XX a. – XXI a. pr. statybos terminų dūrinių kognityviniai propoziciniai modeliai

153Te minología | 2021 | 28 doi.o g/10.35321/ e m28-07 XX a. XXI a. p . e minos de cons ucción dū inių kogni y iniai p opoziciniai modeliai Lina Ru kienė Lie u ių kalbos ins i u as ORCID id: h ps://0000-0001-6661-3115 ANOTACIÓN el A ículonyje, aplicando el mé odo de modelamien o cogni y inio, se es ablecen y discu en sa akilmių y hib idines cons ucciones e minos dū inių kogni y iniai p opoziciniai liai. Laikomasi požiū io, kad su dū inio onomasiologine s uk ū a ko eliuoja p o- pozicinio pobūdžio žinios, dū inyje isada ma omas koncep ų yšys. Empi inė modemedžiaga e ela, que sa akilmiai y hyb idiniai cons ucciones e mininos dū inia se hacen ak ualizuojan 16 kogni y inių p opozicinių modelos. Cons ucciones s i ies cen e obje os, p incipalmen e ma e iūs p oduc os de la ac i idad humana, po lo an o y basinis OBJEKTO concep os, ing es a dijando la cons ucción ealidades, ac ualizuojamos ecuen emen e. ESMINIAI VOZŽIAI: dū inys, kogni y inis p opozicinis modelis, concep oas, obje oas, cons ucciones s i is. ABSTRACT Los Es ados miemb os debe án: The a icle iden i ies and discusses he cogni i e p oposi ional models o indigenous and hyb id cons uc ion e minology compounds using he cogni i e modelling me hod. I is belie ed ha he knowledge o p oposi ional na u e co ela es wi h he onomasiological s uc u e o he compounds, and he connec ion o concep s is always isible he e. The empi ical ma e ial has e ealed ha indigenous and hyb id cons uc ion e minology compounds a e made on he basis o 16 cogni i e p oposi ional models. Objec s, mos ly he ma e ial p oduc s o human ac i i y, a e in he cen e o he cons uc ion ield; he e o e, in naming he eali ies o cons uc ion, he basic concep o he OBJECT is ac ualized mos o en. KEYWORDS: compound, cogni i e p oposi ional model, concep , objec , cons uc ion ield. Į adėS paSTaBOS en los úl imos años an o en la lingüo y a ex anje a como de Li uania se es á desa ollando ac i amen e cogni y inės ling is ikos, es echamen e elacionados con iloso ía, psicho- Lina Ru kienė XX a. XXI a. p . logija de la cons ucción de e minos dú icos y kogni y iniai p opoziciniai modeliai es udian es de la lengua y la conciencia, 154 es uc u as de conocimien os, su ijsa imien o en o mas lingübinas, di ección. En la lingüo y ea Li uania bene p incipalmen e se cen a a la eo ía de la me á o a concep ual, e ec uada no pocas de las me á o as concep uales en dis in os discu sos de in es igaciones (p.ej.: aliūkai ė, Side a ičiū ė-Mickienė 2006; Ma cinke ičienė 2006; K ašy ė, Župe ka 2011; K ašy ė, papau ė 2013; Būdly y ė-Gudienė and k . 2014). Cogni inos es udios impo an esús y e minologijai. Cogni y inės e minología ep esen an es é mino a en an a como peculia cogni i ę-in o macinę es uc u a, kalbine o ma es eiškiančią p o esines žinias, acumulado du an e la go sociedad mejo amien o iempo. En endiendo, insc ibiendo y ac ualizuando el é mino señalimą in o mación homb e no solo esa in o mación u iliza, sino y ella in e p e a, apildo, keičia y k . Te minų kogni y inė analizė o ece opo unidad explica , cómo ocu ió el conocimien o del mundo cien í ico, cuyo esul ado es uncionuojan e sis ema de é minos. Sin emba go, e minos cogni y ines de in es igaciones, ypač ai pasaky ina apie dū inių, einančių e minais, y imus, odėl šiame compa ado con la lexis gene al de es udios, son mucho menos, en el a ículo examinando cons ucciones e minus dū inius se á cumplimasi del en oque cogni y inio a de la lengua gene al dū inius. El obje i o de es e a ículo de e mina XX a. XXI a. p . sa akilmių y hyb idines cons ucciones e minos dū inių kogni y inius p opozicinius modelos, los cuales pueden se u ilizados como cons ucciones concep os nominaciones base. Con el in de ealiza mencionado obje i o, el a ículo discu e disposiciones eó icas, elacionadas con modelos cogni i os p opozicinales; basada en ma e ial empi ine, se de e minan basiniai dū inių sandais concep os ac ualizuojados; se e alúa con qué o os concep os pueden o ma p opozicinos modelos cogni i os; se acla a, po qué ipos de da ybos es os modelos son ealizuojami. De 73 XX a. XXI a. p . ex os cien í icos del ámbi o de la cons ucción ( ado ėlių, monog a ijų, žodynų y k .1) ue ecopilada 518 sa akilmių y hib idinių2 e minos de cons ucción dū inių, cuyas sandas apoy i lib es aisiais (sa a ankiškais) kamienais. S aipsnyje nenag inėjami dū inos con p epozicinías y pos pozicinías in e nacionales sie inías kamienais, ales como o o-, geo-, mak o-, 1 noja pa e XX a. comienzos ex os géne o nenu odi ado. 2 Sa akilmiu conside ado dū inus, cuyo ambos sandes son lie u iški (pa em i indoeu opie izmais, bal ų i sla ų bend ybėmis, sólo bal ų kalboms o sólo lie u ių kalbai būdingais žodžiais). Hib idiniu adin inos dū inys, cuyo un sandas es lie u iško, y o o p es in o. 155Te minología | 2021 | 28 mic o-, nano-; -g a y pan. Cuando sandu a sie ino kamienas, ca eciendo g ama icales ca ac e es, es ablece su in e elación con el concep o es complicado3. examinando ma e ialá se aplica uno de cogni y inės ling is ikos mé odos llamado cogni y inis modeliación ( us. когнитивное моде- лирование), cuyo esmė de e mina cogni y inius modelius, en es e caso p opozicinio ca ac e . Como esc ibo na alija Besedina, mé odo de modelamien o en lenguao y oje en gene al y a ienas pag indinių kogni y inės analizės me odų. Taikan šį me odą – se puede ob ene una cie a scheminį kons uk ą (modelį), sus i uyendo complejότερο obje o. Modelis, cien í ica a i mación, pe mi e зафиксировать важнейшие признаки исследуемого объекта (Беседина 2014: 121). S aipsnyje kogni y inio modelia imo me odas de inamas su аналитиiniu описамою методом. TEORInėS nuOSS aTOS Cogni y inės lingu is ikos ep esen an es con cogni iniais p ocesos sieja y nue as palab as da ybą. Yelenos Kub iako a opina que las palab as ha ybą debe ía pe cibi se como sis ema, cuya esmena humano po eikio dis ingui y ija peculia es uc u as de conocimien os lingübinas o mas de sa is acción. Essen peculia idad del de inio se al nominación unidade , que con enien e in o macióni įpacka e ( us. pa a упаковки информации) y usa en lingbinėje ac i idad, y desc ibe el de inio como peculia es uc u a kogni y inę (Кубрякова 2004: 393394). haciendo nue os palab as, de ellos y e minus, cogni i i ina lingüís ica ep esen ando expe os en opinión, pa icipa en cie o cie oos esquemas de pensa , o o a cogni i i iai modelos. in e acueja con en o no el homb e dis ingue enómenos, obje os o signos. J. Kub iako os, el aislamien o, como la e apa inicial de conocimien o de es os asun os, se a ianza en el lenguaje pe nominación, ealizándose median e los medios de da ybos de palab as (Кубрякова 2004: 39). pa a ing esa cie a cosa, hay que iden i ica e e en ą, es ablece su luga en el sis ema cogni i o, asigna lo a cie a ca ego ía. ealizando nominación, homb e a a encon a algún que sea conocinomą modelo, schemą, según la cual pudie a c ea nue os palab as. Así, exis en cie os exis en es conocimien os con base a modelos de pensamien o, y es os modelos son los algo i mos uni e sales, según los cuales se puede an o c ea como en ende nue a palab a. 3 Cons ución e minos dū inių kogni y iniai p opoziciniai modeliai nag inė i engian do a o dise ación S a ybos e minijos dū iniai: o ma imis i aida, y en ella ue en ada abo da noik ųjų dū inių, i. e. dū inių su in e p au iniais sie iniais kamienais, kogni y inius p opozicinius modelius (ž . Ru kienė 2021). Lina Ru kienė XX a. XXI a. p . cons ucciones e minos dū inių Homb e, kogni y iniai p opoziciniai modeliai en en ado con una nue a palab a, sąmonėje es as schemas (modelos) suac i ėja, homb e las aplica que iendo en ende el signi icado de la palab a y ex á, en el que esa palab a pa imen ado (Бабина 2013: 156 1516). simila men e sob e es o esc ibe y Suzanne Kemme : su a i mación, schemas son nues o pensamien o ca ac e ís ico de expe iencias ejemplos, įsišakniję an o que pueden se aplicados al c ea y en ende exp esiones lingüís icas (Kemme 2003). J. Kub iako a señala que el ac o de nominación no puede ocu i sin p oposición: el ac o de nominación pi m aks es con o mación de p oposición de exis en es ya exis en es concep os, sin emba go, cuando an sólo como esul ado de es e ac o su ge una nue a palab a, se con ie e en ep esen an e de un nue o concep o sepa ado y la gen e ob iene la posibilidad de ope a lo como nue a es uc u a uni isa (Кубрякова 2004: 317). p oposición es concep us jungian is kons uk as, y él en endido como palab as del modelo de da ybos analogas conocimien os ep ezen ación sen ido. p oposición pe mi e pe cibi , que en el mundo odos los e en os, obje os, enomenías y e c. son no pa ienamen e, y sąweikaujan ys. Así, los ep esen an es cogni y inés linguís ica a i man que las es uc u as de conocimien os en esencia son in e ac uiaujan es concep os es uc u as, y es as concep os unions y son llamadas p opoziciones. Geo geo Lako o opina que, p opoziciniu denomínase al modelo cogni i in que susi o móse sin imagduo ės mechanizmos, i. i. le no se u iliza me á o a, me onimía ó imágenes men ales (Lako 1990). En o as palab as, p oposición es modelis, que cons i uye a gumen i y basinis p edicad, jun acin es os a gumen os. p oposiciones eo ía se aplica y dū ybai, a i mando que con dū inio onomasiologine es uc u a ko eliuoja p opozicinio ca ác e conocimien os. dū inos son peculia es unidades de lenguaje, po que en ellas siemp e se e la conexión de concep os. da inys, en ado en bū į unidades de, con enedo es la misma p opozicina es uc u a, J. Kub iako os a gumen ando, exp esaiskia la misma kogni y inę si uacion (Кубрякова 2004: 393394). En es e con ex o con iene discu i y el p opio concep o de una básicos cogni y inės linguís ica concep os concepp a . Como a gumen a aloyzas Guda ičiaus, concep o gene almen e es pe cibido como he e ogeninis mul iadimensis conocimien os sob e mundo y unidad de expe iencia (Guda ičius 2011: 112). En la b e a dicciona ia de é minos cogni y inių concep o se de ine como un é mino po el que se explican men al o psiquicamen e nues as conciencias y aquella es uc u a in o macional que e leja los conocimien os y expe iencias humanos, ecu sos; aquí pa a se p esen a y o a de inición: concep o es ope a i us con inininis [con iene con enido au . pas .] memmien es, men alinio lexicono, concep ualiosios 157Te minologija | 2021 | 28 mapapio, a espindincio humano psiqueu, unidad (Кубрякова e k . 1996: 90). El homb e piensa en concep os, él analiza, compa a y elaciona di e en es concep os, esc ibe Sil ija papau ėly ė-Klo ienė (2007: 16). a. Guda ičius hace hincapié en que, diendo koncep o aiška kalboje, debe íamos en ende : pa e del concep o, la cual exp esi se unidades lingüís icas (Guda ičius 2011: 113). Hablando sob e concep o aišką, menciona y n. Besedinas posición: kalbininkė señala a ención, que, concep o ep esen ando kalbà, se ac i a no odo concep o, sino sólo a cie a pa e de él. Así, ninguna Cogni y inėje lingüís ica en p ime luga se dis inguen los koncep as nė a e balizuojamas iki galo (Беседина 2006). llamados concep os basiniai4: OBJEKTO, OBJEKTO PAL, EIKSMO, IETOS, o ERd ėS, LaIKO, YpaTYBėS y . . (Jackendo 1990). Olslininkė Lucy ande wende concep os es ablece p opone ap o echa las p egun as, kuwha ? )), LaIKaS (cuando?) (angl. Time (When?), MEdŽIaGa (ish ko?) (angl. ie anglų kalboje p asideda Wh (SuBJEKTaS (kas?) (angl. Subjec (Who / Ma e ial (Made o wha ?)) y . . ( ande wende 1994). En es e a ículo p incipalmen e se basa anas asía Fedenko p esen ados concep os y ellos en p opozicina es uc u a jungiančiais p edika ais, pues o es e au o és obje o de in es igación ambién dū inie. a. Fedenko su abajo dis ingue es os basinos concep os, jun o con p edicaka ais suda ančius usas lengua dū inių kogni y inius p opozicinius modelius: EIKėJaS (angl. sis emas y ce eb os idiomas (lingua men alis), de odo mundo aCTOR), OBJEKS (angl. OBJECT), IETa (Ta. pLaCE), LaIKaS (angl. TIME), EIKSTIS (On. Ope a). Sin ellos, dū iniams ak ualūs TIKSLO (angl. GOaL) y BŪdO (angl. MannER) concep os. Es os concep os en la es uc u a p opozicina unen los p edica os pRIKLÁUSYTI KaM BŪTI BŪdInGaM KaM (angl. BELONG TO), BŪTI KI BE TYPE OF), VEIKTI (angl. dEaLS WITH), BŪTIO u ilMaM KaM (angl. uSEd FOR), BŪTIO FRJM KIENO (angl. BY BY BYDEF), BŪTI LIU RYTAM IŠ (angl. BŪTIO) , BŪTI KIENO da LITI (angl. TuRT), BRAKTI KIY (angl. CONT), BRAK (angl. CONT) y BAT (angl. CONT) en el año 2015 . Como mues a el ma e ial eunido, al examina los é minos de cons ucción dū inius, aún es con enien e dis ingui BŪ IO y REZuL- TaTO concep us. 4 Ac ualmen e en kogni y iné ica lingüís ica se puede encon a de di e sos concep os ipologías. Lina Ru kienė XX a. XXI a. p 158 e minos de cons ucción dū inių kogni y iniai p opoziciniai modeliai STATYBOS TERMIN dŪRINI KOGnITY InIaI pROpOZICInIaI MOdELIaI Kogni y inis p opozicinis modelis su VEIKSMO i OBJEKTO koncep ais el concep o p incipal, en einando a la mayo ía de la cons ucción e minos dū inių kogni y inių p opozicinių modelos, es OBJEKTO concep o, ma cin is de di e sas ca ego ías emas: abs acakčius emas, cosas, sus pa es, ma e iales y pan. Los e udi os p incipales a ibu os del obje o suelen . y. ikslų izinį ieno objek o a ibojamumą nuo ki o (ne jei ai mil ai a išpil as anduo) i idines jung is, ienaly iškumą bei pas o umą (Lan- conside an du, gacke 1991; Kubбрякова 1997). Hablando sob e un obje o a ibojamum de o o, menė inos Ju ijaus S epano o insz algos: objek iškumas p incipalmen e elacionado con ono y igu ū os humano en o no ideėja, i. i. con espacios y su compa ición idėja. Obje o es o es el más sencillo esul ado del uni e so disk e izando, sepa os de sus agmen os aisla se en el espacio (Степанов 2016). Rolando Langacke io opina, p ecisamen e aiškių bo dų p esencia, kon ū iškumas, es o, que el obje o ocupa en el espacio un luga bas an e de inido, son signos esenciales, ayudan es a econoce obje o (Langacke 1991: 63). E. Kub iako a en a iza que sin emba go obje o necesi a en ende sólo como de obje o ísico al concepción pe es eu a. Los obje os pueden se y cosas abs ac as, i. i. ales, de las cuales no se pueden oca . Ellos no ienen asgos ísicos, pe o ienen ca ac e ís icas men ales (Кубрякова 1997). Sudė inga deci , como son pe cibidas cie as conc e as ealidades de cons ucción, sin emba go, júlgian cogni y iniu pun o de is a, man ina, que p incipalmen e pe cibido sus objek iškum. ealizando cons ucción concep os de nominación, a menudo p epa emiama cogni y iniu p opoziciniu modeliu, suda y u de basines OBJEKTO y EIKSMO concep os. In oduci ía abs acciones el ámbi o de la cons ucción concep os como p incipal a ibu o dis inguido acción, encaminado a cie a obje o o ealizado con obje o. Es e modelo de OBJEKTO concep o incluye kele iopus emas: na u al os enominius, abs ackčiuosius emas y daik us. Más allá de es e modelo OBJEKTO koncep o ap ėp į ap a sime išsamiau. S a inių cons ucyba es e imai elacionada con el mundo de la na u aleza: desde ella s ichijas p o egomasi, ellas pene lejjias á casas, con el in mejo a las condiciones de ida de las pe sonas, ealías de la na u aleza u ilizadas p oceso de cons ucción y pan. Po consiguien e pa e de es e modelo el concep o OBJEKTO ecuen emen e y incluye ealidades de la na u aleza. Tokiais Te minología | 1967 | 28 Du anos nomb es muy di e sos de cons ucciones: cons ucciones, sus pa es, maquina ia, apa a os y e c. pa e del modelio en cues ión OBJEKTaS de los du ianos da omian p imus an e los sandus pa emian al na u ali as ealidades en el Ta a dijan: 1973 (Dangus) TÜRLT RLK RLK, 1969 MK, KS, gas (Ma dujo CpJS 2008 SMTS; dujopū is STTS 2014 STTS), humai (dū a RLKS 1962), ma is (ma is RLKS 1992), 1992 (Kamga 1995), 1992 (Mo il) 1992 (Mo il), 1992 (Mo il), 1998 (Mo il), 1999 (Mo il), 1999 (Mo il), 1999 (Mo il), 1999 (Mo il), 1999 (Mo il), 1999 (Mo il), 1999 (Mo il) e c. Es e cogni i i inio p opozicinio modelo dū inių segundo sandu eiškiamo acción obje o puede se y dimensiones o peculia idades, las cuales hay que e alua , de e mina su numé ica exp esšką. la mayo pa e de es os dú nios se apoya en el segundo anduo ( anden uoša SMSM 2008; anden ieka RLSTŽ 1992, HS 2008, ando ansi i ío con accionesmazojz medi , ej.: ecuniama is STŽ 2002; jėgoma is STŽ 2002; kie ma is RLSTŽ SIŽ 2004; k ei ėma is STŽ 2002; lygma is SMŽ 1992; gylma is, s o oklė p o undidad RLKp; ilgama is 1959 RTŽ 1992, STŽ 2002;linkiama is SKb; slankma is RTŽ 1992, Ma žLSL 2002, SMB 2007, aKTM 2011; slankiama is 1992 2002; STŽ 1992; STŽ 1992; auma is s o ma is SMGT aLKp 1958, 2002; STŽ 2002. Gausų s a ybos e minų dū inių bū į cons i uye y da iniai, cuyo OBJEKTO concep os elacionado con conc e os obje os y ma e iales. Jun o al concep o de VEIKSMO, se hace e e encia a a ios é minos de cons ucción p incipalmen e de cons ucciones cons uc i as, de de alles y máquinas, po ejemplo: gegnešis STŽT, gegnianešis Sa , 1935; langa ė ėpK, 1988; s ikklakis SSB, 1943; s ikla u is SSB, 1943; akmenskaldė SpM, 1964; be onk ė ė RKLp, 2002; be on, RŽT, 1992; aLa koncep is STKL, 1959; blok, STKL, 1992; paklo is RŽT, 1992; panel, 1965; plok, 1992; s Ma, 1992; s Ma, 1992; s Ma, 1992; s Ma, 1992; s Ma, 1992; s Ma, 1992; s Ma, 1992; s Ma, 1992; s Ma, 1992; s Ma, 1992; s Ma, 1992; s Ma, 1992; s Ma, 1992; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma; s Ma dū inių con el p ime ío ing eso sandu su acción es con a ia nu- Lina Ru kienė XX a. XXI a. p . e minos de cons ucción dū inių k eip as no al kogni y iniai p opoziciniai modeliai mundo ex e io , y en sel : sa ikon olė RLSTŽ 1992; sa i eguliacija uGp 1997; sa igalba uGp 1997; sa i anka STŽ 2002; sa i auka STŽ 2002; sa iį ampa MK 1977; sa isauga uGp 1997; sa is aba RLK 1959.p con abiemos concep os Kogni y iniai p opoziciniai modeliai p opozic u iniai dū iniai modeliai du OBJEKTuS 160: un obje o puede se incluido en o o obje o, ambos obje os pueden se pa e de o o, un obje o puede se hecho de o o obje o o los obje os pueden se unidos pa a o ma un ma e ial al mismo iempo. una g an ib aos de cons ucción e minos dū inių pada omi ac ualizando cogni y inį p opozicinį modelį OBJEKTaS 1 BŪTI naudOJaMaM OBJEKTaS 2. Los obje os pueden es a elacionados po es echas elaciones o un obje o puede se u ilizado, pa a e i a o o obje o, le echaza . ín imas elaciones son mucho más ecuen es, ellas signi ican que los obje os no epelen unos a o os, sino conec an. Obje o, que se u iliza pa a echaza a o o obje o, pa a e i a lo, se deno a el segundo dú inio sandu, y el p ime sandu gene almen e se in ie a el enómeno na u al, cuyo segu oomasi, ej.: lie sa gė ŪTS 1935; gais asienė STŽT 1978; sniega o ė ( o a de sniego) 1930, SG aKTa 1995; ugniasienė SdKŽ 1940. De los obje os es echamen e elacionados uno ambién puede se un enómeno de la na u aleza, sólo el segundo obje o se u iliza es o a la ealidad de la na u aleza mon a y ella sali se de s a inio (dūma akis SdTSS 1930 dūm akis Sp 1965; dūma amz dis aLKpŽ 1958, SpŽ 2002; lie amzdis STB 1943, RSd 1965, 1962) o, al con a io, ją į s a inį: š iesangis SEŽ; luzlangis SSM 1937, SdKŽ 1940, aLKS 1972; o langė MMpK 1988; š iesias ogis SSB 1943. Du ianías del modelio hablable, cuyos sandaos signi ican es obje os elacionados con las es echas elaciones, pueden se pasakni ambién o as cosas: smulkesnis daik as se u iliza pa a s ambesniam daik ui: kaminakaiš is, kaminkaiš is STŽTL 2002; s ak a ams is 1978; skliau a ama SSB 1943; skliau ėmis SGBT 1931; s iklajuos ė pK STŽ 1978 2002; s ak ajuos ė Ma L 2002; kluon a is STŽT 1978; pabilpa, s a inys u ilizados bū dzī ībām (pa a animales domés icos): a i Ma is STŽ 1978; ka ia a is STŽTLS 1978 1978; kiaul a is 1978; kiaulia a is 1978; STŽT 1978; dumagu is 1978; 161 Te minología | 2021 | 28 amzdis STŽ 2020; skiedin akis RLSTŽ 1992; ešlaskydis ( inka imo ešlai laiky i len a) SSB 1943; mū kal is TRLT 1949, RLKp 1954, STŽ 2002 1943; inkašukės SSB Tan ce canis elaciones son elacionados cogni i inio p opozicinio modelio OBJEKTaS 1 BŪTI Su OBJEKTaS 2 dū inių sandais žymimi obje os. Es e modelo dū inia į a dia cons uybines ma e iales, y dū inių sandai ma ca las p incipales sus cons i uedamosas pa es. mayo pa e del hablado modelo de cons ucción e minos dū inių an ieji sandai apoy i in e nacionales daik a a džiais ho monas y cemen os. La es uc u a p opozicina y gausa de es os dú inos e leja el p oceso cogni y inį be onai ampliamen e u ilizados en el campo de la cons ucción ma e iales cons uc i os a i iciales, pasi iciéndose po excelen es p opiedades y posibilidades de uso, se es udian, ambién se pe eccionan, se jun a con o os ma e iales, con el in ob ene aún mejo es ma e iales si si se siemini en. de los dú minos en discusión el p ime sandá indica el obje o (dažniausiai medžiagą) con el que el ho migón o cemen o es jun able: apmenbe onis SdKŽ 1940, SMSM 2008; MGžbe onis 1933n; gelžcemen as SSB 1943; degu be onis aTaK 1995; de abe onis 2009 RLKLSP; medbe onis RTŽ 1992, 2004 2004; molonis RLKDSZ 1959, CpŽ 1996, STŽ aK 1995; pju enbe onis RTŽ 1992; plišacemen is ŠTa 2015; pelenbe onis RLST 2002; STJ 1992; STJ 1993 aLa 2004, STJ 2004; s iklbe onis 2004 2002; a enėlbe onis Sp 1965. A o os de es e modelo dū iniams sandų pasic ición no es ca ac e ís ica, plg.: de iadažiai SSB 1943; s ikla ilnė SŽd 1939; gud ondegu as SMG 1974; pu gumė SIŽ 2004. Cogni inio p opozicinio modelo OBJEKTaS 1 BŪTI daLIMI OBJEKTaS 2 dū inías llamadas cons ucciones ealidades, ubicadas cie a del odo. Esa o alidad no malmen e es alguna cons ucción cons uc i a, pa e del s a inio o el mismo s a inys, ej., é mino kluon ąs is 1965, STŽT 1978 į a dijamas kluono ąs as, e minais langabalkis SSB 1943; langa ėmis SSB 1943 lango sija (balkis) y lango sija ėmas, e minais laip asijė Sp SEŽ 1967; laip o akis TRLT 1949 laip ų i laip ų akas. A es e modelo de dū inių bue ambién hay que asigna e minos mašinsuolis MMpK 1988; skliau ana ys SSB 1943 (skliau ą cons i uyendo pa e, miemb o); skliau apėdis SSB 1943; skliau sija SGBT 1931; skliau a kė SSB 1943; o len ė RLSTŽ 1992. de odos el abo dajo cogni i inio p opozicinio modelio, como y modelio OBJEKTaS 1 BŪTI Su OBJEKTaS 2, d sandū inių žymimi obje os es án elacionados conjunciniais elaciones. 168 Lina Ru kienė XX a. XXI a. p . cons ucciones e minos dū inių Kalbos kogni y iniai p opoziciniai modeliai pa e desde el pun o de is a cogni y iniu puede en ende se como uno de las o mas de lenguaje, pe eikiančių men aliną con o no. J. Kub iako a man iene la posición de que los concep os en la lengua pueden se obje i izados no solo conc e os palab as, sino ambién dis in as clases de Kaip eigia nikolajus Boldy e as, pa yzdžiui, e d inės cha ak e is ikos palab as, ca ego ías (Кубрякова 1997: 118). en las lenguas indoeu opeos suelen exp esa se p elinksniai u o as pa es del lenguaje, con las que se puede ma ca es os ca ac e ís icos i a amidad y dependencia de hablan e o obse ado žiū os aško (Boldy e 2006). De la ma e ia empi ica ob iamen e, que daik a a džiu ma cado daik iškumas, uni isumas, bo dos p esencia, cons an o umas espec o del iempo ca ac e ís icos EIKėJO y OBJEKTO concep os, aigi y es os concep os dū yboje ealizuojan daik a a džiu. IETOS concep o se exp esaškiamas p ielinksniais o de signi icado local que ienen daik a a džiais. EIKSMO concep o se eiškiamas accionesmajodžiais, y ellos es ca ac e ís ica ma ca ė i con acciones elacionados ealijas signos. YpaTYBėS ca ac e e džiais o noekiamaisiais pa í iais, ma cinčiais būdinguosius, gene almen e no quin ančius ealijas a ibu os, o nume e džiais y p ie eiksmiais, indicančiais quan i a i ines ealijas peculia idades. IŠ adOS 1. Aplicando el mé odo de modelamien o cogni i inio ue examinada 518 cons ucción de é minos dū inių y se de e minó que ellos odos hace ac ualizando 16 cogni y inių p opozicinių modelos. en 100 años, i. e. desde XX a. p . has a aho a, cogni y iniai p opoziciniai modelos casi no cambia ė (no beliko solo modelio EIKSMaS TIKSLaS). Se puede a i ma que, desa ollándose la cons ucción es e a y e ec uando su concep akų nominación, p incipales de es a s ia pasaulė aizdžio a pazamien o y į a dijimo es uc u as en esencia son las mismas. 2. Sa akilmių y hib idines cons ucciones e minos dū inių kogni y inius p opozicinius modelius cons i uyen es concep os e lejan la especi ic del ámbi o de la cons ucción. Es as s i ies cen e obje os, p incipalmen e ma e iales p oduc os de la ac i idad humana. Así, y basinis OBJEKTO concep os, ing es a dijando cons ucciones ealidades, ac ualizuojamos ecuen emen e. a la mayo can idad de dú nios le ca ac e iza es uc u a p opozicína con el concep o OBJEKTO: EIKSMaS OBJEKTAS, OBJEKTAS BŪTI BŪdInGaI YpaTYBė, OBJEKS 1 BŪTI BUTOMaM OBJEKTAS 2, OBJEKS 1 BŪTI DIVI OBJEKTaS 2. 3. P esumiendo del pun o de is a cogni i o, que lengua, sus unidades p opo ciona acceso a es uc u as de conocimien os, pod ía deci se que cogni i amen e p opo- 169Te minologija | 2021 | 28 cons ucción ealijų nominación. Los da os ziciniai dū inių modeliai leidžia ben iš dalies sup as i, kaip yko ( yks a) del es udio mues an que es a nominació se ca ac e iza. dažniausiai yks a a pažįs an i apmąs an objek us, nu odan , kokiems ki iems objek ams, kokiems ikslams, kokiu laiku jie naudojami, kokiais san ykiais jie susiję su ki ais objek ais, kokiais ski iamaisiais požymiais 4. Gana a menudo, ealizando la cons ucción ealijas nominación, ac ualizándose EIKSMO concep os, indica se, qué acción se ealiza con obje o, dice se acción modo de desempeño, obje i o y esul ado. LaIKO, EIKė- JO, IETOS, TIKSLO i REZuLTaTO koncep ai s a ybos s ičiai mažiau ak ualūs. 5. Cogni y iniai p opoziciniai modelos en la lengua ealizándose am ik ais da ybos ipos, y concep os am ik omis del lenguaje, ansmikiancias ca ac e inguosius signos del concep o. ŠAl INIAI aKTa Au omobilios de é minos de é minos, sud. E. palšai is, ilnius: Technika, 1995. aKTM Au omobilios de ca e e as leyes ma e iales: ado ėlis, au . a. ai kus, d. Čygas, a. Lau ina ičius, a. Tuma ičė, ilnius: Technika, 2011. aLKpŽ Anglųlie u ių kalbų poli echninis žodynas, sud. a. no od o skis, ilnius: als ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla, 1958. aLKS Anglųlie u ių kalbos s a ybos e minų žodynėlis, sud. J. S onys, ilnius: ISI, 1972. aLLa Anglųlie u ių kalbų s a ybos e minų žodynas, sud. a. Kudzys, ilnius: Technika, 1993. ASŠ A min inė cons ucciones šal kal iui, e . a. Kazlauskas, ilnius: Li uania TSR MT es a al del comi é de asun os de la cons ucción Cen inis o icina de in o mación écnica y p opaganda, 1969. BABJ Beau okla is aky asis conc e o y sus p oduc os: monog a ía, au . a. Laukai is, a. Sinica, ilnius: Technika, 2006. BDT Be ona imo da bų технология: me odinė medžiaga, eng. . Rim ydienė, ilnius: O g echs a ybos es o imp us u ė, 1976. CpŪŽ Ci iliniai, indus iniai y edi icios ag ícolas, au . . K asenskis, L. Fedo o skis, ilnius: Min is, 1969. DD Dailidys ės da bai, au . a. Je s iugo as, a. pok o skis, ilnius: Min is, 1967. DS D ožliaplokš ės s a yboje, au . M. Šal enis, ilnius: imagen, 1960. DSD Dailidės y s ogdengio abajos: manualėlis, au . J. Bu okienė, ilnius: Min is, 2008. G. Kaklauskas, . G ibniak. Cons ucciones y ecnologías de cons ucción 1(3), 2009. HS GSTZ – Gelžbe oninių sijų empiamosios zonos elgsenos modelia imas a ma ū os diag ama, au . d. Salys, Hid o echnikos s a iniai: docomoji knjiga, au . . damule ičius, J. yčius, Kaunas: a di a, 2008. JŠŽ Jaunojo šal kal io san echniko žinynas, au . B. a. Žu a lio a, ilnius: Mokslas, 1983. Cons uyba Kaimo, au . p. d ąsu is, p. Gaižu is, L. Gudzinskas, J. Juška, p. Kali a, E. Ke snauskas, . Š ipas, Kaunas: Spindulys, KS, 1936. KS Ž Ž Žinoynas del cons uc o del pueblo, au . J. Jacina ičius, . Ma ke ičius, ilnius: Mokslas, 1988. LpMK Lie u os plen ai y mode niškosios kons ukcijos. pa e I, au . L. Tuskenis, Kaunas: Spindulys, 1931. Ma L Apdi bimien o de Madenas: ien ė ių langų gamyba, įsp ūdinių ( ilinginių) du ų gamyba, au . G. Blažys, R. a ižienis, ilnius: ago a, 2002. MGn La ciudad i iamlyya casas: ellos cons uomi equisi os y sus p oy a ing, au . . Š ipas, Kaunas: a po, 1933. MK Me alinės kons ukcijos: manualėlis, au . J. paulauskas, a. K eda as, ilnius: Mokslas, 1977. MMpK Mediniai y mú inos edi icios, cons ucciones y elemen os: mokomoji knygelė, au . . Michalauskas, ilnius: ISI o op in o, 1988. 170 Lina Ru kienė XX a. XXI a. p . cons ucciones e minos dū inių kogni y iniai p opoziciniai modeliai MTpM Medžiago y a inkuo ojams, ply elių y mosaico klojėjams: ado ėlis, au . a. . aleksand o skis, ilnius: Mokslas, 1976. pK Edi icios de cons ucciones. pa e I: guía, au . a. Bis ickas, n. Ge šas, J. Kapčius, K. Kaušinis, J. Mikuckas, . e bickis, B. Zibe kas, a. Žin elis, ilnius: es a al edi o ial de li e a u a polí ica y cien í ica, 1962. pMST Pap aščiausiųjų medinių sijinių il ų ipai5, Kaunas: als ybės spaus u ė, 1923. pTŽ Pe kūnsa giai ( obų nuo žaibo apsaugojimo būdai), au . J. Šlioge is, Kaunas: Spindulys, 1925. RLKp Rusųlie u ių kalbų poli echninis žodynas, ed. kol. a. no odo skis, L. Kumpikas, J. Mikuckas, J. S anai is, S. asauskas, J. idman as, ilnius: es a al edi o ial de li e a u a polí ica y cien í ica, 1959. RLSTŽ Rusųlie u ių kalbų s a ybos e minų žodynas, au . J. Ki ilša, a. Kudzys, a. Rosinas, ilnius: Lie u os ūkis. 1992. RNS Rąs inio casa cons ucyba: žinynas, au . R. Bo kūnas, T. B aškys, . Čeikauskas, R. da aške ičius, T. Gecas, T. Lapinskas, E. no aišas, M. Sakai is, a. Si ydis, T. Šli inckas, G. unikas, . uosai is, ilnius: Bal o p in , 2012. RSD Ruloniniai egai y su cobe u a, au . S. K. nosko as, ilnius: Cen inis écnica de in o mación y p opaganda de la o icina, 1962. S alių ama o Sel guíaėlis ama ų mokykloms y s aliams. pa e I. Medžio sunė imai, au . p. dankšas, Klaipėda: Ry as, 1931. S alių ama o guía Sa élis. Pa e II. Auxbiné, o ade imoji ma e ial a madžio abajos: inalizigamieji madžio di binių pó íes abajos: beica anje, poli ū a imas y pin u a, au . p. dankšas, Klaipėda: Ry as, SBpK 1935. Su i in ų y besiūlių plieninių kons ukcijų saugos i ilgalaikiškumo į e inimas, au . a. Kudzys, . ai ke ičius, ilnius: Sole ija, 1995. SBTĮ Leyes y eglas de Cons ucción y apa os, eng. K. Zubauskas, Tilžė: E. Jagomas o sp. Li uania, 1922. SdKŽ Cons ucción abajado es de la cali icynas žinynas, eng. S. . Bašinskij, p. . Blaže ič, I. a. pe o , Kaunas: ilnius, 1940. SDTSS – S a ybos da bams echnikinės sąlygos, su a ys i kainos (gelžbe onas, kanalizacija, anden iekis, cen  alinis apšildymas, elek os luzos ins alacia y . .), au . K. dušauskas-duž, Kaunas: a. Bako spaus u ė, SEŽ 1930. Cons uybos ekonomis o žinynas, au . p. Rogožinas, ilnius: Min is, 1967. SGBT Sauskeliai. Gelžbe oniniai y SG – Sauskeliai. G un keliai ( ieškeliai). dalis 2, au . J. Gab ys, [n. d.], 1930. be oniniai puen es, au . J. Gab ys, Kaunas [n. s.], 1931. SIŽ Cons ucciones ingenie ius žinynas, au . Č. aksami auskas, a. amb asas, a. as auka, T. Bal ušis, . Ba kauskas, J. Binkis, R. Bliūdžius, G. B azauskas, G. Cinelis, . Čaplikas, a. Čekana ičius y k ., ilnius: Technika, 2004. SKb Cons ucciones cons uc i as 15. Mokslo abai, ed. kolegija: G. Ma čiukai is, J. Meškauskas, . S anke ičius, K. Šapalas, ilnius: Mokslas, 1989. SKKS S a ybinės kons ukcijos: kū imas i s ip inimas, au . d. Bačinskas, a. Bal ušai is, a. Bičiulai ienė, E. dulinskas, a. End iukai y ė, a. Ja molaje , . Jokūbai is, G. Ju kėnas y k ., ilnius: Technika, 1998. SKpp Basos del diseña amien o de cons ucciones S a inių: guíaėlis, au . J. pa asonis, ilnius: Technika, 2008. SKT Cons ucciones y ecnologías de cons ucción. Enginee ing S uc u es and Technologies 1(1), ed. kolegija: G. Ma čiukai is, a. daniūnas, R. Šalna, a. and uške ičius, J. a kočiūnas, M. augonis y k ., ilnius: Technika, 2009. SM Ma e iales de cons ucción: manual, au . S. Sčesnule ičius, ilnius: Min is, 1966. SMB Ma e iales de cons ucción. Be onai: mokomoji knjiga, au . a. naujokai is, ilnius: Technika, 2007. SMd Ma e iales y ob inos cons uc i os, au . M. peliksa, a. Rumše ičius, Kaunas: Technologija, 1992. SMG Ma e iales y p oduc os de cons ucción: manual, au . B. G igaliūnas, ilnius: Min is, 1974. SMGT P ocesos ecnológicos y equipamien o pa a la p oducción de ma e iales cons uc i os: guíaėlis, au . dž. nag ockienė, G. Sk ipkiūnas, ilnius: Technika, 2014. SMSM A e de la cons ucción, ma e iales de cons ucción, ob as gene ales de la cons ucción, au . a. aidila, J. ėly is, ilnius: Min is, 2008. SMu Ma e iales de cons ucción. Rellenos: mokomoji knjiga, au . a. naujokai is, ilnius: Technika, 2006. 5 Habla inco ec ada. 171Te minología | 2021 | 28 Sp Bases de Cons ucción, au . a. Iljičio as, a. Kokinas, J. Rebo o ičius, e . R. Kuosai ė. ilnius: imagen, SpM 1965. Sp – S a ybos pag indai: mokomoji knyga, au . d. Ramuke ičius, Kaunas: a di a, 2008. S ambiablokių pas a ų mon a im, au . n. S o co as, e . d. Ma kauskas, Kaunas: Š iesa, 1964. SS S a yba. omas III. Sienos, au . J. Šimoliūnas, Kaunas: Spindulys, 1940. SSB S a yba. I omas. Tegai, o š ai, lubos, pisos, escalip as, pue as, en ai, inkación, pin amien o, apmušalai, idla ima, sani a iniai y úkiniai ins alaciones, au . J. Šimoliūnas, Kaunas: Spindulys, 1943. SSKR Su apdin ųjų ogų kons ukciones y emon o žinynas, au . K. Ilginis, K. aikšno as, ilnius: Mokslas, SSM S a yba. I omas. Ma e iales de cons ucción, au . J. Šimoliūnas, Kaunas: 1989. Spindulys, 1937. ST Tecnología de Cons ucción: guía, au . . K ušinskas, . Mažeika, p. Mikša, ilnius: Mokslo y enciklopedijas edi o ial, 1992. S M Cons uc i as ma e iales: manual, au . R. Žu auskienė, a. p. naujokai is, R. Mačiulai is, R. Žu auskas, ilnius: Technika, 2012. STp Tecnologías Silika os basados: manualélis, au . a. Balandis, . Jasiuke ičius, M. Ma ynai is, K. S azdas, ilnius: Mokslo y enciklopedías edi o ial, 1995. STŽ Dicciona io de é minos de Cons ucción, au . a. Kudzys, a. Rosenas, B. Kudzienė, ilnius: Lie u os mokslas, 2002. STŽT Dicciona io de e minos de Cons ucción. T obesiai, au . . Michalauskas, ilnius: ISI, 1978. SŽd S a yba. omas II. Tie a ob asi, au . J. Šimoliūnas, Kaunas [n. s.], 1939. ŠN Šiaudiniai namai: ecopila o io de a ículos, segunda laida, ilnius: in o macinis cen o de ene gías eno ables, 2010. ŠSd Šlai inio eogo cob imas uni ine e lakš ine danga: ado ėlis, eng. J. Bu okienė, ilnius: a d publicidad, 2015. Š OK Calen amien o, en ilación, ai e acondicionamien o: eo ía y p ác ica, au . J. Čiup inskienė, K. Čiup inskas, . Mo uzienė, ilnius: Supe namai, 2019. TD T obesios pin amien o, au . . Š ipas, Kaunas: Spindulys, 1934. TRLT T umpas usiškailie u iškas echninis slo ynas, au . a. no od o skis, Kaunas: es a al polí ica y cien í ica li e a u a edi o ial, 1949. uGp Funiagesybos y escambio undamen os, au . a. Ru kauskas, ilnius: Jus i ia, 1997. ŪTSVŪkiškų iobų cons ucción je e,au . .Kindu ys, Kaunas: Žaibas,1935. ppG Vienaaukščio indus ial buildinga o gelžbe oninių kolonų i pas a ų p ojek a im: mokomoji knjiga, au . R. Bale ičius, . Jokūbai is, d. Zabulionis, ilnius: Technika, 2011. ŽG Žaibas y g iaus inis, au . . . Lynke ič, e . p. ileišis, Tilžė: O o Maude odės p us u ė, 1900. lI ERA ūRA aliūkai ė dai a, Side a ičiū ė-Mickienė Ilona 2006: Gė io y belleza concep os li uanos kalbinėje sąmonėje. – Liaudies cul u a 6(111), 1622. Būd y ė-Gudienė aina, Guda ičius aloyzas, Ju gai is nedas, papau ėly ė-Klo ienė Sil ija, Toleikienė Reda 2014: Concep ualiosios me a o as iešajame disku se: koncep ualiųjų me a o ų žodynas, ilnius: BMK publika. Jackendo Ray 1990: Seman ic S uc u es, Camb idge: MIT p ess. Guda ičius aloyzas 2011: Reikšmė concep oka concep o y signi icado. Res humani a iae 10, 108119. Kemme Suzanne 2003: Schemas and lexical blends. Mo i a ion in Language, Ams e dam: John Benjamins publishing Company, 6997. K ašy ė Regina, papau ėly ė Sil ija 2013. Algunos concep o de LIGa cuojai Li uania públajame disku se. – Filología 18, 107117. K ašy ė Regina, Župe ka Kazimie as 2011: aša ų koncep ualiza imas lie u ių i la ių azeologijoje. Bal is ica XL I(1), 113122. Lako Geo ge 1990: Women, Fi e, and Dange ous Things: Wha Ca ego ies Re eal abou he Mind, Chicago: Chicago uni e si y p ess. Langacke Ronald Wayne 1991: Concep , Image, and Symbol: The Cogni i e Basis o G amma , Be lin– new Yo k: Mou on de G uy e . Ma cinke ičienė Rū a 2006: Concep ualioji me a o a e ime. T abajai i días 45, 109118. papau ėly ė-Klo ienė Sil ija 2007: Ling is inės kul ū ologijos b uožai, Šiauliai: Šiaulių uni e si e o leidykla. 172 Lina Ru kienė XX a. XXI a. p . cons ucciones e minos dū inių kogni y iniai p opoziciniai modeliai Ru kienė Lina 2021: S a ybos e minijos dū iniai: o ma imasis i aida: dak a o dise acija, ilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. ande wende Lucy 1994: algo i hm o au oma ic in e p e a ion o noun sequences. P oceedings o he 15 h con e ence on Compu a ional linguis ics, COLING 94, Kyo o, Japan, 782788. Se a a de una de las con e encias más impo an es de la his o ia de la lingüís ica compu acional. Бабина Людмила 2013: Об одном из способов изучения производных слов в рамках когнитивно-дис- курсивного подхода. – Теоретические и прикладные аспекты изучения речевой деятельности 8(1), 15–19. Беседина Наталья 2006: Морфологически передаваемые концепты: монография, Тамбов: ИздвоТГУ. Беседина Наталья 2014: Когнитивное моделирование процессов репрезентации знаний в морфоло- гии. – Когнитивные исследования языка 8: сборник науч. трудов, 121–123. Болдырев Николай 2006: Языковые категории как формат знания. – Вопросы когнитивной лингвисти- ки 2(7), 5–22. Феденко Анастасия 2015: Двухкомпонентные сложные существительные как модели репрезентации знаний о человеке иартефактах в современном английском языке: диссертация канд. филол. наук, Тамбов. Кубрякова Елена 1997: Части речи с когнитивной точки зрения, Москва: Наука. Кубрякова Елена 2004: Язык и знание. На пути получения знаний о языке (Части речи с когнитивной точки зрения. Роль языка в познании мира), Москва: Языки славянской культуры. Кубрякова Елена, Демьянков Валерий, Панкрац Юрий, Лузина Людмила 1996: Краткий словарь ког- нитивных терминов, Москва: Издательство Московского государственного университета. Степанов Юрий 2016: В трехмерном пространстве языка. Семиотические проблемы лингвистики, фи- лософии, искусства, Москва: Ленанд. COGNITIVE PROPOSITIONAL MODELS O COMPOuNDS IN CONSTRUCTION ERMINOlOgY El mé odo u ilizado pa a de e mina la can idad de sus ancias químicas que se u ilizan en el a amien o de sus ancias químicas es el mé odo u ilizado pa a de e mina la can idad de sus ancias químicas u ilizadas en el a amien o de sus ancias químicas. h INE 20 h 21S CEN uRIES Summa y The linguis ic ep esen a ion o he cogni i e s uc u es s udied by cogni i e linguis ics, which ocusa en he ela ionship be ween language and mind, changes he a i ude owa ds compounds. F om he cogni i e pe spec i e, compounds a e iewed as special language uni s, in which we can see he ela ion be ween concep s. Compounding may be s udied in he amewo k o he p oposi ional heo y by asse ing ha he knowledge o p oposi ional na u e co ela es wi h he compounds onomasiological s uc u e. The a icle s udies indigenous and hyb id cons uc ion e minology compounds o he ea ly 20 h 21s cen u ies om he scien i ic li e a u e on cons uc ion o he a o esaid pe iod using he cogni i e modelling me hod. El aim o he a icle is o iden i y he cogni i e p oposi ional models o hese compounds, which may se e as he g ounds o he nomina ion o cons uc ion concep s. To achie e his aim, he heo e ical iewpoin s pe aining o cogni i e p oposi ional models a e discussed; he basic concep s exp essed by he componen s o compounds a e iden i ied; i is e alua ed wi h which o he concep s hey may o m he cogni i e p oposi ional models o cons uc ion e minology compounds. The s udy in es iga es he wo d- o ma ion ypes ollowed in he ac ualiza ion o hese models. The analysis o he empi ical da a e ealed ha compound cons uc ion e ms a e coined on he basis o 16 cogni i e p oposi ional models. The concep s comp ending hese models e lec he speci ici ies o he ield o cons uc ion. Objec s, gene almen e ma e ial man-made p oduc s, a e in he cen e o he cons uc ion ield. Hence, in nom- 173Te minologija | 2021 | 28 ina ing cons uc ion eali ies, he basic concep o he OBJECT is ac ualized mos o en. Mos compounds ea u e he h ee old p oposi ional s uc u e: aCTIOn OBJECT (dango aižis TRLT RLKp 1949; dujopū ė SMGT 2014; lie ma is RLSTŽ 1992), OBJECT TO BE CHACTERISTIC OF a FE (ske s akis aLKS 1972; s aply ė STŽ 2002; s a zdis Sp Sp Sp 1965) and OBJECT 1 uONSE BEd FOR OBJECT 2 (dūma akis SdTS ST 1930; kluak is PO 1973; ligh ning SSM 1973), OBJECT 1 Ra a RT OBJ 2 (klos e is SST 1973; langkalkis 1943; SSB) a e some o he mos popula . as e ealed by he la e wo models, he concep o he OBJECT may also en e in o a p oposi ional s uc u e wi h he concep o ano he OBJECT. The e a e mo e models o his ype: OBJECT 1 TO BE WITH OBJECT 2 (gelžbe onis MGn 1933; gelžcemen as SSB 1943; degu be onis SM 1966), OBJECT 1 TO BE MadE OF OBJECT 2 (kamščiaply ė SSB 1943; d ožliaplokš ė dS 1960; me al inklis SSB 1943). By joining he concep o he pLaCE, he concep o he OBJECT c ea es he p oposi ional model OBJECT TO BE pLaCE (laip a ie ė SSB 1943; a pa amis GSTZ 2009; a pdu is MTpM 1976; i šdu is RLKp 1959); meanwhile, by joining he concep o he puRpOSE, i makes up he cogni i e p oposi ional model OBJECT TO BE uSEd FOR puRpOSE (dailoblis Sa ; slopiamedžiagės 1935 SSB 1943; slopiaply ė SSB 1943). In a e cases, he nomina ion o cons uc ion concep s eso s o he cogni i e p oposi ional models OBJECT TO BE STATE OF MaTTER (cemen milčiai RLSTŽ 1992; klin milčiai RLSTŽ 1992; medmilčiai SSB 1943, RLSTŽ 1943) and OBJECT TO BE u žd FOR TIME ( asa langis SSB 1943; asa namis aLLa 1993; zemlangis SSB 1943). The concep o he aCTIOn may no only o m he p oposi ional models wi h he concep o he OBJECT bu also he MannER (sa i aka RLSTŽ 1992; sa ieiga aLKpŽ 1958), he RESuLT (dujoda as SMu 2006; po oda is BaBJ 2006; pu oda is S M 2012), he puRROSE (slopiaklo is SSB 1943; slopiakabis SSB 1943), he pLaCE (Mondėlė SSB 1943; aukš alipys 1965), he aGT (Mg M M M 1933; andk spene ė 1988). The concep o he aGEnT plays a ole in wo mo e cogni i e p oposi ional models o cons uc ion e minology compounds: aGEnT (non-li ing) aCTIOn OBJECT (žaibginėjis ŽG 1900; pe kūnsa gis SBTĮ 1922) and aGEnT (li ing) aCTIOn Manne (šal kal is SdTSS 1930, SdŽK 1940; elek osu i in ojas aSŠ 1969). En el análisis de los cogni i e p oposi ional models o compounds in cons uc ion e minology, su conexión wi h wo d- o ma ion ypes and pa s o speech debe se esal ada: each model co esponds o a ce ain wo d- o ma ion ype o se e al o hem, mien as que e e y concep es exp esado by a ce ain pa o speech o se e al pa s o speech. The esea ch e ealed ha o e he las cen u y, i.e. om he beginning o he 20 h cen u y un il now, cogni i e p oposi ional models ha e emained i ually unchanged (only he model aCTIOn puRpOSE is no longe in use). Se puede señala que con el desa ollo del campo de la cons ucción y la nominación de sus concep os, las p incipales es uc u as subyacen es al econocimien o y designación del campo de la cons ucción pe manecen en g an medida las mismas. Following he cogni i e app oach acco ding o Lina Ru kienė XX a. XXI a. p . s a ybos e minų dū inių which language and i s uni s g an kogni y iniai p opoziciniai modeliai access o cogni i e s uc u es, we could s a e ha lec ing upon he objec s, speci ying he cogni i e p oposi ional models o compounds enable us o comp ehend, a leas in pa , how he nomina ion o cons uc ion eali ies ac ually ook place ( akes place). The esea ch da a show ha his nomina ion usually occu s by ecognizing and e- o which o he objec s, o wha pu poses and a wha ime hey a e used, wha hei ela ionships wi h o he objec s and hei dis inguishing ea u es a e. 174 Recibió 2021-09-25 Lina Ru kienė Lie u ių kalbos ins i u as p. ileišio g. 5, LT-10308 ilnius E. poš as lina. [email p o ec ed]