
gio’,
pimpu ¥s
‘pumpu as’,
pimpi as
‘susi élu-
siy
plauky
s uoga,
kuokS as’,
pimpdlas
‘apgamas,
an auga’,
pimpkus
‘pempus’
:
pem-
pus
‘apkiinus,
iebus’,
aip
pa
pémpé”
‘nedidelis
séjiku
Seimos
pelkiy
paukS is;
p as a
me gina’;
pémpé i
‘nyk i, dzid i,
pendé i’:
pamip i
‘plés is,
pus is;
aug i
j
pil a,
s o é i;
in i,
pus i;
b ink i,
pu s i,
didé i’,
pdampa
‘nedidelis
iSsipi-
imas,
gumbas’,
pdmp?2
‘kas
s o as,
i8sipii es’,
pdmpla
‘neaukS as,
pil o as
Zmogus;
gy ulys
su
iS i usiu,
dideliu
pil u’,
pamplé
‘i8 izélis,
ne ykélis’,
pampl s
‘s o ulis,
pil iizas,
neuZauga’,
pampu s
‘gu golas;
gniu ulas;
iSsipi usi
bandelé,
spu ga;
iebus,
nedidelio
augumo
aikas,
be niukas’
i
d.
k .,
plg.
da
Ry p .
ok.
a miu
g eiCiausiai
skolinius
i
lie u iy
Pampe,
Pampel,
Pams
,,B ei,
dickes
Mus,
dicke
Suppe,
B eiiges
iibe haup “**).
Taigi
galima
bi u
many i,
kad
i
Pampuch
su
isa
sa o
seman ika
lenky
galé y
bi i
gau as
i8
lie u iy.
Tai
ypaé
pa i in u
i
lie u iu
a miu
pampi kas
‘i§
k ie iniy
mil y
kep as
blynas’
iesioginis
lenky
pampuch
désnin-
% Z .
S ownik
jezyka
polskiego
u ozony
pod
edakcjg
Adama
K ynskiego
i
W adys-
awa
NiedéZwiedzkiego,
IV,
Wa szawa,
1908,
p.
29,
31;
SGP,
IV,
p.
22,
81.
*
Lie .
pémp?
siejimas
su
la .
pempe
‘eine
ku ze
Pei sche;
de
ku ze
Schwanz
de
Schwei-
ne,
S ump schwanz
de
P e de’,
kaip
siiilo E.
F enkelis
(p.
569),
y a
isai
pama uo as.
Juk
i
J.
Endzelynas
( .
K.
Miilenbacha,
La ieSu
alodas
a dnica,
edigéjis,
papildinajis,
u pinajis
J.
Endzzlins,
IL,
Rigi,
1927—
1929,
p.
199)
la .
pempe
sieja
su
pémp ,
pamp
‘pis is’,
ik
nu ody-
osios
pempe
eikSmés,
miisy
nuomone,
labiau
y a
susijusios
su
s o umo,
o
ne
su
umpéjimo
sa o-
ka,
plg.
da
la y.
pémpis
‘de
Bauch,
de
Schme bauch’,
pempzelis
‘ein
ziemlich
dicke ,
un e se z e
Mensch’,
pempelé iés
‘sich
seh
wa m
und
dich
ankleiden,
e hiillen’
i
k .
Taigi
i
lie .
pémpé
sa o
a da
g ei iausiai
bus
ga usi
ne
nuo
umpos
uodegos
(jos
uodega,
beje,
isai
ne umpa!),
o
nuo
a sikiSusio
kuodo.
Jei
8i
pémpés
e imologija
a ody y
p iim ina,
E.
F enkelio
siejimas
jos
su
kém-
pé
‘Baumschwammny’
a k is u.
*
Pémpé i aip
pa
g ei iausiai
nea ski iamas
nuo
pamp i
‘pis is’,
nezii in
j
ai,
kad
LKZ,
IX,
p.
778
pa eikiamos
jo
eikmés
‘nyk i,
dzii i,
pendé i’.
Sias
jo
eikSmes
kiek
pa ikslina
jas
iliu-
s uojan ys
Zodyno
pa yzdziai:
kad
i
ijpémpéjusi
ka é
—
is
ka é,
o
ne
ozka.
Vis a,
Zqsis
ijpém-
péjusi;
spémpéjusi
kaip
kempiné.
Pa yzdziy
min is
lyg
i
ody y,
kad
sa o
seman ika
pémpé i
is
dél o
y a
labiau
a imsnis
sa okai
‘plés is,
pu s i,
b ink i’,
negu
‘d2ii i,
auk is’.
**
P eussisches
Wé e buch.
Os -und
Wes p eussische
P o inzialismen
in
alphabe ischen
Folge
on
H.
F ischbie ,
U,
Be lin,
1883,
p.
119.
141
gas
one inis
a i ikmuo*™.
Taigi,
p ipaZindami
giminys e
a p
lenk.
pampuch
i
lie .
pampikas
i
laikydami
juos
os
giminys és
p adininkais,
u é ume
Siuo
a eju
a si-
saky i
i
ok.
P annkuchen
aidmens.
Lie u iSkas
Zodis,
pa ekes
i
lenky
di a,
i8-
saugojo
iki
misy
dieny
sa o
pi mykS j
Saknies
okalizma
bei
seman ika,
igijo
sla-
iska
p iesaga
-uska
i
oks
jis
oliau
bus
bu es
skolinamas
ki oms
sla y
kalboms
bei
él
g izes
i
lie u iy
kalba.
pa dawiéjas
‘pa da éjas’:
zaszlam
do
ej
miesnej,
i
pa dawiéjas
dal
mnie
loj,
plg.
lie .
pa da éjas.
Zodis
j
lenky
a me
pa ekes
isai
naujai,
nes
i
lie .
kalbos
a -
mése
jis
apsk i ai
palygin i
naujas,
plg.
kiek
senesnj
kA du u ininkas
a
skolinj
k émininkas.
pa si k
‘pa siukas’:
miala
pa si ka
i
zaklula;
ko y o
dla
pa si ikéw;
dwanascie
pa siukéw
p zylecialo,
plg.
lie .
pa si kas.
pejsaé
‘paisy i’:
jeczmie
zeba
péjsaé,
plg.
lie .
paisy i,
paisas
‘nupaisy y
mieziy
akuo as;
nepaisy i,
su
akuo ais
mieZiy
g idai’.
péjsany
“ispaisy as’:
jeczmien
péjsany,
plg.
lie .
paisy i,
paisy as.
pienkie ikas
‘paZymys
,,penki“’:
nauczyciel
pienkie i kas
pos awil,
plg.
lie .
penke iikas.
pies a
‘pies a’:
my
mieli
pies u,
plg.
lie .
pies a.
pi minikas
‘pi mininkas’:
on
byl
pi minikas
kolchozu,
plg.
lie .
a m.
pi mi-
nykas,
lk.
pi mininkas.
Vadinasi,
Zodis
paskolin as
i$
g e imy
lie u iy
Snek y.
plaszezyé
‘dauzy i,
pleSkin i’:
k o
am
plaszceze
d zwiczkami,
plg.
lie .
pléskin i
‘dauzy i,
anky i’,
be :
lenk.
on
plaska
‘jis
anko’.
pliewa
‘pleu a,
plauciy
plé é’:
zacho owal
on
na
pliewa,
plg.
lenk.
plewa
‘pelai’,
b .
nasea
‘plé é’,
lie .
plé é.
ZodZio
one ika
odo,
kad
jis
skolin as
i$
lie u iu.
ploksz
‘pliokS ’:
ploksz
i
poplyla,
plg.
lie .
plidks .
poszo
‘paSa as’:
on
pdoszo u
p zywioz
do
konia,
plg.
lie .
pasa as.
p adzienik
‘asmuo,
ganan is
paeiliui
banda
iek
dienu,
kiek
bandoje
ganoma
jo
nuosa y
gal ijy’:
skie dzia
nie
mozno
wy zymaé,
o
p adzieniki
szedli,
pig.
lie .
a m.
p adzien kas,
k.
p adieni ikas
‘p adieniui
di ban is
da bininkas’**.
p amiga
‘ a pas
a p
k osnies
i
sienos’:
p amuga
—
zeby
sciana
nie
zapali-
Ja
sia,
plg.
lie .
p amiiga
‘ a pas
a p
sienos
i
k osnies;
a pas
a p
miSko
i
eZe o;
iSka a;
jduba;
duobé
an
kelio’,
plg.
da
p asimigin i
‘p asib au i*’.
p zyswi on
‘p ies i nis’:
na
p zySwi on
podloga
s awio,
i
deszcz
nie
zaleje,
plg.
lie .
p ies i nis.
25
LKZ
IX
315
pampi kas,
misy
nuomone,
be
pama o
laikomas
skoliniu
i§
lenku
kalbos.
Pazymé ina
da ,
kad
lenky
kalboje
g e a
pampuch
uZ iksuo as
i
pampuk,
a ojamas
a
pa ia
eik8-
me
(Z .
Slownik
jezyka
polskiego
p zez
M.
Samuela
Bogumi a
Linde,
II,
czes¢
II,
w
Wa szawie,
1811,
p.
620).
Jis
i
galé y
bi i
lie .
pampiikas
iesioginis
pi minis
a i ikmuo,
éliau
lenku
di oje
i8 i es
j
pampuch.
Kad
lenku
pampuszka
gau as
i§
Lie u os
a
pi miausia
uZ iksuo as
jos
dokumen-
uose,
be
ki a
ko,
pa i ina
i
SGP
IV
22.
*
Pig.
da
E.
HW.
Ppunasenxene,
HW.
1.
Kosaabuyx,
10.
©.
Mauxesnu,
E.
M.
Po-
Ma oBH4,
Ceneposanaguble
Genopycckue
ToBopbl
MTOBCKo O
no panuybs,
—
Bas o-cnaaanc-
Kul
cGopauk,
Mocxsa,
1972,
p.
383.
*7
Dél
p amiigos
ysio
sulenky
amuga
plg.
da
A.
Y.
Apawoukasa,
E.
I.
Tpunasen-
Keune,
I.
1].
Kasaapuyk,
10.
©.
Mankeniy,
A.
M.
Pamanosiu,
JI.
®.
Wa aiasa,
3
aex-
cixi
Genapyckix
apopak
3axogusi
sonb ,
,Becui
Axanamii
HaByk
BesapycKali
CCP,
No
4,
1969,
Cepua
pamagcKix
napyk“,
p.
126.
142
pulkowaé
sia
‘ ink is
j
pulka,
bi iuo is’:
yby
pulkijjo
sia
do
na es u,
pig.
lie .
pulkio is*.
pump yca
‘pumpu é’:
pump jca
—
ze
zyma
spodni
kamien.
Pump ica
g ei-
Ciausiai
<
*pumpu yca
<
lie .
pumpii é
+
sla .
p iesaga
-yca.
pundéczek
‘pun agal is’:
pundéczki
wychodzo:
glowy
wielkie,
z
ogonami,
plg.
lie .
pundagal is,
pundagal is;
punddkas,
pundzius,
pingal is,
pungila,
pun ikas,
pun agai is
‘ .
p.’,
piindza
‘pampla,
d uckis’.
pis a
‘piislé’:
moczowa
pisla,
plg.
lie .
paslé.
adikis
‘ idikai’:
dok adali
k uczki,
bulby
i
adikis,
plg.
lie .
idikai.
audonik
‘ audonikis’:
i
audoniki
osno:
cze wona
gléwka,
plg.
lie .
audoni-
kis,
dziky
audonikas.
ézgini
‘ ezginés’:
i
mie osz
(=
am
ik as
inklas)
obio
jak
ézgini:
kiedy$
slomy
nosili
w
ézginiach,
plg.
lie .
ézginés.
ojs
‘ ais as’:
z
djs u
mech
wiezli;
jes
ojs
jakie
zy
ak a y;
jes
jego
p zy
djs ach,
on
poszed
do
ojs u,
plg.
lie .
ais as.
ojs éczek
‘ ais elis’:
w
ym
ojs éczku
wody
mnie
do
kolan;
do
ojs éczku
ja
jej
zap owadzil,
plg.
lie .
ais as.
scimbi
‘s aga as’:
liscie
odlecieli,
jeden
scimbi
zos al
sia,
plg.
dziky
scimbi-
as,
lie .
s imbi as,
s imbas,
s imbi s
‘s aga as’,
s imb i
‘kie é i,
aug i
j
s ieba’.
siesidle
“medicinos
sesuo’:
a
siesiéle
p zyszla
do
nas
i
mowi,
plg.
dziku
sesé-
le,
lie .
sesélé.
skap ik
‘skap ukas’:
skap ikiem
wybie ali
lyzki;
skap uk
jak
ciesioika,
plg.
lie .
skap iikas.
skap owaé
‘skap uo i’:
skap ixk
dob ze
skap ije,
plg.
lie .
skap io i.
skie s iwi
‘ske s u és’:
skie s iwi
niesie
jeden
d ugiemu,
plg.
lie .
ske s i-
és,
skie dz
‘(s)ke dZius’:
skie dé
i
siedem
pas uchéw;
skie dzia
musieli
b aé:
gdzie
wioska
nie
wielka,
i
skie dzia
nie
moino
wy zymaé,
plg.
lie .
(s)keFdzius.
skie dzidwy
‘(s)ke dZiaus’:
skie dzidwa
jecznica
(=jajecznica),
plg.
skie dé.
skilandzia
‘skilandis’:
skilandzi
wigzy
na
ej
ze deczki,
plg.
lie .
skildndis.
sklu
‘ki is
as ams
aSy i’:
skli y
byli;
czesze
skli em,
plg.
lie .
skli i as.
sdla
‘sala’:
w
jezio ze
sdla
aka;
w
sdlach
i
d zewa
osno,
i
g zyby;
na
sdly
w
Jezio ze,
plg.
lie .
sala.
s embilla
‘s ambas,
ko as’:
s embala
bu akéw,
plg.
lie .
s dmbas,
s embas,
s am-
ba as,
s embe js,
s emb is
‘augalo
s aga as,
s iebas’,
s emb i
‘pasida y i
s ang iam’.
s ozda
‘s azdas’:
s ézda
wyka mi
dzieci
ziaziulki:
s dzda
wieksza
jak
szpak,
plg.
lie .
s azdas,
lenk.
d ozd.
swi on
‘s i nas’:
oni
poszli
do
swi na
polezaé:
swi on
na
wysokich
nozkach
s awio;
w
swi nie
z obiona
dla
miesa
akie
2e deczki,
plg.
lie .
s i nas.
*
Pig.
da
E.
F aenkel,
p.
665—666;
P.
Ska dZius,
Die
sla ischen
Lehnwé e
im
Al -
li auischen,
Kaunas,
1931,
p.
183.
Lenky
kalboje
pu kowaé
bezinomas
ik
eikSme
’suda iné i
ka-
iuomenés
pulkus’
i
bidingas
ien
ik
seniesiems
a§ ams
(S ownik
jezyka
polskiego
Jana
Ka -
owieza,
Adama
K y skiego
i
Wiadys awa
Niedéwiedzkiego,
V,
Wa szawa,
1912,
p.
433),
Naujajame
lenky
kalbos
Zodyne
(S ownik
jezyka
polskiego,
edak o
naczelny
Wi old
Do oszewski,
VIL,
Wa szawa,
1965)
jis
isai
nepa eikiamas.
Be
o,
i
pa s
lenky
pu k
ne u i
lie-
u iy
pulkui
badingos
eikSmés
‘bii ys,
d augé’,
i
ku ios,
be
abejo,
pasida y a
i
i iamosios
a més
pulkowaé
sia
eikimé.
143
szakalik
‘Sakaliukas’:
szakalik
aki
k o ki
z obiony,
plg.
lie .
Sakali kas.
szeszka
‘SeSkas’:
szészka
s a y
(i
apie
gud y
Zmogy),
plg.
lie .
sé@ikas.
szlin
‘Slynas’:
szlin
—
siwa
ziemia,
niedob a,
nic
am
nie
osnie,
plg.
lie .
slinas.
szypul
‘Sipulys’:
na obil
szypili
na
ozpalka,
plg.
lie .
Sipul}s.
szily
“Sulai’:
sziz/y
w
d zwiach,
plg.
lie .
Sulai.
ele nikaj is
‘ eliuky
Za delis,
eliuky
uzZ e a
ganykla’:
ele nikdj is
am
dob-
y,
plg.
lie .
a m.
elé nykdi is
<
b .
ysaamunix
+
lie .
p iesaga
-ai is.
éjna
‘skalus
puSinis
pagalys
balanoms*:
z obili
akie
éjny
z
klodek;
moj
czlowiek
na obil
éjnéw,
naszczepal
biqkéw,
plg.
lie .
a m.
einas.
ip
‘ ip ’:
ip ,
i
s awal,
plg.
lie .
ip .
ikziel
‘ ikZolé,
okia
ais aZolé
nuo
ikio
(Plan ago
lanceola a)’:
suchie-
go
ukziélu
niema;
i kziel
jak
kwi nie,
o
bialo,
jak
mo kownik
<
i8
lie .
iikis
+
lenk.
ziele
“Zolé’
( uo
bidu
i iamasis
Zodis
hib idas),
plg.
lie .
ikZolé
(<
iikis
+
Zolé).
iid a
‘“id a*:
ad a
—
piekny
zwie zak,
plg.
lie .
dd a,
lenk.
wyd a.
kia
mokikla
“ikio
mokykla’:
gdzie
en
pa kan,
u
ickia
mokikla,
plg.
lie .
ikio
mokykla.
Junginys
ij
Auk&8 d a io
lenky
a me
bus
pa ekes
bu zZuazinés
aldzios
me ais,
kai
Sios
paski ies
mokyklos
bu o
s eigiamos.
walgikla
‘ algykla’:
e az
am
dom
s oji,
i
am
walgikla,
plg.
lie .
algykla.
Zo-
dis
j
a me
galéjo
pa ek i
i
naujais,
ne
poka iniais
laikais,
kai
algyklomis
pla iau
p adéjo
naudo is
i
kaimas.
wa za
‘pin iné
gy ai
Zu iai
andenyje
laiky i’:
wa za
—
zeby
yba
zywa
byla;
jezio ze
on
wa zy
zymal,
plg.
lie .
d Za,
lenk.
wie sza.
wecie z
‘ en e is’:
wécie z
ma
dwie
ga ly,
plg.
lie .
én e is.
wie cina
‘ki biné’:
wie cina
oba zanek
kosz uje
ubel;
bywalo
i
pied
i
szesé
wie cinéw
oba zanek
wyg am,
plg.
lie .
i iné.
wi szaj is
‘bu es
enkamas
a
ski iamas
als iaus
adminis acijos
js aigos
i -
Sininkas’:
on
by! wi szdj is,
plg.
lie .
psn.
i sdi is.
Zodis
j
i iamaja
a me
bus
pa ekes
bu zuazinés
aldZios
me ais.
zablaé
‘uzbliau i’:
zablal
en
jagniuczek,
plg.
lie .
uzblid é,
be :
b .
3a6asay,
lenky
Ik.
beczeé
‘bliau i’;
plg.
da
sen.
lenky
blwad,
blué
‘ em i’
(apie
k auja).
zapu nieé
‘su in i’:
noga
zapu néla
mocno,
plg.
lie .
supi o.
dilwica
‘Zil i is’:
zilwicdmi
wigqzali
plo ,
éwiekéw
nie
bylo;
ozgi
z
zilwicy,
plg.
lie .
Zil i is.
dug a
‘Zlug as’:
do
ej
ziug y
wody
duzo
zeba;
moknie
bielizna
w
zligcie,
plg.
lie .
Zlig as.
Pa eik ieji
leksiniai
li uanizmai
odo,
kad
A ikS d a io
lenky
a mé,
in ensy-
iai
eikiama
aplinkiniy
lie u iy
kalbos
a miy,
aip
pa
i
lie u iy
li e a i inés
kalbos,
palygin i
sma kiai
kei¢ia
sa o
Zodyna,
gana
leng ai
skolinasi
lie u i8kus
ZodZius
i
e minus
(ypa¢
kul i ine
i
bui ine
e minija).
Daugumas
Sios
a més
li uanizmu
y a
iSsaugoje
lie u iy
kalbai
bidinga
ki ia ima
(ba szki i,
baladaé
sia,
apilinka,
kubilik
i
k .)
i
daugeliu
a eju
lie u iska,
ie inéms
lie u iy
a méms
bidinga,
one ika
(liszeza
‘leSiai
(>lisiai)’,
gi nikija
,,gi ininkija’,
gimindzja
‘gimnazija).
Visai
naujai
j
a me
pa ekusieji
li uanizmai
liko
neadap uo i
i
iSlaiké
s eika
sa o
lie u iska
o ma
(pienkie iikas,
siesiéle,
pa dawiejas,
walgikla).
144