scieee Open visual document viewer

Gimtosios kalbos riteris – ir vienas lauke karys

Albina Bataitytė

Full text

322 Logos Cul u a | 86 Pessoais ALBINA BATAITYT GiM osios Kalbos i e is e Um lauKe Ka Ys Kalbininko P ano Kniūkš os 80-mečiui Šių 2013-ųjų udenį lie u ių kalbos ins i u o biblio ekoje su eng a ob a do kalbininko P ano Kniūkš os exposição, dedicada à sua ida e a i idade oi o oiniasdešim mečiui. À sua inaugu ação 24 de se emb o em homen i jubilia o elege am ep esen an es da adminis ação do ins i u o, ex-do Kalbos cul u a sky iaus, ao qual ele lide ou oda dezme į (nuo 1991 a é 2001 m.), colabo ado es, ou os depa amen os uncioná ios, colegas. seus jubiliais sukak u ininkas pas ou não ščiomis 2013 m. p epa ada e edi a seu no a li o Ta p g ama ikos i poli ikos (260 p., expulso ins i u o das línguas li uanas), na qual sudė i pe pas a ąjį dešim me į ( iksliau 2002 2012 m.) esc e e e na imp ensa publica bei alguns uns não publicb i a igos. a. ba ai Y ė. Gim osios kalbos i e is i ienas lauke ka ys 323 Es e esc i ó io gos a ia-se de começa a pa i da ci ada esenha do li o, po que nela são conside adas mui as ak uais e impo an es coisas, que es ão di e amen e elacionadas não só com a língua, mas ambém com a polí ica da língua, e com as leis pe mi idas do go e no, egulando pe mi indo o uso da língua es a al (isso indica e o au o escolhido o li o). o mais sob e isso ala é p eciso e po que que P anas Kniūkš a é um daqueles a os kalbininkų, mui o i amen e e empo eaguoyan es a a uais p oblemas da língua, undamen adamen e e p incipicamen e polemizuojan es com oponen es de á ias es e as a o es, en ando con a os li uanos a língua, sua o dem e no minização sp ei i hos il, e mui as ezes e įžūlias men is. Knygą cons i ui se e chap i as. Dois p imei os capí ulos Língua manequeba p incípios e disposições, no mas pa ibio eiškiniai a igos examinam emas de g ýnosios linguagem. Mui os luga aqui Kalbos kul ū os publicação dedicada à polí ica, p a ica, p incípios e ideologia da linguagem. num a igo sepa ado Kazys ul ydas sob e cul u a de linguagem e sociedade esumem-se a igos do edi o esponsá el de Kalbos kul u e, imp imiu nes a publicação du an e 26-e ius (19611986) seus anos de abalho. A aliando a con ibuição do lingüis a pa a a a ual língua li uânica, P anas Kniūkš a en a iza que negalima išsižadė i mokslininko kel ų kalbos ugdymo i puoselėjimo idėjų. Knygoje publicuojami a igos o am publicados Kalbos kul ū oje, Gim ojoje kalboje, pe iodikoje (onde e quando o a igo publicado, indica-se dele a ás). Como au o esc eço li o p a a mês, p incipalmen e luga e e à língua adminis a i a. ela ocupa dois capí ulos, is o […] adminis a acinė kalba e Nomes e pa ilhões esc i a em documen os. embo a P anas Kniūkš a seu gulbės giesme conside a 2005 m. expos os a monog a ia Adminis acinė kalba e sua a osena, mas, como pos e io men e e emos, du an e pas a ąjį dezme į no campo da linguagem adminis a i a ele nue asê ainda bas an e mui o. disca dando no o p oje o da Lei da Língua Es adual (p. 107114), o au o esc e e que o p ecisa co igi . mais inacei á eis dois ideias da língua es a al con á ias coisas: conco ência de ou as línguas com língua li uãs e públicos dos insc ições de inição e seu consumo eglamen ação. Em de iciências do p oje o P anas Kniūkš a conside a e o a o de que há excessklinių, es ei lei imp escindí eis pa es de a igos, pa icula men e mui o kancelia inių š ampų, e mos de legislações con inia os. G e a imp imiu num a igo naujas kodeksas, elhas linguagem p oblemos (p. 115126) a alia o no o Adminis acinių eisės pažeidimų kodek- 324 Kalbos Kul ū a | 86 so (jo p oje o) língua. embo a a língua do documen o não seja p ada, po ém indicoma nãoža aisy inos coisas. Mui o empo e es o ços de endo às eg as dos Nomes de Fi mas elabo a , i mas de nomes açanha e a osenha, o au o jus i icadamen e pe gun a, po quê al e ado a Lei dos Nomes de Fi mas (p. 127131). Algumas al e ações ab em caminho à p oli e ação de nomes de emp esas sem o dem e sem eg as. P anas Kniūkš a a alia c i icamen e no as eg as de p epa ação Documen os, ap o adas em 2006 m. maio 25 d. (p. 132139). Ao lado de signi ica i as e necessá ias al e ações do ex o o au o indicou comple amen e sem necessidade al e is as, que só ki oniškai, ou nu aisy ų e pe dėm subiu ok a in ų. Pa icula men e a uais e de impo ância pa a oda a sociedade a igos es ão no qua o capí ulo do li o (p. 147170). nelas ala-se sob e nomes e pa ilhões esc i os em documen os do es ado passapo es dos cidadãos da epública li u os. são qua o a igos: Dėl Va dų i pa a džių įs a ymo p ojek o (2007 07 20), a seimas apgins lie u ių kalbą? (2009 06 19), Vėl an ikons i ucinis įs a ymo p ojek as (Kalbos kul ū a, 2009, . 82), Qual pode ia es a nos documen os de esc i a de nomes e pa a džių įs a ymas (2010 06 912). e e indo-se Cons i uição e 1991 m. 31 de janei o d. ado ado do sup emo conselho n u ino, P anas Kniūkš a p incipicamen e de ende leis es abelecidas o dem […] na pública ida do es ado usa a língua es a al. Requisi o p incipal o nome e pa ên ese de cidadão da epública li u os passe ou ou o documen o de e se esc i os Li uães língua, . y. li a ians kalbos ašmenimis. po ém es e p oje o de lei não o espei a e p ocu a ins ui a não Li uânia nacionalidade li u os cidadãos de nomes pessoais esc i a em documen os la yniško pag indo esc i os e em ou as línguas. quase década o unkan es aisinhas e pe edaga imas des e p oje o de lei em cla aos obje i o pe mi i polkų au ybės lie u os piliečių documen os usa não lie u ių, e polkų kalbą. nesse caso polkų língua o na ia segundąja língua es a al na Li uânia. Na opinião P ano Kniūkš os, exceções po causa da escolha da língua podem se aplicadas apenas àqueles cidadãos li uanos que es ão em egis a em casamen o com ou o país (užsienio) cidadão. A linguagem não se sepa ama do es ado (ou go e no) polí ica, ela consolida os ac os ju ídicos e ou os documen os, e se seu uso aqui en aquinam, en aques a e es a alingumas. Como jus amen e isso e en a iza es es a igos au o . nãoža causas de en aquecimen o da língua e es o ços de os comba e P anas Kniūkš a discu e quin o seqüência a igo s e imžodžiai, polí ica e legislação (p. 173 179). Que isso não é só simplesmen e pasamp o a imas, bem mos a Kalbos e a. ba ai Y ė. Gim osios kalbos i e is i ienas lauke ka ys 325 poli ikos aizdeliai iš Die eniškių (p. 180192), onde, g aduado Vilniaus uni e si e ą, ele mesmo abalhou e p ak iškai pa y ė, o que signi ica kalbos i poli ikos susiki imas (Pie yčių lie u oje jis ebe yks a do šiol). byje, assun os des e k aš o es á разглеėjęs em 1990 m. edi ado li ogelê Vilniaus k aš as i lie u ių kalba (a ski ai edi a lie u ių, polkų i usų kalbomis). Po neleng os combos linguagem on e, i ó ias e pe das, de imedia o ou a co nuš in a e passei im pad elkia seisš as li o capí ulous (p. 195213), que ale só o í ulo! GiM osios Kalbos ca alei os. é um dos edi o es do g ande dicioná io da língua Li uânica, ês omos da acadêmica g amá ica da língua Li uânica o ganizado e esponsá el edi o , Kalbos kul ū os leidinio ilgame is edi o us Kazys ul ydas (100-4. ani e sá io de nascimen o, 19101996), e minologis a Kazimie as Gai enis (pe anks i išėjęs, 1934 2003), amoso lexicóg a o an anas lybe is (19091996), ísico acadêmico adol as jucys (1904197). Įdomūs au o iaus lemb anças, de alhus e sens us des es kalbininkų nu eik ų ob as de a aliação, emkilūs pe sonalidades aužai, mieli, calo i pala as. po jei o, P anas Kniūkš a é esc e eu sob e amosos kalbininkos li uãos joną jablonskį, Kazimie ą būgą, juozą balčikonį, an aną salį. Gim oji salan ų padangė (7 capí ulo, p. 217253) ambém sh iesi, ou al ez ge okai p aš iesėjusi po seu k aš o sūnaus, el ui doonos ne algiusio, y inėjimų. P ima iamen e aqui anunciam-se do g ande dicioná io da língua Li uânia ka o ecas pe missão documen os e ou a aliosa in o mação. by he way, de e ia nes e luga b e i pa a elė i. Žodyno ka o eką, e minando a gue a, 1944 m. e a ą em salan us ans e iu kalbininkas an anas salys, en ãoinis ins i u o da língua li uânica di e o , e ans e iu ela saugo i ao local eclesiás ica kunigui. O amoso kalbinis a é o iginá io da mesma egião o seu e P ano Kniūkš os na i os aldeias sepa am apenas se e quilôme os (salys o iginês da ek ės aldeia, Kniūkš a de ba zdžių). de maio esnês ge ação kalbininkų P anas Kniūkš a mui o ap ecia a an aną salį, sob e ele esc e e sukakus jubiliejinėms da as, ėmėsi seus abalhos, equen emen e ci a o, e do discu so a kyboje, pode-se dize , ėjo seu p amin u caminhou. In elizmen e, kalbininkai di e amen e nebend a o eles sepa a am não só amžius, mas e es ados as on ei as. e dade, salys inha chegado à Li uu ão 1969 m. e equen ou li uães língua e li e a u a ins i u e. aigi, o úl imo capí ulo do li o dedicado na al aj k aš u, isso salan ų nado de o igem, na al ojo ba zdžių kaimo pessoas pa a dží, en e eles e seu pa a dés, pesquisas, que exigi am e empo, e es o ços. p ecisou encon a on es a chi is as, as examineia , aze conclusões, compa a com p esen e 326 Kalbos Kul ū a | 86 ac os. udo isso édo au o ha ei o mui o me iculosamen e e cuidadosamen e1. se a e salan iškių šnek a, e Žemai ėška uoda so pajouka ėmās ale não só zemaičio domės. Depois dessas bas an e sucos as Ta p g ama ica e polí ica esumo do li o de e iam ol a -se e à sua au o us biog a ia. p ecisa dize , que do lingüis a P ano Kniūkš os ida e a i idades ac s bem seus abalhos mui o nuosek liai é ap achiusi asuolė Vlada skienė Kalbos kul ū os 81-ame ome seu 75-e ių anos sukak ies p oga. po isso depois de cinco anos algumas coisa podem só esumi em b e e a epe ição, e ou as que al ez mais empo ca ou acen ua . de alų P ano Kniūkš os abalhos de a aliação é pa eikęs linguagem his o iado algi das sabaliauskas 2012 m. edleis o em seu li oje Lie u ių kalbos y inėjimo is o ija. 1980– 2010 m. (p. 229233). Nascido 1933 m. 24 de se emb o dia ba zdžiuosè (salan ls.), aqui pa augês e acabês salan as secunda ina escola, P anas Kniūkš a 1954 m. ing essou em Vilniaus uni e sidade. es udou língua e li e a u a Li uãs, oi gabus, da bš us e a i os es udan e. Após es udos de imedia o podia começa a abalha cien í ico abalho, po ém po causa des a o kias ca ac e ís icas, as quais esc e iam aqueles empos komjaunimo sec e a iados, como ne comple amen e poli icamen e mad endęs não e a ecomendado mesmo ao abalho pedagógico. Pa adoxal, mas es e abalho abalhou com sucesso seis anos Die eniškėse (19591965). aquele mesmo pe íodo desc e e bas an e obje i amen e já mencionado no li o e giminês his ó ia li ogelê. Pe sikėlęs em Vilnius, P anas Kniūkš a desde 1967 m. começou a abalha ins i u o de língua e li e a u a li uanas. A ualmen e Li uânia língua seção che e o kalbininkas Kazys ul ydas, lendo as lições uni e si e e, já e a įsidėmėjęs ele como gabų s uden ą. Den o de ês anos jo em kalbininkas ins i u e baigė aspi an ū ą e 1971 m. apgynė ilologijos mokslų kandida o (daba dak a o) dise ação būd a džiai su p iesaga -inis e seus g ama iniai sinonimai. sua base oi edi ada uma monog a ia sepa ada P iesagos - būdinis a džiai (1976). Como mesmo o au o esc e e em sua au obiog a ia: apgyniau dise ação e ui ap esen ado à linguagem cul u a e socioling is ikas da bų. socioling is ica en ão oi en endida como d ikalbys ės e usų língua disseminamen o. Todas ela k a ėsi, mas P anas Kniūkš a inha diokį seu pon o de is a em ela apelê em linguagem a osená e o denkyba. 1 À his ó ia do na i o país boni amen e p isišlieja e Kniūkš ų giminés his ó ia. isso mesmo au o iaus p epa ada e 2013 m. expleis a li ogelė Ž ilgsnis in o giminės is o iją. a. ba ai Y ė. Gim osios kalbos i e is e um lauke ka ys 327 a pa i de 1972 m. começa am a p epa a e edagua Kalbos kul ū os publicações, 1994 2003 m. oi des e publicação esponsomasis edi o is. não só edi ou, ensinou jo ens au o is a esc e e , mas ambém esc e eu ele mesmo Lobo cul u a em publicado ce ca de 100 (do es maio es ou meno es) de seus a igos2. Na 75a sąsiu ínio da cul u a da língua P anas Kniūkš a discu e 25 núme os da publicação, publicados num pe íodo de 17 anos (19862002). consis en emen e e isa e a alia udo, que du an e esse empo oi esc i o e anunciada, quais mudanças eikia o p óp io publicação, emena o ganizado es e au o , mais impo an es naquele empo su idas ques ões polí icas da linguagem, discu e o manejo da linguagem e es a égia. A a e a da cul u a da linguagem examina os a uais enômenos da linguagem, os a alia , o nece suas ecomendações de consumo, aço au o (Ta p g ama ikos e polí icas, p. 30). po ém olbinis a obse a, que nos úl imos empos na publicação p edominam a igos de inspeção, pasigendama conc e as no os dos idiomas enomíns a aliação, no minimo e consumo ecomendações. Mui o mais a de esc i o em a igo Kalbos pos mode nis as žodžiai i no ai, que oi publicado Gim ojoje kalboje (2011, n . 3, p. 2530), P anas Kniūkš a polemizuoja com no a ge ação de pos mode nis ais (li uanis ais e k .), que p opaguem kalbos lais ę, suge indo comple amen e ejei a c i é ios de egula idade da linguagem e a oseną deixi i palaidą. [n]e equia pensa , que moksliškiausi pesquisas são pesquisas sociologicas e compu ação de dados empí icos. a mais impo an e é in es iga a linguís ica essência do enômeno [...], e ais esul ados de análise já são desejáu amen e jun ados com dados a osenos, diz o lublinis a, po que pe o não chega á aquele que en a-se ankiojimo de ac os empi icos e jus i ica udo o que só consegue encon a nes a ja gonizada, maka onizada ouip ne aly oje kalboje (Ta p g ama os e polí icas, p. 54). Ado ando a es es pensamen os do au o , da p á ica a ual da linguagem pode da ipišką socioling is inės pak aipos a igo schemą: įžanginėje sua pa e ge almen e lis am-se au o es e es abelecimen os es angei os (indicando da a de publicação), um ou o caso ci a-se os seus pensamen os, com o obje i o de as p isempla pa a o p opósi o do a igo (šal inių są ašas maždaug 23 pusiai anglakalbės li e a ū os). meios écnicos mé odos de in es igação (mais equen emen e enques as) e e amen as. abelas, schemes, dados es a ís icos. e embo a assim já udo enume ado (pe cen ais e cen ésimas suas ações) e ob iamen e, mas segunda an o ainda se explica na ex o (s a bu a igo 2 a é 2013 m. saiu 85 Kalbos kul u nume iai (nuo 81-ojo chamados omais). 328 Linguas Cul u a | 86 olumes!). e o que de isso? Y a k a i p y a , pe gun as qual polí ico ou economis a (kai nada mais dize não ácil). o socioling is a (-ė)? analis as linguís icas não há, ecomendações an o mais, o nece apenas socialmen e ba is a osenos a os, às ezes a é cla amen e di ecingos. No abalho de no minização da linguagem P anas Kniūkš a semp e econheceu a sup emacia da língua i a con a eg as a i iciais e ad e ía os lingbinis as po causa da exage ada no malização de pe igo: Di bindo o abalho de ges ão da linguagem, emos de deixa espaços e libe dade de linguagem. de e se econhecidas a ian es das no mas e sua g adual mudança, dis inguidas maio es ( e dadei as) e meno es (codi icações) e os, di e en es di e en es á eas de uso da língua e es ilos exigen es, p es ižinė e simp oji comunė kalba [...] (Kalbos kul ū a, 68 sąs., p. 3839). A linguagem é i a, ela cons an emen e mude, ela não pode sp aus i em es ei os no mas e eg as êmos e a i icialmen e pa a seu desen ol imen o, mas ela não em se e como iė sem ma n as, jun amen e com aqueniu pukdan i odos lixos. Que linguagem sucksšlios pasix ama e en am-se elas no amen e se eg essa a a oseną, bem mos ou há um pa á de anos na imp ensa publicado no os idiomas ideologos pokalbis, no qual pa icipa a alguns agen es da es e a cul u al. À sua p iekabiação, comun inesa língua li uanas e kalbininkų abalho niekinimą, a gan iškas e įžūlias min is, p asilenkiančias com elemen a iais discussão no mal, P anas Kniūkš a esponde no seu a igo Ką skelbia naujieji kalbos ideologai? (Ta p g ama ikos i poli ikos, p. 5559). Po quê ão queis ai nušneka homens e mulhe es da ciência? pe gun a o au o do a igo. assim eles lu am com de ensões da língua e o icialąja ideologia da língua li uãs. usa me á o a, hipe boles, ne engia zagaulionių [...]. Todas es as e idinėjimas em cla os obje i o línguas li uãs não p ecisam de in i, não p ecisam no min i, não p ecisam a a . Toda a sua mais madžia e abalhingíssima empo de ida o calbinis a P anas Kniūkš a de ediu puoselėjimui e ges ão da língua na i a. 2008 m. edi ada em seus abalhos bibliog a ia em o al há 358 publicações, deles 13 li os, ou as são a igos, publicb i em es abelecimen os kalbo y as, pe iodizados de publicações, jo nais, e is as. Nos úl imos cinco anos deles ainda con ibuiu 20 a igos e duas no as li os (Ta p g ama ikos e polí icas e Ž ilgsnis į giminės is o iją). sob e a linguagem adminis a i a, que o linguinis a consis en emen e explo ou Li u ai e omando a es a alidade e aumen ėjus suas á eas de consumo bem como necessidades, já oi alado an e io men e, po ém ainda p ecisa menciona impo ância des e s i es abalho a. ba ai Y ė. Nim osios kalbos i e is i ienas lauke ka ys 329 Kancelia inės kalbos pa a ų, dos quais o am publicadas 5 edições3. Du an e o úl imo décimo ano P anas Kniūkš a é esc i o e edi ado á ios li os impo an es da linguagem adminis a i a: Įs aigų, įmonių i o ganizacijų pa adinimai (2004), Viešieji už ašai. Po dokumen us i Vilniaus ga es pasiž algius (2006), In o mações sob e as eg as de p epa ação de Documen os. Co iisymai e n aisymai (2007). Calbos a osenai e no minimui ambém impo an e 2001 m. saíndo P ano Kniūkš os li o Kalbos a osena e a kyba, à qual au o ius sudėjo de ês dezmeios (a é 2001 m.) seus a igos, esc i os á ias ques ões de linguagem. ela oi discu ida no 75o sąsiu inho da Líboa Cul u a4. pe cebendo g ande a esponsabilidade da escola uggendando cul u a pública e aš ingumą, kalbininkas neliko nuošalyje 1983 m. pa engė (su an anu lybe iu) Mokomąjį lie u ių kalbos ašybos i ki čia imo žodyną (išėjo mais de 10 epe io inių jo leidimų). Pa a os alunos e ou a publicação Li u ians kalbos žinynas (P anas Kniūkš a é seu compa y oja e 3 capí ulos au o ). Kalbininkas oda a ida não e a indi e en e e li e a u a, gos a a não só declama , mas e examina esc i o es, especialmen e poe as, linguagem. 1981 m. lançou li o Rašy ojas e pala a. no no o li o Ta p g ama icos e polí icas é imp esso a é šiol nemu publici o a igo Poezijas i sin aksės de mė (pagal jus ino Ma cinke ičiaus eilė aščius), onde é examinada poe ines min ies e kalbos da na, deja, como diz o au o , na poesia a ual mui as ezes suas pasigendame. baigdando des e esc i inho au o ê po e ão do lingüis a que iam pa yškin i ainda algunse u pe soná ios b uožos. desde 1995 anos e e so e com es es anos jubilia u jun os abalha à Kalbos kul ū os publicação. inicialmen e como o ganizado es, e mais a de como suda y ojai ealiza odo o abalho edi o ial e publybinio de p epa ação da publicação. quan o e a nejauku e nãoeng a, po que publinys exigia e me opš umo, e esponsabilidades. Jun amen e abalhando saímos dez Kalbos kul u nume ių. não pode ia dize que du an e aqueles dez anos i éssemos sob e algo se iamen e nosba emos. Na u almen e, às ezes ha ia insa is acção do edi o po causa de que nume iu p i ūka am bons a igos, quando não conseguiam ag upa o es au o esí (ins i u o uncioná ios de ciência já não e am ob igados a esc e e Kalbos kul ū ai, como an e io men e, ago a e a sua li e on adeia quando que , quando pode...). 3 de o al desde 1993 5 edições des a publicação publicadas (6 on-line). 4 ambém e ecenzijas: Ac a Linguis ica Li uanica, 2002, n . 47; Gim oji kalba, 2002, n . 3. 330 Kalbos Kul ū a | 86 aigi e e conhece jubilia ą de a čiau como sky iaus ado ą, edi o ių da publicação e, cla o, como pe sonalidade. Como che e do amo ele e a ole an e, não con a a nem minu os, nem ho as, quan o o abalhado delas passa a à mesa de abalho. Pa a o ado e a impo an e o que ele az e como az. Como edi o e a exiglus e igo oso. um a igo, que não co espondia à Cul u a da Líboa, ejei a a-se imedia amen e, não agua dando sessão da colégia edi o ial, ou do au o exigeua a emodela ele do essencial. po ém oi ab e o pa a jo ens au o es não iniciados, especialmen e pa a jo ens li uanis ês, que inham abalha pa a Kalbos cul u a capí ulos. Pas ebėjęs a qual gabesnę, se es o çėsi inclui em abalho de pesquisa de linguagem, mokė, como p ecisa esc e e um a igo. jubilia ui page b i pode-se escolhe mui as boas pala as, mas mais impo an e ele e dadei o zemai is, pacien e, nepalenkiamas, da bš us, nes okojan e sen ido de humo , não ez na ida pública mos ês b aços e cidade iedade exemplo, de indando não só linguagem, mas e com ela elacionados asun os do es ado. bem, e ainda o que o homem a ia sem o apoio de uma boa esposa? Como ele mesmo esc e e sua giminês his ó ia, cau i amen e op ou se esposaą Genu ę Dagy ę, ku s d augę, li uanis ę, o iginusią do bi žų k aš o, que a é šiol lhe ajuda mui o e no abalho, e na ida. ocasião jubiliejos kalbininku P anui Kniūkš ai oi incoi ado elici ação da P esiden e da epública li u os, seimo da epública li u os Pi mininko e Vilniaus cidade municipalidade me o Padėka esc i os. 18 dia de ou ub o K e inga Mo iejaus Valančiaus biblio eca o ganizou con e ência a p g ama ikos e polí icas, dedicada ao kalbininko 80 anos sukakčiai, in ei ado o salu o do me o do município de K e inga. Homem alo ê mos a não só ob as, pu ė i ou nãoudė i em li os, mas e ene gia espi i ual, que ele dissipa ao edo si. Ob as de Ciência e p á icas sh ie ėjiška a i idades kalbininkas P anas Kniūkš a mui o nusipelnė Li uu as pessoas. desejando jubilia ui boa saúde e isoke iopos sucesso, espe emos e no u u o ê-lo al mesmo p incipingo e equlų, puoselėjan į e se gs in į na i idade a língua.