JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – olume 18, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
www.wo dlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL
Xasanboy Axmedo
Milla Umidi uni e si e i alabasi, Toshken , O’zbekis on
JWT ASOSIDA AUTENTIFIKATSIYA TIZIMINING XAVFSIZLIK JIHATLARI
Anno a siya: Ushbu maqolada web-das u la da oydalanu chini au en i ika siya qilish
ja ayonida qo’llaniladigan JWT (JSON Web Token) exnologiyasining xa sizlik jiha la i ahlil
qilinadi. Maqolada okenning uzilishi, ishlash p insipi, unga qa shi bo‘lishi mumkin bo’lgan
xa u la i hamda xa sizlikni a’minlash s a egiyala i yo i ilgan. Tadqiqo na ijala iga ko’ a,
JWT an’ana iy cookie-sessiya izimla iga nisba an ko’p oq moslashu chanlikka ega, bi oq
no o’g’ i qo‘llanilganda u li hujumla ga nisba an zai bo’lishi mumkinligi aniqlangan.
Kali so’zla : JSON Web Token (JWT); au en i ika siya; xa sizlik; web das u la ; oken;
himoya; se e .
KIRISH
Zamona iy web-ilo ala oydalanu chila bilan o’za o aloqada bo’lishda ula ning shaxsiy
ma’lumo la ini himoya qilish a izimga xa siz ki ishini a’minlash za u a ini ug’di adi.
Das labki yilla da au en i ika siya izimla i cookie a sessiya mexanizmla iga asoslangan bo’lsa,
hozi gi kunda JWT (JSON Web Token) exnologiyasi ushbu ja ayonni soddalash i ishda keng
qo’llanmoqda. JWT oydalanu chini asdiqlashda se e da sessiyani saqlashga eh iyoj
qoldi maydi, bu esa s a eless a xi ek u a amoyiliga asoslanadi. Shu jiha dan u REST ul API
a mik oxizma la (mic ose ices) bilan ishlo chi izimla uchun juda qulay hisoblanadi.
O’zbekis on sha oi ida ham eb-ilo ala , elek on xizma la a mobil das u la da au en i ika siya
izimla ini mus ahkamlash muhim ahamiya ga ega. Shu sababli JWT exnologiyasini o’g’ i
ishla ish a uni xa siz sozlash masalasi dolza b ma zula dan bi i hisoblanadi. Ushbu maqola
JWT exnologiyasining xa sizlik jiha la ini, zai omonla ini a amaliy yechimla ini ahlil
qilishga bag’ishlangan.
METODLAR
Tadqiqo da omida quyidagi ilmiy me odla dan oydalanildi:
1. Anali ik me od — JWT exnologiyasining uzilmasi, ishlash p insipi a uni himoyalash
mexanizmla i ahlil qilindi.
2. Texnik aj iba — Reac .js a Exp ess.js muhi ida JWT asosida au en i ika siya izimi
ya a ilib, xa sizlik es la i o’ kazildi.
3. Taqqoslash usuli — JWT a cookie-sessiya izimla i xa sizlik da ajasi, moslashu chanligi
a oydalanish qulayligi bo’yicha solish i ildi.
4. Adabiyo ahlili — OWASP, MDN Web Docs a RFC 7519 s anda la iga asoslangan
hujja la o’ ganildi.
Tadqiqo da, shuningdek, jsonweb oken ku ubxonasi yo damida oken gene a siyasi, bc yp
yo damida pa olni himoyalash, hamda HTTPS p o okoli o qali oken uza ish sino dan o’ kazildi.
NATIJALAR
Tahlil a aj iba na ijala i quyidagila ni ko’ sa di:
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – olume 18, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
www.wo dlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL
1. JWT uch qismdan ibo a : Heade (sa la ha), Payload (ma’lumo ), a Signa u e (imzo).
Ha bi qism Base64 o ma da kodlanadi, ammo shi lanmaydi. Shu sababli, max iy
ma’lumo la ni payload ichida saqlash a siya e ilmaydi.
2. Xa sizlikning asosi — imzo mexanizmi. Aga “sec e key” zai bo‘lsa, oken
sox alash i ilishi mumkin. Shuning uchun yoki undan kuchli oq algo i mla ishla ilishi za u .
3. Token mudda i (expi a ion) qisqa belgilanganda xa sizlik oshadi, chunki oken
o’g’i langanda ham uzoq oydalanib bo’lmaydi.
4. HTTPS p o okolidan oydalanish okenni a moq o qali uza ishda himoya qiladi.
5. Re esh oken mexanizmi oydalanu chi sessiyasini xa siz qay a iklash imkonini be adi.
Shuningdek, adqiqo da omida JWT okenini localS o age web-xo i asida saqlash XSS (C oss-
Si e Sc ip ing) hujumla iga nisba an zai ekanligi aniqlanib, okenni HTTP-only cookie
shaklida saqlash a siya e iladi.
HTTP-only cookie — bu aqa se e omonidan o’qilishi mumkin bo’lgan maxsus cookie
bo’lib, u Ja aSc ip o qali ki ish imkonini be maydi. Shu sababli, oydalanu chining b auze ida
XSS hujumi sodi bo’lsa ham, okenni o’g’i lab ololmaydi. Bu usul au en i ika siya
ma’lumo la ini himoyalashda yuqo i da ajadagi xa sizlikni a’minlaydi.
MUHOKAMA
JWT au en i ika siyasi zamona iy web-a xi ek u ala uchun sama ali yechim bo’lishiga qa amay,
uni o’g’ i boshqa ish muhim ahamiya ga ega. Token o’g’i lanishi yoki sox alash i ilishi izim
xa sizligini bu unlay izdan chiqa ishi mumkin. Shu sababli, quyidagi xa sizlik cho ala i
muhim hisoblanadi:
Token mudda i qisqa bo’lishi (masalan, 15–30 daqiqa).
Re esh oken alohida himoyalangan joyda saqlanishi.
Imzo algo i mi si a ida assimme ik RS256 yoki ES256 qo’llanilishi.
HTTPS p o okoli o qali oken uza ilishi.
CORS siyosa ini o’g’ i sozlash o qali no o’g’ i domenla dan ki ishning oldini olish.
Amaliy aj iba shuni ko’ sa diki, JWT asosida au en i ika siya izimi oydalanu chi aj ibasini
yaxshilaydi a se e dagi yukni kamay i adi. Shu bilan bi ga, no o’g’ i ishla ilgan JWT (masalan,
okenni localS o ageda saqlash yoki mudda siz qilish) izimni eplay a ack,XSS a CSRF
hujumla iga ochiq qoldi adi.
XULOSA
JWT exnologiyasi web-das u la da oydalanu chi au en i ika siyasini soddalash i u chi a
s a eless izimla uchun mos yechim hisoblanadi. U sama ali, ez a kengay i iladigan
au en i ika siya izimini ya a ish imkonini be adi.
Xulosa qila ekanmiz, xa sizlikni a’minlash uchun quyidagi sha la ga ioya e ishni a siya
qilinadi:
kuchli sec e key ishla ish,
okenni HTTP-only cookieda saqlash,
okenning amal qilish mudda ini qisqa belgilash,
e esh oken mexanizmini jo iy e ish,
HTTPS p o okolidan oydalanish.
Kelajakda JWT exnologiyasini Ze o T us Secu i y modeli bilan uyg’unlash i ish
oydalanu chi au en i ika siyasini yanada ishonchli a xa siz da ajaga olib chiqadi.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – olume 18, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
www.wo dlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. OWASP Belgium Chap e . (2021, 18 e al). JWT-Secu i y. OWASP.
h ps://owasp.o g/www-chap e -belgium/asse s/2021/2021-02-18/JWT-Secu i y.pd
2. MDN Con ibu o s. (2025, 1 a gus ). HTTP au hen ica ion. Mozilla De elope Ne wo k.
h ps://de elope .mozilla.o g/en-US/docs/Web/HTTP/Guides/Au hen ica ion
3. JWT.io. (n.d.). In oduc ion o JSON Web Tokens (When o use JSON Web Tokens).
h ps://www.jw .io/in oduc ion#when- o-use-json-web- okens
