scieee Open visual document viewer

Lietuvos rusų ir rusakalbių sąvokos „gimtoji kalba“ suvokimas

Ala Lichačiova

Full text

A.LICHAČIOVA. Li uã usų e usakalbių concei os língua na i a pe cepção 253 ALA LICHAČIOVA Vilniaus uni e si e as LIETUVOS RUSŲ IR RUSAKALBIŲ SVOKOS GIMTOJI LINGUA SUVOKIMAS Gim oji língua uma das mais impo an es concei os de mui os di e amen e com o homem e soomene elacionados disciplak de ciência: psicholing is ikos, socioling is ikos, ling odidak ikos, e nopsicholing is ikos, sociologias, social psicologias e k . No en an o, nas ciências humani á ias, en e elas e na linguo y a, não há ígidas e nep is a inga de inição da língua na i a*.1 Pode ala -se sob e a p ecisão des e concei o de aco do os amos cien í icos em que ela é usada (Залевская 1999: 292). Po exemplo, na linguís ica aplicada é comum con ap iecha p imei a línguasegunda língua; na psicholing is ica conhecem-se e mos da mãe ou na u almen e assimilá el língua, ap end a língua; Na e noling is ica baseia-se nos concei os de cabos nacional e, espec i amen e, de di e en es po os (e nos) cabos; me odologia de ensino de línguas ala-se sob e a na i a e não na i a, ou es ange, língua. En ep daqueles concei os não há co elações di e as, pois indi ido p imei a língua necessa iamen e o mesmo, que a na i a, e a segunda língua nãolgi es angei a. Digamos, na Li uânia não escolas li uãs a s a us da segunda língua įgaina não es angei o, e es a al (lie u ių) língua. Além disso, indi ido na i a língua pode se língua es angei a do país em que ele i e, em elação. Tokios são usų e polkų línguas, que são na i as Li uânia ussos e polkams. Po an o, de ecen e em cada ez pio a a elação en e na i a e es angei as línguas, como mo- kykloje dės omų dalykų. GIMTOSIOS KALBOS APIBŪDINIMAS ĮVAIRIOSE KALBOSE Sąwoka na i a em á ias línguas desc e e-se di e en emen e, po exemplo, Oks o do dizodyne (1992) ap esen am á ias sinonimiškos de inições: sąwoka * S aipsnis p epa ado de aco do com o ela ó io, lei o na con e ênciaojoje Jono Jablonskio Li uânia 17- 09 10 2009, com base no undamen o de pesquisas usakalbių. KALBOS KULTŪRA | 82 a língua da mãe (mo he ongue) in e p e iam como aikys ės namų kalba (language o he childhood home), ou como palba, ing essimada em ums mo he s knee (lea ned a ones mo he s knee), ou in e p e iama o e mo na i e language (a language ha people ha e acqui ed na u ally as child en palaba que um homem na u almen e assimila sendo c iança 254 Nes a diccioná ia indica-se que a p imei a língua (p ima y language) é aplicomosios kalbo y os e ling odidak ikos e m, que ge almen e signi ica o mesmo, como e mo he ongue, e na i e language. O ing esso em inglês na i e language ambém indica esse ca ác e ansmissi o, pois a i ma-se que ela não é ensinada no lea ned (Dic iona y by Longman 1983). No diccioná io de Ox o d a mãe língua chama-se nacionalina de um de e minado paí os língua (na ional language o all membe s o he na ion). Em diccioná ios de língo y as usas o concei o родной язык ge almen e não neap inėojama po exemplo, mais impo an e no Encyclopediniame языка слодыне (ЛЭС 1990) es e concei o mencion qua o ezes, mas sepa ado a igo não. Gim oji língua é aiškinama pe są oką материнский язык или первый язык, a первый язык como родной язык. Assim uma są oka de ine-se ou a. Kalbo y os Lie u ių e minų diccioná io língua na i a de ine-se como lingua que uma pessoa ap ende in ância, mėgdžiodamas adul os (KTŽ 1990: 72). Semelhan e de inição des e e mo e ussos Me odines e mos de diccioná io: ai na i as língua, in oduzida p ecoyie in ância mėgdžiojan aiką supančius adul sos (СМТ 1999: 276). No en an o aqui ligam-se assun os que de a o mui as ezes não coincidem comple amen e: a c iança ma minas língua e a c iança língua da amília. Como a i mam usų socioling is ai V. Beliko as e L. K ysinas, kijna em ciência ao lado de e mos, con endo mais ou menos ígidas de inições, são unde inėž inų e mos, que en endam-se in ui y iai. Po exemplo, al p incipal, mas inde inėžda é o concei o de núme o em ma emá ica, o concei o de pala a linguo y oje (a é ago a não há única e nep ieš a inga e mo pala a de inição ies). Embo a isso ambém seja pa adoxal, esses e mos mui as ezes ma cam os p incipais concei os de ce as ciências (Беликов, Крисин 2001: 145). Nai ussi pe cepção do mundo indica, que á ias nações se escolhem di e en es undamen os men ais na i ai língua a in oduzi , e isso es emunha e nokul ū inį es a concepção condigo i ude. Po exemplo, okieços, ancūzos, espanhos, i alianos, g eikos, umunos, se bos, c oa os, suomios, hindi, heb aijos, kinų, japonų, iu kų, escandina os línguas isso é ma inas língua. Ingleses nome do local de nascimen o ones mo he coun y, mo he land (ma inas países), usos nome do al o es ilo родина-мать ( ė ynė mo ina) con i ma gim inės A.LICHAČIOVA. Li uã usų e usakalbių concei osha na i a língua pe cepção 255 e ma inas nea s i iamidade. Heb aios, g eikos, suomios, em mui as ge manas, omanos, sla as línguas gim inė liga-se e com o pai, jose aiški ma inas líng e ê o e as concep os con ap ieša. Na ala espe an o pa ina ling o ambém signi ica a língua da mãe (pa ino ma ina), e as pala as ė ynė, gim inė o ma de daik a a džio pa o ( ė as) kamieno: pa ujo, pa io. Ou as nações kalbinėje sąmonėje na i idade língua é associada com pa en esco sangue e na ąja e a, luga de nascimen o, po exemplo, ingles kalboje, como mencionado, há dois nomein: mo he ongue e na i e language; e mo de línguas li uanias gim oji kalba e imologicamen e sie inas com gim ine e com gimine, lenkų język ojczys y su ojczyzna i ojciec; usų родной язык su родина и родитель, родня. Uma de usas linguagem pala a de родной signi icâncias é a imas, sa as de aco do d asią (свой по духу), po an o na u al que a aksiologinė kono acija ans eliama e em są oką родной язык. Semão de a aliação semelhan e pode se encon ado e em alguns po os kasdieniu (bui iniuose) emnominijamen os da língua na i a sa a língua (suomios), mūsų kalba se bų, k oa ų, mano kalba iu kų línguas. Nes e ipo denominações, e iden žiei o do que nou as menê as, e ela-se signi icado de p oximidade, po ém em qualque caso a língua na i a de odas as nações conscien iê en a em axiologicas con a a as sa as e ima domínio. LIETUVOS RUSŲ IR RUSAKALBIŲ NUESTATOS DL GIMTOSIOS KALBOS Ku iai en e us ojamų línguas a p e e ência o necem Li uani us e usakalbiai? Quais a o es, além do emocional, de e minam a decisão de um homem sob e a língua que ele chama de na i a? A im de escla ece as espos as a es as pe gun as oi esumida 57-ias esponden es ussos li uanos e usakalbios sob e sua língua na i a (46 inqué i os e 11 in e iu). Os ques ioná ios o am p epa ados de aco do com o cu so da Vilniaus Uni e sidade de Filologia Sla as D ikalbys ės p oblemos p og ama de 20022006 anos. Kokybiniai in e iu is o é pa e do p oje o Cies ai i kalbos, execu ado em 20072009 anos. De e-se en a iza que pa a o es udo o am selecionados p ecisamen e aqueles esponden es, cujos, p esumi elmen e, na i a língua usų kalba. Assim, os a o es mais impo an es que de e mina am as espos as po causa da língua na i a podem se conside ados os seguin es: 1) língua que na in ância oi língua da amília, casa, e con inua a pe manece a maio ia dos esponden es adul os na i a ou uma das línguas na i as; 256 LINGUAS CULTURA | 82 2) maio ia dos esponden es di e amen e não iden i icam a língua na i a e a linguagem da minha nacionalidade concei os; 3) esponden es não ligam di e amen e a nacionalidade dos pais com a sua língua na i a; 4) mui os esponden es de amílias mis ias, se en e os cônjuges não há li uanos, usam a língua usas na sua língua amilia ; 5) esponden es mais jo ens do século ge almen e mencionam duas línguas na i as: a p imei a da amília ( ai usų, polkų, žydų ou ou a e ninė kalba) e a segunda língua escola (lie u ių ou usų). Apibend inan pode-se dize que nai usis Li hu usų e usakalbių pe cepção da língua na i a liga-se com casa e amília língua, e segundo a na i idade da língua s a us aogauna į mokyklos kalba, jeigu ela é ki oka, negu casa kalba. Responden es, que escolhe am só uma língua (nes e caso usos) como a na i a língua, de opinião é uma língua que se sen e como na i a; é a pessoa mais impo an e língua; é a língua que mais plaonia usa ; é língua dos pais; é a escola, onde es udas, língua; alando, aquela língua pode ansmi i odas as nuances da linguagem; es e é a língua que o e ece p incipalmen e opo unidades de exp essa as suas ideias; é aquela cul u a à qual se p a ica na amília, língua; é uma língua a a és da qual pe cebe enômenos de di e en es cul u as; é a linguagem da é humana; é a língua, cuja base sob e a pessoa ap ende e ou as línguas; é a língua emocionalmen e mais p óxima; língua, pela qual imi ala , quando quise mais amplas, mais boni as, mais p ecisas, mais in e essan es exp essiks i; é a mais ag adoniosa comunhão language; alando aquela língua não se sen i execu ando abalho; a língua pode elaxa ; é a linguagem que pe mi e udo pe cebe ; isso ala daquela cul u a, na qual udo é cla o, o que, como e po que assim é; é a linguagem que pe mi e ao homem exp essa -se de o ma que nenhuma ou a; po im é ala, que a única cabia di e amen e in imamen e comunica -se com Deus. Mui os esponden es a língua na i a a pe cebem como a base de sua iden idade: se não conhece a língua, não pode a ibui -se a essa nacionalidade; língua na i a é a base da cul u a humana e au oimonê; isso é linguagem da men alidade humana. Mui o exa amen e essa idéia ansmi iu p oje o Cies ai e idiomas esponden e de 32-ejos anos: Se pais não me ap endessem usas línguas, isso u bū e pe de ei essa pe cepção de que sou usso. Os ussos e ussopa lbicos Li uanos se desc e em assim: quando an os anos i es na Li uânia, já és meia li uano; mané se assen ou de duas nações; es ou usakalbė lie u ė, c escendo em amília usų; ussasė/- de Li uânia; usiškas/-a lie u is/ -ė; Li uas us/-ė. A.LICHAČIOVA. Li uãs usas e usakalbių concei os língua na i a pe cepção 257 Įdomu é isso, que, a é não sujduodamas ques ão, se é possí el e duas na i as línguas, um homem sob e isso nem seusimąs o. E quando esponde que em duas na i as línguas, isso escla ece que aquelas línguas são a ailia ias, bonžiausias, melho se encaixa comunica . Tais línguas esponden es in a iam como línguas de escola e de ida p esencial; é de suas línguas; p óximas cul u as das línguas. Aqui is o a ualizações semân icas dos concei os de sua língua, além disso, aki aizdu, que uma unicâmbia sociedade ca ac e ís ica con ap ieša sa a s e ima Li uânia usų e usakalbių sąmonėje o ma mui as ezes dois lygia e es sa as puses. Assim a pa i esponden esas espos as escla ece-se que Li uânia usų e usakalbių jaunei a ge aça língua li a ians o na-se po encialmen e gim ąja pelo que ao lado de uma na ó ia língua (anks y ojo, ikimocyklinio gy enimo e apo) apa ece ou a (ki neguokia casa), ap endizamen o língua, ambém elacionada com in ensy iu mundo conhecimen o. Toki a língua um homem pe cebe como a segunda na i íssima língua. Aqui é impo an e isso, que a segunda na i idade da língua adqui e o s a us p ecisamen e da língua de ap endizado, pela qual jo em homem ecebe no os conhecimen os. Nesses casos, o ma-se de al o ní el lingubinė compe ência, luen e uso de duas línguas, habilidade ala em duas línguas assim, como na i as (Ka aliūnas 1997: 326). Besikeičian i geopoli inė i socioling is inė si uacija não só na Li uânia, mas e em ou os países e issa a de inição do concei o de língua na i a, endo em con a a plin an į d ina į na u eza des a ca ego ia. No en an o, análise mais de alhê indica que as cam oba gm ó ia de pe sonalidades bílingües não cons i uem uma simples equação a i mé ica, e isso de e ia o na -se obje o de pesquisas sepa as. LITERATŪRA Ac i e s udy dic iona y o English, London: Longman g oup limi ed, 1983. Gai enis K., Keinys S. 1990: Kalbo y os e minų žodynas, Kaunas: Š iesa. Ka aliūnas S. 1997: Calba e sociedade. Psichosociologiniai i komunikaciniai kalbos a ojimo b uožai, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. The Ox o d Companion o he English Language, Tom McA hu , Ox o d Uni e si y P ess, 1992. Беликов В., Крысин Л. 2001: Социолингвистика, Москва: Рос сий - с кий государственный гуманитарный университет. Залевская А. 1999: Введение в психолингвистику, Москва: Российский государственный гуманитарный университет. ЛЭС 1990: Лингвистический энциклопедический словарь. Гл. ред. В. Н. Яр- цева, Москва: Советская энциклопедия. LABOR CULTÚRA | 82 258 СМТ 1999: Э. Азимов, А. Щукин. Словарь методических терминов (тео- рия и практика преподавания языков), Санкт-Петербург: «Златоуст». Gau a 2009 10 19 THE CONCEPT OF NATIVE LANGUAGE FROM THE POINT OF VIEW OF RUSSIANS OF LITHUANIA AND NATIVE SPEAKERS OF RUSSIAN Summa y The pape discusses de ini ions o he concep na i e language and di e en na ional concep s o he no ion conce ned wi h ones mo he ongue as well as i s ambigui y a ising in di e en esea ch a eas. The pape also includes some esponses and e lec ions on a na i e language p o ided by Russian language speake s o Li huania; he da a has been ex ac ed om he su ey ecen ly conduc ed in Li huania. These e lec ions could be ea ed as naï e de ini ions o he abo e no ion. Fu he in he pape , he key ac o s de e mining he esponden s de ini ions o he na i e language a e gi en. O sp eading bina y cha ac e o he ca ego y is also aken in o conside a ion: mo e equen ly, ao lado one na i e language (o an ea ly, p e-school pe iod o li e), he e eme ges ano he language (o he han he one spoken a home, language o ins uc ion), which is closely ela ed o human cogni ion. The la e language becomes an indi iduals second na i e language. Os esul ados da pesquisa êm mos ado que a oposição be ween ‘own and ‘o he language mui as ezes cha ac e is ic o a homogenous monolingual socie y in he unde s anding o Russian speake s o Li huania é subs i uída po wo equally impo an ‘own hal es. ALA LICHAČIOVA Vilniaus uni e si e as Uni e si e o g. 3, LT-01513 Vilnius [email p o ec ed]