Kai kurios baltarusių lituanizmų fonetikos ypatybės

LIETUVIU KALBOTYROS LAUDIMAI XXVII (1988) LIETUVIU LABRA IR BILINGUISMOS ELENA GRINAVEC- KIENE, JUZEFA MACKEVIC KAI KURIOS BALTARUSIU LITUANIZMU FONETICOS YPATYBES I ai iu du an e (p aei yje i ago a) bal a usiy Snek ose (maio men- e Siau aka i- nése) dél kalbiniy, kul i iniy, ekonominiy i k . kon ak y su lie u iy língua i jos Snek omis, o locais dél i lie u iy Snek y susla éjimo é apa ece a- de nemazZa lie u isky skoliniy. Aki aizdZiausi i8 ju leksiniai li uanizmai. Lie u iski skoliniai bal a usiy Snek ose são p igije, ape nuosa ybe jy bend a imo i p iemoniy elemen ais, gy uodami a osenoje 0 Salia bal a usisky Zodziu como equi a e i- as, na i aliai são subluse bal a usiy sis ema de linguagem, supanaSéj¢ bal a usiy su ZodZiais ne edai an o, que às ezes né a ácil eles p ipazin i li uanizmai- s. Ta iau isy ne li uanizmy oné ica subal a uséjusi uni o modai. Nem semp e Cia pas eiko nemaza j ai umo, en on a-se one iniais skoliniy su a ian es. Tudo isso ge almen- e depende em g ande pa e do empo de emp és i- mo li uanism- o, de Snek os, i ku iq skolinys pa enka, one inés sis ema biklés, do skolinio consumo joje in ensidade, ambém do p óp io skolinio i lie u iskos o mas k . i Uma ce a pa e li uanizmy da né a a ikusi do na ó ia língua, a si é au oma iskai bal a usiy o pe im a simplesmen- e pe kel a. a Jy i oné ica ilaiky a lie u isk- a. Tokiy li uanizmy a pe miné ini: apyod lie. (< a iodas) [Juod. ; Mal. ; Malk. ], 6aaezéxi (< lie. balzienos) [G auz. ; Mal. ], 2dxme lie. (< gdk os) [l, T. 1, c. 406; Mal. ], 34pne ‘Zandikauliai; boca lie. (< Zidunos) (1, T. 2, c. 337], Kayamni (< lie. klampés) [1, T. 2, ¢. 479-480; G ik. ], xynenéyo kopiné i (< lie. kopiné i) [S.S.], xyyinéyya (< lie. a m. kucinécis ~ku iné is) [I, T.2, ¢. 592; Dain. ], xpycua ‘akmeny k i a lie. (< k iisnis) [1, T. 2, c. 537-538], Kapa ox ‘cas po ulikai ageia, nemandagus (< lie. kiauli kas, ‘neS a us c iança, kiailius ‘nemandagus, kiauliska Zmogus) [Kud.], ajo ‘k i a Zaga y, neS a iy d abuziy (< lie. Jduzas) [1, T. 2, c. 631], pacaxiaa (< lie. asakilé) (1, T. 4, 274; Negod. ; Mal. ], capc oxi ‘ka pédélés (< lie. sausi kai ‘ .p.) [S.S.], cajcéna ‘g i os bul és su s ogiinais (< lie. sausiéné ‘Su iené) [1, T. 4, c. 374] i k . Sio ipo li uanizmai, como indicy y i8 Sal iniy e , p incipalm- en e passeiko paéiame bal a usiy i lie u iy Snek y na on ei a, onde in ensy iis y Snek y con ac os ebe yks a i misy dias, onde os Snek os cons an - emen e i muda§osi lie u iskos sla éja. Eles são aiskiausi pa iy naujausiy okiy kon ak y p odu os. NemazZa pa e jy mesmo sa one i- ka não o in equen- emen e mos a lie u iy Snek as, ku iy i$ eles bal a usiy pasílin i, p z., Bal a usiy Snek y exploss amas- 1 is 2 (ge almen e oco endo skoliniuose) dél spaus u és kal és g a i8kai não dis inguido do pu iamojo jy 2. 1123 seus més one inais e da ybinais emodbinas — 4da21, o a, Aocddae dél (< me a ezés i§ 4doca. ), Aocdocdab, A cdoellb, Aocdnc y, Ancdncap, A xcdnceip i k . {1, 7. 5, c. 174, 333, 550—551]. TaiG mais áp sudu iniai ZodZiai. Li uiskas ju Sal inis segundo oné ica i semân ica galé y bi i os mesmaos eikSmés leksema juodzolé ‘ okia pelkiy ais aZolé, plg. da juodsakné ‘miSkiné sidab aZolé. Sios one icos li uanizmy pas eiko ienu ki u b . i Snek y ie y, ambém em nomes de pessoasy, exemplo, Aéaaixuma ‘p d. [19, c. 15], da plg. Adoaixuue ‘B eslau- jos aj. aldeia, local lie u iy chamado a-buoli:kséai ~ Obuolpkséiai [S, p. 174]; Aéaaiuxi ‘Va ana o aj. aldeia [9, c. 12], plg. b . Aéaaixwue ; A6aae ‘p d. (19, c. 15], da plg. lie. obuol s; Edaeaai ‘B eslaujos aj. aldeia [9, c. 91] < Adazaai (del Zodzio p adzios p i a p iSakéjimo), j plg. lie. JuZodzgalys Anyks- &iy aj. aldeia; Edaxaani ‘As a o aj. aldeia [9, ¢. 54]< Adaxaani, plg. lie. J odaklonis ‘T aky aj. aldeia, Edaxaans ASmenos aj. aldeia [9, c. 42)< Ade akaan, plg. Edaxaani; Edsi Smu gainiy aj. aldeia [9, c. 91]<03i, plg. lie. Juiodziai ‘AnykSSiy, Jona os i k . aj. kaimai k . i To alme- n e ambém bidibális é uo i8 i es um do j a i ou o b . j Snek as pa ekusio la izmo. S ai b . ecapy ‘juodasis ga nys, como e imologai spéja, pode se kiles la. i$ guo is ‘ga nys, guZu is (20, T. 3, c. 66]. Désnis, segundo a qual bal izmy uo b . Snek ose pa i s a i a, co espon- de bal y-sla u bend ybiuy a liepimo désni, su isiskai ele su ampa, plg. lie. dio i b . i dayp, lie. guoba b . i 2a6d. Siu d iejy désniy isiskas coincidência, como exemplosZiai mos am, é ealmen e exis is ojan e, a iau, misy opinião,¢ p o a elmen e só casualmen e coincide. P ipaZindami bal y-sla y bend ybiy désniu, kalbininkai ne aiko sla y ji bal izmams a padin i ik yju b . jo [22, s. 265]. IS li uanizmy kamieno a a liepimo lie. uo désnis‘y a susi o ma es galbi éliau i uzZ bal y-sla y bend ybiy wo: désnj sa a ankiskai, independen e. a Pon oas ele a su gis e galé y bi i d i p ieZas ys. P imei a- men e lie. wo>b .-a g ei iausiai neki iuo as, exemplo, 2d6d guioba, 2absi < guobos. < Véliau Sis galéjo bi i a desc end in - as ki éiuo as. i Taéiau é caso, quando se ala de al bo oinio skiemuo é só ki éiuo as. Cia galbi galéjo pasi a nau i balsio a imas wo wa/ a (plg. i ago a kai ku pie inése Li uânia Snek ose okj a ima: dudda~dioda, dydna~d ona, gludksnis ‘gluosnis, kuddas ~kuddas, Slud a~Sh- io a, udga~ ioga ‘uoga k . i [23, p. 234—236; 24, p. 77, Zemél. No. 66]°, plg. da casos, kai i§ ya são kiles kai ku iy lie. i la. Snek y Zodzio kamieno d ibalsis uo, p z., lie. a miu apuolis ‘ap alus, la. apuols (< ap alas) i k . [25, p. 276; 26, p. 18; 27, p. 37]. Siuo caso conjunção sembalsis a dél p ieS y einancio p iebalsio assimiliação u éjo iSnyk i (Slud a>*sld a i pan., plg. *apynys <ap ynys i k .), likes 0, um, se á su apes @ bal y senuoju su a: (plg. Nd- a i b a lis). Assim acon ecik- us, di e en - es kilmés a* balsio a imas galéjo odosSkai i su ap i, al bal y a: bal a usiy (i ki y sla y) bal izmams galéjo da o i ienoda a i ikmenj, balsi plg. a, b . 2a6, le. gab<lie. *gdbas<gudbas<giobas i b . mapasyya ‘ e lio is [Kaun.]<lie. * e lid is i k . I§ Sia e , que bal y i imas b . uo a bus bu es indi ec oinis, galéjes yk i pe bal y a miy a/ a pakopa. RySium su uo lie. uo > b . 5 Tokio a mi$ko lie. ya á ea do conselho aniau galéjo bi i maio . 127