Terminologijos komisijos (1945–1971) veiklos apžvalga

192 Albina Auksoriūtė | Działalność Komisji Terminologicznej (1945–1971) | veiklos apžvalga Omówienie działalności Komisji Terminologicznej (1945–1971) Kazimierasa Gaivenisa Z okazji 80. rocznicy urodzin ALBINA AUKSORIŪTĖ Lietuvių kalbos institutas SŁOWA KLUCZOWE: Komisja Terminologiczna, terminy, Kazimieras Gaivenis, protokoły Komisji Terminologicznej Zorganizowane porządkowanie terminologii litewskiej rozpoczęło się wraz z 268–269; Keinys 2012: 38–41; działalność Komisji Terminologicznej (1921–1926), działalnością pierwszej Komisji Terminologicznej (szerzej zob. Palionis 1979: która trwała zaledwie pięć lat, Auksoriūtė 2011: 80–91). W artykule omówiono Komisję Terminologiczną, która rozpoczęła pracę po wojnie, kiedy to „w celu organizowania i koordynowania prac terminologicznych w republice w 1945 r. przy Prezydium Akademii Nauk powołano Komisję Terminologiczną, którą w 1951 r. przeniesiono do Instytutu Języka Litewskiego (od 1952 r., po połączeniu instytutów, nosiła ona nazwę Komisji Terminologicznej Instytutu Języka i Literatury Litewskiej LSRR AN)” (Keinys 2012: 65). Przy opracowywaniu artykułu korzystano z protokołów Komisji Terminologicznej, przechowywanych w Instytucie Języka Litewskiego. W artykule analizuje się działalność Komisji Terminologicznej od 1951 r. do jos komisijos darbą nuo 1945 m. iki 1951 m. informacijos nerasta. Straipsnio tikslas – aptarti Terminologijos komisijos veiklą, jos darbo końca 1971 r., kiedy utworzono Radę Terminologiczną przy Prezydium Akademii Nauk LSRR. Omówiono sposoby i zasady terminologiczne, oceniono znaczenie Komisji Terminologicznej dla rozwoju terminologii litewskiej oraz przedstawiono działalność wieloletniego sekretarza tej komisji Kazimierasa Gaivenisa w jej ramach. 25 października 1951 r. odbyło się pierwsze posiedzenie Komisji Terminologicznej (dalej – Komisja), w którym uczestniczyli Juozas Balčikonis, Jonas Kruopas i Jonas Paulauskas. Na tym posiedzeniu sformułowano zadania Komisji, 193Terminologia | 2014 | 21 jak napisano w pierwszym protokole, jej „praca obejmie: a) ustalenie zasad tworzenia terminów z różnych dziedzin, b) walkę z obcym burżuazyjnym dziedzictwem w dziedzinie terminologii, c) koordynację prac terminologicznych zarówno w ramach Akademii Nauk, jak i w skali całej republiki, d) popularyzację zagadnień terminologicznych (w prasie, na konferencjach)”1 (TKP 1951 12). Przewidziano także następujące kierunki działalności Komisji: „a) Zapoznać się z burżuazyjnym dorobkiem w dziedzinie terminologii; b) zapoznać się z pracą wykonywaną w tej dziedzinie przez poszczególne instytuty, wydawnictwa państwowe i inne instytucje oraz ją regulować; c) dyskutować w prasie o kwestiach terminologicznych; e) powierzyć sekretarzowi odpowiedzialnemu Jonowi Paulauskasowi dokonanie przeglądu terminów literackiego słownika języka litewskiego, obecnie przygotowywanego do druku“ (TKP 1951 1). Zrozumiałe, że wśród tyti įteiktus projektus, atsakinėti į keliamus atskirus klausimus; d) rašyti postawionych zadań wymieniono punkt b), wymagała tego ówczesna sytuacja, natomiast wysunięty wśród kierunków działalności punkt a) – zapoznanie się z dorobkiem terminologicznym – wyraźnie pokazuje, że członkowie tej Komisji dążyli do zapoznania się z pracami pierwszej Komisji Terminologicznej i myśleli o kontynuowaniu jej prac. Przewodniczącym Komisji został J. Kruopas. Na drugim posiedzeniu Komisji rozpatrzono kwestię organizacji konferencji terminologicznej i postanowiono „w pierwszym półroczu 1952 r. zorganizować w Wilnie konferencję terminologiczną poświęconą ustaleniu zasad i wytycznych tworzenia oraz porządkowania terminologii, koordynacji prac terminologicznych itp. Na konferencję zaprosić przedstawicieli instytucji i organizacji naukowych, artystycznych, prasowych itp.” (TKP 1951 2). Pod koniec 1951 r. odbyło się kolejne posiedzenie Komisji, na którym rozpatrzono terminy dotyczące miar i przyrządów pomiarowych. W 1952 r. 13 posiedzeń Komisji poświęcono rozpatrywaniu Słownika terminów prawnych3; oprócz wspomnianych już J. Kruopasa i J. Paulauskasa w posiedzeniach często uczestniczyli także autor słownika, prawnik Alfonsas Žiurlys, Chackelis Lemchenas, Bronius Kalinauskas, Vladas Bartusevičius. Pod koniec roku rozpoczęto rozpatrywanie Słownika terminów geologiczno-geograficznych4 (5 posiedzeń), do 1 Cytaty z protokołów podawane są autentycznie, pisowni nie poprawiano, jedynie przykłady wyróżniono kursywą przez autorkę artykułu. W artykule nazwy słowników i instytucji stosowane są w takiej formie, w jakiej podano je w protokołach. 2 Po roku podaje się numer protokołu. 3 Słownik wydano w 1954 r. – Słownik terminów prawnych. [Litewsko-rosyjski] Opracował A. Žiurlys; kolegium redakcyjne: J. Bulavas, K. Jablonskis (red. odp.), J. Žiugžda, A. Žiurlys; Instytut Historii i Prawa Akademii Nauk Litewskiej SRR, Wilno: Państwowe Wydawnictwo Literatury Politycznej i Naukowej, 1954. – 240 s. 4 Słownik terminów geologii i geografii fizycznej. [Rosyjsko-litewski] Autor V. Gudelis; Instytut Geologii i Geografii Akademii Nauk Litewskiej SRR, Wilno: Państwowe Wydawnictwo Literatury Politycznej i Naukowej, 1956. – 220 s. 194 Albina Auksoriūtė | Komisji Terminologicznej (1945–1971) | veiklos apžvalga Rys. 1 Protokół Komisji Terminologicznej nr 2 195Terminologija | 2014 | 21 w jego rozpatrywaniu uczestniczyli jego autor, geograf Vytautas Gudelis, oraz filozof Vincentas Žemaitis. Warto również wspomnieć, że Komisja musiała dokonać przeglądu terminów w tłumaczonych pismach Lenina; w 1952 r. poświęcono temu trzy posiedzenia. Na posiedzeniu 29 marca omówiono koordynację prac terminologicznych; uczestniczyli w nim nie tylko językoznawcy J. Kruopas i J. Paulauskas, lecz także przedstawiciele innych instytutów Akademii Nauk: Klemensas Dauta, Jonas Mazelaitis, Jonas Kazlauskas, Kostas Doveika, Elzbieta Mikalauskaitė, Jurgis Lebedys, Stasys Biziulevičius, Teodoras Čyžas, Antanas Poviliūnas, V. Gudelis. Posėdžio dalyviai referavo apie atskirų sričių terminologijos Gerardas Žilinskas, przedstawili pracę, wskazali jej braki, proponowali włączenie do niej większej liczby specjalistów, naradzali się w sprawie przyszłej konferencji, na której przedstawiciele wszystkich specjalności informowaliby o stanie prac terminologicznych w swojej dziedzinie i proponowali środki mające uregulować te prace, opowiedzieliby, jak przebiega gromadzenie materiału terminologicznego i jego rozpatrywanie oraz jakie są źródła terminów. W 1952 r. sekretarzami Komisji byli J. Paulauskas, Vytautas Būda i V. Žemaitis. Na początku 1953 r. Komisja zakończyła przegląd Słownika terminów geologiczno-geograficznych i przez praktycznie cały rok rozpatrywała Słownik terminów ekonomicznych5. Jak napisano w protokole, na posiedzeniu, na którym rozpoczęto rozpatrywanie Słownika terminów ekonomicznych, „<...> uzgodniono metodę rozpatrywania terminów: podczas posiedzeń będą rozpatrywane tylko te terminy, które wywołują jakiekolwiek wątpliwości.” „Do posiedzeń przygotowuje się wcześniej, zapoznając się z rozpatrywanym materiałem” (TKP 1953 12). W 1953 r. odbyło się 41 posiedzeń; od 1953 r. w pracach Komisji zaczęli uczestniczyć językoznawcy Bronė Vosylytė i Napalys Grigas. W 1954 r. Komisja przeanalizowała terminy gimnastyczne i matematyczne; w rozpatrywaniu tych ostatnich uczestniczyli przedstawiciele Wydziału Matematyki Uniwersytetu Wileńskiego oraz przedstawiciel Państwowego Wydawnictwa Literatury Politycznej i Naukowej. W październiku rozpoczęto rozpatrywanie Słownika terminów botanicznych6, w którego omawianiu uczestniczyli przedstawiciele Uniwersytetu Wileńskiego, Instytutu Pedagogicznego, Technikum Leśnego, Instytutu Biologii oraz Wydawnictwa Naukowego. Przystępując do omawiania słownika, przedyskutowano jego charakter i strukturę, postanowiono opracować „<...> litewsko-rosyjski słownik terminów botanicznych (bez nazw roślin) bez ter5 Rosyjsko-litewski słownik terminów ekonomicznych=Русско–литовский словарь экономических терминов. Kolegium redakcyjne: K. Meškauskas (red. odp.), A. Poviliūnas, V. Puronas, A. Skupeika, Wilno: Mintis, 1966. – 292 s. 6 Słownik terminów botanicznych. Opracowała Komisja Słownika Botanicznego; zredagowali J. Dagys (red. naczelny), A. Lekavičius, V. Mališauskienė; Instytut Botaniki Akademii Nauk Litewskiej SRR i Towarzystwo Botaników Litewskiej SRR, Wilno: Mintis, 1965. – 664 s. 196 Albina Auksoriūtė | Komisja Terminologiczna (1945–1971) | veiklos apžvalga wyjaśnień terminów, w razie potrzeby podając termin łaciński” (TKP 1954 13). W 1954 r. Komisja Terminologiczna obradowała 24 razy. Rozpatrywanie terminów botanicznych kontynuowano również w 1955 roku, w którym to Komisja zebrała się 52 razy. Oprócz wymienionych terminów botanicznych omówiono terminy sportowe (wioślarstwa, skoków do wody, pływania, boksu, piłki wodnej (waterpolo), szermierki), medyczne i zoologiczne. W grudniu rozpoczęto rozpatrywanie terminów chemicznych. W 1956 r. odbyły się 42 posiedzenia, na których kontynuowano omawianie terminów chemicznych, ponadto rozpatrywano także terminy z zakresu techniki, zoologii, anatomii i ogrodnictwa. W Komisji analizowano nie tylko terminy, lecz także bardziej ogólne kwestie językowe, na przykład w protokole nr 31 z sierpnia 1956 r. napisano: „Komisja ds. kontroli szyldów i ogłoszeń powołana przy Wileńskim Komitecie Wykonawczym podczas trzech posiedzeń przeszła Prospekt Stalina i ulicę Gorkiego i stwierdziła, że wiele szyldów zawiera błędy w języku litewskim i rosyjskim albo po prostu nie odpowiada standardom. Postanowiono wymagać, aby niewłaściwe szyldy lub ogłoszenia zostały zmienione. Decyzja Komisji Wileńskiego Komitetu Wykonawczego wysyłane przez komitet do kierowników instytucji lub przedsiębiorstw w sprawie niewłaściwych szyldów lub ogłoszeń” (TKP 1956 31). W 1956 r. w prace Komisji zaangażowali się językoznawcy Antanė Kučinskaitė i Kazys Ulvydas. W 1957 roku Komisja obradowała nieco rzadziej – odbyło się 31 posiedzeń, podczas których rozpatrywano głównie terminy ze Słownika terminów medycznych7 i Słownika terminów fizycznych8. Słownik terminów medycznych był rozpatrywany także w latach 1958–1959. Oprócz terminów medycznych w 1958 roku przejrzano również terminy z zakresu technologii szycia, a w 1959 roku – terminy ze Słownika terminów melioracyjnych9 i Słownika terminów chemicznych10. W 1958 roku Komisja zebrała się 53 razy, a w 1959 roku – 30 razy. Sekretarzem Komisji od marca 1953 roku do połowy 1956 roku był V. Bartusevičius, w latach 1956–1957 funkcję sekretarza pełnił N. Grigas, a od września 1957 roku do listopada 1959 roku – Vitas Labutis. Na posiedzeniu 13 listopada 1959 roku po raz pierwszy uczestniczy również i pełni funkcję sekretarza Kazimieras Gaivenis. Na tym posiedzeniu rozpatrywano również słownik chemiczny7 Słownik został wydany dopiero w 1980 roku – Słownik terminów medycznych. Autorzy: V. Astrauskas, S. Biziulevičius, S. Pavilonis, A. Vaitilavičius, A. Vileišis, Wilno: Mokslas, 1980. – 996 p. 8 Słownik terminów fizycznych. Red. P. Brazdžiūnas; Instytut Fizyki i Matematyki Akademii Nauk Litewskiej SRR, Wilno: Państwowe Wydawnictwo Literatury Politycznej i Naukowej, 1958. – 124 p. 9 Słownik terminów melioracyjnych=Словарь мелиоративных терминов. Aut. J. Čeičys; Litewski Naukowo-Badawczy Instytut Hydrotechniki i Melioracji, Wilno: Państwowe Wydawnictwo Literatury Politycznej i Naukowej, 1960. – 284 s. 10 Słownik chemiczny. Aut. K. Daukšas, Wilno: Państw. wyd. lit. polit. i nauk., 1960. – 452 s. 197Terminologija | 2014 | 21 omawiano terminy botaniczne. W 1960 r. odbyło się no terminai, o nuo gruodžio mėn. pradėti ir praktiškai visus 1960-uosius 19 posiedzeń Komisji, w których oprócz językoznawców J. Kruopasa, K. Gaivenisa, Antanasa Balašaitisa uczestniczyli także botanicy Jonas Dagys, Petras Bluzmanas, Kazys Brundza, Jonas Geleževičius, Algirdas Lekavičius, Vincentas Urbonas, Antanas Minkevičius, w tym roku jeszcze 8 posiedzeń Valerija Mališauskienė, Marija Ivanauskienė, Vytautas Galinis ir kt. Botanikos terminų žodyną Komisija toliau svarstė ir 1961 m., be to, tais poświęcono uzupełnieniom Słownika terminów medycznych, 4 posiedzenia – Słownikowi terminów ekonomicznych, a jedno – omówieniu zbioru terminów astronomicznych w językach litewskim–rosyjskim–angielskim. Ogółem w 1961 roku odbyły się 23 posiedzenia Komisji, których sekretarzem był K. Gaivenis. Należy zwrócić uwagę, że podczas omawiania Słownika terminów botanicznych Komisja zatwierdziła również wykaz nazw kolorów używanych w botanice. Z protokołów wynika, że nie w każdym roku Komisja pracowała aktywnie – w 1962 r. zebrała się 7 razy i omawiała terminy z zakresu botaniki, literatury, sztuki i stomatologii. W 1963 roku odbyło się tylko jedno posiedzenie, na którym analizowano terminy z zakresu sztuki, natomiast w 1964 roku podczas 7 posiedzeń omawiano terminy z zakresu stomatologii, łączności, pedagogiki, kryminalistyki, botaniki oraz nazwy urządzeń kuchennych. Lata 1965–1968 były dla Komisji pracowite: w 1965 i 1966 r. odbyło się po 19 posiedzeń, w 1967 roku Komisja obradowała 16 razy, a w 1968 roku – 22 nazwy kartus. Dauguma 1965 m. posėdžių buvo skirta kriminalistikos terminams, be to, dar aptarti baleto, meteorologijos, botanikos terminai, užraktų rūtych obiektów i ich części. W 1966 r. Komisja kontynuowała omawianie terminów kryminalistycznych, zatwierdzała nazwy roślin i grzybów, w 1967 r. dokonała przeglądu nazw roślin i grzybów oraz niewielkiej liczby terminów entomologicznych i muzycznych, w 1968 roku Komisja ponownie omawiała nazwy roślin, zatwierdzała terminy muzyczne i kryminalistyczne. 20 czerwca 1968 r. w Komisji uzgadniano organizację omawiania terminów budowlanych. „W czasopiśmie „Statyba ir architektūra” postanowiono publikować zestawy wybranych i omówionych terminów. Szczególną uwagę zwracać na te terminy, które są nieprawidłowo tłumaczone z języka rosyjskiego” (TKP 1968 154). W 1969 i 1970 r. Komisja zbierała się tylko po 6 razy i omawiała wyłącznie nazwy roślin i grzybów, z wyjątkiem jednego posiedzenia w 1969 roku, na którym omówiono terminy z podręcznika astronomii dla szkół. Rozważając nazwy roślin i grzybów, z botanikami spośród językoznawców obradował tylko K. Gaivenis. 198 Albina Auksoriūtė | Komisja Terminologiczna (1945–1971) | veiklos apžvalga Rys. 2. Protokoły Komisji Terminologicznej nr 80–81 199Terminologija | 2014 | 21 W 1971 roku zmienił się skład Komisji, w jej pracach zaczęli uczestniczyć językoznawcy Jonas Klimavičius i Angelė Kaulakienė, a w kilku posiedzeniach uczestniczyli K. Ulvydas i Pranas Kniūkšta. W tym roku odbyły się aż 33 posiedzenia, ich sekretarzem był J. Klimavičius, tylko na dwóch posiedzeniach funkcję sekretarza pełnił K. Gaivenis, a na jednym – Teresė Guogaitė. W 1971 roku rozpatrywano terminy dotyczące urządzeń przedsiębiorstw krawieckich, choreografii, fototechniki, hydrotechniki, techniki cieplnej, materiałoznawstwa obuwniczego, akustyki, kancelarii, botaniki, socjologii i in. Jak pisze St. Keinys, „[g]dy praca terminologiczna w republice się rozszerzyła, komisja złożona wyłącznie z językoznawców i działająca na zasadach społecznych nie była już w stanie objąć wszystkich pojawiających się zadań organizowania i koordynowania porządkowania litewskiej terminologii. Dlatego z inicjatywy Komisji Terminologicznej wykonano prace przygotowawcze dotyczące organizacyjnej reorganizacji tej działalności” (Keinys 2012: 66). W przechowywanym w Litewskim Centralnym Państwowym Archiwum Historycznym, w zespole R-1034, w spisie nr 2 akt działalności Rady Terminologicznej znajduje się jednostronicowy dokument Działalność Rady Terminologicznej przy Prezydium Akademii Nauk LTSR w latach 1971– 1982, podpisany przez przewodniczącego Rady Terminologicznej, akademika Vytautasa Mažiulisa, oraz sekretarza K. Gaivenisa. W dokumencie tym wskazano, że Rada Terminologiczna przy Prezydium Akademii Nauk LTSR została utworzona uchwałą Prezydium Akademii Nauk LTSR z 7 grudnia 1971 r. nr 383, na podstawie uchwały Rady Ministrów Litewskiej SRR z 22 listopada 1971 r. nr 451 (zaświadczenie zespołu LCVA R-1034). O tym, jak pracowała Komisja i jakich zasad pracy przestrzegała, można dowiedzieć się z uchwał i uwag zawartych w protokołach. Nie wszystkie protokoły są szczegółowe; w protokołach z lat 1951–1959 najczęściej zapisano, ile terminów i z jakich dziedzin lub terminów jakiego słownika rozpatrzono, ar kartotekas. Pradėjus sekretoriauti K. Gaiveniui, protokoluose pateikiaodsyłając do odrębnych wykazów i rękopisów słowników, aby uzyskać więcej informacji; zazwyczaj spisywano terminy rozpatrzone i przyjęte na posiedzeniu, zamieszczano również niemało poprawek i propozycji terminów oraz uwag związanych z rozpatrywanymi terminami. Członkowie komisji i uczestnicy wcześniej zapoznawali się z rozpatrywanym materiałem, a na posiedzeniu omawiali terminy, które zdaniem językoznawców należało poprawić lub uściślić albo które budziły wątpliwości językoznawców czy specjalistów w rozpatrywanej dziedzinie. Najczęściej po rozpoczęciu rozpatrywania przygotowanego słownika terminów omawiano nie tylko ogólne kwestie dotyczące rozpatrywania materiału, lecz także zagadnienia związane ze 200 Albina Auksoriūtė | Komisji Terminologicznej (1945–1971) | veiklos apžvalga strukturą słownika oraz tworzeniem i derywacją terminów z danej dziedziny. Na przykład podczas omawiania litery o w Słowniku terminów ekonomicznych „<...> postanowiono zaproponować ekonomistom przygotowanie słownika nie rosyjsko-litewskiego, jak czyniono dotychczas, lecz litewsko-rosyjskiego, ponieważ zamierza się uporządkować litewskie terminy ekonomiczne, podając jedynie rosyjskie tłumaczenia” (TKP 1953 24). W protokole z 12 grudnia 1955 r. zapisano: „Po zapoznaniu się z materiałem przygotowywanego do druku słownika terminów chemicznych omówiono kwestie ogólne. Postanowiono wszystkie alkohole w języku litewskim nazywać słowami zakończonymi na -olis, a węglowodory na -(n)as; wyjątek stanowi benzolas (ponieważ jest to węglowodór). Terminy kończące się na -idė zapisywać na końcu z ė, jak czyni się to w terminologii innych dziedzin. Postanowiono nie tworzyć wyrazów złożonych z więcej niż dwóch wyrazów. Uzgodniono używać przyrostka -uoti do oznaczania powlekania, a -inti — przeprowadzania czegoś w coś, np. sidabruoti, nikeliuoti, dervuoti, ale dervinti, anglinti. Pokryte metalem – nie ciągnąć; zamiast baltalas i mėlis wprowadzić baltasis, mėlynasis, jak jest w przypadku innych kolorów; nitrorašyti pisać łącznie z wyrazami złożonymi, np., nitrojunginys” (TKP 1955 47). W 1964 r. rozpatrywano przygotowany przez Instytut Badań Naukowych Szkół Słowniczek terminów pedagogiki i psychologii; w protokole posiedzenia zapisano, że „rozpatrzono i stwierdzono pewne leksykograficzne braki słowniczka: nie wszędzie właściwie utworzono gniazda, skład. rodzajowe określenia terminów stosowane są nie w formie zaimkowej, występują błędy w akcentowaniu litewskich odpowiedników <...>. Niemało braków wskazał drg. Kruopas, mówiąc o nieprawidłowo utworzonych neologizmach, lit. w języku nieużywane formy członów terminów złożonych” (TKP 1964 83). Komisja nie zawsze podejmowała decyzje jednomyślnie i zgodnie, czasami językoznawcy i specjaliści długo się spierali, a jeśli niczego nie rozstrzygnęli, przenosili te kwestie na następne posiedzenie, ustalając, że językoznawcy sprawdzą sporne wyrazy w kartotece słownika albo specjaliści wyjaśnią dane pojęcie. Na przykład w protokole z 1953 r. napisano: „Część terminów tarpusavio diskusijos užprotokoluotos ne kartą, pvz.: „Daug ginčytasi dėl pozostawiono nierozstrzygniętą, ponieważ przedstawiciel Instytutu Ekonomii nie był w stanie dokładnie wyjaśnić ich znaczeń. Postanowiono, po wyjaśnieniu pojęć, rozpatrzyć je później” (TKP 1953 18). Natomiast w przypadku wyrazu atsistatymas (audinių atsistatymas) łac. restitutio, ros. восстановление. W końcu lekarze zgodzili się stosować – audinių ataugimas” (TKP 1959 1); „Wiele dyskutowano nad użyciem wyrazów paveikslas: vaizdas: reginys, ale ostatecznie nie osiągnięto porozumienia: jedni proponowali używać w znaczeniu образ wyrazu meninis paveikslas, inni – vaizdas, jeszcze inni – atvaizdas” (TKP 1963 80). Jak wynika z protokołów, Komisja niemało dyskutowała nad terminami międzynarodowymi, normowała ich pisownię, np. przy rozpatrywaniu terminów matematycznych postanow- 207Terminologija | 2014 | 21 nie zmieniała bez ważnych powodów utrwalonych w języku terminów, starając się przestrzegać zasady stałości. Komisja wykonała wiele pracy w zakresie normalizacji pisowni terminów międzynarodowych, porządkowania mikrosystemów terminów złożonych niektórych dziedzin nauki, zastępowania zapożyczeń i kalk terminami litewskimi itp. 3. W ciągu tych ponad dwudziestu lat pracy Komisja wykonała ogromną pracę na rzecz porządkowania terminologii oraz jej promowania i rozwoju: nie tylko rozpatrywała przygotowywane słowniki terminów z dziedzin botaniki, chemii, ekonomii, fizyki, geografii, kryminalistyki, literatury, medycyny, melioracji, techniki, prawa i innych, konsultowała instytucje i przedsiębiorstwa w różnych kwestiach związanych z terminologią oraz udzielała im porad, lecz także organizowała konferencje i narady ze specjalistami na temat tworzenia, rozwoju i upowszechniania terminologii litewskiej. 4. O pomyślnej działalności Komisji zadecydowali jej przewodniczący doc. dr Jonas Kruopas oraz dr Kazimieras Gaivenis, który od końca 1959 r. był sekretarzem i redaktorem Komisji. Jak wynika z protokołów Komisji, umotywowane uwagi K. Gaivenisa dotyczące pisowni terminów międzynarodowych, precyzji i systemowości terminów litewskich, a także w ogóle jego praktyczna działalność w zakresie tworzenia i normalizacji terminów oraz prace naukowo-teoretyczne przyczyniły się do ukształtowania się terminologii litewskiej jako odrębnej gałęzi językoznawstwa. LITERATURA I ŹRÓDŁA Auksoriūtė A. 2011: Przegląd działalności Komisji Terminologicznej (1921–1926). – Terminologia 18, 80–91. Gaivenis K. 2002: Terminologia litewska: zarys teorii i porządkowania, Wilno: Wydawnictwo Instytutu Języka Litewskiego. Keinys St. 2012: Rozwój terminologii litewskiej, Wilno: Wydawnictwo Instytutu Języka Litewskiego. Zaświadczenie dotyczące zasobu LCVA R-1034 – Zaświadczenie o zasobie nr R-1034 Rad przy Prezydium Akademii Nauk Litewskiej SRR. Dostęp przez internet: <http://www.archyvai.lt/lt/fondai/moksliniai_tyrimai/lcva_ fr1034_pazyma.html> (dostęp: 2014-11-14). Palionis J. 1979: Historia litewskiego języka literackiego, Wilno: Mokslas. TKP 1951–1971: Protokoły Komisji Terminologicznej nr 1–207, przechowywane w Instytucie Języka Litewskiego. PRZEGLĄD DZIAŁALNOŚCI KOMISJI TERMINOLOGICZNEJ (1945–1971) Po II wojnie światowej na Litwie rozpoczęła działalność Komisja Terminologiczna. Utworzono ją przy Prezydium Akademii Nauk w celu organizowania i koordynowania prac terminologicznych, a w 1951 roku przeniesiono do Instytutu Języka Litewskiego. Artykuł omawia działalność tej Komisji Terminologicznej, a także metody i zasady jej pracy w latach 1951–koniec 1971 roku, kiedy została zreorganizowana w Radę Terminologiczną przy Prezydium Akademii Nauk. 208 Albina Auksoriūtė | Komisji Terminologicznej (1945–1971) | veiklos apžvalga Pracę Komisji Terminologicznej organizowano tak samo jak pracę pierwszej komisji – słowniki lub wykazy terminów przygotowane przez specjalistów z danej dziedziny omawiali wspólnie litewscy językoznawcy i specjaliści. Weryfikowane terminy musiały spełniać wymagania językowe, przy czym szczególną uwagę zwracano na regularność, bez well as logic requirements seeking precision and systematicality. The principle of constancy was observed and terms which were in usage were not being changed poważnego powodu. W ciągu dwudziestu lat swojej działalności Komisja Terminologiczna wykonała ważną pracę w zakresie porządkowania terminologii, jej upowszechniania i rozwoju. Omawiała opracowywane słowniki terminologiczne z zakresu botaniki, chemii, prawa karnego, ekonomii, geografii, literatury, melioracji, prawa, medycyny, inżynierii i innych dziedzin, udzielała różnym instytucjom konsultacji związanych z terminologią, organizowała konferencje i dyskusje ze specjalistami dotyczące tworzenia, rozwoju i upowszechniania terminologii litewskiej. Znaczący wkład w sukces działalności Komisji Terminologicznej wnieśli jej przewodniczący dr Jonas Kruopas oraz jej sekretarz od końca 1959 roku, a także redaktor Kazimieras Gaivenis. Praktyczna działalność Gaivenisa w zakresie tworzenia i porządkowania terminów oraz jego naukowa praca teoretyczna przyczyniły się do rozwoju terminologii jako odrębnej gałęzi językoznawstwa na Litwie. Otrzymano 2014-11-27 Albina Auksoriūtė Lietuvių kalbos institutas ul. P. Vilešio 5, LT-10308 Wilno E-mail [email protected]