Au o ía:
Elena Gu ié ez Díaz
É ika Cal o Ri e a
Mi adas
Complemen a ias:
Unha análise
mul idisciplina do
con li o pales ino-is aelí
en O ien e P óximo
Rela o ía da
xo nada
2
Rela o ía da xo nada: “Mi adas Complemen a ias: unha análise mul idisciplina do con li o
pales ino-is aelí en O ien e P óximo”
MIRADAS COMPLEMENTARIAS: UNHA ANÁLISE MULTIDISCIPLINAR DO
CONFLICTO PALESTINO-ISRAELÍ EN ORIENTE PRÓXIMO
O ganización:
Uni e sidade de San�ago de Compos ela (Rei o ado da USC e Facul ade de Filoso�a)
Fundación A aguaney – Puen e de Cul u as
Da a: Mé co es, 30 ou ub o de 2024.
Luga : Salón de Ac os da Facul ade de Filoso�a da USC, P aza Maza elos
Ho a io: de 17:00h a 20:15h
Online: h ps://www.you ube.com/li e/Bp_OoS4pJ6I? ea u e=sha ed
Coo dinación:
Xa ie de Dona o (Decano Facul ade de Filoso�a da USC)
Da id Rod íguez Seoane (Di ec o da Fundación A aguaney)
Rela o ía:
Elena Gu�é ez Díaz (P og ama de Dou o amen o en Es udos Cul u ais)
E ika Cal o Ri e a (P og ama de Dou o amen o en Filoso�a)
3
Rela o ía da xo nada: “Mi adas Complemen a ias: unha análise mul idisciplina do con li o
pales ino-is aelí en O ien e P óximo”
PROGRAMA DE CONTIDOS
P esen ación da xo nada
17.00 h - 17.15 h.
- Inaugu ación da mesa a ca go de Pila Mu ias, ice ei o a de Es udan es e Cul u a da USC
- Palab as de ben ida a ca go de Xa ie de Dona o, decano da Facul ade de Filoso ía da USC
- Con ex ualización da xo nada a ca go de Jesús Núñez Villa e de, co-di ec o do Ins i u o de Es udos
sob e Confli os e Axuda Humani a ia (IECAH)
PANEL 1. AS PEZAS DO CONFLITO: ELEMENTOS HISTÓRICOS, SOCIOPOLÍTICOS E ÉTICO-FILOSÓFICOS
17.15 h - 18.30 h
Mode a: Jesús Núñez Villa e de, Co-di ec o IECAH
- An onio Míguez Macho, p o eso de His o ia Con empo ánea
- An ón Losada, p o eso de Ciencia Polí ica e da Adminis ación
- Luís Ga cía So o, p o eso de Filoso ía Mo al e Polí ica
PANEL 2. A LOITA POLA CAUSA PALESTINA DENDE A SOCIEDADE CIVIL ORGANIZADA E O ACTIVISMO
18:45 h - 20.00 h
Mode a: Guadalupe Jiménez Esquinas, p o eso a de An opoloxía Social (USC)
- Ghaleb Jabe Ib ahim, emp esa io e p esiden e de hon a da Fundación A aguaney
- Leila Nachawa�, esc i o a e ac i is a expe a en O ien e P óximo
- Sa a Ashou , ep esen an e de la Asociación Galaico Á abe Jenin e ac i is a
Clausu a
Peche do ac o a ca go de ep esen an es da USC e da Fundación A aguaney
4
Rela o ía da xo nada: “Mi adas Complemen a ias: unha análise mul idisciplina do con li o
pales ino-is aelí en O ien e P óximo”
RELATORÍA DA XORNADA
Mi adas Complemen a ias: unha análise mul idisciplina do
con li o pales ino-is aelí en O ien e P óximo
Elena Gu ié ez Díaz
É ika Cal o Ri e a
1. P esen ación da xo nada
O día 30 de ou ub o a Facul ade de Filoso�a da Uni e sidade de San�ago de Compos ela acolleu, en
colabo ación coa Fundación A aguaney, dúas mesas edondas que � e on como p opósi o p o unda ,
dende unha mi ada in e disciplina , no confli o pales�no-is aelí en O ien e P óximo. Explican a
ice ei o a de Es udan es e Cul u a, Pila Mu ias e o decano da acul ade, Xa ie de Dona o, que se
a a es a dunha inicia� a que se in eg a, xun o con ou as, no plan ins� ucional adop ado pola
Comisión pa a o desen ol emen o de accións a p ol da comunidade uni e si a ia de Pales�na. En e
aquelas, Dona o enume a a con oca o ia de a ias axudas di ixidas a pe soas e uxiadas po mo do
confli o, a emisión de dis�n as decla acións en apoio á causa pales�na ou a o ganización de di e sos
e en os de di ulgación, sendo es e o p imei o da lis a. Es a xo nada supuxo un paso adian e, así
mesmo, na colabo ación da Uni e sidade de San�ago de Compos ela coa Fundación A aguaney, a cal
se espe a que se ma e ialice, nun u u o p óximo, na c eación dunha cá ed a sob e es udos
in e cul u ais e análise de confli os in e nacionais.
Como se adian aba, o on dúas as mesas edondas es u u a on a xo nada. A p imei a delas,
mode ada po Jesús Núñez Villa e de, co-di ec o do IECAH (Ins� u o de Es udios sob e Conflic os y
Acción Humani a ia), ap oximouse ao confli o dende os deba es eó icos que poden sos e se nos
campos da filoso�a, a his o ia ou a polí�ca. Pa a is o con ouse coa pa �cipación, po o de de
in e ención, de An onio Míguez Macho, An ón Losada e Luis Ga cía So o, p o eso es de his o ia
con empo ánea, ciencia polí�ca e filoso�a mo al e polí�ca, espec� amen e. A segunda mesa, pola súa
pa e, es� o mode ada pola p o eso a en An opoloxía Social, Guadalupe Jiménez Esquinas. A esc i o a
e ac� is a hispano-si ia Leila Nachawa� Rego, o médico e emp esa io pales�no Ghaleb Jabe Ib ahim
5
Rela o ía da xo nada: “Mi adas Complemen a ias: unha análise mul idisciplina do con li o
pales ino-is aelí en O ien e P óximo”
e, po úl�mo, a po a oz da Asociación Galaica Á abe Jenin, Sa a Ashou Alyazji, con ibuí on aquí á
comp ensión do confli o dende unha isión máis p óxima ao ac� ismo e aos mo emen os sociais.
2. As pezas do con li o. Elemen os his ó icos, sociopolí icos e
é ico- ilosó icos
Jesús Núñez Villa e de da comezo a es a p imei a mesa, � ulada “As pezas do confli o. Elemen os
his ó icos, sociopolí�cos e é�co-filosóficos”, si uando o confli o Pales�na-Is ael no ma co máis amplo
da ensión en e Is ael e os países á abes e emp azándoo, a súa ez, como un dos máis de cincuen a e
seis en on amen os bélicos ac� os no mundo. Son dous os p incipais azos que, de aco do co co-
di ec o do IECAH, ca ac e iza ían es a “gue a”: (i), a impo encia da comunidade in e nacional (dende
a Unión Eu opea e os seus o ganismos co esponden es a é as p incipais po encias económicas como
Es ados Unidos) e, (ii), unha so e de “iluminismo” no que efi e an o ás ac uacións do es ado is aelí
como das milicias de Hamás. Is o, a gumen a, na medida en que ambos se aboca on a unha pugna
pensando na posibilidade, i acional po ou a pa e, de que pode ían saí i o iosos. Son ca o os eixos
en o no aos cales Núñez Villa e de con ida ao deba e: (i), a xenealoxía do confli o; (ii), as p e ensións
subxacen es aos a en ados do 7 de ou ub o, así como á espos a do p imei o minis o is aelí Benjamín
Ne anyahu; (iii), a desc ición da si uación do confli o no p eciso momen o ac ual e, po úl�mo, (i ), as
dis�n as posibilidades que poden se p efigu adas en a as da esolución da “gue a”.
a. Na busca das o ixes do confli o pales ino-is aelí
An onio Míguez Macho, con a io ás endencias a emon a se ao ela o bíblico na p ocu a dos
p imei os indicios da ensión en e o pobo xudeu e o seu análogo á abe, de ende que o confli o
pales�no-is aelí é, ne amen e, un confli o con empo áneo. A súa xenealoxía pode se azada,
a gumen a, dende o úl�mo cua o do século XIX. Nes e momen o, aquelas exións que es aban
some�das ao Impe io O omán empezan a expe imen a un p oceso de mode nización e
ees u u ación en o no a es enómenos/concep os que se a opaban en auxe naquel momen o: (i) a
nación e, en conc e o, a nación asociada ao es ado polí�co e i o ial; (ii) o nacionalismo, en endido
es e como o anhelo po ans o ma a nación nun p oxec o polí�co e, en úl�ma ins ancia, (iii), o
colonialismo. Es es elemen os c is aliza ían, coa P imei a Gue a Mundial e a imposición do coñecido
6
Rela o ía da xo nada: “Mi adas Complemen a ias: unha análise mul idisciplina do con li o
pales ino-is aelí en O ien e P óximo”
como “manda o b i ánico”, na o mación an o do nacionalismo á abe como do sionismo. Es e úl�mo
e ía a pa �cula idade, conclúe Míguez Macho, de que se deseña ía a moi os quilóme os de dis ancia
da dema cación e i o ial escollida pa a a cons� ución do es ado.
Comp ende as aíces da ac ual si uación implica amén, engade An ón Losada, pensa no
Holocaus o xudeu e, especialmen e, no sen�men o de culpa que a a o día de hoxe eco e aos países
eu opeos. “Cando conside a á a comunidade in e nacional que a débeda co pobo xudeu es á pagada?”,
p egún ase o poli ólogo. O que esul a máis pa adoxal a ollos de Losada non é a impunidade da que,
con mo� o do acon ecido na Segunda Gue a Mundial, goza o gobe no is aelí. O p incipal pa adoxo
esidi ía, máis ben, en que non son só -nin maio i a iamen e- as nacións eu opeas as que asumen o
pago da súa edención. Polo con a io, es e ol sac ificial é aspos o, “po algunha es aña azón”, dos
países occiden ais aos pobos á abes: son eles os que, a é a ac ualidade, esal a Losada, es án pagando
polo sen�men o de culpabilidade que eco e o con�nen e eu opeo dende o Holocaus o.
b. O po qué do confli o ac ual. Hamás, os a en ados do 7 de Ou ub o e a espos a is aelí.
En e mos concep uais, Luis Ga cía So o con ídanos a eflexiona en o no á adecuación da noción de
“gue a” pa a pensa o ac ual confli o en e Pales�na e Is ael. E é que, finalmen e, non hai en e ambas
pa es posibilidade de ecip ocidade: o confli o desá ase, a fin de con as, en e un es ado económica e
mili a men e o e, po unha banda, e unha comunidade que se a opa, máis ben, inde ensa. Aínda sen
pode iden�fica cales e an as p e ensións de Hamás cos a en ados come�dos o 7 de ou ub o, aquilo
que si pode se p ecisado, ca ila Ga cía So o, son as súas consecuencias: o o ecemen o ao es ado
is aelí dunha so e de “lexi�mación”, se ben imaxina ia, sob e a cal pode xus�fica a súa masac e en
con a do pobo pales�no. Di o dou o modo: a ag esión acome�da pola o ganización pales�na de
Hamás pe mi�ulle ás ins� ucións is aelís au o- ep esen a a súa ac uación como se dunha espos a ao
emba e, e non dun plan o ensi o, se a ase. Non obs an e, é p obable, conclúe o filóso o, que o
confli o � ese es alado con independencia do acaecido o 7 de ou ub o. Non pode se dou o modo, de
ei o, se pensamos a gue a non an o como un ac o espon áneo senón máis ben como pa e dunha
axenda de es ado. Así, an e a p egun a po se es a íamos nes a mesma si uación sen os a aques de
Hamás, a espos a de Ga cía So o é que, p obablemen e, si.
An onio Míguez e An ón Losada complemen an as súas espos as acendo espec� o én ase no
pano ama in e nacional e no seu co ela� o in e no/local. O p imei o subliña como a exión pales�na
se encon ou imbuída dende an ano en dinámicas de ca ác e in e nacional. Menciona, po pó algúns
exemplos, o papel do manda o b i ánico despois da P imei a Gue a Mundial ou o decisi o ol de
7
Rela o ía da xo nada: “Mi adas Complemen a ias: unha análise mul idisciplina do con li o
pales ino-is aelí en O ien e P óximo”
Es ados Unidos e da an�ga Unión So ié�ca no ecoñecemen o e ec� o, con enien e de aco do cos
seus in e eses, do es ado de Is ael. An ón Losada conside a, po con apa �da, que exis e un balei o
eó ico no que espec a ás análises do confli o dende unha pe spec� a en cla e in e na. A súa
in e ención encamiña ase, po conseguin e, á pos a de mani es o do xei o en que a si uación
específica na que se encon aba an o o gobe no de Hamás como o gobe no do p imei o minis o
Ne anyahu de eu en decisi a no desencadeamen o do confli o.
Non esul a anecdó�co, esg ime Losada, que no momen o no que se pe pe an os a aques de
Hamás, es a o ganización polí�ca es� ese en g a es apu os pa a ga an� a gobe nabilidade da
poboación pales�na despois de queda des elada a súa incapacidade pa a subminis a ao pobo a
segu idade e os bens ma e iais que lle o an p ome�dos du an e o p oceso elec o al de 2006. De igual
manei a, non se deben pe de de is a as mani es acións mul� udina ias que an só dous meses an es
do es alido do confli o se es aban sucedendo no es ado is aelí en ei indicación da dimisión do
p imei o minis o Benjamín Ne anyahu. Is o despois da súa en a� a de p omulga unha e o ma
xudicial al que ga an�se a súa p o ección an e as di e sas causas xudiciais abe as na súa con a po
aquel en ón. En xullo de 2022, sen encia Losada, Ne ayahu e a un “cadá e polí�co”. O c ime colec� o
po el pe pe ado só se pode comp ende , en consecuencia, como un in en o de encub imen o dos
seus múl�ples c imes pe soais.
c. Onde es á o confli o hoxe?
A día de hoxe, pode íase dici que o confli o pales�no-is aelí, ao igual que ou as cues�óns ela� as á
axenda polí�ca in e nacional, se si úa nun momen o de aga da con is as ao que acon eza nas eleccións
es adounidenses. Así o conside a Losada pois, engade, se ben os esul ados das de andi as eleccións
non supo án un cambio significa� o no que espec a ao “campo de xogo”, nin ampouco no ela� o ás
súas eg as, si ans o ma án subs ancialmen e as “medidas do campo”. É dici : os esul ados das
eleccións es adounidenses, con mo� o do posicionamen o xeoes a éxico do país, pode án desp aza
dun xei o no o io os lími es daquilo que é conside ado acep able e daquilo ou o que, polo con a io,
pasa á a se conside ado obxec o de impugnación. Is o, especificamen e, no que efi e á alo ación das
ac uacións de Is ael, mais non só, pois amén a ec a á ao g ao de “ ansixencia” que Es ados Unidos
amose on e ás espos as dos dis�n os países á abes, como é o caso de I án.
De aco do con An onio Míguez, Is ael encon a íase na ac ualidade pe pe uando a súa imaxe
ances al como un pobo que “a unde as súas aíces na esis encia”. Es a au o- ep esen ación e ía
pe igado, subliña, con mo� o do Holocaus o. Nes e episodio his ó ico, os xudeus e ían sido, de ei o,
8
Rela o ía da xo nada: “Mi adas Complemen a ias: unha análise mul idisciplina do con li o
pales ino-is aelí en O ien e P óximo”
despoxados de oda posibilidade de loi a an e a uni ocidade do xenocidio. Nada máis lonxe da
ac ualidade, ago a os a en ados do 7 de ou ub o pe mi� íanlle ao gobe no is aelí e oma o mi o da
“ esis encia xudía” e lexi�ma así a súa espos a bélica con base na necesidade de p o exe a
capacidade de axencia do seu pobo, esa mesma da que se ían desp o is os du an e a Segunda Gue a
Mundial. É po is o que, on e a un An ón Losada que ai én ase nas dinámicas in e nas do gobe no
de Ne anyahu pa a comp ende o es alido do confli o, Míguez Macho decá anse po esal a un
imaxina io xudeu que, de longa du ación, se encon a ía cons uído con base a un idea io de
esis encia que e ía sido aspos o de gobe no a gobe no. Nes e sen�do, conclúe o his o iado ,
pode íamos imaxina un escena io no que, incluso se Benjamín Ne anyahu non ocupase o pos o de
p imei o minis o, a o ensi a en con a do pobo pales�no se desencadease igualmen e como mos a
da “capacidade de esis encia” is aelí an e a in es�da do 7 de ou ub o.
d. Con is as á necesa ia esolución do confli o
An e a p egun a o mulada po Núñez Villa e de (“como saímos de aquí?”), odos os ela o es
coinciden na complexidade da si uación. Máis cando se en pe dido o que Míguez Macho denomina
como “memo ia subal e na” da gue a. Es a, que es a ía an p esen e ao longo do século XX occiden al,
ema a ía po diluí se coa en ada dun no o século no que a poboación pa ece ía achega se aos
confli os bélicos como se de ac os eg ados po unha so e de lími es e códigos mo ais se a ase. É
ce o, menciona Ga cía So o, que as p imei as eo ías sob e a xus�ficación e os medios lexí�mos pa a
o desen ol emen o da gue a se emon an aos séculos XIV e XV. O p opio F ancisco de Vi o ia e ía
eflexionado sob e o que na época se coñecía como “gue a xus a”. Ago a ben, de aco do co his o iado
con empo áneo, dende os episodios sucedidos na P imei a Gue a Mundial esul a moi p oblemá�co
pensa as ac uacións bélicas como limi adas nun sen�do mo al ou polí�co. Así se pode obse a na
ac uación indisc iminada do gobe no de Ne anyahu no que conci ne aos seus a aques á poboación ci il
pales�na.
An e es e escena io, a ios dos pa �cipan es apun an á u xencia de o alece os o ganismos
in e nacionais e, en e eles, a O ganización das Nacións Unidas. Aínda con odas as súas posibles
impugnacións, coinciden en que sen unha confianza c í�ca nes as ins� ucións queda íamos abocados
a unha so e de nihilismo (“do con a io, non nos queda nada”). Des aca po úl�mo Ga cía So o a
impo ancia de non subes�ma o ol da disidencia is aelí que, aínda que mino i a ia, pode chega a
confluí na súa loi a coas ei indicacións da esis encia pales�na. Menciona, de igual xei o, un pode
á abe que, po máis que se a ope adhe ido ao capi alismo in e nacional -ou, p ecisamen e, po es e
9
Rela o ía da xo nada: “Mi adas Complemen a ias: unha análise mul idisciplina do con li o
pales ino-is aelí en O ien e P óximo”
ei o-, pode chega a desen ol e un papel ela� amen e impo an e no que efi e ao deseño das
posibles saídas ao confli o.
An es de ema a es a p imei a mesa, Núñez Villa e de in e én pa a sin e�za algunhas das
ideas p incipais expos as e p opoñe no as eflexións. En p imei o luga , alude ao con ex o inmedia o
no que nos a opamos, coincidindo nes e pun o co expos o po Losada: na ac ualidade si uámonos nun
impasse, á espe a da esolución das eleccións es adounidenses. No obs an e, des aca que Ne anyahu
es a ía a pe cibi nes e impasse un “semá o o e de” que ap o ei a pa a inc emen a a iolencia dos
seus a aques an e a posibilidade de que, coa no a p esidencia dos Es ados Unidos, as dimensións do
campo de xogo se puidesen e al e adas. A con�nuación, Núñez Val e de e oma o ema dos
a en ados do 7 de ou ub o, abo dado ao longo da con e encia. Faino pa a ad e � sob e a necesidade
de comba e o discu so hexemónico que na a o confli o comezando a “con a [dende] o 7 de ou ub o,
[como se] o día an e io hoube a paz en Gaza (...) cousa que non se ía ce a”. Se se acep ase es e ela o,
es a íanse a in isibiliza as seis gue as a abo-is aelís, as dúas in� adas e as cinco “ope acións de
cas�go” das o zas a madas is aelís en Pales�na que, acon ecidas ao longo des e século, amosan unha
cla a liña con�nuidade den o do gobe no is aelí. Es a con�nuidade es a ía de e minada pola decisión
de “ ace a ida insopo able pa a os pales�nos” e de ob igalos a abandona o seu e i o io co fin de
impoñe un es ado xudeu.
Dúas úl�mas eflexións son a �culadas polo co-di ec o do IECAH. A p imei a delas efi e á
na u eza democ á�ca do gobe no de Ne anyahu. Non debemos esquece nos, di Núñez Villa e de, de
que a sociedade is aelí escolleu a Ne anyahu como p imei o minis o po medio dunhas eleccións
democ á�cas. Is o e ela a súa complicidade co xenocidio de Gaza, a cal a unde as súas aíces nunha
c enza compa �da: a idea de que a sociedade is aelí é í�ma dunha ameaza e, conc e amen e, dunha
ameaza e o is a. Es e imaxina io e íase inc emen ado, a ollos do mode ado , despois dos a en ados
do 7 de ou ub o e da incapacidade amosada po Ne anyahu pa a “ga an� a segu idade de Is ael”. O
idea io is aelí baseado no “pe igo” e na “ameaza” pe mi e, non só comp ende a “sob eac uación” do
gobe no dende o a aque de Hamás, senón amén p e e nos da endencia a sob ees�ma o apoio da
sociedade xudía á causa pales�na. Po úl�mo, Núñez Villa e de ecupe a ca a ao final da xo nada a
impo ancia da cohe encia en e os alo es que p opugnamos e as nosas accións polí�cas indi iduais.
Se ben es as non consegui án poñe fin ao confli o, a gumen a, non po iso deixan de se ele an es en
conxun o coas ealizadas polas demais pe soas. Po máis que quei amos, conclúe, “non podemos
escapa da nosa esponsabilidade”. Sabemos, po odos os medios posibles, o que es á a acon ece en
Pales�na, e an e es e coñecemen o é que nos co esponde oma posición no noso ac ua co�á. Con
