„Lygutė“, o ne „ligutė“

powiedział (1805—1889- ). Już choćby z tego faktu nie można dowieść, że słowo klastininkas jest neologizmem L. Ivinskiego. Nie jest neologizmem również termin striekis (s. 229). Jest germanizmem. W monografii słusznie zarzuca się L. Ivinskiemu, że tłumacząc Robinsona Crusoe, „niektóre formy wyrazów utworzył nieudolnie, np.: ispanczikas, brazilazikai“ (s. 229). Tutaj językoznawcy nie może nie razić pojęcie „formy wyrazu“, ponieważ oznacza ono formę wyrazu, a nie leksem. Przy podawaniu używanych przez L. Ivinskiego łacińskich terminów botanicznych miejscami nie uniknięto błędów korektorskich, ne np.: „Wilkuoge juodoje. Actaca (= Actaea —KG) spicata“ (s. 221), „Kartinis musmiris. „Agraricus (= Agaricus —KG) muscarius“ (s. 221) „Skujej, lapaj eglu, puszun ir kadagiun.“ „Folija (= Folia —KG) ociculares (= acicularis —KG)“ (s. 221) i in. Jeżeli są to błędy L. Ivinskiego, należało je omówić w przypisach. Terminy używane przez samą autorkę również nie zawsze są precyzyjne, np.: „W przekładzie L. Ivinskis nieprawidłowo używał przedrostka nu: w wyrazach złożonych zamiast niego pisał hipernormalizm nuo“ (s. 223). Su wyrazów utworzonych za pomocą przedrostków nie można nazywać ani złożonymi, ani zrostami. W innym miejscu napisano: „Gwarę potwierdza zachowany w formach nosowych dźwięk n[...]“ (s. 222). W językoznawstwie nie istnieje pojęcie „formy nosowej“. Wszystko to — najróżniejsze drobiazgi, niewielkie pomyłki. Jednak ponieważ takich drobiazgów w monografii jest nie jeden i nie dwa, lecz cała garść, chcąc nie chcąc zaczynasz wątpić w profesjonalizm językowej analizy tekstów L. Ivinskisa. Można też zgłosić tę czy inną drobną uwagę krytyczną dotyczącą treści monografii. Na przykład pierwszy jej rozdział zatytułowano „Droga życia“. Ale przecież praca pedagoga czy praca w Kownie — to także droga życia. Do monografii dołączono bibliograficzny wykaz utworów, artykułów i wiadomości opublikowanych w kalendarzach L. Ivinskisa, jednak brakuje nam zamieszczanego zwykle w takich monografiach indeksu nazwisk oraz wykazu ilustracji. Wskazując drobne mankamenty recenzowanej monografii, nie sądzimy, że przez drzewa nie widać lasu. Las jest tu dobrze widoczny i cieszy oko. Praca wykonana przez D. Petkevičiūtė zasługuje na dobre słowa. Jak ujął to rzymski dramaturg Publiusz Terencjusz, pro captu lectoris habent sua fata libelli, t. y. los książek zależy od roztropności czytelników. Sądzimy, że los tej książki będzie pomyślny, ponieważ jest ona uczciwie napisaną i stojącą na dobrym poziomie naukowym pracą. Kazimieras Gaivenis LYGUTĖ, O NE LIGUTĖ Według autorytetu litewskiej ornitologii Tadasa Ivanauskasa w rodzinie skowronków (Alaudidae), oprócz najbardziej znanego skowronka polnego, czyli skowronka (Alauda arvensis) LPV 134, LP III 167, miejskiego skowronka czubatego, czyli dzierlatki (Galerida cristata; TLE IV crictata jest błędem korektorskim) LPV 135, LP III 173 (inaczej także kuodys), występującego u nas bardzo rzadko (głównie na Mierzei Kurońskiej) skowronka górskiego (łot. ausainais—uszaty) (Eremophila alpestris) LPV 135, LP III 175, jest także czwarty gatunek — zamieszkujący suche, piaszczyste gleby LJ 183 (nie lubi żyznych pól Suwalszczyzny, regionu Kłajpedy), suche obrzeża lasów, bory sosnowe, wrzosowiska i zręby leśne skowronek borowy Lullula arborea, po litewsku nawet przez T. Ivanauskasa podawany za każdym razem inaczej: ligutė LPV 134, ligutė, czyli skowronek leśny LP III 176, skowronek leśny, czyli liguté PP 232, chociaż w jego kapitalnym dziele „Ptaki Litwy” mówi się: „Ligutė jest prawdziwym skowronkiem” (LP III 176). Przeciwnie, S. Mastauskis rozróżnia: „Do tej [skowronków —J. K.] rodziny na Litwie należą ligutė (Lullula arborea L.) i skowronki” (TZ 536). Obecnie uznaje się 3 gatunki skowronków (TLE IV), natomiast ligutė w TLE II jest uważana za samodzielny gatunek (są to jakby 2 rodzaje tej rodziny, chociaż ten takson, wymieniany w LP I 94, 96, 210, nie jest stosowany w ornitologii). A zatem synonim skowronek leśny (DZ, ligutė „niewielki śpiewający ptak z rodziny skowronków, skowronek leśny”) staje się niewłaściwy (ale właściwe jest objaśnienie „skowronek leśny, mniejszy od skowronka polnego” DZ,). Jednak pozostawmy troskę o systematykę specjalistom. Ten ptak, który „na ziemi biega jak myszka”, którego „lot jest bardzo lekki”, który „czystymi jakby srebrnymi tonami” (LP III 178) „ogłasza swą zachwycającą piosenkę liu-liu-liu... Tiuli-liuli-liuli...”, (tamże, 177), wciąż poszukuje prawdziwej formy swojej nazwy. T. Ivanauskas i S. Mastauskis pisali ligutė, tej formy trzyma się V. Logminas (Lp 122). Zawiodły nasze 3 encyklopedie: MLTE II 792, III 748 —liguté, LTE VII 24, XII 238 —lygutė, TLE II 609 —znów ligutė... Nie utrzymała się nawet encyklopedia bostońska, lecz ostatecznie przechyliła się na dobrą stronę: LE XVI 187 —lygutė, LE XXXIV 48 —ligutė, a w ostatnio wydanym tomie Lietuvos XV 53—znów lygutė! My, językoznawcy, uznajemy zasługi T. Ivanauskasa dla terminologii, szanujemy go za precyzję języka i powściągliwe piękno, za harmonię tych cech (można tego doświadczyć nawet na podstawie tych króciutkich fragmentów). Jednak kwestie pisowni musimy porządkować zgodnie z zasadami języka i tutaj powinniśmy być zależni wyłącznie od nich. | Pisownia samogłoski rdzennej zależy od pochodzenia wyrazu. LKŽ VII przy haśle lyguté podaje dwuwiersz pieśni z okolic Adutiškisu: Lygame lauke lygutės lyguoja, visame sviete siratos verkuoja. Podobne jest przy czasowniku lyguoti 2. „śpiewać“. To słowo [1. „spėti lyklygu (taka dziecięca gra z orzechów, cukierków...)“ w rzeczywistości nie jest innym znaczeniem, lecz innym słowem — homonimem] podawane jest również na podstawie słownika A. Juški (J I 286) i MTt VI 167 (A. R. Niemi. Lietuvių liaudies dainų tyrinėjimai), a źródłem obu miała być „Žinyčia“ A. Jakšta (1900 2 61). J I 286 podaje następujący szereg synonimów słowa dainuoti: dainuoti, traldaruoti, lyguoti, ūksėti, augoti, talanduoti, tvaskuoti; suomuoti, tabaluoti, liūliuoti, kvėpčioti, suokti, tiepti, laskuoti, talaluoti, ripuoti, žiovaliuoti, ulduoti, laluoti, aluoti, tutuoti, liuoliuoti, rauduoti, niniuoti, uoliuoti, samaliuoti, lyruoti, giedoti; MTt nieco różni się kolejnością i wariantami, dodano jeszcze surguoti, zurguoti, riūkti, valiuoti, a w przypisie tłumacza A. Sabaliauskasa także raliuoti, riduoti — a więc około 30 słów [w „Sinonimų žodynas“ A. Lyberisa (1980) synonimy słowa dainuoti są tylko 2 — giedoti, audoti dial., chociaż słowa kalbėti — około 250 (1,5 s.)!]. A więc lyguoti znaczy „śpiewać, ćwierkać“ oraz „dainuoti“. Jeśli komuś długość samogłoski w Adutiškis wydałaby się niepewna, to bezspornie wskazuje ją pieśń z okolic Višakio Rūdė: Tolei kukavo, tolei lygavo, pakolei iškukavo tėvo dukrelę. Nie trzeba się dziwić, że czasownik lyguoti pochodzi tylko z pieśni, tym bardziej nie należy sądzić, że może wywodzi się on nawet od lygutė. E. Frenkel, nie etymologizując samej lygutė, znaczenie słowa lyguoti v 184 podaje szerzej — „cieszyć się głosem (vor Freude aufjauchzen)” i porównuje z łot. liguét „śpiewać, cieszyć się, śpiewać pieśni sobótkowe, obchodzić sobótkę- ”, /igud, ligū FrnW. To przekonująco wyjaśnia również motywację nazwy lygutė. W licznych badaniach nad słowotwórstwem języka litewskiego /ygutés nie występuje, jednak jasne jest, że jest to derywat z przyrostkiem -utis, -¢, oznaczającym wykonawców lub posiadaczy cechy czynnościowej, por.: blizgutis, drebučiai, klausutis, sagutis, šokutė „żaba skoczna- ”, traukutis, žibutė. Bardzo charakterystyczne: „Takie derywaty tworzy się od różnych (zwykle nieprefiksalnych) czasowników, które ze względu na swoje znaczenie szczególnie często są dźwiękonaśladowcze” (V. Urbutis, —LKG I 324): barškutis, braškutis, čiauškutis, dudutis, gaudutis „bąk, wilkutis®, kaukutis „wilkutis, sukutis”, kukutis, šlamutis, šnekutis, tarškutis, traškučiai, tututis, zvangutis. A zatem rzucają się tu w oczy nazwy roślin i ptaków. P. Skardžius, nieklasyfikując środków słowotwórczych według typów, odnotowuje nazwy ptaków i ich często „onomatopeiczne słowotwórstwo” (ŽD 363): budutis, dudutis, liputis, lukutis, luputis, mikutis, slukutis, takutis, tikutis, tututis, uputis. Jest ich tak wiele, że aż cisną mi się na usta, by nie wymieniać kolejnych, ale bardzo dobrze słyszalne są cekutis, lakštutė, lututė. Nie ma wątpliwości co do formy lygutė. Nawiasem mówiąc, w słownikach zawsze występowała forma lyguté —RZ, DZ,, DZ,, LRKZ, Ser, BZ 137, BZ 1242, II 607 (lygutis! —forma nieznana nigdzie indziej), R—LKZ I 548, IV 668, L—LYV. Wyróżnia się jedynie wahanie A. Lyberysa: L—RKZ, —lyguté, L—RKZ, —liguté (i skowronek leśny —jak w BZ II 607...) oraz przemilczenie J. Balkevičiusa i J. Kabelki —L—LKZ 136 podaje jedynie przestarzałą formę miškinis vieversys. Lekcja na przyszłość —może już dawno byłoby jasne i nie pozostałaby rozbieżność, gdyby w DZ obok lygutė znalazło się również lyguoti, a także ten wers piosenki. Również „Pisownia i interpunkcja języka litewskiego” oraz szkolne słowniki ortograficzne powinny takie słowa pieczołowicie zbierać i zamieszczać.ïteis.್ಯಖ.замರೆ. alās. чаһ.ߛ. chandrayaan. n.‰.end.ರು. end.】【。 }]彩票计划]}]}]}]}</s- >񟿽</s> (malformed) ]}]}]}</s> 北京赛车女郎. ⟂ чек Ależ nie! Już w 1970 r. K. Gaivenis wyjaśnił nazwę kūltupys, kūltupis ptaka z rodziny drozdowatych Oenanthe oenanthe (LKK XII 193). DZ, L—RKZ,, L—RKZ,, R—LKZ II 13, TLE II 426 poprawiły ją — wybrano wygodniejszy wariant kiiltupis. W RZ było kiltupys. Warianty pomyliło LTE VI 244 — kiiltupiai, ale kitltupys... A w Lp 141, L—LKZ 138 pozostawiono kultupys (jak w LPV 154, LP III 309, PP 263, MLTE II 792, LE XIII 324, L—LV). Kūltupis znajduje się w MRKZ. Ale w akademickim dziele LKRS — nie ma... SKRÓTY BZ — Baronas J. Słownik rosyjsko-litewski. K., 1932. —Słownik języka rosyjskiego i litewskiego / Opracowali V. Baronas, V. Galinis. V., 1967. T. 1—2. DŽ — Słownik współczesnego języka litewskiego: DŽ,. V., 1954; DŽ,. V., 1972; DŽ, V., FrnW — Fraenkel E. Litauisc1993, hes etymologisches Wörterbuch. Getynga, 1955— 1965. Bd. 1-2. LE —Encyklopedia litewska. Boston, 1958. T. 13; 1968, T. 15; 1958. T. 16; 1966. T. 34. LKG —Gramatyka języka litewskiego. Wilno, 1965. T. 1. LKK —Zagadnienia językoznawstwa litewskiego. Wilno, 1970. T. 12. 185 LKRS —Pisownia i interpunkcja języka litewskiego. II wyd. wyd. Wilno, 1989. LKŽ —Słownik języka litewskiego. Wilno, 1966. T. 7 (i jego skróty). L—LKZ —Balkevičius J., Kabelka J. Słownik łotewsko-litewski. V., 1977. L—LV —Bojate A., Subatnieks V. Słownik litewsko- -łotewski. Ryga, 1964. LP —Ivanauskas T. Ptaki Litwy, V., 1955. T. 3. Lp —Logminas V. Ptaki Litwy. V., 1979. LPV —Ivanauskas T. Podręcznik do opisu ptaków Litwy. K., 1931. LRKŽ — Słownik litewskiego języka pisanego. Heidelberg, 1932—1968. T. 1—5. L—RKŽ — Lyberis A. Słownik litewsko- -rosyjski: L—RKZ,. V., 1971; L—RKZ,. V., LTE" 4 — 1988. Litewska encyklopedia radziecka. V., 1980. T. 6; 1981. T. 7; 1984. T. 12. MLTE —Mała litewska encyklopedia radziecka. V., 1968. T. 2; 1971. T. 3. MRKZ —Dydaktyczny słownik ortografii i akcentowania języka litewskiego / Opracowali P. Kniūkšta i A. Lyberis. II wyd. K., 1986. PP —Ivanauskas T. Ptaki świata. V., 1971. R—LKZ" —Słownik języka rosyjskiego i litewskiego. V., 1982. T. 1 (Opracował Ch. Lemchenas); V., 1983. T. 2 (Opracował Ch. Lemchenas); Wilno, 1985. T. 4 (Opracowali J. Kardelytė, Ch. Lemchenas, J. Macaitis, A. Mankevičienė). RŽ — Słownik ortografii języka litewskiego. Kowno, 1948, TLE — Encyklopedia Radzieckiej Litwy. Wilno, 1986. T. 2; Wilno, 1988. T. 4. TZ —Mastauskis St. Zoologia stosowana. K., 1947, ŽD —Skardžius P. Słowotwórstwo języka litewskiego. W., 1941. Jonas Klimavičius „CZASOPISMO „NEOTERM” I INTERNACJONALIZACJA TERMINOLOGII IOUTN (International Organization for Unification of Terminological Neologisms) —Międzynarodowa Organizacja Ujednolicania Neologizmów Terminologicznych — została założona w 1982 r. w Warszawie. Jej założycielem był pisarz, językoznawca i tłumacz Z. Stoberski. Organizacja zrzeszyła filologów, językoznawców i innych specjalistów z różnych dziedzin, zainteresowanych problemami internacjonalizacji terminologii. Główne zasady i zadania działalności tej organizacji przedstawiono w specjalnej publikacji „All about IOUTN” („Wszystko o IOUTN”). Nierzadko nawet najwybitniejsi językoznawcy są zdania, że neologizmy terminologiczne powinny być tworzone wyłącznie w języku ojczystym; a obce — terminy międzynarodowe — zastępuje się słowami rodzimego języka. IOUTN, kierując się zasadą „nauka — własność ludzkości”, proponuje ujednolicić formę i znaczenie terminu. Zdaniem IOUTN umiędzynarodowienie terminów przyspieszyłoby wymianę informacji naukowej i technicznej, a ta z kolei — rozwój gospodarki. IOUTN współpracuje z organizacjami międzynarodowymi, bankami terminów i ośrodkami terminologicznymi, akademiami nauk i uniwersytetami, w różnych krajach świata tworzy własne komitety, opracowuje i wydaje wielojęzyczne słowniki terminów specjalistycznych, udziela informacji w kwestiach terminologicznych. Jednym z najważniejszych zadań tej organizacji jest zachęcanie do używania terminów międzynarodowych za pośrednictwem środków masowego przekazu i specjalnych wydawnictw periodycznych. 186