229s aipsniai / a icles
esMiniai ŽodŽiai: pie ų aukš aičiai, Va ėnos šnek a, na ū alioji mo ologija, giminės
ca ego ia, giminês a ijando.
keyWo ds: sou he n aukš aičiai, Va ėna sub-dialec , na u al mo phology, he
gende ca ego y, a ia ions in gende .
Vi aLija ka aciejŪ ė
Lie u os edukologijos uni e si e as
As di eções de pesquisas acadêmicas: a ual mo ologia, a mių
mo ologia, dialek ologia.
Va ėnos Šnek os
daik aVa dŽio
giMinės ka ego ija
he ca ego y o gende o noun
in Va ėna sub-dialec
ano ação
Va ėnos šnek os giminês ca ego ia do pon o de is a na u al da mo ologia a é ago a não es á
in es igada e desc i a. O p incipal obje i o do a igo discu i es a es u u a da ca ego ia de giminés de
šnek os, com base empi ine ma e ial, ap esen a daik a a džių giminés seman ina e mo ologica
ca ac e ís ica, es abelece giminês a ijamen o casos. a análise ealizada mos ou que: 1) Va ėnos
šnek oje daik a a džių giminė ( i škoji e mo e iškoji) não é es i amen e di e enciada segundo
kamienos, que jun amen e com lexijas apenas em pa e ma cam a giminę; imp eclu ala e sob e
peculia giminês mo emą Va ėnos šnek os daik a a džių es u u a; 2) i iamajai šnek a ca ac e ís ico giminês o mas de a ijação.
anno a ion he ca ego y o gende o Va ėna sub-dialec has no been esea ched and desc ibed
om he pe spec i e o na u al mo phology up o now. he main aim o he a icle is o discuss
he s uc u e o he ca ego y o gende in his sub-dialec , on he basis o empi ic ma e ial o
p esen seman ic and mo phological cha ac e is ics o he gende o noun and o iden i y cases
o a ia ions in gende . he conduc ed analysis e ealed ha : 1) he e is no s ic
di e en ia ion in (masculine and emale) gende o he sub-dialec o Va ėna acco ding o
s ems, which only pa ially ma k he gende oge he wi h lexions; i is inaccu a e o poin o
speci ic ‘gende mo pheme in he s uc u e o nouns o he Va ėna sub-dialec . 2) Va ia ion in
o ms o gende a e cha ac e is ic o he sub-dialec unde he esea ch.
230
Vi aLija ka aciejŪ ė
ac a Linguis ica Li huanica LXXI
Ca ego ia ce a linguagem elemen o de sis ema em signi icado g ama ical e ela mos ançada o ma
g ama ical, . i. o malų odiklį (plg.: hocke 1965: 211; Lkg i 1819; Paulauskienė 1983: 157; Ma hews 1997:
48)1. pa a de ini , quais as ca ego ias mo ológicas em uma ou ou a língua, p imei o é p eciso olha
pa a aquela língua p esen es as o mas kai ybines ( lexines). em ou as pala as, mo ologinė
Šiuolaikinėje mo ologia eo ia em pala as em ca ego ias se di idem de aco do sin aksines unções,
ka ego ija egzis uoja en, ku ji o maliai kaip okia pasi odo (Wu zel 1989: 53).
daybą, g ama ínio con ínio e con ex oą (le mais sob e ca ego ia e suas aožus e .
ca s ai s-Mcca hy 2000: 264272). núme ous, aleg io e giminês2 ca ego ias g ama icais uma com a ou a
são elacionadas3: a mo ema g ama ica da o ma de pala a ( leksija, ou leksy as) semp e codegia
núme ous e esque no ca ego ias, e isso que giminês g ama ica ca ego ia em elação com ca ego ia
de núme os, con i ma a linguagem uni e salija, a i mando que cada língua, que em giminês ca ego ia,
semp e em e ca ego ia de núme o (g eenbe g 1968: 95). É comum acha que o aic a ó gio giminę indica
unisasi o nominho g ama ická mo ema4. caso Va ėnos snek ei especial i iškosios giminės
mo emos s a usą de e ia a, a1, a2, u, u leksininko klasių daik a a džių ienaskai os a d ais o mas
de mo emas g ama icas ( leksijas), exemplo.: n.m-as, k.l-es, ug-·s, su·n-ùs, pie-ùs. al s a us não
de e ia i e C kamienų ienaskai os a dininko o mų g ama inės mo emas (plg. osinas 2005: 45). Va na
šnek oje g ama icana giminês ca ego ia simboliza e unicascai os kilmininkas, plg.: a, a1, a2, im, u, u
leksinių klasių daik a a džio kilmininko o mas: n.m-o., k.-o., ù-o., d.be-o., su.n-ås, pie-ås. po ém,
compa ada daqueles mesmos leksinių klasių ienaskai os galininko o mas n.m-u., k.-u., sú·n-u., piẽ-u.,
ùg-i., d.bes-i. e eme iškosios giminės daik a a džių galininko o mas dαn-u., mα-u., žõ·l-ы., .k-i., s.se -i.,
ma y ume, que menė ų o masas mo emas g ama icas ais supe cha ak e is ikos não êm (plg.
osinas 2005: 46). ais en en a-se com o p oblema de giminê, quando leksinių o mų g ama ines
mo emas po causa de mui o g ande sink e ismo não semp e podem simboliza giminę, o que signi ica
que em eslec o elas não es ão comple amen e di e enciadas segundo giminas (plg. osinas 2005: 44). 1
sob e o e mo de ca ego ia dis in a a oseną e ca s ai s-Mcca hy 2000: 267; Plungian 2010: 20. 2
sob e giminês e núme ous e giminês e aleg nie in e ac eiką ê co be 1991: 132, 154157. 3 Ca ego ias
mo ológicas, Wol gang ul icho d essle io a i mando, podem se p odu i os ou não p odu i os. Po
exemplo, em alam alemães, o núme o é ão mesmo p odu i os como e mais aleg es, e giminé
simboliza-se só mo osin aksiškai (d essle 2003: 34). 4 Vienaskai os a dininko galūnė ambém é
chamado eminiu žymekliu (sa ickienė, kazlauskienė, kamanduly ė 2004: 5).
Va ėnos šnek os daik a a džio giminės ka ego ija
231s aipsniai a icles /
1 P a V. Va ėnos e seus a edo es mapaapis5 ema ac uais não só de ido à le an ada
giminês p oblemas, mas ambém po que a sul dos al ís aiços ada mei a ibuídas
Va ėnõs e a mais suas si uadas aldeias akmeñs, bab škių, bačių, be žùpio, gi ái ės,
kaš ų, Megeže io, Ma ùizų, Žilojõs, Pauosups, ùdnios, Va õsios, Va õnõs, Pe õs,
ze ū nų, (ž ý . 1n.) he minas gek os adicionais, nem a mode na ca ego ia na u al
mo ologia do pon o de is a de is a es á a é ago a es udada e desc i a. pi ine
ma e ial, o nece daik a a džių giminês seman ina e mo ologica ca ac e is iká,
s aipsnio ikslas – ap a i šnek os giminės ka ego ijos s uk ū ą, emian is em-
es abelece giminês a ijamen o casos. 5 Mapa oi compos o Lau a ge žo ai ė. 6
sob e a ca ego ia do núme o Va ėnos šnek os e ka aciejū ė 2012: 5359.
232 ac a
Vi aLija ka aciejŪ ė
Linguis ica Li huanica LXXI
ma e ial in es igado cons i ui a 20052013 m. ex o do a igo indi idualmen e acumulado šnek os da au o a
de Va ėnos e a mais dela localizados aldeias (ga so eco dos du ação de ce ca de 70 ho as). analisam-se
ep esen an es da ge ação sênio , nascidos 19131939 m. e pe manen emen e esiden es i iamosios
šnek os plo e, dados de língua. es udo é ealizado baseado na eo ia da mo ologia na u al, que su giu
jun ando signi icė ude e onologico na u alidade concei os (d essle 2000: 289), p incipais. aplica-se
abalho desc ipcinis, oposições e compa ama is mé odos. A es u u a das ca ego ias gêmeas7 de
snek os a na são cons i uídas po a iškosios (pg.: šiẽnas ‘šienas, ú·kis ‘ūkis, a kl·s ‘a klys, su·nùs
‘sūnus, dαncs ‘dan is, αnduõ ‘ anduo) e ma e iškosios (pg.: k u·cn. ‘k ū inė, ‘k ona ‘duona, a dú aldžia,
‘klõ sklė is, ‘ssssss, duk ssss, duk ssssduk ė) giminoposição8. a ual ca ego ia daik a a dzes giminés é
d ina ė, po ém an e io men e, sem i iškosios e mo e iškosios (nežymė osios e žymė osios) giminés,
b an ai inham be a dę giminę9. adicionalmen e doik a o zes em gêmeos di idem-se seman iniu e
mo ologiniu bas ido es (Laigonai ė 1961: 122123; ainda plg. dLkg 6263)10. seman icamen e disi á eis
daik a a džių giminė, baseada leksine signi icado e sexos di e umu11, pode se não só di e en es kamienų,
linksnių galūnių, da ybos, mas e ou as šaknies, например.: kà sušeimù [ y o] .ko. bú·c · as mamà jõ· kad
com amília [ i o] e e se . pai, mama jo (M g); αic màno. as anàs ai aqui meu ma ido anas (P l) e αidα
aši ó· mo. e s | αijõ·s mamà ne á·ikš o. ai ago a a es a mulhe , é sua mama nãoikš o (P l); αiåujõ·s jo.
b ó·lis | jo.b ó·lis as isso já dela, seu i mão, seu i mão (V n) e o.jõ· à jo.sesuõ i· 7 à sob e a ca ego ia de
giminês ê. hocke : 231; aikhen ald 2004:10311045; hol oe , semėnienė: 2006 101; WaLs.120 1965 sob e a
ca ego ia de giminês šiau inių ši in iškių, joniškio e amaškonių šnek ose e : Ma ke ičius 2009: 1531;
kaika y ė 2010: 2833; uomienė 2010: 5361. 8 aldonos Paulauskienės (2007: 23) a i mam, onde há oposição, lá de e
se e possibilidade de neu alizações, i. i. ap oximação dos memb os con ainamados a é sinonimías ou a é
mesmo o al ex inção da oposição. 9 da idas c ys alas (1999: 130) ao lado da oposição a iškoji giminė
mo e iškoji giminė be a dė giminė o nece ainda e i o mo o nem as p iešp iešą (da plg. Paulauskienė
1989: 172; Ma hews 1997: 14). Ac edi a-se que a masculškosios e eme iškosios giminės daik a a džio klasės
susi o mou de a i ųjų, gy ųjų daik a a džių (genus ac i um), cujas deno a as são i biškai ak y ūs, e
be a dės giminės daik a a džio klasės de quais inak y iųjų, em ou as pala as, pasy iųjų, nemy ųjų
daik a a džių (genus pasi um),
deno a ai y a gy ybinio ciklo ne u in ys objek ai ( osinas 2005: 156; da ž .: ku yłowicz 1964: 207;
Mažiulis 1970: 76; zinke ičius 1980: 176177).
10 alexand a yu ie na aikhen ald (2004: 10341036) g e a seman inio, o malaus mo ologinio c i é ios
de ce nimen o dos geniais mini onologico.
11 Plg. usų kalbos belyčius (angl. epicenes) daik a a džius k olik ‘ iušis e sobaka ‘šuo, dos quais o p imei o
combinado com a iškąja, o segundo com eme iškąja kinine, po ém ambos podem eikš i qualque do
gêne o gy ūnus. Mencionado exemplo mos a que em uma mesma língua pode exis i em di e en es de
sepa ados sis emas de combinação de classes de pala as (aikhen ald 2004: 1033).
Va ėnos šnek os daik a a džio giminės ka ego ija
233s aipsniai a icles i ek·jus o seu, essa sua i mão é casada (P l /); nó· s ispàc lie ù i
bùo. | be åuskα .s leŋkũ· mó·ki. o.jes no s ele mesmo lie u is e a, mas já skai ėsi lenkų
moky ojas (Ž ) e nù i pasku s.ko. | pe p.mo.ka(s) s·im is | nui mó·ki. o.je12 klá·use |
αkαi isku jũ·s ·m. ši ù() žαislùs na e depois diz, du an e odos as aulas sêsime, na i ja
pe gun a: c ianças, de onde ocês i a am es es b inquedos? (V) (pl.g. Valeckienė 1984:
1758;17; 1998: 231234).
Menė inas dominius e sel agens animais e a paukščius eiškiančios pa es, cujos
jo ens semp e são i iškosios giminės, p z.: j·m d. . ka ẹ-- ka inùku. jam da ė
ka inuką (V n) e nẹika ·s ne uù nei ka ės ne u iu (bb ); α i ka · [ a o] i kaùku.
[ u ėjo] ai e ka ė [bu o], e kačiuką [ u ėjo] (bb ) ( ambém z : Laigonai ė 1961: 124126;
jakai ienė, Laigonai ė, Paulauskienė 1976: 33; Paulauskienė: 179183; 1989: 173174; 1994: 63;
2006: 7073; dL 1983kg; Valeckienė 1998: 161 235236).
Todos daik a o žiai, ne eiškian es de pessoas de sexo di e en e, animais ou
aukščių, em nemo i uado giminę (plg.: sakå αigijs ù i mašin·lы. | i ù i k u.
ma ciklu. sakau, po isso ele em mašinėlę e em ou a mo oiklą (P l); αie [ aikai]
nupiki. o.k. s .lu. | kàb adα nuogc | dá· ligc ic ù i o·kès k·des i | αic dåug·use
a á·lgåu ai eles [ aikai] nupi kem al al, como a ago a des e aqui, ainda liga aqui. e
aqui em ais kėdes, e isso aqui p incipalmen e a algau (P l) e . .)13. Esses
i ik a o ços não es ão kai omi giminėmis, plg.: mašin·l. e **mašin·lis14; ma ciklas e
**ma cikla; s las e **s .la15 (Lkg i 19; Paulauskienė 1989: 170; 2006: 69; dLkg 6263).
Mo ologicamen e sci á eis daik a a džių giminę lemia mo ologικές
peculia idades, . i. sua o ma: kamienas, linksnių galūnės (Laigonai ė 1961: 122123; ainda plg.
dLkg 6263).
Os a iskoji e eme iškoji giminės são ma cados com base sin aksiniu, ou sin agminiu, c i é io, nusakančiu
o mų de inimą, po exemplo: m·li.na iesà àkš Mėlyna š iesa akš (P l); g as o·ks c·l as αibùo. boa al
pon e isso oi (M g). 12 mó·ki. o.jes e mó·ki. o.je ipo daik a a džiai chamados subs an i a mobilia (plg.:
Valeckienė 1998: ž 240; hol oe , semėnienė 2006:110; mais 236.: zump 1846: 17; jacob 185:1 146; sob e
daik a a džių po žymė umą ž . Paulauskienė 1994: 159), ou mo ion nouns ( ok. Mo ie ung
(Sexusdi e enzie ung), plg. Philippo conze o ap esen ados exemplos: lieù -is (ʻmale Li huanianʼ) lieù -ė
(ʻ emale Li huanianʼ) 148149); espanhas e gêmecias línguas exempla es e . co be 1991: 67; Lohde 2006:
(p aleis a – au . pas .); „pedagòg-as (ʻmale eache ʼ)“ – „pedagog-ė (ʻ emale eache ʼ)“ (conze 2010:
124126). 13 Compa e-se exemplos de língua ancúzis: mo . g. maison ‘namas e y . g. châ eau ‘pilis. Esses
daik a a džiai são não i ieji, i. i. não êm ligação com a iškąja e eme iškąja ly imi (aikhen ald 2004: 1031).
14 de dois as odu á ios ma cados eo icamen e possí eis, mas šnek oje não ojamos o mas. 15 em ge al
odos os i ik a o zii são classi icá eis e em giminę, mas giminėmis não kai omi.

234
Vi aLija ka aciejŪ ė
ac a Linguis ica Li huanica LXXI
ainda compa emos o mas de ha monização casos, quando galūnês po giminę não es ão
di e encijuadas: nuú· åu kapj d. o. | i àš [da au] | kap às *mke. k αilù is na žiū iu como
ele az e eu [da au] como aquele Mikė k ailu is (g ); s.ke. quejisα ciomis lexijoms. Po
á·lka a ‖ „sakė, kad jis alka a“ (sV n).
Mo ologinis, a ba o malusis, k i e ijus emiasi kamienais i nuo jų p iklausan-
exemplo, u kamieno obik a o zii semp e são a iškosios giminės: su·n-ù d· ba * ·un
sūnus abalha Vilniuje (Ž ); o.dabα | i pα duo ù .s i ug-u dα iẽ o. | skas ená·i
iẽ o.dabα o ago a e loja, lexijom só em pa e ma qui giminę (plg. Valeckienė: 1998 234).
i u gus daba ie oje, iskas enai ie oje daba “ (V n).
Va ėnos šnek oje, kaip i ki ose na ū aliosios mo ologijos me odais i ose lie-
u ių (i la ių) šnek ose (plg.: osinas 2005; Ma ke ičius 2009; kaika y ė 2010),
daik a a džių giminė nė a g iež ai di e encijuo a pagal kamienus, ku ie ka u su
Šnek oje exama daik a a džių ( odančių giminys ės san ykius, pa eigybes, pa a des),
que êm mo e iškosios giminės ā, ē kamienų g ama inę mo emą ( leksiją), embo a
segundo seman iką são y iškosios giminės16, например.: sakå màno. · . bùo. msininkas
sakau, meu ė ė e a mėsininkas (sV n); labα o· à17 bùo. g as Labai o a oi bom (b č);
pasku màno. d·d. mamõ· b ó·lis | αilabα peilukù g ažẹ sku in·da o. | isó·kẹis aš αs Paskui
meu dėdė, i mão da maman, isso mui o peiliuku g ažiai sku inėda o isokiais aš ais (M z);
nuku kuiš-- iz αõ·s à .m. _ a idúoda o. šıcem | *bl·nda18 | a(š)sakå | o.õ· αik·jo. | kà isem
ùšpakau(s) sunagá·iko.m19 изkapó· na onde, onde do pode a endeu, e ida a a es es,
blinda; eu digo, al p ecisa a, que odos os asnos com nagaikis esca asse (Ž ).
Va ėniškiai con a daik a a džių, que sem con ex o pe cebem como a iškosios giminės.
con ex o, dian e de ais i ic a ó dios gimină pa odo giminėmis kai ados dependômios
pala as; ais pala as o ma pe manece a mesma, embo a unção e pasikeičia (plg.
s undžia 1979: 82; Valeckienė 1998: 240), exemplo.: ko·ks is · búož.20 bùo. | alè21 ž.-- ž.m. bùo. α
ež. cooks ele lá buožė oi, mas e as oi, isso is ežė (Ū ); s [ y as] mušẹikà bùo. jis
[ y as] mušeika oi (b č); ale ik a
16 Šis eiškinys da adinamas g ama inės giminės i ly ies kon lik u (ž . Ma ke ičius 2009: 19–22; apie
usų kalbos daik a a džių g ama inės giminės i ly ies kon lik ą ž . Ls 138–141).
17 ė ê, pai ou pai do homem.
18 adas blinda.
19 bo agais. sla ism.
20 azendei o mais ico.
21 Va ėnos šnek ai ca ac e ís ico in e up ukas, ge almen e usado con ap iešai, p iežasčiai eikš i.
Va ėnos šnek os daik a a džio giminės ka ego ija
235s aipsniai a icles s. as ags α | α gi ù α gi ù daska ó·si22 be ealmen e sa as
agis, isso a gi u, a gi u dasika osi (p islėpsi) (sV n)23; o.kaùka bùo. kó·ks zd á·ica24 i α
bù e o.25 i αnp·n o.s i isu l.k . o·ks o ka čiukas e a al zd aica e em bu e o, e em
alin os, e isu laks ė oks (bb ); adabα i màno. ká·imαn [y a pessoas] | ku ku bùo. o·k
p ešαi | žgamo. bùo. Va ago a e na minha aldeia [y a pessoas], onde, onde o am ais
inimigos, isgamos o am (V n). ob iamen e, que menciona doik a o zii em um nega i o,
menosp eama ó io a spal ê (plg.: s undžia 1980: 79; gudzine ičiū ė 2009: 273; mais exemplos
s . gudzine ičiū ė 2008). daik a a džiai búož., mušẹikà, á·lka a, ags, zd á·ica, žgama
ne u i sepa ado sa o kamieno, leksijų; não há especiales gene ais giminês būd a džių
klasės (s undžia 1980: 82), po ém em duas ginminas e, po an o, adicionalmen e
chamados hib idiniais (angl. hyb id nouns26) (plg. co be 1991: 38, 66; judžen is 2002: 43), ou
d igiminiais (lenk. dwu odzajowe zeczowniki) daik a a džiais (plg.: o ębski: 1956 5;
inkauskienė 1999: 13; judžen is 2002: 43).
Em línguas Li u ias g ama ológicas s a ususo não endoças bendá ias giminês (lo .
subs an i a communia, angl. common gende ) daik a a džių mo e iškoji giminė
Va ėnos šnek oje quase não ne a ojama. nãoymė oji a iškosios giminės o ma
šnek os ep esen an esų pasakoma mais equen iau27.
de alguns daik a a des giminė não semp e são óški, elas não indicam nenhum g ama iniai
ma cado es, exemplo: isù gmines isùs | kapko·kè kal·imes · | sku. žinó·jo. Visas pa en es,
odos, como qual, kalėjimus lá, udo ela sabia (bb ) (plg.: gi. ·n o.je bùɔ. p iẽ pà *u·lõ·s | i dá·
dá· jõ· gimiũ· acà skα .s [y a] gy en ojas es a a ao pé Ū pa los e da , mas seus pa en es
aqui a skai ėsi [y a] (Ž )); αžmo·gùs .åu αs.s28 | d. .s29 | αk.s | bè dα gid·jåu
ka pα dúoda | uosnamùs ai homem lá já ais, da esses, a k, mas ago a ou iu que endeu.
namus. n (b žp) (pl. k galgi žmogg dåk psùc
kukkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkk-
kkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkk kadgá·l spakαinà30 αkas kad gal spakaina
22 sla ism.
23 Em compa ação desc end i a signi icado em o ma usado a: gal ·ik is | be dα bijẹ isó·u. e aũ· šı ũ· gali
eikš is, mas ago a emai isokių a agių ši ų (Ž ).
24 Padauža, nenuo ama.
25 a min os p a os ou comidias pu a .
26 casos, em que se ala de mulhe man ém a o ma de gênese masculina, pode-se liga com a ex ensão da na u al
masculina g ama ical gímese em ma cadas á ea de gímese emine iškės (hol oe , semėnienė 2006: 106). 27 sob e
daik a o des da língua g egos common gende ê. hol on e k . 1997: 6162.
28 ge ino.
29 gamino, abalhou.
30 calma.
236 ac a
Vi aLija ka aciejŪ ė
Linguis ica Li huanica LXXI
c iança (V n) (plg. acmenu αku dúono.s suk α e. suk α e. | αi a dno.(s) žαndà | d o.bnen
skudu ùkαn cùk o. [dįeda] | i dú·oda kapulp ù ku. | i αkas31 á·uke u.duon· i. a simenu,
à c iança o pão suk am ė, suk am ė, isso chamaosi žanda; em obinho skudu iuką
açúca [įdeda] e dá como čiulp uką, e a c iança puxa aquela doony ę (g ).
nelinksniuojamieji, . y. nekin amą o mą u in ys, daik a a džiai ne u i mo -
ologicos giminês ca ego ia de sinais, suas giminê eiškiama sin aksiškai
(Paulauskienė 2001: 6; judžen is 2002: 39; dLkg 64; sob e mo ologicamen e
neadap uados daik a a džių giminę ž . imku ė 2011: 184201). Šių daik a a džių
i iamojoje šnek oje nãož iksuada.
po ém exemplos mos am que alguns de o igem es anha doik a o dzes, que de e iam se
aleg niuojami (kP66), são usados como nelinksniuojamieji, i. i. nep ide i i ao šnek os
leksinės sis ema. eles podem se an o a iškosios, quan o eme iškosios giminės, plg.:
i à pap aå *b o·ùl.s pαneš. ši ùs dù kàp en nu o·k žal ku àplupi ki. i ki. i d su á·åu i a
pedi iau b oniulės, pa nešė ši us do, como lá, na e des, onde ais aplupi; ki iai, ki ius do
su algiau (sV n) e aplùpo. supj·u . smú·kẹi su á·åu úos ki. i dù aplupo, supjaus é inamen e,
su eio aqueles ki ius du (sV n). ais dí idos giminês s y a imen os, p esumi elmen e,
oco e po causa da ge ação mais elha pessoas igno ância, que giminês o ma a o ina32.
Va ėnos šnek oje зафиксирована giminė nede inimo casos, например.: nukàs se n. in.
åũksmas bùo. αi à na kas, cen en inis aleg ia oi, isso a (sV n); αij. as*ad á· da s.ko.
aquele ele, aquele edwa d, diz (P l); su ó·m pa ijõ·um33 [duk a oi ys y a] su aquele
pa ijočiumi [duk a oi ys y a]? (g ); nù αipaså kapa αna αiå pa-á·ikina em kad . ižb.lo.
balà o·kè šacnis na isso depois, quando em, isso já explica pa a eles. que lá de balos bal. ox
on e (b žp)34. ais giminês nede inimo casos são uni á ios, pa eikėjų, ma y , casualmen e
pa a o i.
sepa adamen e de e ia menciona i iamada šnek oje a ojamus daik a a džius, cujos giminė às ezes é
di e en e negu de alguns ou os šnek ų (pa yみに, joniškio, šiau inių 31 Va ėnos šnek oje daik a a dis c iança às
ezes pa a ojamas be niuko (sūnaus) signi icado, exemplo.: αi αku. cig enu. αku. å [ u ime] | õ· o. ·s mego.s
nu αi p | ·s mego.s i su·nùs ai c iança, só uma c iança já [ u ime], o, o ês me gos. na isso sim, ês me gas
e sãos (Ž ) (da plg. Laigonai ė 1961: 124).
32 daik a a dis k i, segundo a pesquisa de ju en ude, classi ica-se mais equen emen e no g upo dos skolinių kai omų
( imku ė, aižy ė 2010).
33 i a, des inada su ys y am ao cêsí baby. 34 ainda compa emos exemplo, insc i a nas ba čiu as:
ko·k bùɔ p adz o·k bùs i p·gi.nαs kokia oi o começo, al se á e pabaiga (b č) (Ma ke ičienė 1999: 32).
Va ėnos šnek os daik a a džio giminės ka ego ija
237s aipsniai a icles ši in iškių35) e bend inė linguagem daik a a džių giminė /.
Va ėniškiai (mui as ezes po causa sla as línguas in luência36) giminá keičia,
quando ala sob e: 1) comimen o, bebidasus, po exemplo.: o.sù bubn.m bl·no.m | à
pigine ce gá· du.s o com bul iniais blynais37 spi giniai ie ga dūs (Ū ); bαndũ· p kepa |
p mala aguõ nu. | i αåu pienα agu-- aguõnpien.n p i ·lgo. bandų p ikepa, p imala
aguonų, e ame leene, aguonpienyje, p i ilgo (Ū ); ac cuk à ji
eke ‖ „Va čia cuk us, jei eikia“ (V n);
2) ma é ias ou seu esíduo, po exemplo: d u·c38 .s αi | cgpa-- p.leno.s [liko] d ū i
ąs ai, só cinzas [liko] (M g); p s as m·lis akekce a eeskà39 P as as a eia, a
quan o aqui a eca (V n)40; malkà sùdega i i aglei bũ·na Malka sudega e, e ca los ica
(b č); empe no.s bú·da o. žbalo. e pen ino, e a ibalo (g );
3) localo a žius, po exemplo: ienà duk ·jõ· *babiẽ ik.n [ i ena]| mo.ki. o.jè Viena duk ė jo balbie iškyje
[ i ena], moky oja (P l); o.màno. *am· e. dá· o.ũ· mald.ly. mok·jo. be àš ik à(s) shi úos a i ž.us | ·nas
·nas ·nas is*galeliẽjåus | i pasjúos bùo. å pe *k·čes åudó·no. ·no. o meu almy ė ainda al o delę mokėjo,
mas eu só esi uos a e pala aszis: ínas, inhas, inhas de galilėjos; e com eles es a am já po cú icas de
inho e melho (g ); *be žùp.41 bùo. s namα be župyje ha ia ês namai (b žp); e pasmùs e up.lis i . a
*dúobup. duob· a duob· a bùo. bonž mú·s up.l. Va connosco, a iaelis e exis e. duobupis. duobė a, duobė a.
e a bonzos nosso iaelis (M z)42; 35 Plačiau s . : Ma ke ičius 2009: 1724; kaika y ė 2010: 3233. 36 mais plg.
Va ėnos šnek oje Зафиксисованных числаus (plg.: po.*kal·dαi ‘po kalėdų и lenk. kolęda, us. кoляда), giminės
(plg.: kiš.us ‘kišenė и lenk. kieszeń) a ian es. 37 ansponendo de ou a manei a do que em algumas
šnek os e gene ininha alboje giminês exemplos, esc e em šnek ai habi uamότερη, eqünesnė o ma.
38 o es.
39 a eia.
40 mais plg. ka( ) . peẽsko. sko.gi p lαnda kad lá a eco, isko gi p ilenda (P l). 41 Plg.: nuspiko. ká· i. | ig ·žo. gi. · · |
*bežupin | sào. kαmpα | i dabα dá· s ó· i às nam. nus lisipo ou a aca e ol ou i e no amen e em be župį, em
sua aldeia, e ago a ainda es á de pé aquela manelis (b žp). Vi uja não só o ma de localo i gio aiška, mas e
ki čiação, plg.: i s pa a· as ka bùo. be žα idel | αpa i-- pa a· as *bežu-- *bežupis i ele (upelis) nomeado, que
o am be žai dideli, isso nomeado be župis (b žp); *bežupis bùo. pad. i. *b.-- *b· župis bežupis. oi pada ę b župis
[ aladas sob e ki čia imą au . pas .] (b žp). 42 Plg.: nugi à up.l. aαna *duobùo. p imei o·use ši à up.l. p ũ·dαn
iñ eka dá· kàp αin in*mó·us | ši ù pe mik.li. | *mó·u. káimαn | αidá· ke-- ke sα up.lis às αna | in*meki. nagi, a
upelis a ai. duobupio. P ima iamen e es e iajel em p ūdą en ou e. ainda quando ens em Molius shi u
(caminho), a a és bosquekelį, em Molių aldeão, isso ainda ske sai iacho esse ai em Me kį (M z).
244 ac a
Vi aLija ka aciejŪ ė
Linguis ica Li huanica LXXI
Pau la uskienė aldona 2007: oposições e suas neu alização pa adigmadas de ca ego ias
g ama icas. Teo ia e p á ica de línguas. Teses de ela ó ios da Con e ência. kaunas: kauno
Uni e sidade de Tecnologia, 2324 (p ieiga in e ne h p://www.kalba.k u.l / iles/kon _
ezes_2007.pd ) [ isualizado 2014 04 22].
Plungian Vladimi 2010: G ama inių ka ego ijų ipologija 1. Vilnius: Vilniaus
uni e sidade.
agaišienė Vilija 2010: Linksniuojančių žodžių ki čia imo a ian es pie ų aukš aičių i y ų
aukš aičių ilniškių a mėse. do a o disse ação manusc i ois. Vilnius: Ins i u o das
línguas Li uãs.
imku ė e ika 2011: Mo ologicamen e neadap uados daik a a džių giminė. Cul u a
da língua 84, 184201.
imku ė e ika, a iž y ė jū a ė 2010: Mo ologinis skolinių adap a imas lie u ių kalboje.
Lie u ių kalba 4 (p ieiga na in e ne h p://www.lie u iukalba.l index.php?id=162)
[ e is o 2014 04 22].
inkauskienė egina 1999: Ry ų aukš aičių u eniškių a dažodis: a ual si uação e is o inė aida.
do a o disse ação manusc i ois. Vilnius: Vilniaus pedagoginis uni e sidade. osinas albe as
2005: La ių kalbos daik a a džio linksnia imo sis ema: sinch onija i diach onija. Vilnius: Mokslo
e enciklopedijas ins i u o de publicação. s un dž ia b oni acas 1979: giminės ka ego ija lie u ių
kalbos g ama inėje sanda oje. Ak ualiosios kalbo y os p oblemos. In i amen o-p og ama e
eses de Con e ência Cien í ica. Vilnius: Vilniaus V. kapsuko uni e sidade, 8083. un dž ia
boni acas s 1980: Vadinamosios be a dės giminės luga no sis ema mo ologizado da língua
li uânica. expe imen al es i inamen o. Kalbo y a 31(1), 7987. uomienė nijolė 2010: Ramaškonių
šnek os daik a a dis: socioling is inis y imas.
Vilnius: Ins i u o das línguas Li uãs.
Valeckienė adelė 1984: Língua Li uânica g ama ís ica sis ema. Giminês ca ego ia. Vilnius:
Lógico.
Valeckienė adelė 1998: Funkcinė lie u ių kalbos g ama ica. Vilnius: Mokslo e
enciklopedijas ins i u o de publicação.
WaLs co b e g. g. numbe o gende s. The Wo ld A las o Language S uc u es
(p iega in e ne h p://wals.in o ea u e/30) [ isualizado 2014 04 22]. Wol gang
Wu zel ich 1989: In lec ional Mo phology and Na u alness. do d ech : kluwe .
zinke ičius zigmas 1980: Li u ians kalbos is o inė g ama ika 1. Vilnius: Mokslas.
zump ca l go lob 1846: A school-g amma o he La in language. London:
Longman, b own, g een, and Longmans, Pa e nos e - ow.

Va ėnos šnek os daik a a džio giminės ka ego ija
245s aipsniai / a icles
Vie oVa dŽi san uMPos bb
bab škės P l Pe lojà b č bačiai
sV n senóji Va ėnà kš kaš os
b žp – be žùpis Ū – Ū à
g – gi ái ė V n – Va ėnà
z ze ýnos
M g Megeže is Ž Žiū a
M z Ma ùizos gi ái ė, kaš os, Megeže is, Ma ùizos, Pe lojà, Pauosup, udnià, senõji Va ėna, Ū à,
he ca ego y o gende o noun
in Va ėna sub-dialec
suMMa y
he sub-dialec o Va ėna and illages closes o i (akmuõ, bab škės, bačiai, be žùpis,
ze ýnos, Žiū a), which is asc ibed o sou he n aukš aičiai, he ca ego y o gende has no been
in es iga ed and desc ibed om he pe spec i e o na u al mo phology. he main aim o he a icle is o
discuss he s uc u e o he ca ego y o gende in his sub-dialec , on he basis o empi ic ma e ial o
p esen seman ic and mo phological cha ac e is ics o he gende o noun and o iden i y cases o
a ia ions in gende . he conduc ed esea ch showed ha : 1) he s uc u e o he ca ego y o gende
in he sub-dialec o Va ėna consis s o opposi ion o masculine and eminine gende , wha is simila o
o he sub-dialec s (joniškis, no he n ši in iškiai) esea ched applying he me hod o na u al
mo phology; 2) he e is no s ic di e en ia ion in (masculine and emale) gende acco ding o s ems;
s ems wi h lexions only pa ially ma k he gende ; 3) use s o he sub-dialec o Va ėna usually eplace
gende e e ing o ood and d inks (e.g., subl·no.m, aguõnpien.n); o ma e ials and hei e uses (e.g.,
p.leno.s, aglei); place-names (e.g., *babiẽ ik.n, *dúobup.); plan s (e.g., α nalέ·šas, amun·lei); pa s o
clo hes (e.g., kiš.un, αŋkó·u.); ce ain spaces and p emises (e.g., · u is; po.lekl·nikas); o gans o human
body (e.g., kepenα, megenα) and o he s; 4) i is inaccu a e o e e o speci ic ‘gende mo pheme‘ in he
s uc u e o nouns o he sub-dialec o Va ėna because he lexical mo pheme is insepa able om one
o ano he g amma ical meaning o gende .
Į eik a 2014 m. junho 11 d.
Vi aLija ka aciejŪ ė
Lie u os edukologijos uni e si e as
Ta aso Še čenkos g. 31, LT-03111 Vilnius, Li uânia
[email p o ec ed]