Lotynų–lietuvių kalbų žodynėlis Sapūno ir Šulco gramatikoje

BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 MINDAUGAS STROCKIS Lie u ių kalbos ins i u as LOTYNLIETUVI LIBRE GLOBNLISTE LOTYNLISTE LOTYNLISTE LOTYNLISTE LOTYNLISTE LOTYNLISTE LOTYNLISTE LOTYNLISTE LOTYNLISTE LOTYNLISTE LOTYNLISTE LOTYNLISTE LOTYNLISTE LOTYNLISTE LOTYNLISTE LOTYNLISTE LOTYNLISTE LOTYNLISTE LOTYNLISTE LOTYNLISTE LOTYNLISTE LOTYNLISTE LOTYLISTE LOTYLISTE LOTYLISTE LOTYLISTE LOTYLISTE LOTYLISTE LOTYLISTE LOTYLISTE LOTYLISTE LOTYLISTE LOTYLISTE LOTYLISTE LOTYLISTE LOTYLISTE LOTYLISTE LET es égalemen connue sous le nom de LOTYLISTE es égalemen connu sous le nom de LOTYLISTE e es égalemen connu sous le nom de SAPŪNO IR ŠULCO GRAMATIKOJE Il es impo an de sa oi ce qu'il en es . ESMINIAI VOODŽIAI: Sapūnas, Šulcas, Compendium, mo synėlis, e imas, la ynes langue. ANOTATION Il es impo an de no e que les É a s memb es ne son pas enus d'applique les disposi ions de l'acco d en ma iè e de d oi s de l'homme. M. 1673 élucidée dans K is upo S Pūno e Teo ilio Šulco g amma icale des langues li ou es Compendium G amma icae Li uanicae, ésumé adinamoje Compendium, p esque ous les mo s Li u iški adui s en langue la ynes, aigi joje de ac o slypi 1380 uni és des langues lie u iųlo ynes dic ionnai e. De ce ac ible dicynêlio pa icula i és oi , que lie u iškus mo sžius dans la ines langueu adu quelqu, don na oji langue é ai okiečių. On peu ai e conclue, que Sapūno manusc i ie Li u iški mo s on é é laissés sans e imă, e les a plus a d ajou é Šulcas. Malg é smulkies ansla ion ne ikslumų, ce dic ionnel ou ni des aleu s XVII a. Mažosios Lie u os lie u ių kalbos ak ų. ĮVADAS K is upo S Pūno e Teo ilio Šulco p épa a g amma ica des Li uiniens Compendium G amma icae Li uanicae, su in ai appelée Compendium, a li uanis ikas magasinales sou en signi iée san umpa SC, es p écieux XVII a. monumen de la langue Li uiniens. Les in es iga eu s s'acco den à ce que elle ai éc i K is upas Sapūnas, e Theo ilis Šulcas g amma iką éle é, quelque quoi addėjęs e éc i ęs p a a mes. Na ū alu demande , ce que p écisémen ajou ai MINDAUGAS STROCKIS. Dic ionnyle des langues la yneslie u ies Sapūno e Šulco g ama icanes | 2 doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.13 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 Šulcas à Sapūno manusc ip . Comme on é udié Tama a Buchienė, Jonas Palionis e Kazimie as 27; Eigminas 1997: 19–22), be p a a mių, į p adinį Compendium eks ą bu o į e p os kai Eigminas (Buchienė, Palionis 1957: 21 ku ios ex ai s de la g ammai e de Kleine, pa iculiè emen les chapi es de ki chiaissemen (S ockis 2007: 93100). Pou ons nous sa oi que ça? Cela éclai e , basé su Sapūno e Šulco g ama icales slypinčiu la inųlie u ių kalbų žodynėliu, e es l'objec i de 1 ce a icle. Comme on sai , K is upas Sapūnas (15891659), néęs Mažojoje Lie u oje, ou inconnu; Bi žiška Kusuose, a ba Didžiuosiuose Rūdupėnuose, ėliau adin uose Enciūnais ( iksli ie a 1960: 263), en é dans Ka aliaučiaus uni e si é, là засписала как Ch is opho us Sepun Li uanus paupe K is upas Sapūnas [ éliau son pa ė okiškai é ai éc i e Sappuhn], non iche Li u is [a lie u ninkas]. De ce (e , bien sû , de la même lui bien Mažosios Li uania au o iaus na osios g ama ikos) galima sp ęs i, kad lie u ių kalba jam bu usi gim oji. Jei nesame ik i dėl ku io langue, peu aide e pa a dės e imologija. de ses p o èu es é ai le céliba ai e Sapės A odo, kad Sapūno pa a dė y a lie u iška, me oniminės kilmės. A ai eiškia, kad kas no s (So ijos) sūnus, nežinia (pa s K is upas é ai Mykolo 1 Ci an des lieux de Sapūno e Šulco g amma ikos dans ce a icle, se a indiqué un o iginalalaus 1673 m. page d'édi ion, lequel ès acilemen peu ê e ou é e pho og aphhuo iniame 1997 m. édi ion. la page o iginale n'es pas numé o ée (p a a mėse e Si dans le mo de in), se a indiqué la page de l'au o isa ion de pho og apho inio 1997 m. Ci uan Kleino g amma iką (si o iginalalo paglapies nume acija sma kemen sujauk a ko ek ū os e eu s), se a indiqué e de la pho og apho inio au o isa ion (1957 m.), e o iginalalo pageis, les dis inguan / signe. Dans les cas où le numé o de page de l'o iginal de Klein g ammai e due à une e eu de la imp ime ie ne co espond pas au ai, se a indiqué e le ai e le numé o de page mal imp imé; ce de nie as se a éc i os kabu ėse. Lo squ'on ci e Compendium e Klein ex e, u ilisée g apheminė ansk ipcija, sépa és signes en ansc i an seulemen g aphemes e ceux allog aphus ou liga u es, qui ac uellemen on é é acquisés g aphemų s a usą (s, æ; œ pasi aikė), mais sans eni comp e de l'o iginal design de la police, . y. du soi-disan go iško (ciuous cas Schwabache ) ca ac è es de ansc ip ion z pe oma la même z que e an iqua z, e non les signes de ansc ip ion phoné ique con empo aines (ca pa yzdžiui, „go iško“ š i o g pe ašy i šiuolaikinės one inės ansk ipcijos ženklu ɡ ien dėl o, kad jų iš aizda cela se ai ai e au an de sens, au an similai es). Raidės sz se on ainsi e ééc i es, indépendammen de ce que kaip liga ū a (iš ku ios y a kilęs šiuolaikinis okiečių kalbos ašmuo ß), a a ski ai. Jei o iginalo spaudinyje į „go išku“ š i u a spausdin ą žodį į e p a an iqua š i o aidė, ji pe ašoma aip pa , kaip i isos ki os aidės, dans l'imp ession o iginalalo elles aien é é épuisées n'u ilisan aucun quel ma quemen . G a eminė ansk ipcija co espond le plus au bu de ce a icle. Ci iés Compendium Li u iški mo s, ac uūs a gumen a ion poin de ue, pa yškinami. MINDAUGAS STROCKIS. Dic ionnyle des langues la yneslie u ies Sapūno e Šulco g ama icanes | 3 doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.13 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 Sapun son ils; Bi žiška 1960: 263). Néanmoins nous pou ons a i e l'a en ion su le ai que dans sa g ammai e a p negausių mo e iškų a dų (ski ų mo e iškajai g ama inei giminei lie u ių kalboje ilius uo i) paminė a i Sape = Sophia (25) 2 . Iš o galima a sa giai spė i, kad galbū ben pa s Sapun a ainsi comp is l'o igine de son su nomée. Depuis 1612 m. jusqu'à la mo Sapūnas é ai Bigijiųjų Rūdupėnų ( =Enciūnų) klebon. Comme on le pense, son g amma iką il éc i i e s 1643 m. (Bi žiška 1960: 264; Eigminas 1997 10). Ces p a a mes, nuomonė, no s li e a ū oje iesiai nieku nepasaky a, ik iausiai kyla iš 1673 m. leidimo où il es éc i que ce eikal é ai ul a lus um sex um pul e e quasi ob u a SC 48 daugiau comme seiis penkmečius dulkėmis za e s as, . i. neišleis as: de la da e de licence a si 1673 sous êmis 6 × 5 = 30 e ob enue 1643 année da e. Telle opinion dou e , pa aî , n'y a ondemen (si seulemen p a a mė a é é éc i e la même année, quand appa é l'édi ion, e non un peu a an ). En ou e, cela signi ie ai que Sapūno g amma ica de é i és es plus ancienne que Kleino, donciami, elle 3 appa ene ai e p emiè e des g amma icos de langues li huaniennes šlo ė. On sai enco e que Sapu nes é ai l'un des Kleine g amma icos cond ada bių, auquel Kleine é ai p ê é un de sa p op e g amma icos manusc ip (Bi žiška 1960: 264; Eigminas 1997: 21). Aussi Sapūnes es connu e comme la inisches eilė aščių au o ius (Bi žiška 1960: 263; Koženiauskienė 1990: 244, 266267). Il es mo 1659 m. Enciūnuos ( =Didžiuosiuose Rūdupėnuose) (Bi žiška 1960: 263; ZM 2014: 1555). Teo ilis Šulcas (16291673) naî aussi Mažojoje Lie u oje, Vėlu oje (Bi žiška 1960: 343; ZM 2014: 1651; dans la de niè e sou ce ce ai es men ionné a ec claus ique). En és en Ka aliaučiaus uni e si e ą, dans lequel zaisi ašė comme Theophylus Schul z Welawensis Bo ussus Theophilis [ensui e son nom é ai éc i éguliinga o me la yniška Theophilus] Šulcas, Tu bū ce 2 n'é ai pas ès équen nom, si Donelai is ne le nomma aucun des Me ă ac eu s. 3 L'a i ma ion que ce e g ammai e a é é éc i e 8 années (SC 255) es e onée (ce se a discu é Teiginys, kad ji bu o pa ašy a apie 1651 m., pa eikiamas bibliog a inėje šiuolaikinio leidinio ano acijoje plus a d). dans la de niè e page du li e (SC 336), es une au e de p esse. MINDAUGAS STROCKIS. Dic ionnyle des langues la yneslie u ies Sapūno e Šulco g ama icanes | 4 doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.13 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 ėlu iškis p ūsas. De cela on peu dédui e que Šulcas é ai p ussas (no s cela peu signi ie seulemen ci oyen de l'É a p ussienne), don la ma e nelle langue ai é é okiečių; ce appuie ai e okiška su nomès o igine. Baigęs uni e si é, a ailla Nybudžių klebono asis en u (ZM 2014: 1651), depuis 1650 m. é ai Išdagų klebonas, e 1662 m. es de enu Ka nia os klebonu. Mi ée 1673 m. (Bi žiška 1960: 263; ZM 2014: 1651), i. i. dans les mêmes années, quand a é é éle é Compendium. Bien, jis bu o laikomas ge u lie u ių kalbos žino u (Bi žiška 1960: 263), be nea odo, kad lie u ių men ionne que la langue lui au ai é é née. Il exis e des connaissances que il ai éc i des Li uiniens okiequesla yns langues dic ionnai e (Bi žiška 1960: 263), mais celui, si e a é é éc i , n'a pas su écu. D'ailleu s, l'un de ses sep nių en an s, Jonas, Lazdynų (Lasdehnen) klebonas (ZM 2014: 1651), es le même Jonas Šulcas, qui 1706 m. éluida Ezopočių pasakė inkinį lie u ių kalba. Peudaug an sa ons-nous su les deux Compendium au o ius. Sapūnes é ai 40 ans plus âgé que Šulcą. Ils é aien ous les deux Ka aliaučiaus uni e si é à baignée lu e onų pas o ia dans Li u iškose pa apijās, isolées une de l'au e pas plus loin que T akai de Vilniaus. Comme nous le sa ons de Compendium p a a mės, Shulcas Sapūną considé ai son p o esseu e de lui hé i aien ki ados pa ašy ą g ama ikos man aš į (à l'époque, quand Sapūnas son g amma iką éc i i , Shulc a dû a oi enco e seulemen en i on 14 ans). M. 1673, en i on 30 ans depuis l'éc i u e e 14 ans depuis la mo de S Pūno, Šulcas g ama iką émi e dans les mêmes années mou u lui-même, é an 44 ans de âge. Que pou ons-nous enco e app end e du ex e de g ammai e publié? La plupa des g ama icales minimes Li u iques mo s son ansc i e en la ines langue. Ainsi, elle y cache de ac o lie les Li uiniensla ynes langues le dic ionnai e, bien e non išsklaidy as po isą eikalo eks ą. Šį ak inį žodynėlį suda o 1380 iene ų (dauguma jų y a donné en un seul chapi e, e pa ily les mo s a ec des aduc ions, mais il y a e des MINDAUGAS STROCKIS. Dic ionnyle des langues la yneslie u ies Sapūno e Šulco g ama icanes | 5 doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.13 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 mo s junginių ou iš isų sakinių). Co espondan dicynele de 2057 uni és de slypi e 4 Kleino g ama icane. Ainsi nous a ons de ac o deux XVII a. Li uiniensla ynes langues dicynêlius. Bien sû , ils son beaucoup plus cou s que quelque plus aupa a an publiés Si ydo dic ionnai es, mais néanmoins ils son p écieux XVII a. les lexicog aphes Li uiniens monumen s, desquels analysees il es possible quelque quoi décou i . 1. ŽODYNĖLIO KEISTUMAI Skai an S Pūno e Šulco g amma iką isible, que ses ocynėlyje son de ce ains queis umų, galinan s p o oque soupçonnemen , que aducjui, aduciam lie u iškus mo sus en la ynes langue, lie u ių kalba nebu o gim oji. Tokies queis umų ne ou ons Klein dans dicynêly. Exac emen ces Sapūno e Šulco dic ionnélio quis umai peu en aide à p écise les connaissances su chaque au eu 's con ibu ion à Compendium eks ą. Tou d'abo d, en soi comp éhensible, e Compendium, e Kleino g ama icane, aigi e leu s dicynêliens, son an des seno inių g amminai es o mes, an seno inių mo s, ou e main enan žinomų mo s, pa a o s seno inėmis ou a omis signi ica ions. Pou cela le lec eu mode ne ne pou a pas oujou s les u ilise con o ablemen comme des dic ionnai es des langues Li uiniensla ynes. Bien sû , de els cas son complè emen nep ékaiš ingi e nep iklauso aux ici menés é is umes. Pou l'illus a ion, quelques mé i en de men ionne : Skellu Debeo, Skellejau 57 (skelė i skolingam быть); Lazda Nux 57 (lazdynas, iešu medis; e lazda ici ne signi ie pagalys e nux ne signi ie iešu as); Skilliu Elicio ignem, Skiliau 47 (skl i, sklia, skýlė įžieb i ognį skil u u; oi skl i 2 LKŽe), Gaudźiu Conq e o , Gauzdawau 49 (gaus i dejuo i, ap audo i, skųs is; Mažojoje Ce a icle u ilisé Kleino ocynėlį lo s des p a iques des é udian s susci menino Ramunė Ma ke ičiū ė, ac uellemen Lais ojo de l'Uni e si é (F eie Uni e si ä Be lin) 4 doc o an ė. Elle m'en eme cie aussi pou les p écieuses discussions suje de ce a icle. MINDAUGAS STROCKIS. Lo ynų–lie u ių kalbų žodynėlis Sapūno i Šulco g ama ikoje | 6 doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.13 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 Li uanie paludi ée signi ica ion); Pas impu Rigesco, Pas ippau 56 (pas ip i pas i i, sukie ė i; signi ica ion, paliudy a e LKŽe), Wassa is Janua ius, Kowas Feb ua ius, Ka wèlinnis Ma ius 25 (ge ai paliudi i les anciens noms de mois Mažojoje Li uanie) e k . Cependan ce ains cas son un peu plus compliqués. 1.1.Dubejo is, mais néanmoins in aillibles cas La édi ion de 1997 (SC 83) a ai déjà é é ema qué e discu é le cas admįsu [sic; du ou jugé, c'es co ek ū os e eu pou le la inisko a an dėlio adį akos; de ai ê e a mįsu], adui comme di inabo 11. Il peu appa aî e que le mo a minsiu ici la iniquemen es adui numa ysiu, ép enašausiu, bien que dans Kleine g amma ique (KG 103 9) le même mo a mįsu soi adui eco dabo ( emembe siu). Il es é iden que ainsi anspose une au e signi ica ion du même mo , e Sapūno e Šulco g amma icake u i ée dans la ê e signi ica ion a spėsiu. Un au e cas, Melmů Calculus 26, bien qu'à p emiè e ue semble, comme k yžkaulis ici se ai adui comme apmenuka, aussi il n'y a e eu . Melmuo ici signi ie k yžkaulio skausmas, akmenligė; elle signi ica ion paludi ée e dans d'au es XVII a. Mažosios Lie u os lie u ių kalbos sou ces, comme on oi de LKŽe. Le mo calculus dans les la yns pou ai aussi signi ie 5 inks ų ou pūslės akmenį, donc ici nous oyons de l'essen iel co ec i e e imą. A ejis Smagu auju Pa asi um ago 51 du p emie coup d'œil semble néanmoins exac s, comme si le mo , éškian mėgau is délicieux pla s, ici se ai adui i en i comme įnamiui ( . y. ėd el žiau i. Aux sigilines, il appa aî que ici une po ée signi ica ion el ėdžiau i, i e non selon an ikinės isuomenės „pa azi ui“ (g . παράσιτος), algančiam iš šeimininko malonės) a pajamas“. No s LKŽe okia eikšmė nepaliudy a, K is ijonas Donelai is ašė: u, lėbaudams i 5 Pou le émoudijime G ande Li uanie oi a iclesnelį Si ydo 1642 m. mo odyne: K zyźá bolenie, Lumbago, Melmenio sopulis SD3 137. MINDAUGAS STROCKIS. Dic ionnyle des langues la yneslie u ies Sapūno e Šulco g ama icanes | 7 doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.13 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 smagu audams, is Lauką a ec les ga des e namą ou e suėdei DM PV 465466. De ce con ex e on oi que le mo smagu au i signi ica ion es pas an mâche skanumynus, que pio au i pas selon les e enus. Cela con i me Compendium e imą el ėdžiau i (i semble que elle A ejis is o inę žodžio smagu au i eikšmę bu o galima į auk i į Lie u ių kalbos žodyną). Jauju Aq ã e idã sup[e ] in ũde e, Jowjau Jowe 52 aussi n'es pas audingas mêchi i, e imas, no s žodžio jáu i (jáuna / jáuja, jó ė) eikšmę LKŽe pa eikia ik „ aus i, e s i, ne a ką obić, jauk i jo alą, e la inisch ph ase signi ie užpil i e dančiu andeniu. En é léchissan semble que jáu i ici signi ie da y i jo alą pas pe kel ine signi ica ion, e di ec eine, i. i. p épa e une ce aine ėdalą kiaulėms. Jo alo ing edien s pou aien ê e nuplikomi boudančiu andeniu, de so e jáu i ici signique ai ce qui Žemai ijoje nusakoma eiksmažodžiu pliky i, e Aukš ai ijoje le co espond aien šu in i (apšu in i). Dès lo s, ici en 6 subs ance es la bonne aduc ion. 7 Au lec eu con empo ain peu appa aî e que les cas Skinnu E adico 54 ( e imas signi ie aunu du pašaknų; plu ô se ai ikęs ca po) e Nèkal ai impunè 67 ( e imas signi ie nebaudjiamai; peu -ê e se ai plu ô ikę mo s innocue, innoxie ou innocen e ) son égalemen pas ès p écisus, mais e ceux-ci ne doi en pas ê e considé és aimen audiges. Ce ains cas semblen en e e liés à des ealijes du XVIIe, pa exemple, Kèlines Caligæ 33 (i el même e imas Kleino g ama ikoje: KG 166 72 70 /). Toks mo la ynique classiquinée dans le langage sandalai“. Sa aime sup an ama, ap anga bu o ienokia seno ės Romos laikais, ki okia signi ia ka ei ių XVII a. e enco e ki okia es main enan , donc ne e a espé e complè emen bu o XVII a. lo ynų kalboje, s engian is uome ines kelnes iki kelių, ilgas kelnes, aulus, blauzdines, kojines i į ai ius ba us pa adin i panašių omėniškų apda ų pa adinimais, ma y i ikslis adéqumenes. Kokia con inia a de Cn 1171 (s aipsnyje Vb ánie powszéchnié, odźież nóg). 6 Telle même on oi e au XVI siècle, Pou ce e in o ma ion eme ciez collègues doc. d . Pe ui Ski man ui. 7 Už šią in o maciją dėkoju kolegei doc. d . Rasuolei Vlada skienei. MINDAUGAS STROCKIS. Dic ionnelle de langues la yneslie u ies Sapūno e Šulco g ama icanes | 8 doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.13 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 DD 23, 357, 434, 485, où le mo caliga okiquemen aiškinamas Hoß ode k iegss i el (kelnės a ba ka iški ba ai). 8 Ainsi même le mo a iu (Awju qs. Aweju. Induo oc eas Awejau 52) é es apsimaunu blauzdines, 9 mais, comme on le oi de au es sou ces, XVII a. le mo oc eae la yniquemen é aien appelés e ce ain i auliniai ba ai ou aulai, plg. minė ą Cn 1171 e ne u is paliudijimus Si ydo o odyne: Bo , ke bo y. Oc eæ. Czeba ay SD3 21; Cholewá. Oc ea. Aułas SD3 30; Nágolenice źołnie skie, Oc eæ mili a es. Czieba ay ka ieywiu SD3 189 e Sko nie, Oc eæ, mullei. Cieba ay SD3 406. Essen iellemen le même cas es e Sźawju Displodo, Szowjau Szowe 52, où le mo la in signi ie pokš eliu ou sp ogdinu; il es é iden que ici possédé en ê e le i age de des a mes à euunemen s, don les an iques omėns igno aien . Chic an plus de soupçons pose ac ionmazodia saugo i e imas mo la inskišku, eiškiančiu saugo is: Sawgmi qs. Sawgoju Ca eo, Saugojau 53 (au ai mieux é é ikęs cus odio). Néanmoins le mo sailli signi ica ion saugo is, é i es paludi ée LKŽe, aigi ik õs klaidõs ici n'es pas. C'es ai, même dans le Compendium le même mo Saugmi jus e à quelques pages des adui déjà Cus odio 58. À p emiè e ue peu appa aî e une e eu būd a džio õdas (sla izme, éškian is son in an is, pasi engęs) e imas p ie eiksmiu mielai (Rodas liben e 67), mais ce cas 8 Kadynišku mo caliga depuis les médié aux on é é appelées e kelnės, enco e u de Hanzíko á 1988: 95, où il es a i mé que čeko ých pa lan depuis XIV siècle paludi é kelnių nomina ion kalho y, o iginai e de o me i ališkos *caligo e ka iški ba ai a ec longues p iglundančiais aulais, qui son ou ne é ai o iginai e de lo . caliga. D'ailleu s, ce es inalemen e dans le langage li uanien connu du mo kalgo kės (pėdkelnės) p o o ype: les p emiè es pėdkelnės au milieu du XX. dans la alo s so ié ique union, ai iè e e en occupée Li uanie, é aien Čekijos ( uome inės Čekoslo akijos), o an jų pakuo ės čekų kalba būda o ašoma kalho ky punčocho é (pažod. impo ées de kelnai ės su kojinėmis; plg. XX a. la seconde moi ié u ilisée la dénomina ion Li uanienne kelnės-kojinės). Bien que ces de nie s ai s men ionnan des sou ces In e ne e n'ai pas le s a u d'a icle scien i ique é isé, leu in o ma ion, egis, n'es pas g ounding neikė i. Pau e In e ne de mo s pa kalho y, caligo e, caliga, kalho ky punčocho é (į ai iai juos de inan ) pa odo nemažai šal inių su okia in o macija. 9 San umpa qs. ici signi ie quasi ( a si, a y um), . y. di , que l'ac ionmajo du a iu u u sis emps cons i ue ainsi, a y um son esamasis emps se ai a ėju. MINDAUGAS STROCKIS. Dic ionnyle des langues la yneslie u ies Sapūno e Šulco g ama icanes | 9 doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.13 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 explique le dic ionnai e Neselmano: Je z wi d Ródas, Róds allgemein als Ad e bium geb auch , ge n, willig N 445. Abejonies peu p o oque e ce ains noms de plan es, mais, comme mon e l'expé ience, les noms d'espèces biologiques dans les dic ionnai es, pa iculiè emen des ieilles langues, es oujou s keblus chose e d'absolue cohé ence ici jamais ne e a espé e . Compendium éc i que g ikiai es panicum (G ikkai Panicum 33), mais, selon Si ydo, panicum es so os: Be . Panicum. So os neźsiszákoij, so os kulines SD3 10 (aussi oi kūlinis 4 aiškinimą LKŽe). Lęšiai, di Compendium, es cice es. Cela signi ie ai ži niai, jus e pa a e une nonisyklige plu ielle ( ik 10 p obablemen smulkus ap i ikim, si ce n'es une e eu de imp us ies); ans imas len es se ai es é plus. Selon Kleine e aussi Si ydo, cice ( aisyklinga ienaskai a) es g ikiai: g ikkai ocymum, cice KG 166 72 70 /; Ta á ka ia zyna, Ocymum ( ulgo) cice . G ikiey SD3 442. En plus, Sapūno e Šulco g ama icane (kaip e ou e laquelle complexeingoe li eja) es e smulkių apsi ikimų, lesquels di icile de sépa e du imp us u ės au es. Il semble que p ésen an au la in uſp aſſu in elligo 2 a si ado ne du ko ek ū iniai apsi ikimai, po ieną i lie u iškame, i le mo : si ce se ai [su]p assu in ellig[am], ce signi ie a sup asiu. Lie u iškas mo ainsi e co ecomas 1997 m. publica ion (SC 65; enco e plg. Kleino sup an u in elligo KG 197 103 101). Anašus cas es d įsu audeam 11, où la yniška o me signi ie ne d įsiu, o Expe gisco ), źi kles Po pex 33 „d įsčiau“ ( u ėjo bū i audebo). Tokie a ejai kaip Nubundu Expe giſco 55 ( u ėjo bū i ( u ėjo bū i Fo pex), Isź e illuc inde 65 ( u ėjo bū i illinc, inde), T ysdesźim T igin i 29 ( u ėjo bū i T igin a) son p esque sans dou e des e eu s d'imp ime ie. Aki aizdi aus u ės aida es 67-ame (spaudos aida; en éali é 69-ame) à la page, où a sp in in a chi aip: Po, sub, sub e . An e, co am. ou cela es en é i é une explica ion, quie 10 G ama iškai aisyklinga daugiskai a bū ų cice a, be , kaip ašoma Cice ono amžininko Ma ko Te encijaus Va ono eikale À p opos la ynes langue (De lingua la ina, 8.48), ce mo es unaskai inis e beaucoupiskai a cice a apsk i ai ne a ojama. MINDAUGAS STROCKIS. Dic ionnyle des langues la yneslie u ies Sapūno e Šulco g ama icanes | 16 doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.13 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 signi ica ion se ai susige i, abso be i) en géné al di icile de ou e pa a ée l'éc i u e monumen s. Un peu de dou es peu soule e le ai que Bessige iu soi éc i e a ec deux - -, comme oix, qui se ou e de an elles, se ai umpe, mais exac emen aussi su la même page es éc i e le mo źe iu, źe ejau, qui es aimen zė ė i (pas že i; e imas Scin illo le con i me). Un au e cas louškus es Pe iu La o, Pe ejau 48. Le Lo yniškas e imas es p ausiù, a si Li u iškas mo se ai pe i, . y. p aus i pi yje. Kyla g and soupçonne que, en e e , le mo usu pé (ku iam se ai ikęs la yniškas incubo upė i, pe ė i, usu pé en aduisan le mo upė i 52) soi u ilisé ici. Depuis Neselmano le e bo ne oi , que pe i e pe ė i au aien é é 20 é é con ondus, aigi possible chose, que les con ondio Compendium lie u iškų žodžių ulėjas. Neaiali é ajou e e ce que, dans la même page, le mo , qui aimen es sė i, a ê e le emps Sejejau. Ce le es -ejpad igubina ion es p obablemen une au e d'imp ime ie, ca l'ancienne o me du emps *sėjėjau, no e connaissanceim, n'apaliudi a pas seulemen Mažojoje Lie u oje, mais e en géné al nulle pa . 21 ès dou eux cas es Swellu Glisco, Swillau 54, d'ailleu s, neap a as 1997 m. édi ion. Les o mes du mo Li u iško son aisemblablemen s il i, s ela, s ilo, aie il se ai apa es main enan au amilie mo s il i, s yla, s ilo, quoi pou ai ê e e s el i, s ela, s ilė ( a ojamam signi icme s il i ou s ilin i LKŽe; d'ailleu s, Li humažodis s el i paliudi p incipalemen Mažinkluosios pamos). Le Lo in signi ie aduc ion […]plės is, b ink i, pūs is, didė i. Ce é ange cas se peu explique de plusieu s açons, mais ne su i pas de données auquel même un choisi . Peu -ê e le choix de ce mo a dé e miné le ai que le mo glisco li é a u e la ynes es u ilisé e en pa lan de eu, pa exemple, Luc ecijaus À p opos des choses na u e I giesmės 474u eilée: ignis gliscens ugnis besiplechian i = sma k usiauenan i = įsidegan i? Su la base de elles consomma ions 20 Pé u, pe ẽjau, ẽsu, ẽ i, b ü en, on den Vögeln. An pau û pe ẽ i, au den Eie n si zen 285. Pe u, pẽ iau, pe su, pe i, Jemanden baden; mi dem Badequas schlagen; auch dann allg. Jemanden schlagen, p ügeln <...> N 286. Il s'agi d'un p oje d'aménagemen u bain à g ande échelle. 21 Neselmano ko odyne: Sẽju, sẽjau, sẽsu, sẽ i, säen. Ropes se on i, Rüben ode Ka o eln se zen N 459. Hako mo odyne: Sė i sen, p s. ju, p . déjà, u . a ec H 115. MINDAUGAS STROCKIS. Lo ynų–lie u ių kalbų žodynėlis Sapūno i Šulco g ama ikoje | 17 doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.13 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 exemples, peu ê e e possible ici ape ce oi la simili ude en signi ica ion s il i. Espimali é, que le aduc eu quelque ois se ai con ondiojès okiškus mo s schwelen usen i, s il i e schwellen in i, pūs is, semble nedidée, ca ainsi con ond e possible seulemen é ange s, e non mo s de la ma e nelle langue. Peu -ê e XVII a. Mažosios Lie u os a mėse aimen i ai au eu impaliudi e le mo s el i (skolinys om okiečių kalbos?), éškian is pūs is? Bien que les 22 e bes ne le con i men pas, une ligne Donelaičio susci e ce aines pensées: Tūls nus ilęs 23 ponpalaikis, ods, igole-sa pou ams DM VD 278. Que signi ie exac emen ici nusulés? Il semble que ce lieu susci ai des dou es beaucoup qui: LKŽe p ésen e l'explica ion (ci an p écisémen ce e Donelaičio place) nusige enęs, nususęs, mais Rėza (qui de ai peu -ê e le mieux comp end e Donelaičio a mę, e donc e ses isu ingus posakius) adui en iè emen au mo de gue e: Manches He lein, e seng am O en, e lach zwa den Baue egnudes p ie k osnies (R 47). Es -ce aimen ici dés ilés ne mani es é nu ukés, épuū és? On peu enco e compa e une au e ligne Donelaicius, où ès similai e azée (e en elle même posi ion hezame o) es pa cou u le mo pil o as: Kad pil o s koks ponpalaikis aipo p asikeikia DM VD 126. Summa summa um, sans nou elles données es e non-luisku, pou quoi Compendium le mo s el i (a s il i) é e ss as glisco, mais neloupe que ce se ai un bon ans imas. Un au e cas qui soulè e des ambiguï és es Sellu Sali am emi o, Sellejau 57. Le Lo in signi ie […]seiles išski iu[…]. Si le mo Li u iškas es aimen selė i, sela (seli, selėja), selėjo, alo s il signi ie sėlin i. De même indique e LKŽe, ci an di e ses sou ces, ypač Mažosios Lie u os. LKŽe a p jų paminima i ši konk e i ie a (SC 57), adinasi, yliai 22 E imologijos žodynai su a ia (h ps://www.dwds.de/wb/e ymwb/schwellen), kad ši šaknis, eiškian i pūs is, es paludée seulemen dans les langues ge manes (plg. anglais swell pūs is; d'ailleu s, à cause de ce au e mo schwelen usen i, s il i plg. ac uelles langues anglaises swel e leip i du ka ščio). Ainsi bal iško mo (gend o a ec ge manais indoeu opie iško pa eldo) *s el i pūs is p obabili é d'exis ence semble nedimalė. Néanmoins le p ê inys du okieć langue phone iquemen se ai p obablemen enmanomas, plg. s ẽlis de okieć Schwelle slenks is K 417, LKŽ. 23 Žodynuose galima as i ik okias eiksmažodžių s il i i s el i eikšmes, kokias žinome daba : Swelù, swél i, s. u. Swylu N 508; Swylu, swillau, swilsu, swil i, glimmen, schwelen. Swelù, sweliàu, swélsu, swél i, dass. N 509; [swelu, sweliau, swelsiu, swel i = swylù, schwelen.] K 417 (lauž iniai skliaus ai dans ce dic ionnai e Ku šaičio signi ie que el mo il ne connaissai dans gim ojoje a mėje, mais seulemen de l'éc i u e sou ces). MINDAUGAS STROCKIS. Lo ynų–lie u ių kalbų žodynėlis Sapūno i Šulco g ama ikoje | 18 doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.13 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 econnu que SC la inyiškas e imas ne eigias, mais la 1997 au o isa ion. considé ée co ec a i o ma selė i, e signi ica ion seiles dis ingui i SC 313. Deux possibles in e p é a ions: soi c'es le mo selė i, ayan la signi ica ion sėlin i, ou dans l'o iginal 1673 m. Compendium édi ion pa μένη spaudos ka ida ( aidės -ell ie oj -eil-). Ve odį seilė i a oja i Donelai is: Ainsi que lui beaucoupsyk seilėdams son langžu ėlis DM PV 519. Un au e cas dou eux es Kibźdu Submo eo, Mo o, Kibzdejau 57. Kibždė i signi ie k u ė i, e le la in e s imas di pas ūmė i, mouin i, aigi peu -ê e u i ée en ê e k u in i. Que aimen le mo kibždė i kadaise ai pu a oi anzi y inę signi ica ion, ou ce es le ansi eu auda, nežinia ( u bū le de nie cas). Il au une ois de plus se sou eni que Klein g amma ique elles dou eo ines e imes ne ou ons. Tous les Li u iški mo s, qui y ansc i en en langue la ynes, en dépi XVII a. ca ac è es e a chajiškų o mų, son clai s au Li uanien con empo ain e slandžiai de a a ec la yniškais aduc ions. Tou , ce dou eo ino peu ê e ou é Klein g amma ique, sans déjà men ionne d abužių pa adinimų, y a keli a ejai, iksliau, ienas pluoš as a ejų, kai lie u iškas esamasis combien ap i ikslis plan es ou XVII a. emps pa ašau é e s as la ynišku pe ek u ( a si lie u iškai aſz ſawa wa da pa aſzau, ego meum nomen ſc ipſi; u ſawa wa da pa aſzai, u uum nomen ſc ipſiſ i; jis ſawa wa da pa aſza, ille ſuum nomen ſc ipſi ; aſz awa wa da pa aſzau, ego uum nomen ſc ipſi; bū ų bu ę pa ašiau a esu pa ašęs): u awa wa da pa aszai, u uum nomen sc ipsis i KG 243 149 147. 24 Du ou jugé, c'es un acciden el neapsioi emen . Quelle que ai é é Danieliaus Kleino e ninė o igine, il es é iden que son mokėjimas de langue li oue é ai égal à mokėjimui gim akalbio. dans la publica ion. Néanmoins ne de ai su eni l'imp ession, que 'aie 'aiguisé 'aiguisé 'aiguisé 'aiguisé Tokie y a abejo ini lie u iškų žodžių e imo į lo ynų kalbą a ejai Compendium 'aiguisé 'aiguisé 'aiguisé 'aiguisé 'aiguisé 'aiguisé 'aiguisé 'aiguisé 'aiguisé 'aiguisé 'aiguisé 'aiguisé 'aiguisé 'aiguisé 'aiguisé 'aiguisé 'aiguisé 'aiguisé 'aiguisé 'aiguisé 24 Tai ik ai esamieji laikai, o ne kokie no s one iniai a o og a iniai bū ojo laiko a ian ai, plg. ik us i espec i emen é e s us se aien osius empsus: musze e be a i KG 195 101 99, a nesze... a uli KG 241 147 145 e k /. MINDAUGAS STROCKIS. Dic ionnyle des langues la yneslie u ies Sapūno e Šulco g ama icanes | 19 doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.13 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 Comme men ionné, Li u iques mo s e posakies de aduc ions dans la ines langue son 1380, e dou eo ines d'en e eux son seulemen au an , au an discu ée dans ce a icle. Tous les au es cas de aduc ion son jus es e aiklūs. Pa mi eux es e le cas, qui, comme semble, inco ec emen comp is LKŽ o ganisa eu s: LKŽe mo du pask is i 2 (pask iñda, pask o) 2ème signi ica ion ondée unein ele place ho s ici discu é g amma icos (nu odoma SC 55) e ce e signi ica ion p ésen ée išg iež i, išg emž i. P uisan ce cas dans Compendium ex e, nous oyons: Pask indu Ca us io, Pask i au 55. La inisch e imas se ai uščia idu is (a įdubęs) ampu, c'es -à-di e, ce mo de signi ica ion es pas išg emž i quelque chose, pou que de enû uščia idu is (ça se ai ca um acio), mais pačiam uščia idu iam de eni , . y. iš e ė i ou įdub i. 2. VOODYNLYJE PATIKTI VERTINGI DUOMENYS Ap a iamê le ocynêlyj es aussi beaucoup d'in é essés e de alo ings choses, qui ne son pas l'obje di ec de ce a icle, mais néanmoins elles mé i en d'ê e men ionnées. Il y pou ons ou e la lis e des noms des dieux li uaniens an iques (Kaukas, Gab a as, Gabjaujis, Velinas, Žemyna 2425; Kleinas liudija o mą Žemynė KG 157 63 61), des noms de loco a ds e de habi an s (p ūsas, P ūsa; įs liudija o mą P ūsija KG 158 64 62), Kleiaučius, ka aliaučionis, Danckas [Dancigas ou Gdanskas], danckionis, Tilžnas, ilžnas, Įs u is, Ka alėnas, Ka ena a [Ka nia a], ka ena iškis [ka ena iškis], Li huania, be onia, 19, 25; andas e Kleinas, une pa ie de ces noms dans les deux lis es). Aussi Compendium mo synėlis émoija e l'ancienne pa ole kunigaikš is signi ica ion, mi abile dic u, pasekusią į LKŽ: Kunigaik[s]ź is P incipis ilius 19 aldo o, mona cho (kunigaikščio signi ica ion ac uelle) signi ica ion; ce de nie sens du mo kunigas es en é dans LKŽ). Que ce n'es pas quelque coïncidence ou app i ikemen , sūnus“, plg. Kunigas P inceps 19 („ aldo as, mona chas“, . y. „kunigaikš is“ daba ine u du con ex e, où dans le même chapi e, à la page 19, se men ionnen di e s sou e ains e leu s MINDAUGAS STROCKIS. Dic ionnyx des langues la yneslie u ies Sapūno e Šulco g ama icanes | 20 doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.13 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 sūnų i ulai: Ka alius Rex, Ka alunas Regis ilius; E cikis P inceps, E cikai is P incipis ilius, aussi bien Klebonas Pas o , Klebonai is Pas o is ilius (pa lemmes, bien sû , de lu e onų klebonus, qui é aien oujou s edée e a aien des en an s). Nous pou ons enco e compa e a ec Kleine émoignemen s: Kunigas Dominus šeimininkas, sou e ain, Kunige Domina šeimininkė, aldo ė 65 (plg. e au es là même Kleino ou nissan des mo s). KG 118 / 24 i Kunigaikś is P incipis ilius, P inceps „ aldo o sūnus; aldo as“ KG 161 / 67 2.1. Klassikinių omėnų au eu s ci a ions Compendium mo synėlye pa mi di e s sakinių, auxquels illus ée Li uiniens langue sin aksė, es e quelques classiques omėnų au eu s ci a es. Bien e umpos, elles son néanmoins les plus anciennes connues des aduc ions de ces œu es en langue Li uiniens. T ijs d'en e eux indique e au eu s, e ce aines au es son sans au o e é é é ence e 1997 m. 25 publica ion es es ée non iden i iée. Voici des ci a ions a ec les au eu s ci és: Ipacź[ę] Lieko ys ę u , su a àusźimo Ligg[o]sa kuno ka sźcźius. Sing[u]la e emedium haben ad e ige andum in mo bis co po is a do es. Plinius 8687 (a oi a sp i din Ipacźe, Liggůsa, Singnla e). C'es Plinius Vy esniojo ci a a, qui signi ie u i pa iculiè e gué omąją sa ybę 26 a aušin i maladies co ps ka ščius (apie sau ines ynuoges). Neigi wiena iecźis qui su jednojimo Deiwjû pa ei is ne a uźlik a. Neq[ue] ulla es e ce c'a gumen žia, que co ek ū os e eu s peu s'a end e non seulemen Li u iškues, mais aussi la yniškues quæ ad placand[os] De[o]s pe ine , p æ e iſa eſ . Cic. 86 (bu o a spausdin a placandum Deus, 25 1997 m. publica ion p a a mée (SC 19) men ionnen seulemen deux ci a ions, Plinius e Cice one, oublišus bien ô ap a simą Ho acijaus ci a ą, iden i ikuo ą SC 223. 26 Na u alis his o ia, XIV. (dans ce aines édi ions la nume acie des chapi es di è e, mais ce se a en i on au débu du de nie ie s du li e XIV 99). Tou l'oeu e de Plinijus en langues li huaniennes n'es adui jusqu šiol. MINDAUGAS STROCKIS. Dic ionnelle de langues la yneslie u ies Sapūno e Šulco g ama icanes | 21 doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.13 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 dans les mo s; de plus, dans ce ains ex es de Cicé on dans nuo ašu (e con empo ains édi ions) au lieu p ae e isa es u ilisée p ae e missa p esque la même signi ica ion). Ceci es sen ence de Cice one de III discou s a an Ka iliną (In Ca ilinam, III.20), qui signi ie Nė un chose, qui mais 27 ma e iškosios giminės o me dei ės on é é appelées an i iques Li uè es (donc e omėnų) p iklauso die ams pe maldau i, nė a [ =nebu o] p aleis as“. Deiwjû čia pažodžiui y a dei ių, di ini és en géné al; donc ik e ai di e que le mo dei ės (daugiskai a) une des anciennes signi ica ions es simplemen die ybės (ne seulemen mo e iškos die ybės), plg. beaucoupiskai os žmonės mo e iškąją giminę ieusius éc i s. LKŽe à le mo dei ė, d'ailleu s, elle signi ica ion n'es pas men ionnée, bien que là dans la ci a ion de Maž ydo Tos dei ės вам не может ничего хоро дать pa oui le mo la signi ica ion es p écisémen elle (die ybės; en on e con ex e Maž ydo men ionnées di ini és de ai s son i iškos). Jau ampi Boba, ô acźiau eu g aźi egiama bu . Fis anus & amen is o mosa ide i Ho a . 4. Ca m. Od. 13 81. Comme e indiqué, c'es ci a ion de Ho acijaus Odžių (Ca mina, IV.13.2 3). L'o iginal es la di e IV Asklepiado s o os 2ème ligneu ée pabaiga e 3-oji ligneu ée, e lie u iškas e imas es ou p ès o iginalalo me o. 28 Ce aines lesquelles omėnų au eu s des ci a ions laissées sans au o i és é é odés. Voici elle: Kodel u we a a gu nè we a o wa do Sakysu. Digna uo cu sis indignaq[ue] nomine, dicam 76. Ce es Ma cialius épig ame III.34 p emiè e ligneu ée (hegzame es). Lie u iškas e imas es aussi un hegzame as (jį deklamuan eikė ų ai e eliziją e a gu, comme la yniškues hegzame ues), délienies, c'es ô i a (no s e pas elle plus ancienne) lie u iška hegzame o eilu ė. Visa Ma cialio épig ame es elle: Šiuolaikinį e imą peu se li e dans ce 27 li e: Ma kas Tulijus Cice onas. Pa los, adu E. Ulčinai ė, Vilnius: P adai, 1997. P. 118169. 28 Šiuolaikinį e imă peu ê e ou é ici: Ho acijus. Ly ika, adu H. Zabulis, Vilnius: Vaga, 1977. P. 183. MINDAUGAS STROCKIS. Lo ynų–lie u ių kalbų žodynėlis Sapūno i Šulco g ama ikoje | 22 doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.13 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 Digna uo cu sis indignaque nomine, dicam. F igida es e nig a es: non es e es Chione. Epig ama me ginai, nom consac ée Chionė. Le g ecque nom Chionē (Χιόνη) signi ie en i on Snieguolė, ou Sniegė, e ou l'epig amme signi ie Kodėl u e a e [au même emps] dig e son nom, di ai-je: esi on a [ =neais inga] e esi juoda [ amsaus gymio, qui n'é ai pas considé é comme un idéal de beau é omėnų]: esi e esi [au même emps] Snieguolė. Exzis uoja e con empo ain de ce ex e, comme e p esque de ous au es (ischy us obsceniškiausias) Ma cialio epig amų, e imas. À pa i de ce e épig amme choix de syn axie illus e semble 29 que Compendium au eu s, bien e é aien lu e onų pas o iai, app éciaien les joiessmus de ie e omėnišką sąmojį. Il peu ê e ema qué que su 84 page pou illus e la gou e nance 30 linksnių choisi le composi i des mo s myliu me gą; mais posakis pa eimi milėjęs 8 aisemblablemen signi ie pa einu ai us se ice à un ami ou similai e (plg. Donelaičio a oseną pamylė i = pa aišin i DM RG 116), ca au emen su gi ai la ques ion, de quelle ins i u ion p écisémen le pa leu pa ei i (pa eina). Kàm su bien? Cui bono? 79. Bien que e umpas posakis, mais il es connu de la langue de Cice one Pou Roscions (P o Roscio 84, 86 e c.): Kam cela [Rosciaus pè e assassina ] a donné u ili é? Plg. p ésen . posakį ( u bū inalemen o igus de ce e langue de 31 Cice one) kom es -ce u ile? 29 Ž . Ma cus Vale ius Ma ialis. Epig amos, adui e A. T. Veličkienė, Vilnius: Bal os lankos, 1998. P 74. 30 D'ailleu s, comme men ionnée, Šulco sūnus Jonas 1706 m. éluido Ezopo pasakėčių (en e eux é aien e de Fed o e Ho acijaus kū ybos žinomų pasakėčių siuže ų) des aduc ions en langue Li uiniens. Peu -ê e an iques li é a u es pomègé il é ai hé i é de son pè e. 31 Ž . : Ma cas Tulijus Cice onas. Talbos, adui e A. Kučinskienė, Vilnius: P adai, 1997, 3588. MINDAUGAS STROCKIS. Dic ionnelle de langues la yneslie u ies Sapūno e Šulco g ama icanes | 23 doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.13 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 Sug ysź u walgęs. Redeo obsona u 85. Bien e umpas posakis, mais il es ci a a de Plau komedijos D yniai 32 (Menaechmi 277, 288). Pažodinė šio posakio eikšmė y a „g įž u pasi ūpinęs algio (p z. apsipi kęs u guje), mais ce n'es pas quelque so e de au e de aduc ion, e possible pe kel inė signi ica ion. 2.2. Ci a ions bibliques Aussi Compendium ex es son su 90 Li u iques e co espondan s la yniques Ancien e Nou eau Tes amen ci a es, géné alemen a ec des é é ences exacli. Beaucoup d'en e eux la innique a ian e coïncide a ec le Vulga os ex e (ou di è e seulemen néommen ) e co espond Li u išką eks ą. Néanmoins es un cas, duquel semble, que Li u iškam ex e choisi un inco ec équi alen de Vulga os: Gi iasi Pik ybe, si e isź Pik ybês sawo. Glo ia u Pecca o in deside iis an[im]æ suæ. Ps. 3 10, 79 (a é é app p anmiæ). La é é ence psmie es donnée co ec emen , mais son ex e la in signi ie gi iasi nusidėjėlis dans ses souls oškimuose (A. Rubšio e Č. Ka aliausko 1998 m. e ime: Juk nedo ėlis poikuojasi s ojim s ca kėslais). Il semble que le ex e li uanien co espond ai mieux le lieu de Ps 52:3 (Vulga e 51:3) glo ia u in mali ia pik ybėje“; isas sakinys: quid glo ia u in mali ia qui po ens es iniqui a e? „kodėl gi iasi (gi iasi pik ybėje, qui puissan es injumu?; A. Rubšio e Č. Ka aliausko e sion: Kodėl e imų, e didžiuojies, nega bingas galiūne, sa o da bu nedo u?“). Tai galiausiai pa i ina į a imą, kad p adiniame g ama ikos ank aš yje isi a be eik isi lie u iški žodžiai i sakiniai bu o be la yniškus e imus plus a d ajou e un au e homme, aigi Teo ilis Šulcas. 32 Comédies con empo ainemen e imą (Aleksio Chu gino) peu ê e ou é dans ce li e: An ikinės komedijos, sud. D. Dily ė, Vilnius: Vaga, 1989, 445504. MINDAUGAS STROCKIS. Lo ynų–lie u ių kalbų žodynėlis Sapūno i Šulco g ama ikoje | 24 doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.13 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 3. ŠIUOLAIKINIŲ VERTIMŲ NETIKSLUMAI Génialemen il au men ionne nonikslums, don pasi ai o Compendium la yniques p a a mių (pa ašy ų, comme su a iama, Šulco) con empo ain dans les aduc ions, p ésen an ie en 1997 m. édi ion. Ils son a iés, beaucoup smugús ou similai es à poe iškus a pasakojimas, mais quelques-uns d'en e eux quelque peu empêchen de comp end e p a a mėse a angy us ac s. si jamais se ai O iginal engiamas naujas šio paminklo leidimas, ai bū ų e a pa ikslin i. p a a mée, dans des pages non numé o ées (SC 48, 50), il y a ce e ph ase: Mul a & e è sexcen a o si an (si spec es gen is Li h anicæ o iginem, nonnullo um G amma ices p æcep a espuen ium, & ex usu addiscendam ling am, con enden ium, objec iones) monenda occu e en , nisi ne monica ad ins a an , imo obicem pone e , & au au em quasi appa ee elli um illud & e issimum Ve e bium: Vino end non opus es es â hede suspens. Il signi ie ( aduisan p esque li é alemen ): Daug e p esque six cen s [la iniquemen posakis, éškian is maždaug neu nios galybės] peu -ê e (si comp e é ai enu dans les li huaniens la na ion kilmę [i ] ce ains des ègles g amma icales mép isan s e de la p a ique la langue app end inée de an posi i es [žmonių] opposkaiš us) dou es [monenda: ema ques, mises en ga de] su gi aien , si nuanç a immen , que elles ne de enaien pas pou blogue [ou pabaisa], ne pos a [leu ] e dans gala e nei [pazingaudin a aamos negna] a a ais] a e ès bien jus e: ne pas besoin de p é oi [pazod]. pa duodamam ( =ge ai pe kamam) in au besoin pakabin os gebenės [cui, selon E azmo Adagia 589C, a é é u ilisé comme signe publici ai e omėnų a e nes]]. De ici on oi que le sen inx es alluomina dans Kleino g amma ikos p a a mę, dans laquelle a é é données possibles oponen ų objec ionsh a pou la sumanymo éc i e Li uiniens langues g amma iką e puis papunkčiui su iuškin i. Ces objec ions é aien essen iellemen elles: 1) les Li uanies langue es enue de langues mélange, en plus, a beaucoup de dialec es, de so e que g amma icos éc i e impossible; 2) de la p a ique il es possible de langue app end e mieux que de la g ammai e. Šulcas, ne oulan pas s'emba que dans de elles discussions, ici seulemen di a, que ces so es con ekaiš ų (monenda) pou aien appa aî e MINDAUGAS STROCKIS. Dic ionnelle de langues la yneslie u ies Sapūno e Šulco g ama icanes | 25 doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.13 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 neu ynies puissances, mais ne e a en eux appele a en ion. Les mo s jei enu comp eg um dans les Li uiniens nau os kilmę es alluomina à Kleino déjà su iuškin ą p iekaiš ą, esą lie u ių kalba p o enue de langues mixinio, mais ce que pasaky a ne Šulcui é ai connue e héo ie de l'o igine Li uiniens de „lie u ių kalbos“, o „lie u ių au os (gen is Li anicæ) kilmę“, galbū eiškia, kad Sapūnui i omėnų. Au emen pou quoi Li u iquemen synaksei illus e se aien choisies des lieux dans omėnų au eu s œu es, e eilia i agmen s se aduisen en u ilisan me ą? Kleine g ama icane, pa je, classiques au eu s des ci a ions pasi elkiées. Dans les non numé o ées p a a mes pages (SC 50, 52) pa mi les aisons, nulėmusių ce e g amma icos émission, men ionne e elle: ex am c eb â desc ip ione o us imo , ne ci a um nuogąs a imas, que de an une pa us Sumany ojo, au e In en o is, um Au o is G a iam ypis conc ede en u „iš okio dažno pe ašymo kilęs pa us Au o iaus in e esą [šie pa ik ių p émmenys] Li uanie ne se ai pas imp imée [ =spaudai a iduo ]]. De ici nous oyons que XVII a., comme e é ai possible de s'a end e, dans au eu s des d oi s é ai ega dé plus lib emen que main enan : beaucoup ce pasidi ai de ce magasin nuo ašus ( ik iausiai pasiskolinę o iginalą iš Šulco), jusqu inalemen Šulcas ėmė inquié e , que quelqu'un de ce magasin nešspausdin ų e nepassiime ai de ses en es ece ai e enus. Aussi cela explique, pou quoi Šulcas se appelle au o iumi: la inemen le mo auc o (čia pa a o a dly as a ian au o ) peu signi ie e légė le p op ié ai eink, ayan in le d oi de end e son p op ié é. Des insi, Šulcas, pa eldėjęs Sapūno man aš į, se emps, comme pasaky ons les e mes ac uels, u inių au o iaus d oi s possininku e pe me comp end e, que elle u use p op e Sapūno (p a a mėje adinamo Sumany oju, In en o ) willia. Il n'y a aucune aison de dou e de cela. D'ailleu s, bien que su la i e page ce eilleux soi appelé Compendium g amã icæ Li h anicæ (Lie u iškos g ama ikos san auka), p a a mėse il es éguliè emen men ionné MINDAUGAS STROCKIS. Dic ionnyle des langues la yneslie u ies Sapūno e Šulco g ama icanes | 32 doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.13 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 SNT Š en asis Raš as: Senasis e Naujasis Tes amen ai. L'Ancien Tes amen à pa i des héb eux, a améen e g ecques langues adu, p a a mę, in oduc ions e ST concep okes ocyną ainsi explicinimus éc é p el. p o . An anas Rubšys. Naująją Tes amen ę du g ecque aduc ion, in oduc ions e NT są okų žodyną pa ašė kun. Česlo as Ka aliauskas, Vilnius: Ka alikų pasaulis. P ieige su In e ne : biblija.l . VUL The La in Vulga e. Accès In e ne : www.bibles udy ools.com/ ul. LITERATŪRA Bi žiška Vaclo as 1960: Aleksand ynas: senųjų lie u ių ašy ojų, ašiusių p ieš 1865 m., biog a ijos, bibliog a ijos i biobibliog a ijos. I: XVI–XVII amžiai, Čikaga: Kul ū os ondas. Buchienė Tama a, Palionis Jonas 1957. Pi mosios spausdin os lie u ių kalbos g ama ikos. – Pi moji lie u ių kalbos g ama ika, Vilnius: Vals ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla, 9–63. Die elmai Johann Augus in 1760: Die Heilige Sch i des Al en und Neuen Teſ amen s, nebſ eine ollſ ändigen E klä ung de ſelben, welche aus den ause leſenſ e Anme kungen e ſchiedene Engländiſchen Sch i ſ elle zuſammenge agen, und in de holländiſchen Sp ache an das Lich geſ elle , nunmeh abe in dieſe deu ſchen Uebe ſe zung au s neue du chgeſehen, und mi ielen Anme kungen un einem Vo be ich e beglei e wo den on D. Johann Auguſ in Die elmai , de heil. Sch i P o . o d. zu Al o , und A chidiac. de S ad ki che. De neun e Theil, welche die Weißagungen und Klagliede Je emiä en häl , Leipzig: Ve leg s Be nha d Ch iſ oph B ei kop . MINDAUGAS STROCKIS. Lo ynų–lie u ių kalbų žodynėlis Sapūno i Šulco g ama ikoje | 33 doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.13 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 Eigminas Kazimie as 1997: K is upo Sapūno i Teo ilio Šulco „Compendium G amma icae Li h anicae“. – Sapūno i Šulco g ama ika, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as, 9–32. Hanzíko á Ludmila 1988: Náz y kalho češ ině z hlediska p incipů séman ické mo i ace. – Sbo ník p ací Filozo ické akul y b něnské uni e zi y. S udia mino a Facul a is Philosophicae Uni e si a is B unensis A 36, B no: Masa yko a uni e zi a, Filozo ická akul a, 95–101. Koženiauskienė Regina 1990: XVI–XII amžiaus p akalbos i dedikacijos, Vilnius: Mokslas. S ockis Mindaugas 2007: Klasikinių kalbų ki čio žymėjimo į aka lie u ių ki čio žymėjimui: dak a o dise acija, Vilnius: Vilniaus uni e si e as. S undžia Boni acas 1997: P a a mė. – Sapūno i Šulco g ama ika, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as, 5–7. ZM 2014: Das „Zwischenmanusk ip “ zum Al p eußischen e angelischen P a e buch 6. Saal eld bis Szypulowski. Au de G undlage de Sammlungen on F iedwald Moelle bea bei e on Wal he Mülle -Dul z, Reinhold Heling und Wilhelm K anz, Hambu g: Im Selbs e lag des Ve eins [ ü Familien o schung in Os - und Wes p eußen e. V. Quellen, Ma e ialien und Sammlungen zu al p eußischen Familien o schung (QMS)]. Gau a 2020 12 09 P iim a 2020 12 30 MINDAUGAS STROCKIS. Lo ynų–lie u ių kalbų žodynėlis Sapūno i Šulco g ama ikoje | 34 doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.13 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 LATIN-LITHUANIAN GLOSSARY IN THE 1673 LITHUANIAN GRAMMAR BY SAPŪNAS AND SCHULTZ Summa y A sho g amma o Li huanian, w i en in La in and published in 1673 in Koenigsbe g, e e ed o as he Compendium, was w i en by K is upas Sapūnas (in Ge man known as Ch is oph Sappuhn) and published by Theophilus Schul z (in Li huanian known as Teo ilis Šulcas). I has been a consensus among schola s ha Schul z, o whom Sapūnas had bequea hed his unpublished manusc ip , published i , yea s a e he dea h o he o iginal au ho , wi h his own addi ions; ye , in he absence o he o iginal manusc ip , i is no always clea wha exac ly hese addi ions a e. Almos all Li huanian wo ds men ioned in he Compendium a e accompanied wi h La in ansla ions; hus we ha e a de ac o Li huanian-La in glossa y consis ing o 1380 en ies. Mos o he wo ds a e ansla ed well, bu he peculia i ies o he ansla ion o ce ain Li huanian g amma ical o ms sugges ha he ansla o had o men ally ansla e hem in o Ge man i s be o e p oducing he La in e sion; also, ce ain simila -sounding o homonymous Li huanian wo ds, which could no ha e p esen ed any di icul y o a na i e speake , seem o ha e con used he ansla o . F om his a conclusion can be d awn ha in he o iginal manusc ip by Sapūnas (who was beyond doub a na i e speake o Li huanian) he Li huanian wo ds had no accompanying La in ansla ions, and ha hese we e added by Schul z (who was a Ge manophone P ussian). Ye , despi e hese mino sho comings ine i able wi h a non-na i e speake , Schul z mus be commended o his wo k in p ese ing o he pos e i y his in e es ing documen on Li huanian as i was spoken in Li huania Mino in he 17 h cen u y. MINDAUGAS STROCKIS. Lo ynų–lie u ių kalbų žodynėlis Sapūno i Šulco g ama ikoje | 35 doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.13 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 KEYWORDS: Sapūnas, Šulcas (Schul z), Compendium, glossa y, ansla ion, La in. MINDAUGAS STROCKIS Lie u ių kalbos ins i u as Pe o Vileišio g. 5, 10308 Vilnius [email p o ec ed]