Artis rhetoricae co[m]pendiosa coaptatio ex Aristotele, Cicerone et Quintiliano

s Pe dE Coe. dee Mato, O RIÉS 1 ce copendiofa coaptatio, ex Ari 1 JTotele, Cicerone &5Quintilia €] no.Antonio Nebriffenfe concinz 3 Tabule de Scbematibus € tro. | pis, Petri Mofellani, .. n rhetorica Blsili cixivdam this. S ultor; nne In ErafRot. libelli de duplici Copia, EU Oe Eiufdem dialogus Ciccronia: | nus:ftuede optimo eencre diete d ^ m URN 9 desc ld DE Lad, cau Lee Diul NS ap ll ev LM WM eR 1 vn ERE. dum SU ys Lip nes I rp QUEEN EN, . 4: OM HERD SEE «E Michael Eguia typographus Rbetorices . candidatis in Complutenfi Acamia,S. [2 mea quoq; letitia iu[Ta,ac no wulgaris, q, ui deo plané bumaniorit literarum, € eloquétie Jludia, d fola in bac floretiffima academia no táto ope re clara,ac celebria erant,cit relique oes bone artes,ác difcipline pfe£le fint,ac fummi decus, €t fplédoré ob tincát,indies magis ac magis uigereyiualefcere,et pro ucbi.Et nic maxime ab binc paucis diebus ex quo fau i fis aufpicyjs,triliguc collegit fundati atq; erectis ff, quod folis linguis excolendis, &5* cloquentie exercédee eff deflinatit. In quo mire apparet no[fratiat ingenior s indoles, e incredibilis orit fludiorit cupiditas,a qui — bus uidebantur abborrere: & tantiiam,tam leti frue Gus fiunt,ut fperemus brcvi futurs, ut be lee quoq; cum alus | wh pare celebritate, c5" gloria affe quantur.quo quide nibil reliqui fit , quo alijs nationis bus,qui banc palmam nobis preripuerant fimus infe« riores Qua in reex affe£lu,quo effe debco in noflros ac peipite in boc gymnafiit Coplutefe, excitatus cgo fum; ut ad borit fIndiorsi profecti pro partemea, €t excu | dedi librosinduJfria aliquid conferré.Et incepi 3 minis | '"] mis mei kunc animi iuuandis eloquentie Indis pme — ferre, itaq Eton Nebriffenfis rbetoricá «didi JU | ille S973 — » € o E - M 3 | Epi/Tola, illeex preflantiffimis buius artis autoribus fummo cit dele&lu nitore;ac pfpicuitate, e" quá fieri potuit,bre witate collegit. quee quidé gemina gratia poterit place re, C q omiiia artis dicendi precepta coplexa eff, & uelut breuiari) uice ffndiofis erit, quo, ab alijs fcri ptoribus uaricyac diffufetradita funt teneant, e binc proferre [latim,otm ufus poffularit, poffint.buic 4&t adiunximus breue Petri Mofellani uiri eruditiffimi; et emitcfi,ac elegátis ingemj, 5 facidie,de figuris tra Cati qui ad elocutione d efl pipua buius artis pars pertinet, queeq, in próptu maxime effe debet. Conuexiz mus preterea Erafini dialo git Ciceronianit, boc ani mo;ut pofquá rhetorices cadidati o1a artis precepta, uclut inumerato tenuerint atqs warijs grati fa; colori bus oratione €£ wariare e ornare didicerint nó igno ret quos fibi imitados;ex ta uario fcriptorum genere, proponátut crim in initio funt optima quem; addifce da:ita «5 purus,ferfi us, € elegas flilus fTatim eritim bibédus.Quod omnerbetorices cádidati jim weffrá gra tia, «5 utilitaté cit fit laboratit, gratis animis accipis te , «X expetlatein dies uberiora, que wobisego bo» nafidepollicor,.— Valete, € proficite, Pr ologus. «Ad clemetiffimü in Chrifto Iefu patrem acilluftriffimur domínü do - Frácifcü Stmoni d& S. R. E. Cardinale Hifpanteti.Gtc. Aelit Anto nii Nebriferin Goplutefi. gymnafio artis thee torícz profefforts prefatio,in efufdemartís bre uiariurm ex varíis autoribus collectum. Olusapud Platoneineo libto qui de arte rhetoríca Gorgfías i I infcribitur: interrogat?a Che . J tophonte quáartem profite, 2723] re£:multe, inquit, artes &t ície tix füntin hominibus ex periz tía periteadinuentee. Peritía nacp facit vitam no ftram perartem,imperitia vero per fortuna, ris cedere,Gui fententíe in magnís moralibus afti« pulatur Ariftoteles, V bt plurímü,inquit,eft for turz,ibi mintmum eftartís & prudenti : atqs é contrario vbiplurimum eftartís,ibi mínitmü eft cafus & fortunze, Atqui , fi vlla eft ars ín qua plurimum fortuna dominetur : ea nimirum eft - thetoríca.Eft enim omníü difficillima: quippe cuíus Prologus cuius frü&um poffit percipere nemo:qutnó fit bonus vit : ídemgs dicendi peritus, Nam quíd difficili?(vt ait Pittacus) quàm effe boz nur vírumsiquíd magis arduum, quam vt p fuadeas:copfofe ornategs diíceresHiinc cft illd Ariftotelis, quod iam tráfit in prouerbium, - Vitt? moralis G ars íntelleGtfua circa difficile verfantur.Itacp non fire caufa, in oratore Cj cero fcribit, quofdam miírari folítos!quod in vio feculo complures optimi poétee; atq; e diuerfo in multís fzeculis víx orator vnus tos - lerabilís fit repertus:cum pracfertitmars dícez di cóftet ex verbis tríuialibus atq protrítis: G ex fententíis comuni omnium fenfu teces ptís. Cui? rei caufaeft ín proptu. Nam ín co excellere £n quo aemulos non habeas: & eos vínccre qui non repugnet:nthil babet quod fit magnificum. Atín eo ín quod omnes mz nibus pedíbufg; nituntur : quodq;: per om2 nem vítam agunt,aiíos fuperarctmon admira bile tnodo, verum etíam díuini cuiufda opes. rís mutius eft. Sed ad rem. Ars dicedi tam &CE a iii ficü Prologus. fi cun&is hominibus eft ingenita ? quem s admodum 8 grámatica & dialectica: omnes enim emendate,argute, orniatég; loqui nituri tut: Ars tamen & confuetudo perficit vt ea qux ín nobis natura fnchoauerat , ad fum mam reducantur . Sedeo thetoríca diffici lioreft , quod eius materia longe latéqs pae tet: riegp illius amplitudinem poteft vllis rer. mínis coa&ari, Sed cum fint huius artis libri complures d claríffimis autoribus , gracíis G latinis diti : coqpres deduétaffit : vt nihil addi poffe videatur : nefcío quo ta« men modo liquid defideratur ad huc quod fit adeuntibus rem tam arduam quafi opus 'introduGorium . Ad quod faciendum tu 1e, Pater optime, identidem hortat? es: ílla opinor ratióe dus, vt i1 hoc pulcherrimo totíus otbis hífpani,ne dícam terrarü gym: nafio,cloquentíam cü fapientia iunges: haic quoq; partem inhonoratam rio felínqueres: adquarn exequendá híc meus labor non ni^ hil poft conducere, Sed poft Ciceronem & Quia Prologus. Quuintilianum:quinullum poft fe fcribendi | locum, hac de te,pofteris reliquerexquid ego aufímntantz reí difficultateSIntrodu&toriü ínquís,quale illc fuit: quod ín latínas lítteras - eedidtftizmagnagg cum tuaatq nationís nos ftrze gloria,per ornnes nominis latini centes circunfertur.O ho, difpar ratío eft illius atqs hutus negotit. Illic habebam complures mei fimiles quos ímitarer:híc paucos & q melo: cius ab imitatioe fübmoueret. IHlic funt mul ta quae poffum mih, vel peculiari quoda iute meo, víndicare: quz prioribus fuerant incoz cnita: atq; etiam pofterís fortaffe : nifi 4 me ac ceperint. híc vero quid cgo inueníam ; ti^ fi quod eft ínore omníum vulgogs prottí tum . Illic praterea res erat mihí cum puez rís literarum rudibus : hic vero cum viris & quidem eruditiffimis: quiforfan , opinione quadarn falfa , quam fetnel de mc accepez runt , aliquid eercgium , nouum , adrmiraz bile, à me expe&ant . Quuare ne míni in hoc opete talealiquid accidat, quale in illis íntto: Deatiificé. Jac maius eft: vtis vir bonus. C.uod fi vís 1b Tadicendi , malitiam infiruxerit : nihil fit pu blicis príuatísqs rebus perníctofius eloquene tia, Ipfa quog; rerum natura, ín. quo preci pue indulfiffe homíni videretur: quotp tios à ceteris anímalibus feparaffes nion pareris fed nouerca fuerit: fi facultatem diícendifox ciam fcelerum , aduetfam innocentie, hofte veritatis inuenit. Matos enim nafci : & egere omni zatiorie fatius fuiffet : quam prouíiden tix munera ín mutuam perniciem corueftez 1e, Lonsitus tendit hoc meum iudicium,nec enim hxc dico, eum quifit orator virum bonum eff oportere : fed necfuturum quiz dem oratorem ni(i vírum bonum,Narm cet? teneq fntelligentíam concefferis iis: qui pro pofita honeftorum ac turpium vía , peiorem fequí malunt; neq; prudentíam : cum grauíf fimas frequenter legum, femper vero male confcientie poenas fernettpfis , in prouifo rerum exitu , induantur, Qiuod fi neminem. ' malum cffe nifi ftultum eundem:non modo. à fapitz ^ Deartífice. à fapientibus dicitur ? fed vulgo quog; fem , per eft creditum ? certe non fiet vriquam ftul tusorator , Adde quod nec ftudio quidem. operis pulcherrimi vacare mens , nifí vitíts libera;poteft.Prtmutn quod in eodem peQo 1e nullum eft honeftorum turpitunig; cofore tium . & cogitare optima fimul & detetrima non magis eft vníus aními ; quam efufdern hominis bonum effe & malum, Deinde quod mentem tant ref ititetitam,vacareom nibus aliis , etiam culpa catentibus, curis oportct, Praeterea omníno Ofator id aeit 2 vt. auditori quz propofita fuerint ? vera & hoz nefta videantur. Vtrum igitur facilius hoc. bonus vir perfuadebít,an malusiBonus qui dem & dicit (epus vera atq; honefta.fed etia fi quando;alíquo ductus officio, falfo hec afz firmare conabitur ? matore cum fide neceffe eftaudiatur. Át malís omnibus;ex conceptu opínionís & fenorantía recti,nonnunquam excidit ipfa fimulatfo:frequetergs accidit? vt, his etiamvera dícentibus,fides no adhibeat. De 1na2 De matetiarhetorices, 7^ Dematería rhetorices.Cap.iíi. Aera rhetorices ( vt plures maxis miqs hui? artisautores tradiderüt) ei omnistes,quxcumqo ad dicedum fubtez - Gaerit. Nam & Soctates,apud Platonem, dí cere Gorgíe videtur rion íti verbts effe mate teriam:fed ín rebo, Etín Phaedro palátn, nó iníudiciis modo & in conctonibus: fed etia in tebus príuatís ac domefticis rhetortce effe demonftrat,Et Gícero, quodam £n loco, mae teríárhetoríces vocat res, quz fubiectze funt ei: fedcettas demum putat effe fubieGas, — Altubiveto de omnibus rebus oratori dícez dum arbitratur: hís quidem verbis, C) uam* quamvis otatorís profcffioq; ipfa bene díce di,hocfufcipereac polliceri videtur: vt omni dere quacüc propofita fitzornate ab eo co - píofeqs dicatur. Atqpadhircalibt. Enim vero otatorí,qux funt ín hominis vita( quadoqui dem ín ea verfatur orator: atq; ea eft illi fabie Ga materíes)omnia quxfita,audíta,leG'a, dif» ues queni cun agitata effe debet.Dicet vero essi De matetíathetotíces. — quifpiam ? omnifürm igitur artium perit? etj. oratortfi de omnibus ei dicendü eftPoffem hic Ciceronis refpodere verbistmea, inquit, | fentetia nemo effe poterít omni laude cumue latusoratorznifierit omtifum rerum tnagna rum atq; artium fcfentía confecutus, Sed rnt hi fatis eft,eiuseffe oratorem tef de qua dicit, non infcium. Neg enim omnes caufas riouit? & debet poffe de omnibus dicere: De quib» ergo dicetide quibus didicit. Similiter dear tíbis quog;,de quibus dicendum ertt, inte; tim difcet:& de quibus dídicerít:dícet,C: uid . ergofnon faberaut de fabrica melius* aut de mufíce mufícus : Sí nefciat orator quíd fit de quo quaratur:plané melius. Nam & lítigator tüfticus illíteratusqs, de caufa fua, melius quá orator quí efciet quid inlite (it . fed accepta à mufico, fabro ficutà litigatore, melitisora 'tor,quam pfe quí docuerit. Verum & faber ^ €um defabrica,G muficus cum de tmufica jfi quid confirmatione defiderauerít,dicet?non erit quide orator? fed facet illud quafi orator, b Sicut De infttumetis thetorícz. Sicut cum vulnus ítmperit? deltgauit, nó ertt "medicus,fed faciet vt medicus.Gorgías qufe der adeo rhetor de omnibus putautt effe di cendutn:vt feín auditoriis pateretur íntertoa cati, qua de re vellet.Hermagoras quog,di2 cendo, tmateriaim effe tn caufa & in queftiont bus,omues res fubíeQtaserat corplexus,.Sed quaftiones fi,ricget ad-rhetoricen pertinere: diffentit à nobis.Si autern ad rhetorice perti nent:ab hoc quogs adiuuamut.nihil eft entm qd non ín caufam aut quxftiones cadat. Art» ftotelesttes faciedo partes orationts, iudiciaz lem,defnonftratiuam, deliberattua:pené &ip fe oratori fübiecít omnía . nihil enim non in hzc cadit.Nos vero dicamus materíam rhez torices propriam tría effe genera ílla caufarti: que primus omníum Ariftoteles pofuit : fie cut ceelaturz, argentum, aurum, X ele&trum., vetíari tti aliquando círca matería,q fit alíarü attiüi ppría:queadmodi zríis & ferri qua qe ' dem vtuntur zeraríus faberatqs ferraríus.— Deinftrumentts hetorice.Ca,v, Inftrus Deínfttumentis rhetotíca. T Nftrumenta ptzeterea funt neceffaría: fine. quib? formari matería:in id, qd velimus effici,op?:noó pót. Sed illa no taad arte , quà ' adartifice pettínent, Nes eri fcietia defiderat 1nftrumetü:que pot effe cofumata: et fi nihil faciat.Sed illis opifex indigetiqueadmodü ce lator cxlo: & penicillo pi&or, Sütaüt inftruz' meta,partím dilígentia nfa coparata:partim naturalía quaqua vtrag; ichoant à natura: p ficiunt aüt vfu & cofuetudirie. Itags cognitio rerü naturalit,atq; earü terü q hotninis , q horno eft pptie füt:Petitía quocp iurifctuilis ' atgs hiftoriarü,inftrumenta otatorís poffunt appellari.Hecarma habete ad manü:hosg fcí entía debet effe faccin&t?:accedete verborum figurarüqs facili copia;G fnuetlonis róne:& difponedi vía; memorie firmitate: & á&ioz nisgfa Sed plurimü ex his valet animi pftan tia:quànec met? fráeat?nec acclamatto terree attnecaudientiü autorítasvltra debitam rez uerentid tardet. Nà vt abormináda funt cotra tia his vitia cófidétie, temeritatis. iprobitatis, | | b ii atrogás f De thetoticés fite. -atrogatitis? ita citra conftant(a, fiducia, fore titudine,nthil ftudíi, nthil pfc&tus tpfe pfue ritivt (i des armatimidis & tmbelltb?. V erez . cüdia quidem vitii, fed amabile, que virtutes facillime generettdiciímus effe interím aduerz far, fhultisq; in cà fuiffe:vt bona ingenti ftue dit qs in lucem non prolata , fitu quodam fce ''cteti confurnerentur.Scíat autem?fi quís hec forte,mínus adhuc perítus diftinguen di vim cuiufq verbi, legettrion probitatem àmere prehendi:fed verecundiatqua eft tímor qui dam reduceris animü ab 1ís que facieda funt, inde confufío, t coepti poenitentía, S fubitü filentium.Cuisporro dubitet vítiis afcribez teaffe&umtpropter quem facere honefta pu detut?lNeq, ego rurfus nolo eü quí fit diu -susfolicitum furgere? Gt colorem mutare 2 & perículum intelligere? que fi nonacciderentz *etíam fimulanda erant. Sed intelle&us híc fit operís,ron metus, moucamurd$,ró concida mus. Optimaautern eft emeridatio Verecun? dixe, fiducia,etíam quamlibet imbecilla fros, i magna / . Dethetoricesfine, magna confcfentia faftinetur.Sunt 8 natura lia,que tamen & cuta iuuantur,inftrumenta; vox;latus, decor, qux quider tantü valentz: vtfrequenter famarn ingenii faciant. De rhetoríces fine.Cap.vt,- | Vemadrtiodü íam indeab initio dí4 ;, Gum eft, duplex eft finis rhetoricae. opus ad quod omnía artís precepta dirigun turtídqs eft.oratio,ad id quod dícendumeft, apte compofíta?vel pottusapte dicere ad per fuadendumtetíam fínon perfuadeat, Nam fiz cut in trhetorices definitione dixfmustmulta alia fuit quae perfuadent?& tamen ad rhetoz. ticam nó pertinent. Ifocrates rhetoricevim perfuadendi opificem effe dicit.Cui altipulat Gorgias ín Platonis dislogo q Gorgíz ips fius nomíne derhetorica infcriptus eft.(ed tà dern Socrate coa&us , vim dicendo per(fuae dendi,firiem thetorices effacófitetur, À quo nó diffentít Theode&tes ? (iue fpfius £d opus eft:quod dé thetorice nomtne efüs infcribit, . fiue, vt creditü eft, Ariftotelis:iri quo eft fcri b íi ptum, »" & De thetotices fine. ptum,finem effc rhetoríces ducere hoies di^ ' cendo in id, quod orator velit, Cícero in hac parte fibi non fatis conftat: nam pluribus ín locis fctipfit,otatoris officium cffe dicere apz pofíte ad perfuadedü, In rhetorícísetía quos fíne dubio pfe no probat:finem facit perfua dere.Qiuodfi verum eft:praftabit hunc fern per orator, fernper erii bene dicet.Fírmü aat hoc,quod opponitur aduerfüs eos, fit fortaf fequi petfuadere fine putauerunt. Nofter ora toratríq; à nobis finíta non eft pofita in euen tutendiít quidem ad vi&ortà qui dicit:fed cà bene diíxit:etià (i non vincat: id quodarte có tinetut,effícit. Nam & gubernator vult falua riaue ín portü peruenire . Sitame tempeftate fuerit abreptus:nó ideo minus erít eubernaz tor:dicettg iotum illud:dum clanum rectum teneatn.Et medicus fanitatem eegri petit: fi ta men aut valetudinis ví;aut fnteperátia zgrí: alioue quo cafü fummam non contingit: dü ipfe otmnía fecundum rationem fecerit:medi " cinz finie o excidet, Ita oratori bere díxiffe a finís De quíngy aftis rhetoric partib?. finis eft. nam eftarsea in aQu pofita: noni effeQu, Qo uz igitur de arte,artifice , matería, inftrumentís,& fíne rhetorices in genete die cenda fuerunt:breuiter perftrinxtmus, Nunc partes illius profequemur..— Dequiínq attís rhetoric partib». Ca. vit Vings thetoricz partes oportet effe in oratore. Inuentionem.Difpofitios - nem. Elocutionem.iemoriíam . Pronuntía tionem, Inuentio eft rerum verarum aut vez tífimilium excogitatío: quz caufam reddant probabilem.Difpofitío cft ordo & diftribus tío rerum que demonftrat:quíd quibusgs lo cis fit collocandum. Blocutioeft idoneorum verborum & fententiarum ad inuentíonem, accommodáatio, Memoria eft firma aními te . rum Q verborum difpofitionis perceptio. ^ Pronuncíatio eft vocis , vultus , & ecftus moderatio cum venuftate, His quíngp pat tibus vt plurimi mnaxínique autores tta 2' diderunt : omnís orandi ratio conftat . b iiti Sermo Decaufz ftatu; .— smatn caufz confli&tionem:pletofcs frtétrozSem induxit:qui crediderunt ftatum fernper ex prima quaftione ducendurm: quod eft vi -tiofiffimum, Nam quzftío nulla non habet vtiqa & ftatum . coftat ením ex intentione & depulfione.Sed alte quaftioncs funt proprie caufaram,de quibus ferenda fententia eft:alíe adduGe extrinfecus , aliquid tamenad fume mam caufz conferentes:velut auxilía quaeda. Qiuiofit vt ít cotrouerfiavna plures quaftio nes effe dicant. Porro hatüleuiffima qq prie 1oloco fungitur. Namgqs Gllud freques eft vt eaquíbus minus confidimus,cum trata; tafint,omittamus:ínterim fponte noftra vez lut donantes,ínterim ad ea qux funt potene tiora gradum ex hís feciffe totenti. Stmplex autem caufa,etíam fi varie defendatur,no po teft habere plus vno de quo pronuncietur : atq; erit inde ftatus caufze, quod Gt orator (ibi recipue obtinendum , 9t iudex fpedadum maxime ínielligit . 1n hoc era cau(a cofíftit. Gaterum quaftionum ftatus poffunt effc di uerfi, ^ De ttiplici caufarutn ftat. ueri, CLuod vt breuiffimo pateat exemplo: cum rcus dícít non occidi: cote&tutalis ftatus nafcitur.femper autem firmius eft non feciffe Ttag; ftatum effe ín eo tudtcabo quod dicere: fi mibi plu(quam vnum dicere non lícetet, Ciuodfi re? diceret, occidi, fed ture occid jli tatis vti£ ftaticeftq; queftio an füre occiderit, Re&e igit eft appellata caufarü prima confit G&o:no queftionü. Sic in caufa p Milone cir ca primas queftiones: quae funt ante narratio né pofíte,nó iudícabo coflixiffe caufam fed vbitotisvírib? infidiator Clodi*ideo quogs (jte interfeG? oftenditur. Et hoceft qd ante omnia cóftituere debet oratot:ff p caufa plu 1a di&tur? eft: qd maxime líquere iudici velit, Detriplicicaufarü ftat Cap,x, — (VTat? caufage alit plures alii pauctores effe dixerüt.Ciceto tres ponit. cofe&urale.Je gitimü, iurifdíctale.CoieQuralts e:ciü de fa&to . cótrouerfía c.vt occidifti, no occidi, híc defa &o qrit:qd per cote&uras tr; affeq poffim? vnde & coníeQutalis di&us: cobnomínatut quoq Ü Detrtiplici caufarum ftatu, quoq; inficíalisab,eo quod reus negat (d qd " a&or intendit. Lesitíma conftitutio eftcum ex fcripto aliquid controuerfíze nafcitur. Ea diuiditur i1 partes fex.ín fcriptum SC volunz tatem fine fententiam.In contraríasleges.In ambiguutn.In defínitionem.In tráflattone, In tatiocinationem,Ex fcripto G fentetía naf citur controuerfía?cum videtur fcriptorís vo luntas cum ipfo fcripto dií(fentite.Ex contra? tiis leeibus controuerfía conftat:cum alía lex . dubetaut permittit;alia vetat quidpíam fieri. Exambiguo controuerfía nafcitur , cum tes jn vnam fententiam fcripta , duosaut plutes fenfus figaificat Ex definitione conftat cauz fa,cum ín cótrouerfia eft? quo nomíne factü appelletur.puta furtum an factilegíü, parici* dium ai homícidium.Ex tráflatione cofiftiz tutío nafcíturt cum aut tempus differedurn: aut accufatorem tnutandum : aut declinados fudíces teus dicit.Ex ratiocinatione contro: uerfía conftat?cum res fineproprtalege venit " iniudictum?quae tamen ab altis legibus fimí | litudinem ' . e Xt De triplici caufarum ftatu, ditauditierm aucupatut, Iurifdicialts coftíttitio eft,cum ínter a&torem et tem de fa&o cóue miít,fed iurean ínífurtafa&ü fit, quxerítur.Eius :conftítutionts partes dua fünt, quarum vria 'abífoluta, alteraaffimptíua nótnat, Abfolu taeft cum td tpfüm qucd fa&um eft;vt aliud nihil foris affumatur , recte fa&üm efrediee .1ius, Eaeft hutufmodt, occidiftitocctdi, hic fa&um, nihil extra fürmedo,ture, equítate,de fenditur, Affumpttua pars eft, cü perfe defen fio infirma eftfedaffumpta ex cotraría reco probatur, Affumptíuse partes fünt quatuor, cócefio,remotío crímiriís, tráflatio crimibis cóparatio. Conceffio eft cit reus poftulat fibi iguofci.Idqpaut purgádo fe,quod non coh fülto fecerít:fed aut per fortunam,aut per tm iprudetiá,aut per neceffitate. Aut deprecando «cum & peccaffe fe cófulto reus feciffe confite tut & tamen poftulat vt tudex fuí mifereatur Ex remotione crímínis caufa conftat: cam à nobis noncrímen,fed culpam ipfam amore imus à velin hominem vel ír zetn quamplá He af € € Bs ———— mum s d De ratione, iudicatióne 9 tontincti, -&oferimus, Ex tranflatione criminis caufa có -flat,cum feciffe nos non negamus,fedaalí orti . peccatis coaQos feciffe dicim?, vt Oreftes cü fe defendit , tri matrem confert crime: quod - fllapatrem occiderit, Ex comparatione caufa - conftat cum dicimus neceffe fuiffe alterutrü "facete: id quod fecerimus fattus fuiffe facea .£e.Quue feitur conftitutiones, € que conftts - tutionurm partes fint, fatis videor oftendiffe, - Deratione,tudicatione & coris tinentí. CQ.xd, Gitut reperto caufc ftatu, ratio dé - M eft. Ratio efi quz caufam facit & continet : defenfionem. hoc modo. Oreftes cum fatc£ fe occídi(Te matr , nifiattulerít faG1 rationc, .peruert(t defenfionem.E rgo affert eam:quz mifi fntetcederet,nec caufa quide effet, Illa eri ánquit,patrem meü occiderat. Ergo vt often di,ratio ea eft qux continet defenffonem; fia -mequa nec parua quídem dubitatio poteft re morati damnationem. Inuenta ratíóe, firma mentum quxrendum eft:íd eft quod accufas A tionem t L] De ratione, ludícatione & continenti, *tlonem contíttet:& quod affertur corra 125 tionem defenfionts, de qua ante ditur eft.Id cóftíituetut hoc modo.Cum ví(us fuetít Ore ftes ratioe, hoc patto, tute occidt,illaenim pa trem occiderat:vtetur firmamento accufatot hoc modo.Sed nó abs te occtdt,neqs in dem natam debutt.Ex ratione defenfionis 8 ex fie anatnerito accufattonts, iudicii quzftio nafcaz tur opottet, quam nos fudicatione,erzcíi cti; niomerion appellat.Ea conftítuetur ex coniun Gione firmamenti S ratfonis defenfione, hoc inodo.Cum dicat Oreftes fe patris vlcifcendi caufa matrern occidiffe.re&urm ne fuerit filo fine iudicto Clytemreftram occidi, Ex hac fa tione iudicationem reperíri conuenit. Répere ta fudicatione , omnem rationem toti? oratio 1:is co conferti oportebit.In omnibus confi tutioníbus & partibus conftitutionü hac via fudicatiories teperíent pftzterqudrm i cofe&u tali coftitutione,Nà in ea nec tatio qre fecerit quiti£,feciffe énim regatur, nec firmametü exqrit : qa necfübeft ratio. C» nare exintetióe o 5 c íi Qc Ye . De tatione tüdicatione & continenti, & ex inficlatione íudícatio conftituítur,hoc modoIntentio eft;occidifti atacem, Inficiaz tio,non occidi, Iudicatio,occiderít ne. Ratío ornís vtriufq orationis, vttante di&um eft, ad hanc tudícationern conferenda eft, Si pluz seserunt conftítutíones aut partes conftitue tionü:iudícationes quog; plures erüt ín vta caufajfed omnes fitrili modo teperíctur.Sed ea quae de ftatu,ratione, fndícattone & conti nenti di&a funt:vidétur adiudiciales tantum materias pertinere: quorum inícítíam cum - omnía tría genera fuerimus executf, tes ipfa . deprehendet, Nam cum omnis caufa pofita itin conttouerfía, rieceffe eft cx ftatu füboz tíatur queftio generalis: puta in generedca monfttatiuo:fiquis V ticefís Catonis laudanz - diprouiticiam fufceperit: Caefar qui ini illum duosanticatories fcripfit: vituperandurn effe potíus dicat, NIaxima queftío ex ftatu fuba zitur,an Cato fit laudádus. Atg indeliberati o rurfüs,fiquis fuadete velit bellum in Mau titatios gereditalíus vero diffuadcat: fumma fid D» x queftio f ^ De fex orationis partíbus, queftio erítan bell in illos (it eerendü. Cid fi rurfus aduerfartusadrnittat,eerendum, fed ' non hoc tempore;aut tánto apparatu;aut tall. genere,aut fub tllo duce belit, alii effent ftatus. caufarum,proinde alie quzfttones, De fex orationis partib?, Cap. scit, Nuetio,inquít Cicero, in fex oratiois par tes confumitur.In exordium , narratione: dtuifíonem,confírmationem, confutatione, & conclufionem. Exordium eft principium orationísper quodanimus auditoris ant indt cis conftituitur vcl preparatur ad audíedutm; Narratio eft rerum geftarum,aut proinde vt geftarum expofitio. Diuifioeft per qua apez rimus quid conueniat, & quid fn conttoucr; fia fit: per quam exponimus quibus de £e bus fummus diQuri. Confitmatio ef noftrog: atgumentofut expofitio cum affeicrationc, Gonfutatio eft cotrartog locori díffolutio. Conclufio eft artíficiofus Otatiouts termin?. Fuerunt & clatí quidem autores: quibus fox lur videretur otatorís officiü,doccte. Náqs : c iii Gaffe gc" Defex otationis partibus, & affectus duplici ratione excludendos puta bant. Primum quía vítium effet omnísanimi perturbatio.Deinde quía iudicia amtferícore día vel ira,fimilibufqs deffe&ti non oporteret néc voluptatem audientium petere: cum vina cendi gratía tantum diceretur: nó modoage ti fuperuacudi,fed etiam vix dignü vito arbi trabant Plures veto q necab illis fine dubio partibus orádí ratione fübmouerunt; hoc taz nenatis precípuü credideruut opus fua có firmare: 3 qua ab aduerfarío proponerentur zefatare, Hoc in loco videtur commodiffime tra&ati poffe quaftío tlla, (ít ne oratori licitü fallere tudicern 1n perfequendis litibus, aut fez natortem íacófultationibus, aut £n cocionib? populüjatqs,pro commwutit omnium vtilítae te aliquando mentiri, CLuod fi orator eft vír bonus dícendi peritus, quid turpius & bono viro índignius quàmob vllà caufam mentiz sis Atqui fi hocaliquando non liceret: qui de arte rhetorica fcripferunt:rion de coloribus , de confeffo, & de difficilü caufariüi defenfioué Mj CE: pracep Defex orationis partibus, priceptattradtdiffent:nifialiqtando vís 8 fae cultas dícedi expugnaret tpfam verítate.Cint" bus ego cum dearte primum tcfpódeto:'ttíá pro viri boni officio,fi quando eü ad defene fionem nocetíur ratio duxerit fatiffacia Pet. tractare enim quomodoaut profalfis:aut pro 1niuftis aliquando dicatur:non eft inutile, vc] propter hoc folum vt ea facilius & deprehens. damus G refellam?: quemadmodum remedia meli? ad hibebit,cni nota qux nocet,fuerint, Neque enim Academict cü in vtramq; diffe runt partem: non fecundum alteram ntuunt,. Neq; Carneades ille qui Rome;audiete Cefo. tiuo Catone,no mínoríbus viribuscotra iu fti ciam dicitur differuiffe , quàm pridie pro jufticia dixerat, ituftus ipfe vir futt, Verum & virtus qd fit aduería ei malicía detegit: B zeqa tas fitex iniqui contemplatione manifeftiot: & plurima contrariis probantur , Debeptéfs: 7; go otatoti fic aduerfariog: nota effe c alia: vt EN hoftíü imperatori. Verü 8 illud qd rima. 3 pofitione dutü videtut;poteft affcrrcratío:vt - 3 Ibuuh ^ c iii indfmns. "t T De natratiotie, perfuafus effe videtur ab tis qui ante conttaa dixerunt, aut cum defeffüs eft eos audiendo quiante díxerunt. Si caufa turpitudinem hae bebit:exodiíri poterimus his rationibus. ho anínem rion rertrrem non hominem fpedta ti oportete.non placere nobis ípfis fatta que dicantur ab aduetfariís: S effe índigma & nce faria«Deínde cum res auxertmus nihil fimile - d nobis fa&um oftedemus. Autaltquorum fudicium de fimili caufajaut de eadem, autde mitiort aut de mafori proferemus, deinde ad noftrà caufam pedetentim accedem?:& fimt« -Jitudinerm conferemus. Iter fi negabimus sos de aduerfaritsaut aliqua reeorum di&tuz tos:Gtamen occulte dicem? fnterfetone vet botü-St petfuafus auditor fuertt:ideft fi oras tío aduer(ariorumauditorib? fidem fecit, hte ios tebus infinabim? ad caufam, De eo qd | aduetfarit firrmifftmü fibiadiumetü putauez. — — zint:prímurt nos di&uros pollicebimure«aut | abaduerfaríidicto exordiemur Otabeo mas —— | xüme:qd tlle nuperrime díxerítaut dubitas: j v. zm : : f. : . Demarratione, 'tlone vtemut: quid potiffimum dícarnus:atit cuf loco prímum refpondearnus cum admit satione Si defefTi erunt audtedo, ab aliquazé que rif mouere poffit exordtemur ab apó 1ogo;a fabulaverifimtlSt promiferimus alf: ter ac patati fuerítm?nos effe di&uros nos nó «odem modo vt cxteri foleatverba fa&uros, quid alii faciant, quid ros fatturi fimus, bre Uitet exponemus. Inter principtum & infi . Tiuationern hoc íntereft:quod príncipiü eiuf nodi debet effe vt ftatímapertis rationibus quib? preefcripfimus:aut beneuolurn aut at tentum aut docilern faciamusaudttorer , at infinuatio cfufmodi debet effe:vt occulte pet diffimulationé omnta eade illa fsctamo,vt ad eáde comoditate dicedi opere ventre pofüim? Verü he tres vtilitares tametfi in tota oratíg re fant cóparádee, hoc eft,vt auditores fe; p petuo nobisattetos, docilesetbenenoIos pbe ant, tii hoc p exordtü caufe maxíme cópará dü eIn exordíeda caufa illd e fernadavtlenis: (it fcrmo;vt vfitata verbos cofüctudo, vt nó Stel | apparata Cr» CU ^ Denatratione. appatata effe videatur oratio, V.itiofurn exor diü eft quod in plutes caufas poteft accomo. dari quod & vulgare dicitur, Item vítiofum eft quo nibilomin? aduerfartus vti poteft: qd comune pellatur. Itern illud quo aduerfari? ex cótrarío poterit vti. Ite vitiofurn eftzquod nimium apparatis verbís copofitutm eft; aut nímís longum eft: & quod.non ex ípfacaufa . gatü videtut:quod feparatü vocatur:in quo -etíatranflatum concluditur: vt prope cohze seat cum natratiorie, & quod ncqs beneuolü, neg docilem, neg; attentum facitaudítorem, x Denatratione, /—^ Cap.xitiie : Axime naturale eft & fieri frequen 1 tíffime debet:vt prepatato per hec qua dicta funt auditore;res de qua pronure ciaturus eft indicctur, Plxrícs femper riarran dum putauerüt.quod falfurn effe coarguitus, Sütenimante omniía quadátà breues caufe vtpropofitionempotíus habeant, quàm nar sationem.idacciditaliquando vtríqs partí.cü yel nulla expofitio eft, vel de re cóftat: fed de | lute De nartatíone, iure quenitur.vt fili? ne , an frater debeat effe inteftatí heres.pubertas annts,an habitu cor poris extimetur. Aut cum eft quidem narras tioni loc fed autante auditori rota fuit om nía, aut priori loco re&te expofíta, Sed vt has aliquaido nó narrandi caufas puto, fic ab íllís diffentio qui nó effe narrandum exiíttiment: cum reus quod obiicitur tantum negat.Ego &utern rnagtios fecutus autores, duas effe nar. "rationi fpecies exiftimo:alteram ípfius caus fe:alteram terum ad caufam pertínetítm exc pofitionem.non occídt hominem, nulla rare ratio eft: conuenit. fed erít aliqua & 1nterím. etíam longa círca argurmeta eius crimínís de ante a&tavíta, de caufis ;ppter quas intioces in periculum deducatur, de aliís quíbus íncredis bileid, quod obiicítuf,fiat, Cücs proemium idcirco comparatum fit:vt audítor ad rem ac ciptendam fiat conciliatior, dociltor,S intere tior, probatio,nifi caufa prfus cognita, nó poffit adhiberi; protinus tudex notícía terti taftruendus videtar, fed hoc quogs írterdü Ren s | d mutat T De tatiocinatioré, snufat códicio caufarurn, nifi forte. M. Tulli? "1n oratione pulchetritua quàm pro: Milone fcriptam reliquit:male díftuliffe narrationem videtut,tribus prepofítis quzftiontbus, aut. profuiffet exponere quomodo infidias Milo — ni feci(fet Clodius:fi reum qui.à fe hominem occifür fateret defendi omnino fas nion fuif fet,aut fi amr preiudicatione ferratus Milo dà . matus effet,.aut Gr, Potnpeíus qui propter ali quágratiatudicium rnilitibus arratís clufez* rit tags aduerfus tímeret tímeret.Ergo he da qo ftiones vim prooem obtinebüt;cü om nesiudícium preeparauerínt, Narratiorrü 1eie " tut tria fünt genetae vritim cum exportímus rem gefta: vnüquodg, trahimus ad vtilíta tet roftrà víncendí caufa quod pertínet ad eas caufas de quib? iudicium futurum eft, A] terum quod fíntercurtit nónunquáaut fidei, aut crímínationfs, aut tranfítionis, aut alicua íus apparattonís, vel laudationis caufa, Tere tium genuseft quod à caufa ciuili remotum eftin quo tamen exercerí conuenit: quo cos V ! 1nodius Dénarrattotié: todas íllas fuperíores narrationes irrcaufis tta&tare poffimus.Eíus narrationes duo ges nera funt, vrium quod ín negottís,alterum quod ín petfonis pofiturn eft, Id quod i1 ne sotíorum expofitione pofitum eft , tres has betpartes,fabulam,hiftóriam , areumentü., Fabulieft q ned veras neg; verifimiles conztinet res: vt hee que à tragcedís tradite funt, Hiftoriaeft teseefta fed abaetatis nofttze nie. moría remota, Areuretur eft ficta tes quae tamen fieri potuit: velutargumenta comoes díarum. Illud genus narrationis quod ín perfonis pofitun eft: debet habere fermonts feftiuitatem,animorum diffirnilttudine, gra uitatern,leuitatern,fper, meturn, fufpitíone, terum varíetates,fortunz comutationem, fn fperatü incomodutn,fubitam leticia, tucit dum exitum rerum, LHlud vero quod ad vert tatem pertínet:quomodo tractari debeat ape tiemus. Tres res conuenít habere narratíoz nem,vt breuis,vt dilucida, vt verifirmilis fit, Rem breuiter narrare poterimus : fi índe E AEn d ii coperis Denaitationé. Ceeperimus natrarevnde rieceffe erít: Etfi nó ab vititnointtio repetere volemus.Et fi fum matim nó particulatim nartabimus.Et fi nó adextremutm:fed vfqg co quo opus erit pera fequeriiur,Et fi tranfitionibus nullis vtentur. Etfinon deertabimis abeo quod feme cave perimus exporiere, Et fi exitus rerum lta poz nemus vtante quoq; qua fata fint fciri pof fínt:tametítnos tacuetimus, Et ómnfno non modo id quod obeft;ed & id qd neqsobcft neqp adíduat , fatt? eft preterire.Et ne bis aut fzepíus tdem dicamus, Cauedurn eft-etiam ne id quod femelfupra diximus, deinceps dicea nus. Ren dilucide narrabimus. ft vt quidqs primum eeftum erítata prímüm expotiem?, Et rerum ac temporum ordínem conferuabi - mus. Vtgeftz reseruntàut potuiffe geri viz debüntur. Hic erit obferuanidum nequid per turbate, nequid contorte, equidambigue, " nequid noue dicamu:: eqs inalfam rem tran feamus: nec ab vltimo repetamus: ne longe perfequamut:tiequid quod ad rem pertineat ptetez T c (7 7 De díuiflone feu partitione. protereamus. Et fi perfequemur ea qua de breuitate dicta funt. Nam quo breuior: eo di lucidtor & cognitu faciltor narratio fiet. V ez . zifimilis oratioerit:fi vt mos: vt opinio vtna tura poftulat, dícem?.Si fpacta temporti, per » fonarum dignitates,cófiliorum ratíones,los corum opportunttates conftabunt,ne refelli poffitaut temporis parum futffe,aut caufam. nullam,aut locum idoneum nó fuiffcaut ho. mines ipfos facereaut pati nó potuiffe Si ves tarcs erít:gihilominus hec omnía tiartanido conferuanda funt.Nam faepe veritas,nífi haec feruata (int,fidem facere non poffit, Sin erunt fi&a:co magis conferaanda erunt. 2 De diuijone feu partitione. Ca,xy, Iuifio fiue partítío eft noftrarü aut adz uerfarii propofitíonü . aut vtrarumqp ordiíae collataenumeratío, Hac quidam vten dum femper putant: quod ea fiat caufa lucis. dior:& tudex intentior, fi fcierít de quo dicte mus & de quoa poftea dituri funus. Rurfus ' - dii quidà GE Nee » De diuifionefeu partitione, quidam peticulofum id oratori arbitrane tut duabus ex caufis: quod nonnunquam - - éxciderefoleat quod promtferimus. Ot fi qua - inpattiendo preteríctímus ocurtere.Qo uod. quidem neminiaccidit,nifi qui vel nullo fuez titíngenio:velad agedutn nihil cogitati prae 1neditatig; detulerit, Alioqui que tam manfe fefta & lucida eft ratio, quà reGtz partitions, fequitur ením naturam ducem àdeo vt mes 1noriz id maxirmurn fit auxilium. Ci uapros pterneillos quídem probauerim quí partis tionem vetant vltra tres propofitlones exteri dete: quod fine dubio fi ntmiü fit multiplex, fugiet memotiamauditorís:G turbabit 1 tentionem.hoc tamen numero velut lege no eft alligarida:cum poffit caufa plures defides . fare, Alía funt magis propter quae partítíoz . ne ion eft femper vtendurm.Primü quía pl - rag gratiora funt:fi ínueta fubito : neg; doe moallata:fed inter dicendi e re fpfa nata vide tur» Vnde illa nointucüdafchemnata perié ex cidit mihi, 9 fugerat me, 8 teQe admones, Intetím Ji .* Dedtuifione feu partitione, Interim veró etíam fallendus eft tudéx & v. - flisartib?fubenndus:vtaltudagi , quà quod nos petimus putet,Nam eft nónunquá duta propofitio:quam fiauditor prouídet,no alí2 . ter praformidat:qua quiferrum mediíciante quàm curetur afpexit, At fi, re non ante proz pofita, fecurum ac ulla denuntíatione 1n fe . eonuerfum intrarit oratio:efficíet, quod pro - míttenti non ctederetur.Sed vt no femper ne ceffaría aut etia fuperuacua partitio eft:fta opa portune adhibita plurimum orationi lucis & eratiz confert, Neg enim id folum efficitvt.—.. . clatiora fiant quz dícunt, rebus velutex tut baextra&ts,G in confpe&uauditorum pofí? tíe:fed reficit quogg audientem certo fingula gum partium fíne:mon aliter quárn facient .busiter multum detrahüt fatigattonis,notae. ta infcríptis lapidibus fpacía. Nam exhauftts laboribus roffe menfurarm voluptati eft : & hortatur ad 1eliqua fortius exequenda fcite quantum fuperfit.Níhfléri longü videti nee ceffe eftzin quo quid vltimum fit certum eft. PORE ' d iii. Nec De tatiocinatiotie;: - Glpparattor quaeaq teere & nullo cofilioad miniftra£. Beads cui pofitus eft fapfes Q callidus imperator, omnibus partibus coz modius tegítur,quar ís qui ftulticía ac teme fitate regitur. Eadem nauígii eft ratio. Nà nae uis optime curfum confícit, qua fcientíffimo - gubernatore vtítur , Gurn propofitto fit hoc pactoapprobata, & duc partes tranfierintra : tiocinationis,tertía ín parte alunt quod often dere velis: fd ex vt propofitionts oportete afz fumere:hoc pacto. Nihil autem ornníutn cori filio melfus quàm mundus adminiftratur, Hu iusaffümpttonís quarto in locoaltam porro inducunt approbationem, hoc modo. Nam & fignorum ortus G obitus,definitum quen dam ordínem feruant,G annu cormmutatío nesrion modo quadam neceffitate femper eo dem.modo fiunt,verum ad vtilitatesteg quo. qs omníum fütaccommodatz; 3 díurna no Gurnxg viciffitudines nullait re vriquarm mutata , nocuerunt quícd . Cuue fignafunt. omnía;no mediocri quodá confilio, naturam ! mundi »j Deconfirmatione, . mundiadmítiftrari.C) uinto £nloco inducüt. ". complextotietn: eaqs aut íd fnfert folü quod exorntibus pattibus coeítut.hoc modo,có. filio igi&müdus admíniftratur, Aut fa vnum locum cum.duxerit;breuiter propofitionem & affümptionem adiungit quid ex his confi ciatut;zadhunc modum.CLuodfi melius gerü tut ca que cum corifilio. quàm quz finecon filto admintftrantur, (nihilautem rerum om. níurn melius admintftratur,quam mundus.) confilio fgítur mundus adminiftratur.Co uin Gpartíitam 1oítur hoc pacto putantargurme tationern. CL utautem tripartita effe dicunt: lí nonaliter putant oportete trataríatgumeé tationerm:fed partitionem horum teprehere dunt. Negant ením neq; à propofitíone,nes. qpabaffümpttone, approbationes earum fcparari oportere : neqp propofitionem abfolu tam, neq; affüptionem fibi perfe&am videtí, qux approbatíorie confítmata non fit, C. va 1e (quas illi duas partes umeràt proptofitio nan Q approbatione ) fibi parte vna uideri propo a E E De rattocitiatione, propofitionem:que fi approbata non fit pro pofitto nonfit argumetationis.Item quz ab 'illisaffumptio Gt affumpttonis probatio dict: tur:eandem folam fibtaffumptionem vider. Jtafit vt eadem ratione argumentatio tra&ta - ta, aliis tripartíta, aliis quíncp pattitavídeat. Qiuareeuenit vt res non tam ad vfum dicen dipertíncat, quàm ad ratíone przeceptionis. Scd quz propofitioin fe quiddam contínet perfpicuum:& quod ftare ínter omnes necef fe eft:hanc velle S'approbare GC affirmare; ni fhiilattinet.Ea eft huiufmodi. Sí quo die Roz qm ifta czedes facta eft, ego athens fui: ínter effe in cde non potuf: Quare affurmi ftatím: oportet hoc modo. Futaute Athenis eo dfe, hocfi nó couftat,indiget approbationis:qua indu&a, complexio fequitur, SuntGt alia duo argumentorum genera:quibus rmaxtme vtü tur oratoresexemplum G fnductto.illud ere ci patadigma, hoc epagogen appellant, Pote tí(fimum cft inter ea quz funt hutus generis, quod proprie vocamus exemplum,ideft,ret Qs gefta »J De tatiócinatione: ^ — xeftz vtilisad perfuadendum id quod tnten . deris comemoratio, Intuendü ígitur totum — inefimile fit,an ex patte.an omnia ex eo fura Anus,aut quae vtilfa erüt.Simile cft.fure eft oc cífus Satarnin?, ficut Gracchi,Difimile Brut? occidit liberos proditione moltétes.Manltus virtutem filíi morte mul&autt, Gontratiutm. Maarcellus orameta Syracufanis hoftibus ze ftituít, V ecres eade foctísabftulit.Induétioe oratío quz rebus non dubits captat affenfio -nemet? cii quo dífputatio eft.Nà illa qua pru rimum Socrates vfus eft , hanc habuit viam cum plura igterrogaffet,quz confiteriaduer fatto néceffe effet: nouiffitna id de quo qreba tur infcrebat.Sed quod illic interrogatur:bíc fere fumitur.Sit igit ílla iterrogatío talís,qd eft pomü generofiffimum, nonne quod optí : mumiconcedetur.quis equus genetofiffim?, - sonne quí optímustó plura tn eunde modi, Deínde cuf? rei gratíatogatil eft:qd noneho ís generofi(fimus,qui optim? fatendum erít. Devfuareumentotum, | Capixvtii« e Traditumn S pei víu fiarguméntorit Raditum eft fert atgumentü effe cor feffum oportere.Dubíts enim probari dubia qui poffunt? CLuzedam tame qua 1n al -tetíus reí probationem ducirus, ípfa proe banda fant, Occtdifti virum:erasenim adul «tera. Príns de adulterio couutticendurm eft vt . cum íd coeperit efTe pro certo:ftat incerti ars -gumentutn. Illud:hocínloco monere intet "receffaría eft: nulla effe firmiora, quamqy ex dubiis facta funt cetta. Gedesá à te fata eft.cru entam enim veftem habuifti.non efttà graue argumentum fífatetur,quám fi coníncitur, Nam fifatetur,multis ex caufis potuit crueta effe veftis finegat, hiccaufz cardinem poe nit:in quo fi uíQus fuerit, etíam ín fequentis bustutt.Non enim videtur in negando mrn titur? fuiffe , ni(i defperaffet id poffe defendi, .. quod confiteretur, firmiffimisargumentorü fingulis inftandum:infirmiora congreganda funt: quia flla per fe fortíanon oportet círcun -ftantibusobfcurarc:vt qualia funt appareant, pue e a natura mutuo auxilfofüftinez tug i ni 5 | Dé vfuateuméntorum, Aut. Ttag; (i non poffunt valete , quía magna mon fünt:valebunt qa multa funt:quae ad eiuf 'dem rei probatione omnia fpe&tant . Vt (igs hereditatis gratia hominem occidiffe dicatur "hereditatem fperabas 8 magnam hereditate: .& pauper eras;B tüc maxime d creditoribus 'appellabaris :-& oftenderas eum cnius eras 6t amutaturü tabulas fciebas, Singula leuta funt -& communta , vniuerfa vero nocent etiarn fi - mon vt fumíne tamen vt grádínc. C.usedam argumenta ponere, fatis nó eft, adíuuada füt, vt fi cupiditas caufa fcelerts fuit: que fitvís ei?. fiíra, quantum efficiatin antmís hominum ta .lisaffc&io, Ita & firmioraerunt tpfa & plus habebunt decoris : fi nor nudos & velt carne fpolíatos artus oftenderint. Multum etiam tefert . ff argumento nitemur odii , . vtrum hoc ex inuidia fit , arrex fnfuría, an ,exambitu , uctusm rou ntm , aduerfus ínfes tiorem ,parem,an füperiorcm , alienum ar .propinquum , Suos habent omnía ifta tres . Gatus ; & ad vtilitatern partis eius quatn e ij tuemutr QI Kv d * Devfuargumentorurm., . tuemur teferenda funt. Nectanien omnibus "femper quz írnuenerimus argumentis oneran - dus eft fudex quia S tedium afferunt & fidé - detrahüt.Neqg enim poteft fudex credere fas tis ca effe potentía qua non putamus ipfi fuf - - ficetequi dícimus.In rebus vero apertis atz curetari tam fit ftultü ; quàm in claríffimü "folem mortale lume inferre, Altera ex affeucra "tione probatio eft. ego hoc feci: tu mihi hoc ! dixiftis& o facimus tndignum.S fimilia. que - tamen non babenda funt ínter magna praefiz dia:cum hoc ín eadé caufa fieri, ex vtraqs pars te,(imiliter poffit,ille firmiores,ex fua cumfqs perfona, probationes: quae credibilem ratíoz nem fübíe&tam habent. C) uzfitum etíam po tentiffima argumenta primo ne ponendafint *loco:vt occupentanimos,an fummo vt idem dimittantan partita primo fummcqs'vt Ho - " rreríca difpofitione ín medio fint infirma,an 'à minimis crefcant. CL uz prout ratío caufae cuiufcg poftulbit,ordimabuntur,vno vt ego cenfeo excepto, ne potentiffimis ad leuífliz ma:des De confutatione fiué tepreheftone, | ma, decrcfcat oratio. Sed iam ad confutatíoz ncm veníamus. — De confutatione fiue reprehene. fione, — Capixix, —— (osse eft per quam argumetando aduerfariorum cofirmatio diluitur, aut infirmatur,autalleuíatur. Hzcfonte inuentio nis eodem vtetur:quo vtítur cofirmatto: pro pterea quod quibus ex locís aliqua tes cona . fitmorí poteft: ii(dem poteft ex locis infirma. ti Omntsigitur argumentatio teprehendi£ fiaut ex ífs quz fumpta fant , non concedit tur aliquod vnü plura ve. Aut hís coceffis co plexio cofici ex his negatur. Aut (i genus ipe fum argumentationts vítiofum oftenditur " Aut fi contra firmam.argumentationem — alia cque firma aut firmior ponit. Ex iis qua fumütur,aliquid non cóceditur: cii aut idqd credibile dicunt; negat effeetufmodi, Aut od comparabile putant, difimile oftenditur. Aut fudícatum aliam ín partem traducitur , aut omníno füdicium imptobatur. Aut quod fi 4 c íi gnum ». Deconfütatione flne teptenhénfioné, énum effe aduerfarti dixerunt : id huiufmodi negatur effc, Aut (i complexio aut vnaaut ex vtrag parte repfehenditur. Aut íi enumeraz tio falfa oftenditur,, Aut fifimplex concluz fio mali aliqnid continere demóftratur. Nam orine quod fumitur ad atgumentádum fiue pro probabili fiue pro neceffarto, tieceffe eft fümatur ex hís locis. C, uare obferuare dilige ter oportet & quid fumatur: Gt quid ex hís co ficiatur. Ipfam autem genus argumentatio? nis vitiofu hís de caufis oftendetur: fiaut 1t ipfo vitid erít: autfi non adid quod inftituez tur, accommodabitur . Atq; in ipfo vitium erit 1 omtino totum falfum etit, fi comune,fi vulgate,fileue,fi remotum, fi mala definitio, fi . cótrouerfum,ftperfpicuum,(i nó conceffüt, fi turpe,ft offenfurn, ft contrarturn, fi 1 cons ftris, fiaduerfürn , Falfü eft:in quo perfptcue neridacium eft; hoc modo,rnon poteft effe fa "plens:qui pecuniam negligft.Socrates autem . pecuntam neglexit , non igitur fapiens fuít. Gormum di quod multo magis ab aduer- -— fatite. 2E Ww. De confutatione fiue tepréhiefioné; faris quàm à nobís facit,hoc modo. Idcítco iudices quía uetà caufam habebam,breui pet. oraui, Vulgate eft quod in aliam quog; tent non probabilem fi nó conceffurn fit,tranffer ti poffit,boc modo, fi ueram caufam non ba beret, fe vobis iudicesion commtfifiet , Le ue eft quodaut poft tempus dicitur. hoc mo do,fi ín metemveniffet,non commififfet. Rea motüeft:quod vltra quam fatis eft peti£ , vt, QuuodftnonP.Scipio Corneliam filtà Tibe tio Graccho collocaffet,atq ex ea duos filtos Giacchos procteaffct , tanta feditiones nate non effent,longtus eni repctit2! eft quàm tes poftulabat ,IViala definitto eft:cum aut come 1nuniía defcribit: hoc modo , feditiofus eft is qui malus eft: aut inutilis ciuis eft , nam hoc nó magis fedítiofi quàm calüniatorts, quàm ambitiofí , Controuerfum cfttín quo ad due bium demonftrandum dubia caufa affer tut, vt fiquifpiam volens probare odium salícuius ín alterum afferat caufarn illtus odit: quod nunquamde;llo benefenfetít , eque Eus c liii dubís De pétoratiorieftue conclufiofié? 'catorum cotnparatione : quafí cum dícermis -nabeffe malefici ftuprareingentiam: quàm facrum ledere: quod alterum propter egefta *temjalterum propter interperantem fupete biam fiat. Decimus locus eft per que omnía quz ín negocío geredo ada funt,quxq; rem confequi folent,exporemus acriter, crime ziofe & diligenter:vtagi res t geri negocfum videatut,rerum confequentium euumeratíoz . sie, Mifericordía comouebitur auditoribus, fi variam forturiatü comntationem dicemus, fioftendemus in quibus comodis fuimus & quibus in incómodis fumus,cóparatione, S1 qua nobts futura fint, nifi caufam obttnuert -snus:G numerabim? & oftendem?. Si fupplt «cabimus & eorum, quorum rmifericordía ca "ptabtmus,poteftati fubiiciernus.Si quod no ditis pareritibus, liberis, ceeterís neceffaríts ca furum fit,propter noftras calamitates;aperte mus.G ffmul oftendemus illorum rios folitus dine & miferia,nó moftris incómodis dolere, Side clemétía, humanitate, miifertcordia n£a, bo qua in C i ri .'"Degénetibus caufarti; ; quatn altos vfifurus aperfemus. Si nosfeff) pet aut díu ín malis fuife oftendemuseSi nor ftrum fatum aut fortunam conqueremur. Sd animum noftrum, fortem, patientetn incóemodorüoftendemus faturü, Cormt(eratione breuem effeoportet.nihilentm lachtymts ci tf? ateícít. Sed táad tría caufarü eia redeamo, Degeneribuscaufart, Casod. ^" Ria cerieta caufarii,quas diximus effe . propríam rhetorices matetía, Aríftoz . teles per tría auditorü genera díftipeuit. Nà vtilleaquit, auditor, aut fudex eft;aut fenaa tot,aut populus. Iudex ínter acufatore & dee fenforem arbiter eft. Senator quí de rebus du »biisfuadentiaut díffuadenti acquiefces decere mit, Populus,quí laudandi aut vituperandi ali ufus caufa,í concionem concurtít , I quog; autor,ín tría tepora,eadz cerner rü partitur. Nà infudicfüea propi yen qià ppetrata füt. Infenatü ca gift ue. ui eft confultatio;facienba nean nd [e dafi v De generibus caufarum, — Inconctoné popul?cott:vt audiat qualís quif qs imprefenttarum eft , Loci quogs dtuerfi erantín quib? orationes habebàtur. In foro . -quetugeneretudicfali.In curía, qua ín gene se deliberattuo.Pro roftris'que ín genere de monftratiuo, Fora rom» tríaerát in quibus teddebatur íus,de quibusatt Poeta. Atgp ertt ín triplici par tniht nemo foro . Vnde turis dicundi conuentus in prouinciis parati fora dicebat, vt for Appit, Gornelit, Tulit, Curia praeterealocus erat:vbi fenat? habebatur. Te; pla quoq; nonnuriquá pro curíafüerunt , vt "Apollinis,cocordic, Telluris apud V'ereiliü tTocilliscuría teplü « Proroftris quoq; locus erat;in quo pendebát roftra naut ex Antias tib? ,nauali pugna fuperatis. Altquándo tame . «excettís caufis cü auditoribus loca permutaz "bantur, & populus cofulitur de gerendo bez Tlocü Mithrídate.apudGiceronem ín otatío meprolege Mlanuilía.Et ít fenatuab eode lauz datur Cefar:& vituperantur Antoríus QCCa tilina,atc p Archía poeta in foro humarita tis arte é ^m De seneré demoftrattuo, tis artes commendantur, Ge fcré nulla cft cate fa in qua non ex locis aliarü caufarü propriis argumenta ducantur: Ná quod quidam fette — ^ bunt ín genere demonfttatiuo areumeta dez ducenda effe ab honefto, ín deliberatiuo ab vtili, in iudiciali partibus fufkicize ; non íta eft intelligendum, vt vntus caufee non tranffe rantur adalíarum caufarum locos.Nam: Gt ín oratione pro Milone plurimus eft Ciceroin eo laudando;atq; vituperando Clodio & cii. deinferendoMithríidati bello deliberat;no fo lum à partibus vtilitatís, fed ab honcfto & iu fto argumenta deducit. C) uidinon 8 Ariftoz teles ín thetorícaad Alexadrum fcríbit,opor tete fuafore tlla ad quae ex hortatur oportere effe iufta,& legitima S vtilía & honefta Gt iz «cunda Gt facilfa fau : atq; parí modo de alíís duobus generibus caufarum. Sed ad fingula caufarum geneta redeamus:atq; imprimísad demonftranttuim: quod fimplicius atq; tras Gatu facilius eft, ) | Degeneredemonftratiuo. — Capo, ' De genere dernonfttatíuo. Emonftratiuü caufz genus qd à grae cisepidi&icon appellat híncceft oftetas tiuü Ariftoteles & Theophraft? à ciuilib? ne gotíís remouerumt:totumq; ad folos audito ses, voluptatis caufa, relegarüt:G id ei? nomi nísquodab oftentatione ducitur, proprium eft Sed B in tudictts teftes laudantur: vítupez santurqp,O ín confultatione belli Miithridati ci. Ci, Pompeiü laudat:vt ílli proutncía decer natur, Itag; cum omnis caufa proprie in con trouetííafit pofita, funt tamem quadam mz teríe, qua ad folam oftentationem pertínent: vt deorum immortalium atqs heroü laudes, " inquibus ftatus caufze nulluseft, Nifi quis male de natura deorum fentiens dícat illos nó agere humanarum rerum curà: fd quod Epi curus opinatur, & tllud ex libro Iob nec nos ftra confiderat: Gt círca cardines coeli ambuz lat. Tunc quzftto fubortre£: an dii rerü nfage agait cutá Atq £n Hercule laudádo, quifpià 'obiiciat diuinis tlltusvirtutib? tngétía quada vitia CA De genete demonftratiuo. Vitia; quz propetiderept reQe fas, Verum . in deis generaliter mafeftatem eorüi venerabi mur,detnde proprtam vim cutufq; 8 inueta: quz vttlealiquid homnibus attulerunt . V ís oftedítur:vt in Ioue, tegedorum hominum. inMaarte,bclli,ínNeptüno,martis.Inuenta,vt artíü,in Minerua frumeti,in Cerere.vini , ín Liberopatre.Magts cft uartalaus hominum. nàprimum diuiditur fn tpa, quodq; ante eos fuit, quodqp ipfi utxerunt. in tts aute qui fato füntfun&i,quod eft ín fecutü.antehominem patría, parentes, maforefqs erunt. quorum dus plex eft tra&atus:aut enim refpondiffe nobi litati pulchrum etít, ant nobili? genus illuftra fec factis. Illa quoqp iteri, ex eo ad ante ipum futt tempore,trahentur:que refponfis vel auz guríis futura clarftatem prmtferunt:ficut cü q ex T hetide niat? effet, maiore pte fuo futugce ciniffe dicütur oracula. Ipfiusvero la»hois,cx anímo G corporeG extra pofitis, peti debet, Etcorporis qdé fortuitorüg; tü leufor,tü nó. vno modo tzattáda eft ,Nà & pulchritudine b f* i intetim Degenere demonfttatiuo. interim robur; pfequimur honore, vt Hoz "merus in Agamenone atq; Achille, Interím confert admirationi multü infirmitas, vt cü idem Tydea paruum, fed bellatorem dicit fuif fe fortuna vero tum dignitatem affcrt( vt in 1cgibus príncipibusqo namq; hac eft rmatez fíaoftendende virtutis vberior)tum quo mí atores opes füerunt,eó maíore beneficiis elo tía parit.Oia quz extra nos bora fünt , quz q; hominibusforte obtigeruntnon ídeo lau datur quod habuerit quís ea:fed quod hís ho nefte fit vfus,Nam díuitize potentía & era; tia cum plurimum víriü dent,in vtramq; par tem certiffimum faciunt morum experimen tum:aut ením meltores propter hzecaut peío res fumns, Animi femper veralaus, fed non yna, pet hoc op?,vía duci£. Namgp alíás zeta tísgradus geftarumq terüfequi,fpectofius —fuit,vt ín prímis annis laudatetur indoles,tü diíciplínz, poft hoc operum,ideft,fa&orum contextus. Alíds in fpecies virtutum díuídere "Jaudem fortitudinis, tuftície,conttnentise:cae terarum Cx De genere demonftratiuo. terarumqp ac fingulisaffienaresquze fecunda quàág; earum gefta erunt, V tra fit autem harü uía vtilior,cum matería deliberabimus: dum fcatnus gratiora effc audientibus, quae folus quís,aut prímus, aut cum paucis certefecifTe dicetut. Si quid praterea fupra fpem aut exe pe&atíone precipue quod ínaliera poti? cauz fa quàm fua, Afferunt autern liberi parentibo laudcm, vrbes conditoribus,leges latortbus, artes ínuentoribus,necno ínftítuta quoq au toribus, vtà Numa traditum deos colere,a Publicola faces populo fubrnitterc. Ql» ui ois ordo frvítupetatione conftabit tantum ín dj uerfum, Nà & turpitudo generis obprobrio multís fuit, & quofdam claritas tpfa notiores circa vitia & tuuifos rag ts fecit, quibufda vtin Paride traditum eft, praedicta pernicies: quíbufdat mala contemptum vtThetfite:ac quibufdam bora vitiis corrupta odiumattue lerumt:vt Nírea tmbellem.Plifthenem ímpu dícum à poetis acceptmus,Et animi totídem ^ vitia quot vírtutcs funt: rec mirus quam in ^ f iii laudibus De genere demóftrattuo, laudíbo duplici ratione tra&an£,Et poft mor tem obiecta, quibufda ignomínta eft.vt Mes lio cui? domus folo zequata &t. M, Manlio cu ius prenicmen e familía in pofterum exema plum eft.G parentes malorum odírmus, 8 có ditoribus vrbtum eft infirmis contraxiffe ali quam pernítiofam ceteris e «nte. Intereffe ta anen Ariftoteles putat vbi o 214 laudet aut vítuperetur.nam plurtmü refert, qui (int audi . entiti mores , quz publíce recepta perfuafio, vt illa maxime quae probat effe fn co qui lau dabitur,credantzaut ín eo contra quet diciz 1DUs £a quz odcrunt.fta non dubium erít fuz díctü quod oratione pracefferit.pforum etia permifcenda laus femper, nam (d beneuolos facit.quotles autem fieri poterit : cum matcz rie vtilitatetungenda, Minus Lacedoemonte ftudia literarum quám Athenis honorismca tebuntur:plus patientia, fottitudo, rapto vte uere quibufdà honeftii:aliis cura legü. Apud . Sibaritas frucalitas forfitam odio foret, Vez tcribus Romanis fümü luxutiz crime. Eade die - De genere demonfiratiuo. E in fingulis differentia, Maximefauetiudex d. ^^ ^ Íibi dicentem affentarí putat. Idem ptecipitillud quoq; quod mox Corneli? Celfus pro permodum vfurpauit: quíafit quzedam virtuti bus & vitiis vicinttas,vtendum proxttma de riuatione verborutn.vt pro temerarío forte, pro prodígo líberalem,pro auato, parcü vo cermus, | ue eadem etíam cotra valent.quod quídem orator, id eft,vir bonus, nüquam fa ctet, nifi forte communi vtilitate duceretur, Laudátur aüt vrbes fimiliter atq; homíties, nà pro parete eft códitor.& multüautorttatts affert vetuftas:vt iis q terra dícunt orti.ílla p pría,d ex loci pofitióe,aut munitióe funt, C4 ues illi vt hoibuslibeti decori; Eft la» & ope tü ín quib? honor, vtilitas,pulchritudo,auz tot,fpe&tari folet.honor vt ín teplis,vtilítasvt in muris, pulchritudo velautor vtrobiqs, eft & locorum qualis Sicilie apud Gtcerone. in quibus fimiliter fpeciem S vtilitatem íntuez mur, Itags vt on cófenfi hoc laudatíuü ge« nus cítcafolam verfari honefti quaftionem, . f iilii ficquas Degenere deliberatiao, pedit fed non nunc.Et in loco,non híc. Et ír " perfona, non nobis,non contra nos.Et in ge nere agendi, ion fic. Et ín tnodo, non fn tan tum.Sed perfonam fzpius decorís caufa intue nur: quz G in vobis 8 ín íís qui deliberant, fpe&andaeft. Ttag; quáuts exepla plurimü ín cócilits poffint, quia facillime hominesad có fentiendum exemplis ducuntur , tefett tame quorü autorítas & quib? adhibeatur.Díuet: fi funt enn deliberanttum animt, duplex cóz dicto,nà confultant aut plures aut finguli, fed ín vtriufgs differentia: quía & i pluríbus,mul . tum ínteteft (enatus fit, an populus. Romant anFidenates, Grectan Barbart.Et in fingue - lts.Gatoni petendos honores fuadeatnus,an. C. Maario.De ratioe belli, Scipio príoran Fa bius deliberet.Protnde tntuenda,fexus,dtgni tas,xtates,.:d mores priecípue difcrimen das bunt Et honefte quide honcftts füadere facil limüeft.fi vero apd turpes recta obtinere cóa bimur,ue videamur exprobrare diuet(à vite fecta, cauendü eft;Etanimus deliberantis nó idi ipfa hos — W—— — — — — - De genere deliberatfuo. ipfa honefti natura quà ipfe nio refpicit, pmó uend? eft: fed laude,vulgt opínione:Et fi pase p^ pficiet heec vanitas, fecutura extís vtilitatem. altquado vero magis obtictédo aliquos, fi di - merfa fecerínt,niet?. Nà pter td od' his leuiffiz miculufcp ant? mfacile terret :nefcio ti quo peo apd plurimos pl? valeat malog: timor qi fpes bonorü: ficut facilior eide turpta qs honeftorü íntelle& eft. Aliquado bonts quo qs fuadetur pare decora.datur parü bonts cofi lia:in quib? eorü qui cofulütfpeGat vtilítas. Multü ctia refert , q fit pfona fuadetís, C) uía ' antea&avita fi illuftris fuítaut clati?een?,aut zetas, aut fortuna,affert expectatione. Prouiz dédü € neque dicüt;ab eo q dicit diffetiat, At. - iis cotraría fummifTiore quedáà modü poftuz lat: Nà que tnaliis libertaseft,ialits licetía vo catur. Et quíbufdà fufficit autorítas, quofdà . fatio ipfaegre tuetur, Ideogs loge mthi vide )) turdiffcillimz profopopoeíz : in quibus ad teliquü fuaforize labore, acceditetiàperfonae — ? difficultas. Namgg illud idealiter, Cefar,aliter Bes Cato, / " De genere tudicialt. ^QCato;aliter Cicero fuadere debebtt, V tiliffla : ma vero hzcexercitatiovel quod duplicis eft operis, vel quod poctis , velquod hiftortarü, quogp futuris fcriptoribus plurimü con fett, & oratoribus neceffaría.Nà funt multe à Gre cis Latinifqs copofitze orationes: quibus alii vterentur:ad quorum códitione vítamgs ape tanda,quz dícebautur, fuerunt. An eode noz do cogitauít,aut eandem perfona induít Ct cero cum fcriberet, Cn.Por.& cum.C.Doz nítio ceterifueran non vnufcutufqs eorü for tunam,dígnitatern, res geftas intuit? : omntü . etíam quib? vocem dabat:imagínem expref fit:vt melius quidem, fed tamen ipfi dícere vi derentut.Nec mín? vítiofa eft oratio: (iab ho " míne di fià re cuf accomodati debet, díffidet & De genre fudicíali. Vi dearterhetoríca przeceptíóoes fcr Dunt: maxítmarn totíus operís parte in gencre fudicialt cofumunt.Nam & Quiz *tillanis omes rhetorica atq orationis parz -tcsad hoc genus defert:fiue quod ín eo mule tó plus | Deséneréindicialo —— - tó pl? eft difficultatis ob mülttplices varlaf qj queftiones:fiue quod oratoribus inde rmulto copiofior luci erat materia fiue quod ín libe ra ciuitate maforis potentize putabat effe pof fe pppugrare aut defendere ciue, aut fefpfum ab aliorurn iníuria tuerf,quám apud populü concionari,aut in fenatu publicacaufam agea . te.Noftra veto tempeftate nullus prope eerie ti iudiciali vfus eft reli&us.Non ifs qui fub di tione Pontificia viuírmus:no fis qui fn reeno, ín quo füt oia ad vni? principis voluntatem teda&ta,quiaut decernüt p arbitrío fuo quid fit facíedum, aut ad ius comune Pontificium fiue Romanum omnía remittüt.Ipfarum vez 1ó legü interpratationem,ad tiefcio quosIn tiocetios & Abbatés,Bartulos G Baldos de« ferüt.Iudicum veto atbítrio nihil permittüt diffidentes opinor illorum zequitati, 8 bont tatit iam nullus fit £n hac parte teliQus ora- 'X forilocus.no apud Pontificem,non apud Re . j — eem,nonapud Ludices, non in rep.apud fps . / «X fosoptímates,qui Q 1pfi comuni omníü có? ) | c fenfu ; »9 y J) ta De difpofitioné. fenfu voluerunt fed ture cíutli eubetnati;Sed * níhilo magis ad rerügerendarü deliberatio ' mesotatoradimittitur:vt nihil mírandur fit, ur arsrhetoríca ín interítum propermodum fit redacta:atqg tnfolis cocionatoribus teperíe atur.Nam quemadmodiáü ait Ariftoteles, interirent vtíqs artes , fi illarum operibus plus impenfarum 8 laboris infümatur, qudm ínz defit emolumenti peruenturü, CL uare omiffa * fac patte; nos ad alla properemus:cü prafer. tim Gn ftatu caufarum GC ín confirmatione & confütatione non nihil de ea dixerimus, | De difpofitione, : E inuctione,vtatbitror, fatis diCtü eft, /^ fed vt opeta extructibus fatís no eft fa xaatqs materíam Qt cetera edificati vtília co getere,nifi dífponendis eis collocadifqs artifil. cum manusad híbeaturtfic in dicendo quam. libet abüdas rerü copta cumulü tátü habeat atqs cógeftü:ntfi illas eadem difpofitio diges. ftas atqp fnter fe comitas deuixetit. Neq; im nctítofecunda quinq partium pofita eft:cüt — inp fine y j Dedifpofitlone, — fine ea príor nihil valeat, Neg; eni quand fus. fis omnibus mebris ftatua fit: nifi collocetur, - Etfi quam in corporibus nofitísaliorü veaz . nímalium partem pertmutes & trafferas: licet habeat eadem ornnía, prodigium fit tamen & artus etíam leuiter loco 1noti, perdunt quovi euertit vfum.& turbati exercit? fibi tpfis füt impedimento. Nec mihi vídentur errare, qui ipfam rerü natura ftare ordírie putátiquo có fufo, peritura fant omma S1 oratfo carens hac virtute, tumultuetur neceffe eft:& fine rectore fuítet:& ne coheret fibi, multa repetat mul ta tranfeat velut noQ in ígnotis locis errans. neq initio neg fine propofito , cafum poti? ^ quá cófilia fequat, Cà uapropter tot? hícloc? . feruíet defpofitioi: quequide fi certa ali vía tradí iti ores materías vllo modo poffet, nó tam paucis contigiffct.Sed cum infinite caue fagforme fuerint, fututeq; fint: G tot fecults, nulla repta fit, q effet tota alteri fimilis, fapiat oportet orator, G'vioilet, & iueiat;& fudicet, & confilium fe.pfo petat . Neq inficías eo: ifs nif g íi quxdam Dé difpofittoné, 7, quxdameffe quz demoftrari poflitit: ea qué nonomíttám.Q uoníam tegitut dífpofitio eft ^... perquam ílla que tnuenimus,in ordinern ze --.digimus:vt cetto quodg; loco pnuncierius: ; vwidenduim eft cuiufmodi ratíonem1n difpos - *nendo habere conueniat. Genera difpofitios num funt duo, vum ab inftitutioeartis pro fc&urmalterum ad caufarn temporis accómo . datum.Exinftitutioneartís difponemus: cü . fequemur eam praceptionem, quà paulc'ante expofüimus, hoc eft, vt vtamur príncipto, -martatiorie, diuifíorie, confírmatiorie , cone futatiorie,conclufione,ct hunc ordine quems admodum ptacepturn eft arite,in dicendo fe. . quamur.Item ex irfttutloneartisno modo - "totas caufas p oratione, fed p fingulas quoq; argurientatiortes difporiem?:queadimodü in - fectido libro ad Heréniü videre eft:td eft;expolitione, ratione, cofirmatione rationis, exe ornatione,coplexione. Hec fett duplex difz . pofitioeftvra p oratióes,altera perargutnez tationesab inftituttoneartis pfeia, Eft aute 5 | alia dif De difpofitioné PEL alía dtfpofitio quz ( cum ab osdíné attificios fo recedendum eft ) oratorís fudicio ad tema pus accomodatut.vt fíà narratione dicereía ciptamusautab aliqua firmiffimaareumens - tatione,aut aliquarum rerum recitatione, ant fi poft principium confirmatione vtamur: de inde narrationcautítqua hufufmodi permu tationem ordinis facíamus,quorur, nihil ni fi caufa poftulet, fieri oportebit.nafi vehemez ter autesaudítorum obtufz videbuntur:atg; animi defatigati ab aduer(ariis,multitudine '- verborum;cormmode potetím? príncipiofu per(edere GL exordirí caufam auta narratione autaliqua firmiíffirna argumetatione, deinde. fi cómodum erit ( quíanó femper neceffe eft) ad pricipii fententia reuerti licebit: fi caufa no ftra magná difficultatemvidebitur habere: yt nemo zequo animo poflit audíre principiü, natratíone cü incoeperím?, ad principii fente tíam reuertemur.Si nattatio parum probabt: lis eft,exordiemur ab aliqua firma argumenz tatione: his comutationibus & tráflattonib? - g ii fepe II —». Dedifpofitione. | fepe vti neceffe eft : cum ipfa resartífictofam . difpofitione, artificiofe mutare cogít.In con fiírmatione & confutattorre , argurmetationü difpofitióes huiufmodi haberi cóueit, fírmif firmas argumetatiofies ín primís & fn poftrez mís caufe partib?collocarí,mediocres & negj inutiles ad dicendum neq; neceffartas ad proz Dpàdur,q (ifeparatim ac fíngule dícantut, ír1 firma fint:cü czterís contun&ze, fiunt firmae & probabiles, interpcní & in medío colloca; "gi oportet. Nà re narrata ftatim expectat antz 1nusauditorís ex qua te caufa confirmari pof fit d ppter cotinuo firma aliquá inferre opor tetargumetatione Et quoniá nuprtme díaü facile memoríe mádat;vtile eft cü dicere defi rar?,tecete aliqua relinquere ín anímts audita to bene firmnáargumetatione, Hxc Difpofi tío locog: tanquam inftru&tio militum facili 1nc ín dícendo,, ficut lla £n pugnando patere . poterit victoria. Eft & hoc quodfcriptor de tnonftrare no poffit, nífi certa definitaty ma tería,Sed qd vti faciat aut altera? quinimo 1 we centum De difpofitione, zr cetum ac mille ín reínfinttaatqs ratetia;prse ceptoríseft i alioatd alio eenere cotidie ofte dere,quísordo fit rerum:& qus copulatío vt paulatim fit vfus & ad fimilia tranfitus, Tradienim omnía,que ars efficitnon poffunt, Nà quis pf&or omnia qua ín reri natura funt ad umbtare didicit? fed femel percepta tmitandi tatione, affimulabit qcquid acceperit, Co uis . eni non faber vafculüaliqd' quale nüquà viz detat facitiQ, ueda veró non docetiü funt,fed — difcentiü, Nar medic? quid ín quoq; valetiis dinis genete faciedü fit, qud quibus fignis p uidednm docebit. Vir fentíendi,pulfüs vez marii,caloris,motus,fpirítus meatum,coloris diftantiá:quae fua cuiufqs funt fngeniü dabit; Qyusrepluríma petam? 2 nobis: & cü caufis * deliberem?,cogitemufqs, hoies anten veriifz featté, quàm docutffe.Tlla erfm potentiffima cft quegp vere dicitur economica toti? caufze difpofitio:que coftitut, nifivelut ie prefete, nó poteft, Vbi affümedü pormiü,vbi omitz tendum,v bi vtedü expofitione cótinua, ubi us c iii partita, — Dcelocutioné 5. snéneximium.vt carmen funebre proprie ng - nia. Ite quod comuneeft G altis nomenzíntel. — ^^ feQualicui tei peculiariter tribuitur.ut vrbs p Roma.Sed ne ín hts quide vírtus oratoris itis fpicitur. Alio modo dicitur proprtü,quod nd hil inueniri poteft fignificati?:vt qd deduttü carmen dixit Vergilius « At obfcuritas fit ir — vetbís ab vía temotís de quib? Horatius, . Etntfi quztetis femota fuift : "Temporib? defuncta videt, fafttdit & odit, Sic fautor veterü vt tabulas peccare vetátes, Quas bis quingg viri faxerüt, feedera teg ü Vel Gabíts vel cà rigidis zequata Sabtnis: Pontificülibros,annofa uolumina vatü: Dictitet Albano mufas ín rnonte locutas. & paulopoft. : Tádlare Num cartne,qui laudat & illud Quod mecü ignorat, fol? vultfcire vídert,.—. blincenimaliqui famam eruditíontsaffeQat: vtfoli fcíte videantur, Plus tame obfcuritatis |. incótextafermois eft; & 1d quide plurib?mo — || ' dis:qre necfit lógus,nec tnhyperbato ice 7 neclo: Y De amplificatione 8 fententia, nec longis tnteriecttonibus impedituss Vità «^ 7 da eft imprimisambiguitas, Sít ordo reus, nonínlongü dilata coclnfio,Nthil ncs defit, neqs fuperfiaat,ftaferrno 6 do&is probabilis & planus tmperitiserít,Sed vis oratoris ore nís ín augendo mínuendo ( confiftat, vtrig . parti totidem nodi: ex quibus pracípuos at tinigemus: | ^ .... Deamplificatione G fententia Pp Rima eft amplificardí vel mínuendi fpe tlesin tpfo rei romáirie: vt cum eü qui fit cafus, occifum:eurm qui fit mprob?,latrore. contraq; eü quí pulfaut, attígiffe.qui vulnes ' sauit,lzefiffe dícitnus, Ci.uatuor modis coftat amplificatio.tncrernento, comparatíone, ta tlocinatione,congetie. Incrementum eft pos tentiffimum:cum ragra videntur etíam qne inferiora funt, vt Giceto.facinus eftvincíri cia ., uemRomanorum, fcelus verberare, prope pa «|. zcidiurm necare ; quid dícam in cruce tolleret ' / FitGtaliterfupra fammum adie&io. vt apud j 'VegiltumdeLaufo. — quo pulcrioralter | M 1 Nonfuit, De amplificarione & fententia, — "*-Nonfuit,excepto Laureritis corpore Turni, E afusequü domttor debellatorg ferárü, Sümurn entm eft quo pulchrior alter nó futt . deindealiquid fupra pofitum eft, Eft & altus -" shodusad quem rion per grad? ítut,fed quo * mihileft maius.vt matre tuam occidifti, quid dicam ampliusimatrem tuam occidífti.Nam & hocaugendi genus eft aliquid tantum effi cere, vt non poffitaugeri.Orefcit oratio mín? aperte: fed nefcio an hoc fpfo efficactus:cum — fine díftin&ione ín cotextu & curfu femp alíe quid priore maf? ínfequitur.vt de vornítuin "Antonium Cicero. In coetu vero populi Ro. megocium geres publici, magtfter equitum: fingula enim incrementum babent. Verum. vthecamplificatio fnfüperfora tendit, ita que fit per compatationern 4nctementum ex infe zioríbus petít. Augedo etiim quod eftinfra: neceffe eft:vt extollatur quod füpra pofitum eft vtider Cicero ibide.fi hoc tibi inter coe - gam Gin illis tmmanibus tuís poculísaccie diffct:quis nó turpe ducerctitrrcostu vero po puli 4 » po pg Deamplíficatione GCfententlá. puli Ro. quz fequütur , Per ratiocinatione fítamplificatío:cü. vt aliud crefcat,altud auge" tur, vt cü Hedoris fortitudo laudatur ; Acht lis crefcat:& Hannibalis , vt Sciptots.Per có |. eeriem qnodp verborum ac fententiarü ide fignificantinr fitampliflcatio. nam ettamfi non per gradus afcendat, tatnen yelut aceruo quodam alleuantur.vt Cícero. quid eninvtu» ille Tubeto diftnQusin acíe Pharfalica ola dius agebatscut? lat? ille mucto: petebat: qui fenfus eratarmorurm tuorumiqu«e tua menss oculíitnan? : ardor anímiquid cupiebas? ad optabas.Eadem eft feré ratío mintendi: náto. tide füt defcedentib?quotafcedentib? erads, «Sententia vno modo accipit pro co quod animofentirmus:alio modo pro decteto:vt cü d udice fertur fententia Sed in prafentiarurn .,, fetitetiaeft oratio fumpta de víta: qux aut qd | ( fitzaut quid effe oporteat breuiter oftedit. Ita | ) lumía precipua in claufülts pofita fetetias . ] !. y ocamus:quz mítius crebra apud antíquos, r "pofitis tepotib? modo carét.Eft git fentetia J: h vox Déamplificattone G fententia, "vox vniuerfalis: quoe etía cítra caufie cóplexi poflit effe laudabilis, vt nihil c tà populare ds bonitas.quz fimplex eft;aut tatione fübíecta vtinomníicertamtne qui opuletíor eft, etíam fiaccipit iniuriá:tii qa pl? poteft, facere videt, INó nüquam duplex eft.vt obfequiüi amicos vetitas odiü parit. Illud notabile ex dtuerfís, vtmors mífera non eft;aditus ad morte mifer eft. Tam deeft auaro quod habet: qua qd' nó fiabet.Sed matore vtm accipiunt ex mutattoz nefigurz. vt vfq adeo ne mori miferum eft: acríus enim hoc eft 6 perfe mors miferano eft. Ex tranflatione 4 commutii ad propriíü, "Vt nocere facile eft: prodeffe difficilius: Vehe snentíus apud Ouídtum Medea dicit.feruare potuf,perdere an poffim rogas! Vertit ad per foram Giícero:níhil habet Caefar vel forturia tua matus QP vt poffis nec riatura melius divt velisferuare quáplurímos,Itaquaerütrem p — ) pría fecít hois, In hoc genere cuftodíedü eft. (| nie ctebree fínt:nepalam falfe.nie paffim aquo ct dicatur. Magis ením decet eos t1 qb? ef autorítai, |y ^, Necimmerito thefaut? híc elogntie dicitur. ES De métnoría, uc cc autoritas vt rei pondusetia perfona confirz met,Ego veto heclumina orationis velut o* culos;quofdarn cloquenttze effe credo, fed ne«. q5 oculos effe toto corpote velím : ne caetera. membra íuü officii perdat. Reftabat hoc ín loco aligd detropis &figuris:fed qa hec pars apud grámaticosetía ptríta eft , omittimus. riüic ad caeterasrhetorice ptestráferedíamur, Dememorta. s M Emoríaquidá naturemodo effemu nus exiftimauetüt : eft qp ín ea non . dubie plurímü:fed tpfaexcoledo,ficut omnta aliaaugetur:& totus de quo díxímus ad hzc 1nanís eft labor: niífí ceetere partes hoc vcluti fpiritu cótineatur.Na G omnis difciplina me moríacóftat:ftuftrágs docemur: fí qdad audi m? preterfluat.& exeplorü, lei, refpofog:, di&orü, bene fa&orü:que velut quafdaá co. P DA eiu ( pias, quib? abüdare, dft in próptuféper ha | bete debet orator: eadem illa uis reprefentat, Sed non firme tantü continere: verü etíácito hii perci € tes De memorió, ""pcipere multaacturosoportet.Nec qua fcre píerís modo , íterata le&tíone cópleGti:fed in cogitatis quod rerum ac verborum contex tum fequi:& qua funtab aduerfa parte dita nemáíniffe;riec vtígs eo quo di&a funt ordine 1efutare:fed opportunis locis ponére, C»uid: exteporalís oratio non alio mihi videtur me tis vigore conftare.Nam dum alía dicimus, q di&uri fumus intueda funt.Tta cü femper co : gitatlo vltra id quod eftlongius quaerit: quid quid interim repetit, quodàmodo apud me inoríam deponit:quod illa quafi quedam me - día manus,acceptum ab frteritióe , ttadit elo cutioni.non arbítrorantem mihtínhocims - 1norandur quid memoriam faciat, — rnà quar plerícp imprimi quedar veftigia nos ftro animo:qua velut fn cseteris anulorum fi; -gria feruentür,exiftimant.Neqp ero tam crez dulus: vt quafi habitu tardtorem firmioregz . memoríá fieri pute, Etusaüt quod adantmü pertínet rnagísadmirere naturà.fbito res ve | - tuftas tato ex interuallorepetítas, reddere fe &t De memortía. offerte:niec tantum requírentib?,fed etíà fpóv. te interím:nec vigilantibus, fed etiam quiete compofítís magis.cogiilla quoc animalia q catere íntelleu videm?:meminerüt G agro fcunt:& quamlibetlógo itinere deduGa , ad affuetas fibi fedes reuertuntur.CLutd non hec varictas mita eftiexcidere proxíma;vetera ín hxrerethefternornm immernores,aGa pueri; cíz recordarisCiuid quod quaedam requifita fe occultant:G eadem forte fuccurutitiniec ma riet femper memotía: fed aliquado etíá redit, Nefcire£ tii quáta vis effet ef?:quáta diuinitas ni(i ín hoc lume orádi vir extuliffet. Nom. n, terü modo:fed etíà verborü ordíne pftat.nec ea pauca cótextt,fed durat prope in infinitü: & in longiffimis a&ionibus prius audíedi pa tientia,quà memoríz fides deficit, Q uod & ipfim arguméto eft fubeffearte alíquá,tuua £13 ratione natura:cum ide dodi facere:illud / ándo&i &inexercitatí nó poffim? , Q.uaquá - ^. duenioapud Platone obftare merotiíe vfi lt Aterarüsvidelicet qd illa q fcriptis repofuim?: h ii veut (ea. De méthorit« "velut cuftodire definim? : & tpfa fecuritate di mnítttmus, Nec dubíü eft quin plurimum ir -hacparte valeat mentis intentio: velutacies luminum a profpeQtu rerü quas fütuetur;rió auerfa, vnde accidit: vt quz p plures díes fcri |bimus edifcedi caufa,cogitatio ipfa cotíncat, JArtéauterh memoriz primus oftendiffe dici tur Símonides:cutus vulgata fabula eft. Cum ili cotorato carmen quale componi viz Goribusfolet,rercede paa fcripfiffet: ad ne gataim ei pecuniae partem,quod de mote poe tís frequentiflimo, di ereffüs ín laudes Cafto rís & Pollucis exierat , qua propter parte ab is peteret, quorti fada celebraffet, tubebatur & perfoluerüt vt tradítü eft. Na cü effet grade cóututü in honote eiufdevi&oriz:atgs adhibi tus ccenie Simonides:nücio eft excitus:quod eum duo iuuenes,equis adue&ti, defiderare ma iorem £n rmodum dicebatur. & illos quidem non ínteriit: fuiffe tamen eratos erga fe:exitu cóperit.Ná;vix, eo fime egteffo,trícliniü iid | füpta coutuas cozruít;atqs fta cofüdit: vt rion Ord ^ (/ De mernotia, Ora modo opptefforü,fed membra etía ome ^ nia,tequiretes ad fepulturam propinqui, nul ; la nota poffent difcernere. Tü Stmonides di cítut memor ordinis quo quifgs difcuberat , - corpora fuis reddidiffe, Ex hoc Simonidis fa &o , notari uidetur tuatí memotià fieratís animo fedibus:idqs credere fuo quifgs expes rimeto, Nam cü ín loch aliqua poft tépus rez uetfi fumus:nó fpfaagnofcim? tantü:fed etíá que ín iis fecerim?reminifcimur: pfoneg; fub eunt:nonrutid; tacit quoq; cogitationes in métem reuertütur. Nataeft igitur, vt in plerif qo,arsab expetimeto, Igitur mernoría vtrüt Rabeat quiddam artíficti, an omnis a riatura proficifcat,altud dicedi tepus idoneü dabit, Nüc perinde atqp cóftet 1 hac re multü valere arte Gl preceptioné:ita de ea reloquemur.pla cet. nobts effeartificía memortix:quare pla . ceatalids oftendem? : iri proefentia catufrmodi ! fiteaapiemus ,Sütigitur dux memorie:vra niatutalis altera attifíciofa, naturalis eft ea quae ^" "nfisanimis infita € G fine multa cogitatione | hii nita. y: | Démemorta.: ** agqm& Gímbrü fubornari : & Iphigeniani vagantem.hoc erít Atríde parant.Floc moz do omnía verba erunt expteffa, Sed hzec ima sinum conformatio tum valet fi naturalem. iemotíarm exufcítauerirnus ab hac notatio: ne:vtvetrfu pofito fpfinobifcum primum trà. fcatn? bis aut ter eum verfum:deínde cü fma »inibus verba exprímamus.hoc modo natu. 12: fappeditabitur doctrina, Nam vtragg altez 1a feparata minus erít firma:ita tamen vt mul to plus in do&rína atq arte prefidiifit:qddo cere nion grauaremut,pí metuerimmns ne cum ab iuftituto nforeceffiffernocomodernin? re feruatetur hiec dilucida breuitas praecepttoe nís.Nunc quoniam foletaccidere vt imagine partim firma & ad mouendum idones fint? partím imbecilles Ginfirme,q víx memorià poffunt excitare: qua de caufa vtrüqp fíat con fideraudtü eft:vt cognita caufa quas vitem? 8t — qs fedmur imagines fcire poffim?.Docetigit — ' ros fpfa natura gd oporteatfieri. Nàíidstes . ín víta videmus paruas, vfitatas , cotidianas, | S merniniíTe AT De memoria fnemíniffeno folem?:proterea quod trulla ny fi noma aut admirabili re comouetur atrímus: Atfiquid videmus aut audimus egregfe,tur e,aut honeftum, tücredibile,maenü,ridícu Jum: id diu meminiffe confüeuimus, Ita qs; quas resante ota videmus,obltuifcirmur E sumqj.queacciderüt in puerícia,optime mes | minimus faepe. Nec hoc alía de caufa poteft, accidere, nifi quod vfitatz res facile c memos ria labuntur:infignes & noue diutiusinanix mo manent,Solis exortus.cutfus,Occafus,ne 1hoadmiratur:propterea quía cotídie fiüt,at eclypfim folis mitátur:quía raro accidit: G foi lis ecly pfit magis miratur quáluna:qrii hze ctebriores funt.Docet ergo natura vuleari & vfitatate nó exufcitari:nouttatevero, G'ifienf quodà negocio, comoueri.Iritat ars igit nia . turá & qd ea defíderat iuentet:fi qd hzec oftez dit fequa£. Níhile eri qd aut natura extremi juueneritaut doGtrinia prímü:ga reg pricipta: ab igenio pfeQa füt:& ei? difciplina copara£, ^"^ Xmagines igit nosieo gre coftituere ue à it; e Dememoría. 'pit: qnod genus fn memoria díutiffime pof fitrermarere. id accidet, fi quàm maxime nos tas fimilitudines conftituemus,fi non multas nec vagas fed aliquid agentes (magines pone 1mus:fi egregíam pulchrítudiner autvnicam turpitudinem eisattríbuern?:fi aliquas exote Tabimus:vt fi corona autvefte purpurea quo notior nobis fit fimilitudo : aut fl altquà rcm deformabirus:vt fícruentam aut coeno oblá tam aut rubríca delibutam inducamus : quo mags infignitafitforma:aut rídiculas res alte quas imaginibus atribuam?.Na ea res quod faciet, vt facilli? merniniffé poffim?. Nà quas tcs ueras facile merinerím?,eafde fi&as 8 dí enter notatas, metnintíTe nor eft díffictle, Sed illud facere oportebit, vt idetíde primos quofg; locos imagini renouadarü caufa, cez letiter animo peruagemur,Scto plrofqs erae cos q de memora fcripferüt, feciffe vt multoz rüverborü fmagínes confcríberet:vt qui eas difcere vellet, paratas haberent:rie qd £n quie : rendo confumerent operis.quorü rationetn, | aliquot | De rhertioria. | aliquot de caufis, tmprobamus.Primü quod, in uerborum inumerabiliü multitudine, mil leverborü imagines rídiculum fit comparaz re, Cuuantulum enim poterunt bae valere: cti: ex infinita verborü copía modo vnum,moz doalíüd nos verbum fheminiffe oportebit Deinde cur volumus ab induftria quéquam zemouere , ne quíd pfe querat : cum nos illí otmnía parata quaefítaqo tradamus ! Preterea fimilitndine alia alius: magis comrmouetur, " Nam vt fepe formam fi quàm fimilem eut piam dixerimuseffe , nion ormries habemus affenfotes , quodalif videtur aliud : item fit ín imaginibus: vt que nobís diligenter no | tata fit, eaparum ufdeatur ínfienfs liis. Quare fibi quemque comrmodo fijo cons uenit imagines compatate.Poftremo precep toriseft docere, queadmodum quert quidqs E - -/ comueniat:G vnum aliquid aut alterum , nor omnta quz eius generis erunt exempli caufa fubtícere: quo tes dilucilíor effe poffit, Vt c ../^ deproanmtis quarendís dápigarne ratione Dememoría. -. damus quetendiinon mille ptocemiorü géz fiera defcribimus:itaarbitramur de imagini - .busfierí conuenire. Nunc ne forte harc vere borum memoríam aut minus difficilem aut irum vttlemarbítreris & 1pfarüi memora serü cotentus fis:quod G vtillores fint; G pl» habeant facultatts,admonendus es,quate vet borum mermoríam nonimprobemus.Nam utarnus oportere eos qui velint tes facilioa zes ine labore & moleftta facile meminitTe, in zebus difficiliorib? ante effe exercitatos. Nec -mos hanc verborum memoriam reducínus . vt verfus memániffe poffim?: fed yt hac exer citationeillam rerü rmermoria quz pertínetad vtilitate,confirmemus;vt ab hac difficili con fuetudine finelabore ad illa facilitatem tráfire —- poffim?.Sed cü in omni difctplina infirma € attis prceptio fine fumma affiduitate exerci tationis:tumverto fn memorits tninimiü valet do&rina:nifi iduftria labore, diligetía copro bef.quà plurímos locos vt habeas & quà ma ximead precepta accómodatos;curare pote / fis, c Dememoríta, | 3 -fis.Inimaginib? collocandis exercert cotidic - cóuenit.nonetiír ficut à ceteris: ftüdíts abz - ducimur nóriunquá occupatioe:ita abhac te . tios poteft caua deducere aliqua, Nunquá eft eti quinaliqd memoríee tradere velim?:O' tü naxítie cü aliquo tnafore officio dettnermut | Quare c fit vtile, facile, meminiffemnó te fale lit qd tantopere vtile fit:quanto labore fitap petendum:quod poteris exifttmarevtilitate - cogriíta.Pluribus verbis ad eárem te adhors tarírion eft fentétía neaut ftudío difficiltaut . .snínus quàm tes poftulst dixiffe videarnur, - Depromuncatione —. ^ 0000. T dplerifgs a&todíci£ fed pri9. VW nomea voce feques,à geftu videt acia . pere.Nág; atttone Ctalías dfifermone alias. . elóquettà quádácorports dicit, Iden tri duas . eptes facit:q füt ezdé pnuncíatiófs:voce at. / qgmotü.Ciuapropt vtragp appellatioe índif " | fer&ter vti licet Habetaute res tpfa mira quáe . dàinotationb? vímac poteftate, Neceri tà 22 gefert qualíafint; qu& intramos metipfos coz t 1 ii pofuís .. .. Deptonuncíatione. E i pofuimus:qua quo modo efferantur: riam íta quifcg vtauditmouctur, CLuare nec probae tio vlla que aliquo modo venít ab oratore tà . firma eft, vt non perdat vires fuas ; ni(iadtuue tur affeuetattone dícentis , Affectus oeslague . fcat neceffe eft:tiifi voce;vultu , totíus prope faabitu corporis iardefcat, Nà cü hec omnía | fecerimus:faelíces tamen fi noftra illü ígne fü dex conceperit. ne dü eü fupini fecuriqs mo? ueamus:ac no & ipfe noóftraofcitatióe folua£, Docurento funt vel (cenicta&ores:q & opa. timispoetarü tantüadticiunt gratie, vt nos infiníte magis eade fla audita, qudm lea de le&ent: & viliffimisetíarn qutbufda impetret. aures. vt quib?nullus eft i bibliotecis loc?:fit. etíá freqns.i theattisC) uod fi tn reb? ds fictas. effe fctm?3 faarres,tantü pntctatio poteftvt. frà. lachrymas, folícttudine,afferar quàto pl?. valeat ne(fe eft: vbi G credimusiEquidem vel. . mediocrem oratione comedatà viríb? actio. nis affirmaierím plus habituràá effe momen. tí. quàm optimaeadem Mica | em . Deprotiunciatione, dem & Demofthenes quid effet fntoto gene $; 1e dícendi fümrü interrogatus: prontctátio ni palmà dedit:eideqp fecundü ac tertíüloctr — donecab eo quzri defierít:vt eam videri pof . fitnon prscipua;fed folam fudicaffe.Sint iei tur ín primis oratori futuro procul orís uitia vt exprefTa ftnt verba, vt fuis quae literae fo nísenücientur. C) uarüdam enim vel exilitaz te vcl pinguitudine nimia laborsm?, quafdà dam velut acriores. parum efficimus : &t alit non difimilibus, fed quafi hebettotíbus pet mutarmus . CLuippe, rho itterze;qua Demo ftenes quoq; laborauit:lamda fuccedit:quarü | Viseft apud nos quoqs.8t cfi.c.ac fimiliter. g. nó vaálluerüt in.t.ac.d,mollititur.[Ne fn puero quide illas circa.(.literaá dedictas mag tfter fe tet,nec verba i faucib? patief auditi ,nec orís 4náitate refonare.Nec qd' minimefermoni pu . toconueufat , fimplicé vocis naturá pleniore | quodá fono círcülenite: qd' erect catapepld Ímenon dicüt.ficappellatur cátus tíbiarüi qui ^— pradufis qb? darefcüt foraminib? re&o mo -1iü do Deprornunciation£, do exitu etauioré fpitítum reddüt. Garabit etíam ne extremze fyllabe intercidant.vt par fermo fibi fit , vt quoties exclatmandur fit:la terii conatus fit ille;nó capitis.vt ecftusad vo cem: vult? ad geftum cacómiodetur.Obferuà dum erít etíam:vt reefit facies dícentis:nela bra detorqueátut.tieimmodicus híatus rí&ü diftendat.ne fupinus vultusne deieGti in terrà ocult.ne taclinata vtroltbet ceruix, Nam frós pluríbus generíbus peccat, vidi multos quo tum fuperciliaad fingulos vocis coratus alles uantut: aliorum coftrí&a.aliorum ettam díffi dentíascum atero n verticem tenderent: alte to pene oculus ipfe premeretur Infinitü aüt in hís quog; tebus tnomenturm eft: & nthil poteft placere quod non decet, Debet etiam : docere comoedus quomodo narradum. qua fitautoritatc faadendum.qua conicitatione co ' furcatita.quis flexus decéat miferatione.Co d - ftaoptíme faciet:fi certos ex cornoediis elegea ^ ítlocos &ad hoc maxíme idoneos id € a&ó | nib? Hreulketlde autcad pronuticfandü non prd modo Depronuncíatforie, modovtiliffimtverum ad augendum quod; " eloquentíà maximeaccórnodati erüt. Et hzc - dum ínfirmazetas maiora non capíet, czctétir cum legere orationes oportebit: cü virtutes. earum famfenttet : tü mibí diliges aliquisac perítusaffiftat:nec folum lectione formet:ve» rum etfarn edifcere eleGa ex hís cogat Gt ea dit: cere ftante clare: & queadmodü agere opotte : bit:vt protín? pronuncíatióevoce G mero» tlaexerccat. Nec illos quíde reptehededos pu to:qui paulum etíam paleftricis vacauetutit ron de íís loquor quib? pars vite ír1oleo pats - i vino confumíiut:qui corporum cura mé tem obruerüt : hos enim abeffe ab co quem. inftitutmus quarn longiffime velim.Sed noz mer eft ídem fts quibus geft? motufq; for rantur: vt rea fint brachta.ne tndo&te ruftia c 10an? nie ftatus indecor?ne qua in prcfere dis pedibus infcitía , ne caput oculiqs abalía . €orporísiclinatióe diffideat,Nà nec hoc ce ín , pte pnücfatióís negauerit quifqua nec ipfarn. ^ gonunctationc ab oratore fecernet: & certe q | i iii ^ facere L4 Deptonunctationé. els, verbis contínuandis; vocé quocp iungéré oportebit:G torqre fonü, Giceleriter clamore . Verba cóficere:vt vim volubile orattonís voz ciferatio confeg poffit.In diftributione voce abimisfaucib?,exclamatiore quá clarifftma, adhibere oportet:& quantü fpacti per fíngua ' lasexclamationes fi fümpferim?, tantü inter fingula futerualla, fpacit, cofumere tubernur. inamplificatíonib? cü cohortationevtermtt. voce attenuatiffima, clarnore leni, fono zqbt It,comutationib? crebris, maxtma celeritate, Inconqueftíone, vtermur voce depreffa.inclt .-siato forio,crebris iterualils logis fpacits , ma. .gnis commutationibus.De fieuravocis fatis. di&um eft,nunc de corporis motu dtcedum . videtur. Motus cotporis eft veftus & vultus moderatio quzdam: qux pronuncianti conz menit:& probabiltora reddit ea que pronunz: | ciant. Conuenitigit ín vultu pudore Gtacrt^— snontá effein geftu venuftate cofpicuam: nec turpitadíne effzineaut híftrionesautoperarit videamur. Ad cáfde git ptesi (s vox € m. | uta: "De pronunciationé. buta:rhotu quog; corporis ratio vídetur effe accomodada.Nafi ertt fermo ín dignitate, ftà tes ín veftigto leui dexterze motu,loqui opot tebit, hilaritate, triftitía , mediocrítate uultus ad fermonis fcntentías accomodata , Sín etit ín demóftratioe fermo, paululü corp? à ceruí cib? dtmíttem?, Nà hoc eft d matura datü:vt - quàproxtme tü vultü tü mant admoueam?, ad auditores:fl quam rem docete eos Ó vehe: meter inftigare velimus. Sin erít ir narratioe ne fermo:idé mot?potetit idonc?effc q pauld. ante demóftrabatur in díenitate, Sin tniocaa tione: vultu quadàá deber? hilaritate fignifíca ze,fine commutatione ceft?, Stn contedem? pet continuationem , brachio celetf, mobili vultu;acti afpe&u vtemur.Sin cótetío fiet peg diftributione,celerf porre&ttone brachii, amne bulattone pedis dextri, rara fupplofione,acri & defixo afpeQtu vti oportet.Sin vtemur apli ficatione,p cohortatlone, paulotardiote& cófideratiore geftu,couentet vti fi1íDo coeterts re " beatgiin cótctione per continuationem. Sin vtcrusr nd Pw T CE -" wu— cÀ9 Depronutnciatione. vtemur amplificattore per conqueftione, foe " smineo plangote Qt capitis í£tu,nónunquáfe - dato & coftáti geftu,morfto& coturbato vul tu,vti oportebit Nó fum nefci? quantü fufce perím negocii. qui mot? corporís exprimere verbis O imitari fcriptura corat? fum voces: verum nec hocconfiffus fum poffe fierf , vt de hisreb»fatis comode fcribi poffet:nec fi td fieri nó poteft , hoc quod feci fore inutile pu tabam:proptetea quod hic admonere voluta sus quod oporteret.reliqua trademius exerci tatione.hoc ícire tamen oportet pronüctatio mer bonam eó proficere vt res exanimo ag! . videatüt, : TABV | LAE DE SCHEMA fibus e tropis,Per fri Mofellani, — ^A PETRVS MOSELLANVS CAN dido leGori falutem, ] MNEISLATI A nifermonts delicias VS infigurís & tropis J5--].| d potiíffimü fitas effe, 77,4] | B nemo eft vel medtoz 4; S 77] ctíter eruditorii qui niefctat , ftudiofe Ies Got, Etenim vt pts - &uranon fimplex, fed que variis diftingui£ coloribus, fpecanttü oculos maxitne pafcit, & pratum omnigents variegatü floribus írie ambulatibusarridet,ita oratio nó vndiqy fui fimilis, veru füís tmterfpetfa figuris, fuis vaz Q tíata tropisauditorii aures capit , meretur gs applaufüm: adeo, vt prater Grecos, qui huíc negocío volumína dederunt, & Cícero, & ' Quintilianus in dícedi arte principes, hac de vittute Adle&orem. vittute diligetiffime perfctiberé dignum pue tarínt, Cinamobrem cum tot figurarum,tot troporum nó minus fit trefceffaría cognitio, quàm mernortá difficilis, G ipfum me opere pretiü fa&urü exiftimaut, fi quse ad hác rem ptinete vtdebütur vníucría,ex probatiffimis fcriptorib? tü Grecis tü latints,fn breue bác tabellam congeffero,cettatp defcripttone ar». Garo.Qiuá(i ín locum in quo frequenter ver farís,fuffigas , futarum vt cü nunquam not Oculísobuerfetut, in :zermoríe thefaurü cíe tra moleftiam reponatur. C) ua ín fe candido fuffragatur calculo Eraftnus Rotetodam? no fter,oim quos fol híc vidit vt doctiffimus,ita & eloquenttffimus, tdem quod nobis conful tum videtur, prxcipiens.Porró vt quid fecuz' tus fim fcías,prímum figuras Aix «ec oCs,ora tionis vítía complura, tum virtutes ín quibus trop funt, infigntores exhibemus:eatg ome tiia , tametfl prater aliorum confuetudíz rem swparoc tiomine comptehendimus. Non quod ita re&ttus quadrare cenfearn, fed ic ii ^ quod Ad le&orem; quodac ratione vnfuerfa facilius tn ordinem, ,..qui memoríamvel cü primísiuuat,digerant, Defndeipfa nomitia, quz vbiq; fermé corru pta deprehenduntur, fue integritati reflituta . graece reddim?, ifs cttam,quee vel Tulltus,vel " Fabius,vel Diomedes latína fecerunt, appofi tís:patíter (ingulaexplicantes, tum finitionf Jbus,tumexemplis, Poftremo omnibus moz dum adhibutmus,ne apud aequum fudicem, .velincongerendo Gracorum quorundam .curíiofitate x rnulari,vel omittendo quz addi . diffe preftaret, nonnullorum negligenttam re ferri merito vídert poffirmus , Reftant tamen aliqua, qux nec mibi facíunt fatts,quibus ace . cutatíus excutiendís, tempus quod huíc lucu bratíunculz anguftum deftínará, minime res fpondebst, C uícquid td eft quod dedimus, iuuandiftudío dedimus , cà didiffime leor, .olim vbt & eruditionis et ocíi plus na&tt fuce fimus, pleníora ac inftru&tiora afpirante deo. prolaturí, — Vale, & nofttam operám boni confule. | j £c DE SCHE^ MATIBVSET TRO píspetri Mofellanf.— tabul XsuxS CH E M A,eft conformatio:: ^ o quxedà vel di&ionís; vel orationis, fen. —4tentiz , vulgi cofuetudinem excedens, J FIGVRA,- Cuiuspartesttes, —... V ITI V M. : cocos MIRA. VS s FIGVRA Figura,vel fententize velorationis vel verbos rum eft habitus;przeter cornmunem confüe tudinem innouatus, d'iodioixc Eteft duplex, fcilicet ' A tfcoc, ANidvoiais id eft, fenfus velfententiarum fiz gura qux quanquan(autore Donato yid ora tores ppríe ptínet , G nos que erámatici füt; congrenda hoc labore tátí ftatuimus,tamen k i eus - Culuspatfesdgràc — Syftoke Schemata 8 ttopi, etus fpeclesafcripfifferus libenter, fi non im " menfam iuftítuti molem futuram hac zatío z ne profpexiffemus. A sor, Lexeos Figura eft, qui in oratío nealiquid quod ad verba attinet , tnnouatut pretet vulearem confuetudinierm. DICTIONIS Cub gnafuntófieuaa LO CVTIONIS | CONSTRu&Gionts, Figura dictionis, illius partes. | Figuta dítiofs in profa Bap apis uoc bat bariífm?, in carmine pereo uic metaplaf mus dicitur. Tranfformatío quedam eft vn us dictionis. | ; de - Profthefis Epenthefis Proparalepfis Apheerefis Syncope Dis Petri Mufellani, matícís teceri? Dixrcfis fentur, Epifynalcephe Synalcephe E&hltpfis Antithefis Mt«tathefis -- [1e5s «ric Profthefis, Appofítio ad prie . cipium fcilicet di&ionis velliterae velfyllabe« Literz,vtenatus pto tatus dixit Teret.Syls lab», vttctuli pro tuli. VIRG MAE Eie; Epenthefis , interpofítio, quu ínter prímam & vltimam ditionis fyllabam adíicitur litera , vtrelligio proreligio apud Virg.Syllaba, vt induperator pro. imperas tot, Iutuenalís: xw atozaodAw c proparalepfis, quam przeaffumptionerm dixeris, eadem raparyeys pas ragoge,etfi Diomedes feparat,cum ad finem quippiam accedit, vt dicier pto dici , extulit Per fius. 3i ici di&tioníe Ao ueri; Apherefis Ablatio À principio ^ -