Svetimžodžio „aftepartis“ atitikmenų vertinimas interneto komentaruose

136 Kultura Języka | 85 DAIVA MACKO OCENA lietuvių kalbos institutas sVEtIMŽoDŽIo AFTEPARTIS ODPOWIEDNIKÓW W KOMENTARZACH INTERNETOWYCH SŁOWA KLUCZOWE: odpowiednik, postawy językowe, rozpowszechnianie norm, wyraz obcy. 1. UWAGI WSTĘPNE Państwowa Komisja Języka Litewskiego (dalej – VlKK) 8 kwietnia 2010 r. na internetowym portalu informacyjnym „Delfi” zaproponowała czytelnikom zgłaszanie odpowiedników dla wybranych wyrazów obcych (DElFI 2010). Co tydzień przedstawiano nowy wyraz obcy i obiecano spośród zaproponowanych odpowiedników wybrać najlepsze. Nieco później taki kierunek działalności VlKK określono także w zatwierdzonych 27 maja 2010 r. zaleceniach dotyczących teikimo principuose, kuriuose numatyta, be kita ko, „skatinti lietuvių kal używania wyrazów obcych: „zachęcać użytkowników języka do tworzenia własnych słów w celu nazywania nowych zjawisk życia” (rekomendacijos 2010). 28 października 2010 r., najwyraźniej uwzględniając już także atitikmenų sąrašą (atitikmenų sąrašas 2010). propozycje czytelników, Komisja Języka Litewskiego zatwierdziła žodžių atitikmenų sąrašo papildymo (atitikmenų sąrašas 2011), o balandžio zaleceniowy wykaz wyrazów obcych. 7 kwietnia 2011 r. VLKK przygotowała protokolarne postanowienie dotyczące wyrazów obcych. 8 kwietnia media poinformowały o tym projekcie postanowienia w internetowych portalach informacyjnych. Najwięcej komentarzy czytelników (495) otrzymał artykuł svarstytus afteparčio atitikmenis (povakaris, pratęstuvės, dūzgės) ir apie ati „afterpartis1“: dūzgės, povakaris ar pratęstuvės?“ (DElFI 2011), opublikowany 8 kwietnia 2011 r. na portalu „Delfi“, w którym pisano o trzech litewskich odpowiednikach zaproponowanych przez VLKK dla wyrazów obcych acid rock, flashmob i barista. Podano, że Komisja Języka Litewskiego przygotowała protokolarne postanowienie dotyczące uzupełnienia wykazu odpowiedników wyrazów obcych, jednak o uwzględnionych w nim odpowiednikach afterparčio povakaris i pratęstuvės poinformowano niewystarczająco: Dla terminu „afterparty“, który przybył z języka angielskiego, zaproponowano aż trzy litewskie 1 zaadaptowana w litewskim użyciu forma obcego wyrazu after-party afterpartis występuje w różnych wariantach. w artykule (nie w cytatach) użyto wariantu aftepartis, najbliższego językowi mówionemu. D. MacKo. Ocena odpowiedników obcego wyrazu aftepartis w komentarzach internetowych 137 odpowiedników atitikmenys. Jednak zdaniem Komisji Języka Litewskiego ten wyraz obcy najdokładniej byłoby zastąpić słowem „povakaris“ . Przedłużenie wieczorku proponowano również nazywać „pratęstuvės” lub „dūzgės”. Cytowane stwierdzenia sformułowano w taki sposób, że nie jest do końca jasne, które litewskie odpowiedniki słowa „aftepartis” Komisja Języka tylko rozważała, a które włączyła do ostatecznego wykazu odpowiedników. Można odnieść wrażenie, że do wykazu włączono wszystkie trzy odpowiedniki – povakaris, pratęstuvės i dūzgės. Ponadto w artykule nie przypomniano, że odpowiedniki dla obcych słów proponowali również użytkownicy języka (DElFI 2010). Takie sformułowanie artykułu sprawiło, że wielu komentujących błędnie zrozumiało opublikowaną informację, co ukształtowało kierunek dyskusji. Na przykład wielu komentujących omawiało i oceniało odpowiednik dūzgės, który – jak później się okazało – ostatecznie nie został włączony do wykazu VLKK, ponieważ to niezwykłe słowo rzucało się w oczy już w samym tytule artykułu. Stanowisko VLKK w sprawie tego odpowiednika przedstawiono w innym artykule opublikowanym tego samego dnia (Miknevičius 2011): Jak powiedziała (przewodnicząca VLKK Irena Smetonienė. – D. M.), „komisji często zarzuca się, że w niewielkim stopniu wsłuchuje się w opinię narodu”, dlatego w tym roku czytelników jednego z portali internetowych zapytano, jaki odpowiednik angielskiego terminu „afterparty” chcieliby zobaczyć. W ten sposób wśród propozycji przedstawionych komisji „Ar „dūzgės“ blogas žodis? Ne. Ar juokingas? Taip. Vis dėlto komisija šį variantą znalazły się także „dūzgės”. odrzuciła” – powiedziała I. Smetonienė. Jednak na listę odpowiedników wyrazów obcych trafił „povakaris”, ponieważ taki wariant zaproponowało ponad 160 mieszkańców. celem artykułu jest – po przeprowadzeniu analizy językowej nų analizę, remiantis interneto komentarais išnagrinėti, kokiais kriterijais wyrazu obcego aftepartis i jego odpowiedników – zbadanie, jak internauci oceniają litewskie odpowiedniki tego wyrazu obcego. Analizując, jak oceniany jest ten wyraz obcy i jego odpowiedniki, ujawniają się także bardziej ogólne społeczne postawy językowe wobec normalizacji wyrazów obcych. Najpierw należy ustalić, jakie jest pochodzenie omawianego wyrazu obcego, tj. jak słowo after-party definiuje się w źródłach leksykograficznych języka angielskiego oraz jakie są cechy litewskich odpowiedników wyrazu obcego aftepartis. 138 Kultura Języka | 85 2. JĘZYKOWE ODPOWIEDNIKI WYRAZU OBCEGO AFTEPARTIS I JEGO ANALIZA ODPOWIEDNIKÓW 2.1. Dane ze źródeł leksyki języka angielskiego: zapożyczenie aftepartis – angielskie słowo after-party (taka pisownia jest podawana w elektronicznych słownikach Merriam Webster (dalej – MW) i Oxford (dalej – OD); warianty pisowni – afterparty; after party). Pierwszy znany przypadek użycia after-party pochodzi z 1961 r. (MW). Jest to słowo złożone z dwóch członów: przyimkowego członu after („po”) i rzeczownika party („przyjęcie”). W źródłach leksyki języka angielskiego słowo after-party zdefiniowano tylko w jednym znaczeniu – jest to przyjęcie organizowane po wcześniej odbytym przyjęciu: • Przyjęcie dla zaproszonych gości odbywające się po głównym przyjęciu lub wydarzeniu (MW). • Impreza odbywająca się po innym wydarzeniu, zwłaszcza po koncercie lub innej imprezie (oD). Anglojęzyczna społeczność internetowa wyjaśnia to słowo nieco szerzej. Na przykład, opierając się na artykułach encyklopedii „Wikipedia” (dalej – Wi), można wyróżnić następujące semantyczne komponenty after-party: 1) zjawisko współczesnego społeczeństwa, kontekst – rozrywka, zabawa; studenci. Np.: wydarzenie po weselu, wieczorze tanecznym, oficjalnym wydarzeniu (ceremonii), koncercie, premierze lub po wyjściu z klubu nocnego; 2) wydarzenie, przed którym koniecznie odbywa się inne ważne wydarzenie; 3) zarówno w głównym wydarzeniu, jak i w wydarzeniu odbywającym się po nim zazwyczaj uczestniczą ci sami zaproszeni goście. W słowniku tworzonym przez społeczność internetową (dalej – uD) podawane są podobne definicje after-party – spotkanie po zamknięciu klubu nocnego, baru; wieczorek po kolejnym wieczorku; W „Wikipedii” nie wspomina się o znaczeniu „afterparty” – wieczorku, podczas którego odurza się nielegalnymi używkami. Warto wspomnieć również o nieuwzględnionych w oficjalnych źródłach leksyki języka angielskiego, lecz utworzonych podobnie do after-party wyrazach pokrewnych – pre-party oraz jego būsimo vakarėlio dalyvių susitikimą, paprastai – turint tikslą išgerti, nes synonimie before party. Anglojęzyczna społeczność internetowa tymi słowami określa sytuację, gdy na przyszłej imprezie napoje są droższe, lub to, że w ten sposób się bawiąc, tworzy się nastrój, atmosferę (uD). Inne znaczenie – krótkie zgromadzenie D. MacKo. ocena odpowiedników zapożyczenia aftepartis w komentarzach internetowych 139 rimas, podczas którego przygotowuje się do głównego wydarzenia (robi się świąteczny makijaż, ubiera się kostiumy) i którego goście zwykle udają się razem na główne wydarzenie (Wi). 2.2. Użycie zapożyczenia aftepartis w języku litewskim W bazie danych nowych wyrazów języka litewskiego (dalej – ND) znaczenie słowa aftepartis określa się następująco: „Aftepartis – najczęściej kontynuacja oficjalnego wydarzenia w nieoficjalnym otoczeniu.” W użyciu odnotowuje się zarówno oryginalną formę zapożyczenia (wszystkie trzy warianty pisowni after-party, after party albo afterparty, czasami wyróżniane cudzysłowem), jak i warianty zaadaptowane morfologicznie (odmienne formy wyrazu, np. afterpartis). używany jest również skrót afteris. Np. : Nasz parking zostanie udekorowany samochodami uczestników Mistrzostw Europy Wschodniej w Drifcie, którzy będą się tu zbierać, by świętować afterpartį!!! (IK 2011 07 02) Wiesz, była żona jak żona – zwierzątko domowe. Tylko dałem jej pracę – od razu zaczęły wyrastać jej skrzydła. Zaczęły się gonitwy, korporacyjne imprezy, afterparty. (IK 2011 03 07) Afteris: M.A.M.A. „Afteris” z gwiazdami – do białego rana [nagłówek] (II 2012 01 09) Jakoś przetrwawszy do niedzieli, tancerze planują się spotkać i wszystkich zapraszają na bezpłatny „after-party” w Wilnie, o godz. 18, w restauracji „Liv Lounge” („Vilniaus Vartai”, ul. Tumėno 4). (II 2009 03 24) A tych, którzy lubią after party i wino, po filmach zapraszamy do klubu „Play”, aby omówić obejrzane dzieła. After party będzie się odbywać każdego wieczoru od godz. 21. (II 2010 10 07) Tym razem fabryka sztuki LOFTAS staje się oficjalnym organizatorem afterparty festiwalu „Mados infekcija”. (II 2011 11 12) W bazie danych podano również rzadsze litewskie warianty pokrewnych słów obcego wyrazu afterparty: pre-party i before party – prepartis („nieoficjalne spotkanie (często z alkoholem) przed oficjalnym wydarzeniem; przedwakarys”) oraz beforepartis („nieoficjalne spotkanie organizowane przed oficjalnym wydarzeniem (przedwieczór)”). Np. : No więc, jeśli o dziewiątej ruszamy do jakiegoś klubiku, to o szóstej zbieramy się już na preparty, żeby zdążyć zarówno zagrać w gry alkoholowe, jak i dotrzeć do klubu. (IK 2012 04 11) Po imprezach zazwyczaj jest after party, więc Rumbi już od całego miesiąca urządza before party. (ND II 2011 08 05) Słowo pratęstuvės nie jest odnotowane w źródłach leksykograficznych, występuje jedynie 140 Kalbos Kultūra | 85 2.3. Przedstawienie najpopularniejszych odpowiedników zapożyczenia aftepartis w pracach leksykograficznych Do czasu opublikowania przez VlKK poszukiwań odpowiedników afteparčio w użyciu zapożyczone słowo nie konkurowało z litewskimi odpowiednikami. Po prostu dotychczas nie było potrzeby używania słów o takim znaczeniu, a nowych nie zdążono utworzyć. Povakaris i dūzgės zarówno w Słowniku języka litewskiego (dalej – lKŽ), jak i w Słowniku współczesnego języka litewskiego (dalej – DlKŽ) mają znaczenia inne niż przedłużenie wieczorku. Odpowiednik povakaris najprawdopodobniej utworzono na nowo, opierając się na angielskim wzorze (przyimek + rzeczownik), a nie dostosowując do oznaczania nowego pojęcia istniejące już słowo o takiej budowie. W lKŽ2 podano następujące znaczenia słowa pavakaris – pavakarys (1); wieczorne wypasanie zwierząt gospodarskich (2); podwieczorek (3); DlKŽ – po wieczorek. czasownik o tym samym znaczeniu pratęsti – kontynuować (6); wydłużyć czas trwania (7) (lKŽ); odłożyć na później, przedłużyć (DlKŽ). Rzeczownik w liczbie mnogiej dūzgės nie został uwzględniony w słownikach, występuje jedynie odmieniający się przez liczby rzeczownik dūzgė (od dūgzti) – niepoważna kobieta (2) (lKŽ). Znaczenia czasownika dūgzti – huczeć, gdy lecą owady lub kule, obracają się maszyny, wieje wiatr itp., brzęczeć, terkotać (1); huczeć, szaleć, bawić się (4) (lKŽ); wydawać słaby, cienki dźwięk, brzęczeć, bzykać, huczeć (DlKŽ). 2.4. Rozpowszechnienie odpowiedników anglicyzmu aftepartis w użyciu litewskim W korpusie VDu nie odnotowano przypadków użycia słowa dūzgės – zarejestrowano jedynie formę słowa dūzgė, jednak po zbadaniu okazało się, że była to forma trzeciej osoby liczby pojedynczej czasu przeszłego prostego czasownika dūgzti. Povakaris w korpusie znaleziono użyte tylko dwa razy, natomiast słowo pratęstuvės nie występuje. Słowa te są używane w korpusie w znaczeniu innym niż przedłużenie wydarzenia. Korzystając z wyszukiwarki internetowej Google, znaleziono najwięcej form odpowiednika dūzgės (18 800), znacznie mniej – povakario (1220) i pratęstuvių (469)3. Do czasu rozpatrzenia kwestii włączenia dūzgių do wykazu odpowiedników anglicyzmów użycie tego słowa nie było odnotowywane. Paradoksalnie jednak po podjęciu przez VlKK decyzji o nie włączaniu odpowiednika dūzgės do ostatecznego wykazu odpowiedników anglicyzmów słowo to stopniowo zaczęło rozpowszechniać się w tekstach internetowych i nadal jest 2 Podano w brzmieniu występującym w źródłach. 3. Szukano wyłącznie według formy mianownika. D. MacKo. Ocena odpowiedników słowa zapożyczonego „aftepartis” w komentarzach internetowych 141 jest nadal stosowana, a do wykazu odpowiedników włączono „pratęstuvės” i „povakaris”. W niedzielę po bezpośredniej transmisji zespół pavartojami fragmentiškai, kartais skliaustuose pateikiamas svetimžodis, manant, kad skaitytojas gali nesuprasti lietuviškojo atitikmens, pvz.: projektu LNK „Głos Litwy” tradycyjnie przedłużył wieczór na afterparty. (ND II 2012 05 28) Donatas nie zamierza jechać na oficjalne afterparty półfinału. Pojedzie odpocząć do hotelu, gdzie święto organizują dla niego Litwini z Baku. [o konkursie „Eurowizji” w 2012 r. – D. M.] (II 2012 05 25) Program wieczoru afterparty festiwalu „Centras11” (9 października w kawiarni „Kultūra” (K. Donelaičio 16) rozpocznie dawno niewidziany w Kownie i długo oczekiwany przyjaciel z Anglii David Ellis. (II 2011 09 23) Już w najbliższy piątek, 25 maja, po raz pierwszy na Litwie na antenie radiowej „Power Hit Radio” odbędzie się impreza „The Prodigy”. (II 2011 05 21) uczestnicy Sekmadienio naktį „Lietuvos balso“ dūzgėse, kurios vyko klube „Seacret“, rinkosi ne vien projektu, ale także nauczyciele i organizatorzy projektu LNK. (II 2011 05 21) Późny wieczór zaczyna się, gdy impreza w klubie staje się nudna, w miarę upływu nocy pojawia się zbyt wiele osób, a nie chce się jeszcze wcześnie rozchodzić... (II 2011 07 26) Po „oficialios” dalies visų atėjusių dar lauks pasiutusios pratęstuvės su folkoteka..! (II 2012 03 10) Nespėji į šiandieninį LA Kalėdų renginį 18:00? Prisijunk pratęstuvėse (afterpartyje)! (IK 2011 12 29) na podstawie tych danych można stwierdzić, że litewskie odpowiedniki słowa „afterparty” pojawiły się w użyciu dopiero wtedy, gdy zaczęto o nich mówić publicznie. 3. KoMENtarŲ aNalIZĖ Do analizy wybrano 283 z 495 komentarzy opublikowanych w artykule na portalu „Delfi” (zob. Uwagi wstępne). Za najbardziej informatywne uznano komentarze, w których przedstawiono następujące kwestie: a) proponowane przez czytelników odpowiedniki terminu „aftepartis”; b) ocena odpowiedników terminu „aftepartis” rozpatrywanych przez VlKK i jej implikacje (np. postawy językowe); c) rozważania na temat normowania wyrazów obcych. 142 Kalbos Kultūra | 85 tekst podzielić na następujące grupy tematyczne: 1) ogólna ocena normowania wyrazów obcych; 2) ocena remiantis pirmine analize, komentarai pagal autorių vertinamąsias nuos litewskich odpowiedników terminu „aftepartis” według następujących kryteriów: a) semantyka, b) produktywność i funkcjonalność, c) prognozy rozpowszechnienia; 3) propozycje innych odpowiedników. 3.1. Ogólna ocena standaryzacji wyrazów obcych W omawianej dyskusji nie tylko dzieli się opiniami na temat odpowiedników konkretnych wyrazów obcych, takich jak aftepartis, lecz także dyskutuje się o znacznie szerszych kwestiach standaryzacji języka. wyrażana jest krytyka (najczęściej skierowana pod adresem językoznawców i wykonywanej przez nich pracy – i nie tylko konstruktywna), rzadziej – przedstawiane są propozycje dla osób standaryzujących język. Komentarzy, w których nieprzychylnie wypowiadano się o standaryzacji języka, było mniej więcej dwa razy więcej niż przychylnych, konstruktywnych opinii. Wiele ocen zostało już wyrażonych we wcześniejszych internetowych dyskusjach na tematy językowe, w których również podawano w wątpliwość sens pracy językoznawców, dostrzegano przymusowe sposoby komunikacinės kalbos paskirties ir pan. (Miliūnaitė 2006, 2009; Nevins standaryzacji, proponowano uwzględniać jedynie kaičią 2008). W analizowanych komentarzach powtarza się opinia, że litewski odpowiednik nie jest potrzebny ani dla słowa aftepartis, ani w ogóle dla innych wyrazów obcych, uzasadniana tym, że wszystkie one są wyrazami międzynarodowymi, dlatego nie rėtų būti keistini4: Po co utrudniać ludziom życie, nie rozumiem... Na całym świecie dominuje praktyka, że jeśli słowo jest nowe – można je zapożyczyć także z języka oryginału, przecież tak było również z językiem litewskim – część słów uległa lituanizacji, ale ma obce pochodzenie. U Hindusów co drugie słowo jest angielskie, ponieważ w starym języku nie ma odpowiedników nowych przedmiotów. Nie widzę alternatywy dla słów międzynarodowych... Większość nowych słów to słowa międzynarodowe. I nie trzeba tu bredzić o zachowaniu języka poprzez eliminowanie słów międzynarodowych... Jeśli językoznawcy potrafią tylko tłumaczyć, to rock również należałoby usunąć z języka litewskiego. Niech będzie kwaśny kamień albo skała. W tej kwestii potrzebne byłoby referendum. 4 Pisownia i interpunkcja komentarzy zostały nieco poprawione, z zachowaniem wszystkich pozostałych cech ich języka, z wyjątkiem przypadków, gdy autentyczna pisownia ilustruje stanowisko przedstawione w komentarzu. D. MacKo. ocena odpowiedników zapożyczenia aftepartis w komentarzach internetowych 143 Przecież swojego Jeepa nie nazywasz ciężkim pojazdem samochodowym. Nazywasz go jeepem... Dlaczego??? We wszystkim trzeba być konsekwentnym... Takie argumenty tylko potwierdzają, że społeczeństwu brakuje informacji o kryteriach (albo się ich nie poszukuje), na podstawie których proponuje się zamienniki obcych słów w języku litewskim, a w jakich przypadkach słowo uznaje się za międzynarodowe. W dyskusji niejednokrotnie wspominano, że rozpowszechnianiem litewskich odpowiedników mogliby zajmować się również sami użytkownicy języka. W niektórych komentarzach widać świadomość użytkowników języka, chęć wzięcia odpowiedzialności i udziału w procesie normalizacji języka, a ochrona języka zostaje przypisana pielęgnowaniu tożsamości narodowej5: Po prostu zlituanizowanie angielskiego słowa przez dodanie litewskiej końcówki nie wymaga wielkiego rozumu ani wyobraźni, ale czym wtedy po kilku latach stanie się język litewski? <...> Przecież wymyślenie nowego, oryginalnego litewskiego słowa to doskonała możliwość wyrażenia siebie! Dlaczego, skoro wysiłki językoznawców nie odpowiadają, nie spróbować zrobić tego samemu? Koniecznie trzeba mieć litewskie odpowiedniki, przecież język litewski jest jednym z najstarszych, bardzo bogatym, nie należałoby używać zapożyczeń. A ta niechęć do tworzenia słów własnego języka świadczy o prowincjonalizmie w myśleniu ludzi i braku własnej tożsamości. Takie wiejskie myślenie, kiedy wstydzi się wszystkiego, co własne, przed mieszkańcem miasta i dąży do jego naśladowania. Straszne i smutne, że Litwini tak bardzo nie szanują samych siebie. Wolny człowiek, rozmawiając z Litwinami, nigdy nie powie afterpaty... przecież to straszne. Oczywiście dūzgės też nie są najlepsze, ale przynajmniej należy pochwalić wysiłek. Jestem za tym, aby wiele nowości miało litewskie słowo. W kilku komentarzach krytykuje się uprzednie, oparte na stereotypach nastawienie użytkowników języka, zwraca się uwagę na stronniczość oceniania oraz wpływ sposobu mówienia popularnych osób („autorytetów”) na przyjęcie się i używanie tego czy innego słowa6: Teraz wszyscy wyśmiewają Komisję Języka, ale gdyby tylko w jakiejś reklamie zabrzmiało „dūzgės” albo jakiś litewski gwiazdor tak by powiedział, wszyscy Nieko patys negalim susikurt, kodėl negalim būt išdidūs ir turėt savo stiliuką, grynai zaczęliby tak to nazywać. tylko że chcemy używać własnych, charakterystycznych dla naszego stylu słówek, takich jak dūzgės – całkiem sympatyczne słówko i naprawdę świetne, wywołujące nawet miły uśmiech, naprawdę fajne słówko, przyjemnie. 5 o znaczeniu kształtowania świadomości językowej zob. Miliūnaitė 2006: 77–78. 6 Szerzej o społeczno-psychologicznych przesłankach zapożyczania wyrazów obcych zob. Vaicekauskienė 2007: 78. 144 Kalbos Kultūra | 85 ponadto użytkownicy języka w pracy normalizacyjnej odczuwają brak systematyczności, dlatego szybko skłaniają się ku wnioskowi, że porady językoznawców powstają „z próżnowania”. Być może dlatego, że dla niektórych kryteria normalizacji pozostały nieuchwytne, w dyskusji pojawiały się kategoryczne stwierdzenia, w których dominuje przekonanie, by kierować się własnym rozumem i ignorować propozycje językoznawców („Jak będę chciał, tak będę mówił”). Niektórym wydaje się, że narzuca się nienaturalny, sztuczny język, dostrzegają też przemoc. Np. : Niech sami tak mówią ci językoznawcy, skoro tak bardzo chcą, ludzie będą mówić tak, jak zechcą, i nikt im nie zabroni mówić, jak chcą!!!! Ma się wrażenie, że chcą zmusić do mówienia syntetycznym językiem, tzn. językiem, którego przeciętny Litwin musi się dodatkowo nauczyć... Poza tym język jest jak żywa istota, zmienia się wraz z ludźmi. Nie zmieniają się tylko języki martwe, takie jak łacina. Jednak wygląda na to, że językoznawcy są innego zdania. Albo język ma się nie zmieniać, albo musimy używać ewidentnie absurdalnych neologizmów... Żaden „entuzjasta” języka nie udowodni, że trzeba używać go inaczej, ponieważ ten entuzjazm przychodzi przez PRZEMOCĘ... Choćby psychiczną, ale PRZEMOCĘ... Swoją drogą przemoc psychiczna jest znacznie bardziej bolesna.. Niektórzy komentatorzy proponują uwzględniać wyłącznie komunikacyjną funkcję języka, tzn. wystarczy mówić tak, aby rozmówcy rozumieli się nawzajem: Uważam, że ruch i język są podstawą komunikacji ludzi i narodów. Nieważne jak, ale jeśli się porozumiewasz, to już dobrze. Funkcją języka jest proste i szybkie przekazywanie myśli od jednej osoby do drugiej przy ich jak najmniejszym zniekształceniu. A wszystko, co wykracza poza te granice, jest przelewaniem z pustego w próżne. Ja w ogóle nie rozumiem, po co sztucznie tworzyć słowa, których w języku litewskim po prostu nie ma? Jeśli po wypowiedzeniu takiego nowego słowa Litwin nie rozumie jego istoty, oznacza to, że słowo jest całkowicie nieodpowiednie. Prosty sposób sprawdzenia, czy słowo będzie używane. :) przytoczone komentarze pokazują, że brakuje informacji o zasadach pracy normalizacyjnej. Poza tym ważne jest, aby informacje były przekazywane użytkownikom języka jasno i nie wprowadzały ich w błąd, w przeciwnym razie pojawiają się paradoksalne reakcje – ludzie krytykują VLKK za warianty odpowiedników, które sami zaproponowali. Upowszechnianie kryteriów normowania jest bardzo potrzebne, ponieważ użytkownicy intuicyjnie sami ich poszukują, a przy braku informacji skłonni są sądzić, że kryteriów normowania języka w ogóle nie ma. Np. : D. MacKo. ocena odpowiedników zapożyczenia aftepartis w komentarzach internetowych 151 kryterium nie zostało omówione w dyskusji najprawdopodobniej dlatego, że wszystkie trzy litewskie odpowiedniki afteparčio były albo krótsze, albo składały się z tylu samych sylab co zapożyczenie aftepartis. WNIOSKI 1. Oceny litewskich odpowiedników zapożyczenia aftepartis przedstawione przez czytelników w analizowanych komentarzach można podzielić według trzech kryteriów: właściwości semantyczne odpowiednika; produktywność nowego słowa i (lub) funkcjonalność; prognoza przyjęcia się proponowanego odpowiednika. w omówionej dyskusji wyraźnie ujawnia się także stosunek społeczeństwa do problematyki litewskich odpowiedników: ukazują się luki w systemowości normalizacji i wdrażaniu norm, a także problemy z rozumieniem zapożyczeń. 2. Niektóre kryteria oceny odpowiedników zapożyczeń przedstawione przez uczestników omawianej dyskusji pokrywają się z kryteriami, którymi kieruje się VlKK (Zasady normalizacji 2007). 3. Chociaż niemała część komentujących ma skłonność do przeciwstawnego reagowania na normalizację języka, większość pozytywnie ocenia proponowane odpowiedniki słowa aftepartis, ponadto nie brakuje również propozycji alternatywnych odpowiedników. 4. Jednymi z głównych oczekiwań użytkowników języka są udział w procesie normalizacji oraz ochrona komunikacyjnej funkcji języka (nieutrudnianie porozumiewania się). Z analizowanych komentarzy wynika, że dla społeczności internetowej najmniej jasne jest rozróżnienie między wyrazem międzynarodowym a zapożyczeniem oraz jego motywy. 5. Krytyka przedstawiona przez użytkowników języka obejmuje takie dostrzegane niedociągnięcia normalizacji języka, jak niesystemowość, przymusowy charakter normalizacji oraz „syntetyczny” rezultat takiej normalizacji – „sztuczny” (nienaturalny) język. 6. Można stwierdzić, że użytkownicy języka sprzeciwiają się normalizacji wtedy, gdy nie mają wystarczających informacji o jej motywach, dlatego przy wdrażaniu litewskich odpowiedników ważne jest zadbanie o jasne uzasadnienie normalizacji oraz upowszechnianie samych wdrażanych norm. ŠaltINIaI DElFI 2011: „afterpartis“: dūzgės, povakaris ar pratęstuvės? Prieiga per in ternetą: <http://www.delfi.lt/news/daily/lithuania/afterparti-kalbininkaisiulo-vadinti-duzgemis.d?id=44160179> 2011 m. balandžio 8 d. (žiūrėta 2012 m. gegužės mėn.). 152 Kalbos Kultūra | 85 DlKŽ 2011: Dabartinės lietuvių kalbos žodynas. trečias elektroninis leidimas. Vilnius: lietuvių kalbos institutas. Prieiga per internetą: <http://dz.lki.lt> (žiūrėta 2012 m. gegužės mėn.). II: interneto informacija (naujienų portalai, elektroniniai leidiniai ir pan.). IK: interneto komunikacija (forumai, tinklaraščiai, socialiniai tinklai ir pan.). lKŽ 2005: Lietuvių kalbos žodynas. Elektroninis leidimas. Vilnius: lietuvių kalbos institutas. Prieiga per internetą: <http://www.lkz.lt> (žiūrėta 2012 m. gegužės mėn.). MW: Merriam-Webster. Prieiga per internetą: <http://www.merriam-webster. com> (žiūrėta 2012 m. gegužės mėn.). ND: Lietuvių kalbos naujažodžių duomenynas. Prieiga per internetą: <http:// naujazodziai.lki.lt> (žiūrėta 2012 m. gegužės mėn.). oD: Oxford Dictionary. Prieiga per internetą: <http://oxforddictionaries.com> (žiūrėta 2012 m. gegužės mėn.). uD: The Urban Dictionary. Prieiga per internetą: <http://www.urbandictionary. com> (žiūrėta 2012 m. gegužės mėn.). VDu: VDU tekstynas. Prieiga per internetą: <http://tekstynas.vdu.lt/tekstynas> (žiūrėta 2012 m. gegužės mėn.). Wi: Wikipedia. Prieiga per internetą: <http://en.wikipedia.org/wiki/Main_Page> (žiūrėta 2012 m. gegužės mėn.). lItEratūra atitikmenų sąrašas 2010: Protokolinis nutarimas dėl svetimžodžių atitikmenų sąrašo. Valstybinės lietuvių kalbos komisijos protokolinis nutarimas PN6, 2010 m. spalio 28 d. Prieiga per internetą: <http://www.vlkk.lt/lit/95215> (žiūrėta 2012 m. gegužės mėn.). atitikmenų sąrašas 2011: Dėl Valstybinės lietuvių kalbos komisijos 2010 m. spalio 28 d. protokolinio nutarimo Nr. PN-6 „Dėl svetimžodžių atitikmenų sąrašo“ papildymo. Valstybinės lietuvių kalbos komisijos protokolinis nutarimas Nr. PN4, 2011 m. balandžio 7 d. Prieiga per internetą: <http://www.vlkk. lt/lit/97210> (žiūrėta 2012 m. gegužės mėn.). DElFI 2010: Siūlykite lietuviškus atitikmenis svetimybėms! 2010 m. balandžio 8 d. Prieiga per internetą: <http://www.delfi.lt/news/daily/lithuania/siulykite-lietuviskus-atitikmenis-svetimybems.d?id=30856273&categoryID=7> (žiūrėta 2012 m. gegužės mėn.). Juška K. 2012: M.A.M.A. „afteris“ su žvaigždėmis – iki paryčių, 2012 m. sausio 9 d. Prieiga per internetą: <http://pramogos.delfi.lt/people/mamaafte ris-su-zvaigzdemis-iki-paryciu.d?id=53906971> (žiūrėta 2012 m. gegu žės mėn.). D. MacKo. svetimžodžio aftepartis atitikmenų vertinimas interneto komentaruose 153 Miknevičius l. 2011: Į „dūzges“ po vakarėlio neisime, 2011 m. balandžio 8 d. Prieiga per internetą: <http://kauno.diena.lt/naujienos/lietuva/i-duzges-povakarelio-neisi me-at naujinta-343897#axzz1vgxnzJ17> (žiūrėta 2012 m. ge gužės mėn.). Miliūnaitė r. 2006: Internetinė visuomenė ir kalbininkai: pokalbis įmano mas? – Bendrinės kalbos norminimas ir vartojimas [mokslo straipsnių rink.]. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 62–81. Miliūnaitė r. 2009: Interneto komentuotojų nuostatos dėl lietuvių kalbos priežiūros. – Kalbos kultūra 82, 149–172. Nevinskaitė l. 2008: Kalbos politikos vertinimas interneto komentaruo se. – Kalbos kultūra 81, 245–265. Norminimo principai 2007: Bendrieji naujųjų skolinių norminimo principai, 2007 m. vasario 15 d. Prieiga per internetą: <http://www.vlkk.lt/lit/88922> (žiūrėta 2012 m. gegužės mėn.). rekomendacijos 2010: Dėl rekomendacijų dėl svetimžodžių vartojimo teikimo principų. Valstybinės lietuvių kalbos komisijos protokolinis nutarimas Nr. PN4, 2010 m. gegužės 27 d. Prieiga per internetą: <http://www.vlkk.lt/lit/93829> (žiūrėta 2012 m. gegužės mėn.). Vaicekauskienė l. 2007: Naujieji lietuvių kalbos svetimžodžiai, Vilnius: lietuvių kalbos institutas. Gauta 2012 06 15 EValuatIoN oF tHE EQuIValENts oF tHE loaNWorD AFTEPARTIS IN tHE coMMENts oF tHE INtErNEt coMMuNItY Summary the paper deals with readers’ comments on the article “afterpartis”: dūzgės, po vakaris ar pratęstuvės?“ published on the internet news portal “DElFI” on 8 april 2011. an attempt is made to establish the criteria on which the evaluations of the lithuanian equivalents of the loanword aftepartis (afterparty) are based. In addition, the general linguistic attitudes of society towards the codification of loanwords are overviewed. Przeanalizowane komentarze podzielono na grupy według ich tematyki: ocena zapożyczeń, ocena litewskich odpowiedników słowa aftepartis oraz propozycje innych odpowiedników. Analiza ogólnej oceny zapożyczeń pokazuje, że dla wielu użytkowników języka najważniejsza jest komunikacyjna funkcja języka, podczas gdy badanie koncepcji słowa międzynarodowego i zapożyczenia wykazało, że 154 Kalbos Kultūra | 85 i ich granice są najbardziej problematyczne. Chociaż większość uczestników tej dyskusji ma negatywny stosunek do kodyfikacji języka, ich krytyka pokazuje, że z jednej strony użytkownicy języka nie są obojętni wobec kodyfikacji języka, z drugiej zaś brakuje im informacji o normach językowych i ich wdrażaniu. litewskie odpowiedniki słowa aftepartis zostały przez czytelników ocenione wnikliwie – wzięto pod uwagę treść semantyczną, łatwość derywacji i funkcjonalność, a także prawdopodobieństwo wejścia do użycia. Zbadane komentarze prowadzą do wniosku, że społeczność internetowa uwzględniała kryteria systemowości, derywowalności i adekwatności znaczenia, a nie stosowała kryteriów poprawności językowej. Wydaje się, że czytelnicy mają tendencję do intuicyjnego dostrzegania relacji derywacyjnych między słowami i kreatywnego stosowania ich przy używaniu nowych odpowiedników zapożyczeń. Istnieje prawdopodobieństwo, że społeczeństwo w większym stopniu brałoby pod uwagę normy językowe i kryteria kodyfikacji, gdyby miało więcej informacji na ich temat. Potwierdzają to liczne przykłady zastosowania nowych odpowiedników przedstawione przez czytelników, a także ujawnione w dyskusji pragnienie użytkowników języka uczestniczenia w działaniach na rzecz standaryzacji języka. SŁOWA KLUCZOWE: odpowiednik, postawy językowe, upowszechnianie norm, zapożyczenie. DaIVa MacKo lietuvių kalbos institutas ul. P. Vileišio 5, lt10308 Wilno [email protected]